नारद उवाच ॥ अनरण्यस्य चरितं सुतादानसमन्वितम् ॥ श्रुत्वा गिरिवरस्तात किं चकार च तद्वद ॥ १ ॥

nArada uvAca ॥ anaraNyasya caritaM sutAdAnasamanvitam ॥ zrutvA girivarastAta kiM cakAra ca tadvada ॥ 1 ॥

ब्रह्मोवाच ॥ अनरण्यस्य चरितं कन्यादानसमन्वितम्॥ श्रुत्वा पप्रच्छ शैलेशो वसिष्ठं साञ्जलिः पुनः॥२॥

brahmovAca ॥ anaraNyasya caritaM kanyAdAnasamanvitam॥ zrutvA papraccha zailezo vasiSThaM sAJjaliH punaH॥2॥

शैलेश उवाच ॥ वसिष्ठ मुनिशार्दूल ब्रह्मपुत्र कृपानिधे ॥ अनरण्यचरित्रन्ते कथितं परमाद्भुतम् ॥३॥

zaileza uvAca ॥ vasiSTha munizArdUla brahmaputra kRpAnidhe ॥ anaraNyacaritrante kathitaM paramAdbhutam ॥3॥

अनरण्यसुता यस्मात् पिप्पलादं मुनिं पतिम् ॥ सम्प्राप्य किमकार्षीत्सा तच्चरित्रं मुदावहम्॥४॥

anaraNyasutA yasmAt pippalAdaM muniM patim ॥ samprApya kimakArSItsA taccaritraM mudAvaham॥4॥

वसि० । पिप्पलादो मुनिवरो वयसा जर्जरोधिकः ॥ गत्वा निजाश्रमं नार्याऽनरण्यसुतया तया ॥५॥

vasi0 । pippalAdo munivaro vayasA jarjarodhikaH ॥ gatvA nijAzramaM nAryA'naraNyasutayA tayA ॥5॥

उवास तत्र सुप्रीत्या तपस्वी नातिलम्पटः॥ तत्रारण्ये गिरिवर स नित्यं निजधर्मकृत् ॥ ६ ॥

uvAsa tatra suprItyA tapasvI nAtilampaTaH॥ tatrAraNye girivara sa nityaM nijadharmakRt ॥ 6 ॥

अथानरण्यकन्या सा सिषेवे भक्तितो मुनिम् ॥ कर्मणा मनसा वाचा लक्ष्मीनारायणं यथा ॥७॥

athAnaraNyakanyA sA siSeve bhaktito munim ॥ karmaNA manasA vAcA lakSmInArAyaNaM yathA ॥7॥

एकदा स्वर्णदीं स्नातुं गच्छन्तीं सुस्मितां च ताम् ॥ ददर्श पथि धर्मश्च मायया वृषरूपधृक् ॥ ८ ॥

ekadA svarNadIM snAtuM gacchantIM susmitAM ca tAm ॥ dadarza pathi dharmazca mAyayA vRSarUpadhRk ॥ 8 ॥

चारुरत्नरथस्थश्च नानालं कारभूषितः ॥ नवीनयौवनश्श्रीमान्कामदेवसभप्रभः ॥ ९ ॥

cAruratnarathasthazca nAnAlaM kArabhUSitaH ॥ navInayauvanazzrImAnkAmadevasabhaprabhaH ॥ 9 ॥

दृष्ट्वा तां सुन्दरीं पद्मामुवाच स वृषो विभुः ॥ विज्ञातुं भावमन्तःस्थं तस्याश्च मुनियोषितः ॥ 2-3-35-१० ॥

dRSTvA tAM sundarIM padmAmuvAca sa vRSo vibhuH ॥ vijJAtuM bhAvamantaHsthaM tasyAzca muniyoSitaH ॥ 2-3-35-10 ॥

॥ धर्म उवाच ॥ अयि सुन्दरि लक्ष्मीर्वै राजयोग्ये मनोहरे ॥ अतीव यौवनस्थे च कामिनि स्थिरयौवने ॥ ११ ॥

॥ dharma uvAca ॥ ayi sundari lakSmIrvai rAjayogye manohare ॥ atIva yauvanasthe ca kAmini sthirayauvane ॥ 11 ॥

जरातुरस्य वृद्धस्य पिप्पलादस्य वै मुनेः ॥ सत्यं वदामि तन्वंगि समीपे नैव राजसे ॥ १२ ॥

jarAturasya vRddhasya pippalAdasya vai muneH ॥ satyaM vadAmi tanvaMgi samIpe naiva rAjase ॥ 12 ॥

विप्रं तपस्सु निरतं निर्घृणं मरणोन्मुखम् ॥ त्वक्त्वा मां पश्य राजेन्द्रं रतिशूरं स्मरातुरम् ॥ १३ ॥

vipraM tapassu nirataM nirghRNaM maraNonmukham ॥ tvaktvA mAM pazya rAjendraM ratizUraM smarAturam ॥ 13 ॥

प्राप्नोति सुन्दरी पुण्यात्सौन्दर्य्यं पूर्वजन्मनः ॥ सफलं तद्भवेत्सर्वं रसिकालिंगनेन च ॥१४॥

prApnoti sundarI puNyAtsaundaryyaM pUrvajanmanaH ॥ saphalaM tadbhavetsarvaM rasikAliMganena ca ॥14॥

सहस्रसुन्दरीकान्तं कामशास्त्रविशारदम् ॥ किंकरं कुरु मां कान्ते सम्परित्यज्य तं पतिम् ॥ १५ ॥

sahasrasundarIkAntaM kAmazAstravizAradam ॥ kiMkaraM kuru mAM kAnte samparityajya taM patim ॥ 15 ॥

निर्जने कानने रम्ये शैले शैले नदीतटे ॥ विहरस्व मया सार्द्धं जन्मेदं सफलं कुरु ॥ १६ ॥

nirjane kAnane ramye zaile zaile nadItaTe ॥ viharasva mayA sArddhaM janmedaM saphalaM kuru ॥ 16 ॥

॥ वसिष्ठ उवाच ॥ इत्येवमुक्तवन्तं सा स्वरथादवरुह्य च ॥ ग्रहीतुमुत्सुकं हस्ते तमुवाच पतिव्रता ॥ १७ ॥

॥ vasiSTha uvAca ॥ ityevamuktavantaM sA svarathAdavaruhya ca ॥ grahItumutsukaM haste tamuvAca pativratA ॥ 17 ॥

पद्मो वाच ॥ गच्छ दूरं गच्छ दूरं पापिष्ठस्त्वं नराधिप ॥ मां चेत्पश्यसि कामेन सद्यो नष्टो भविष्यसि ॥ १८ ॥

padmo vAca ॥ gaccha dUraM gaccha dUraM pApiSThastvaM narAdhipa ॥ mAM cetpazyasi kAmena sadyo naSTo bhaviSyasi ॥ 18 ॥

पिप्पलादं मुनि श्रेष्ठं तपसा पूतविग्रहम् ॥ त्यक्त्वा कथं भजेयं त्वां स्त्रीजितं रतिलम्पटम् ॥ १९ ॥

pippalAdaM muni zreSThaM tapasA pUtavigraham ॥ tyaktvA kathaM bhajeyaM tvAM strIjitaM ratilampaTam ॥ 19 ॥

स्त्रीजितस्पर्शमात्रेण सर्वं पुण्यं प्रणश्यति ॥ स्त्रीजितः परपापी च तद्दर्शनमघावहम् ॥2-3-35-२०॥

strIjitasparzamAtreNa sarvaM puNyaM praNazyati ॥ strIjitaH parapApI ca taddarzanamaghAvaham ॥2-3-35-20॥

सत्क्रियो ह्यशुचिर्नित्यं स पुमान् यः स्त्रिया जितः ॥ निन्दन्ति पितरो देवा मान वास्सकलाश्च तम्॥२१॥

satkriyo hyazucirnityaM sa pumAn yaH striyA jitaH ॥ nindanti pitaro devA mAna vAssakalAzca tam॥21॥

तस्य किं ज्ञान सुतपो जपहोमप्रपूजनैः ॥ विद्यया दानतः किम्वा स्त्रीभिर्यस्य मनो हृतम् ॥ २२ ॥

tasya kiM jJAna sutapo japahomaprapUjanaiH ॥ vidyayA dAnataH kimvA strIbhiryasya mano hRtam ॥ 22 ॥

मातरं मां स्त्रियो भावं कृत्वा येन ब्रवीषि ह ॥ भविष्यति क्षयस्तेन कालेन मम शापतः ॥२३॥

mAtaraM mAM striyo bhAvaM kRtvA yena bravISi ha ॥ bhaviSyati kSayastena kAlena mama zApataH ॥23॥

वसिष्ठ उवाच ॥ श्रुत्वा धर्मस्सतीशापं नृप मूर्तिं विहाय च ॥ धृत्वा स्वमूर्तिं देवेशः कम्पमान उवाच सः ॥ २४ ॥

vasiSTha uvAca ॥ zrutvA dharmassatIzApaM nRpa mUrtiM vihAya ca ॥ dhRtvA svamUrtiM devezaH kampamAna uvAca saH ॥ 24 ॥

धर्म उवाच ॥ मातर्जानीहि मां धर्मं ज्ञानिनाञ्च गुरो र्गुरुम् ॥ परस्त्रीमातृबुद्धिश्च कुव्वर्न्तं सततं सति ॥२५॥

dharma uvAca ॥ mAtarjAnIhi mAM dharmaM jJAninAJca guro rgurum ॥ parastrImAtRbuddhizca kuvvarntaM satataM sati ॥25॥

अहं तवान्तरं ज्ञातुमागतस्तव सन्निधिम् ॥ तवाहञ्च मनो जाने तथापि विधिनोदितः ॥ २६ ॥

ahaM tavAntaraM jJAtumAgatastava sannidhim ॥ tavAhaJca mano jAne tathApi vidhinoditaH ॥ 26 ॥

कृतं मे दमनं साध्वि न विरुद्धं यथोचितम् ॥ शास्तिः समुत्पथस्थानामीश्वरेण विनिर्मिता ॥ २७ ॥

kRtaM me damanaM sAdhvi na viruddhaM yathocitam ॥ zAstiH samutpathasthAnAmIzvareNa vinirmitA ॥ 27 ॥

स्वयं प्रदाता सर्वेभ्यः सुखदुःखवरान्क्षमः ॥ सम्पदं विपदं यो हि नमस्तस्मै शिवाय हि ॥ २८ ॥

svayaM pradAtA sarvebhyaH sukhaduHkhavarAnkSamaH ॥ sampadaM vipadaM yo hi namastasmai zivAya hi ॥ 28 ॥

शत्रुं मित्रं सम्विधातुं प्रीतिञ्च कलहं क्षमः ॥ स्रष्टुं नष्टुं च यस्सृष्टिं नमस्तस्मै शिवाय हि ॥२९॥

zatruM mitraM samvidhAtuM prItiJca kalahaM kSamaH ॥ sraSTuM naSTuM ca yassRSTiM namastasmai zivAya hi ॥29॥

येन शुक्लीकृतं क्षीरं जले शैत्यं कृतम्पुरा ॥ दाहीकृतो हुता शश्च नमस्तस्मै शिवाय हि ॥2-3-35-३०॥

yena zuklIkRtaM kSIraM jale zaityaM kRtampurA ॥ dAhIkRto hutA zazca namastasmai zivAya hi ॥2-3-35-30॥

प्रकृतिर्निर्मिता येन तप्त्वाति महदादितः ॥ ब्रह्मविष्णुमहेशाद्या नमस्तस्मै शिवाय हि ॥३१॥

prakRtirnirmitA yena taptvAti mahadAditaH ॥ brahmaviSNumahezAdyA namastasmai zivAya hi ॥31॥

ब्रह्मोवाचः ॥ इत्युक्त्वा पुरतस्तस्यास्तस्थौ धर्मो जगद्गुरुः ॥ किञ्चिन्नोवाच चकितस्तत्पातिव्रत्य तोषितः॥३२॥

brahmovAcaH ॥ ityuktvA puratastasyAstasthau dharmo jagadguruH ॥ kiJcinnovAca cakitastatpAtivratya toSitaH॥32॥

पद्मापि नृपकन्या सा पिप्पलादप्रिसा तदा ॥ साध्वी तं धर्ममाज्ञाय विस्मितोवाच पर्वत॥३३॥

padmApi nRpakanyA sA pippalAdaprisA tadA ॥ sAdhvI taM dharmamAjJAya vismitovAca parvata॥33॥

पद्मोवाच ॥ त्वमेव धर्म सर्वेषां साक्षी निखिलकर्मणाम्॥ कथं मनो मे विज्ञातुं विडम्बयसि मां विभो ॥ ३४ ॥

padmovAca ॥ tvameva dharma sarveSAM sAkSI nikhilakarmaNAm॥ kathaM mano me vijJAtuM viDambayasi mAM vibho ॥ 34 ॥

यत्तत्सर्वं कृतं ब्रह्मन् नापराधो बभूव मे ॥ त्वञ्च शप्तो मयाऽज्ञानात्स्त्रीस्वभा वाद्वृथा वृष ॥ ३५ ॥

yattatsarvaM kRtaM brahman nAparAdho babhUva me ॥ tvaJca zapto mayA'jJAnAtstrIsvabhA vAdvRthA vRSa ॥ 35 ॥

का व्यवस्था भवेत्तस्य चिन्तयामीति साम्प्रतम् ॥ चित्ते स्फुरतु सा बुद्धिर्यया शं सँल्लभामि वै ॥ ३६ ॥

kA vyavasthA bhavettasya cintayAmIti sAmpratam ॥ citte sphuratu sA buddhiryayA zaM sa~llabhAmi vai ॥ 36 ॥

आकाशोसौ दिशस्सर्वा यदि नश्यन्तु वायवः ॥ तथापि साध्वीशापस्तु न नश्यति कदाचन ॥ ३७ ॥

AkAzosau dizassarvA yadi nazyantu vAyavaH ॥ tathApi sAdhvIzApastu na nazyati kadAcana ॥ 37 ॥

सत्ये पूर्णश्चतुष्पादः पौर्ण मास्यां यथा शशी ॥ विराजसे देवराज सर्वकालं दिवानिशम्॥३८॥

satye pUrNazcatuSpAdaH paurNa mAsyAM yathA zazI ॥ virAjase devarAja sarvakAlaM divAnizam॥38॥

त्वञ्च नष्टो भवसि चेत्सृष्टिनाशो भवेत्तदा॥ इति कर्तव्यतामूढा वृथापि च वदाम्यहम् ॥३९॥

tvaJca naSTo bhavasi cetsRSTinAzo bhavettadA॥ iti kartavyatAmUDhA vRthApi ca vadAmyaham ॥39॥

पादक्षयश्च भविता त्रेतायां च सुरोत्तम॥ पादोपरे द्वापरे च तृतीयोऽपि कलौ विभो ॥2-3-35-४०॥

pAdakSayazca bhavitA tretAyAM ca surottama॥ pAdopare dvApare ca tRtIyo'pi kalau vibho ॥2-3-35-40॥

कलिशेषेऽखिलाश्छिन्ना भविष्यन्ति तवांघ्रयः ॥ पुनस्सत्ये समायाते परिपूर्णो भविष्यसि ॥४१ ॥

kalizeSe'khilAzchinnA bhaviSyanti tavAMghrayaH ॥ punassatye samAyAte paripUrNo bhaviSyasi ॥41 ॥

सत्ये सर्वव्यापकस्त्वं तदन्येषु च कु त्रचित् ॥ युगव्यवस्थया स त्वं भविष्यसि तथा तथा ॥४२॥

satye sarvavyApakastvaM tadanyeSu ca ku tracit ॥ yugavyavasthayA sa tvaM bhaviSyasi tathA tathA ॥42॥

इत्येवं वचनं सत्यं ममास्तु सुखदं तव ॥ याम्यहं पतिसेवायै गच्छ त्वं स्वगृहं विभो ॥४३॥

ityevaM vacanaM satyaM mamAstu sukhadaM tava ॥ yAmyahaM patisevAyai gaccha tvaM svagRhaM vibho ॥43॥

॥ ब्रह्मोवाच ॥ इत्याकर्ण्य वचस्तस्यास्सन्तुष्टोभूद्वृषस्स वै ॥ तदेवंवादिनीं साध्वीमुवाच विधिनन्दन ॥ ४४ ॥

॥ brahmovAca ॥ ityAkarNya vacastasyAssantuSTobhUdvRSassa vai ॥ tadevaMvAdinIM sAdhvImuvAca vidhinandana ॥ 44 ॥

धर्म उवाच ॥ धन्यासि पतिभक्तासि स्वस्ति तेस्तु पतिव्रते ॥ वरं गृहाण त्वत्स्वामी त्वत्परित्राणकारणात् ॥ ४५ ॥

dharma uvAca ॥ dhanyAsi patibhaktAsi svasti testu pativrate ॥ varaM gRhANa tvatsvAmI tvatparitrANakAraNAt ॥ 45 ॥

युवा भवतु ते भर्ता रतिशूरश्च धार्मिकः ॥ रूपवान् गुणवान्वाग्मी संततस्थिरयौवनः ॥४६॥

yuvA bhavatu te bhartA ratizUrazca dhArmikaH ॥ rUpavAn guNavAnvAgmI saMtatasthirayauvanaH ॥46॥

चिरञ्जीवी स भवतु मार्कण्डेयात्प रश्शुभे ॥ कुबेराद्धनवाँश्चैव शक्रादैश्वर्य्यवानपि ॥४७॥

ciraJjIvI sa bhavatu mArkaNDeyAtpa razzubhe ॥ kuberAddhanavA~zcaiva zakrAdaizvaryyavAnapi ॥47॥

शिवभक्तो हरिसमस्सिद्धस्तु कपिलात्परः ॥ बुद्ध्या बृहस्पतिसमस्समत्वेन विधेस्समः ॥ ४८ ॥

zivabhakto harisamassiddhastu kapilAtparaH ॥ buddhyA bRhaspatisamassamatvena vidhessamaH ॥ 48 ॥

स्वामिसौभाग्यसंयुक्ता भव त्वं जीवनावधि ॥ तथा च सुभगे देवि त्वं भव स्थिरयौवना ॥४९॥

svAmisaubhAgyasaMyuktA bhava tvaM jIvanAvadhi ॥ tathA ca subhage devi tvaM bhava sthirayauvanA ॥49॥

माता त्वं दशपुत्राणां गुणिनां चिरजीविनाम् ॥ स्वभर्तुरधिकानां च भविष्यसि न संशयः ॥ 2-3-35-५० ॥

mAtA tvaM dazaputrANAM guNinAM cirajIvinAm ॥ svabharturadhikAnAM ca bhaviSyasi na saMzayaH ॥ 2-3-35-50 ॥

गृहा भवन्तु ते साध्वि सर्वसम्पत्सम न्विताः ॥ प्रकाशमन्तस्सततं कुबेरभवनाधिकाः ॥५१ ॥

gRhA bhavantu te sAdhvi sarvasampatsama nvitAH ॥ prakAzamantassatataM kuberabhavanAdhikAH ॥51 ॥

॥ वसिष्ठ उवाच ॥ इत्येवमुक्ता सन्तस्थौ धर्मस्स गिरिसत्तम ॥ सा तं प्रदक्षिणीकृत्य प्रणम्य स्वगृहं ययौ ॥५२॥

॥ vasiSTha uvAca ॥ ityevamuktA santasthau dharmassa girisattama ॥ sA taM pradakSiNIkRtya praNamya svagRhaM yayau ॥52॥

धर्मस्तथाशिषो दत्वा जगाम निजमन्दिरम् ॥ प्रशशंस च तां प्रात्या पद्मां संसदि संसदि ॥ ५३ ॥

dharmastathAziSo datvA jagAma nijamandiram ॥ prazazaMsa ca tAM prAtyA padmAM saMsadi saMsadi ॥ 53 ॥

सा रेमे स्वामिना सार्द्धं यूना रहसि सन्ततम् ॥ पश्चाद्बभूवुऽस्सत्पुत्रास्तद्भर्तुरधिका गुणैः ॥५४॥

sA reme svAminA sArddhaM yUnA rahasi santatam ॥ pazcAdbabhUvu'ssatputrAstadbharturadhikA guNaiH ॥54॥

बभूव सकला सम्पद्दम्पत्योः सुखवर्द्धिनी ॥ सर्वानन्दवृद्धिकरी परत्रेह च शर्मणे ॥ ५५ ॥

babhUva sakalA sampaddampatyoH sukhavarddhinI ॥ sarvAnandavRddhikarI paratreha ca zarmaNe ॥ 55 ॥

शैलेन्द्र कथितं सर्वमितिहासं पुरातनम् ॥ दम्पत्योश्च तयोः प्रीत्या श्रुतं ते परमादरात् ॥ ५६ ॥

zailendra kathitaM sarvamitihAsaM purAtanam ॥ dampatyozca tayoH prItyA zrutaM te paramAdarAt ॥ 56 ॥

बुद्ध्वा तत्त्वं सुतां देहि पार्वतीमीश्वराय च ॥ कुरुषं त्यज शैलेन्द्र मेनया स्वस्त्रिया सह ॥ ५७ ॥

buddhvA tattvaM sutAM dehi pArvatImIzvarAya ca ॥ kuruSaM tyaja zailendra menayA svastriyA saha ॥ 57 ॥

सप्ताहे समतीते तु दुर्लभेति शुभे क्षणे ॥ लग्नाधिपे च लग्नस्थे चन्द्रेस्वत्नयान्विते ॥ ५८ ॥

saptAhe samatIte tu durlabheti zubhe kSaNe ॥ lagnAdhipe ca lagnasthe candresvatnayAnvite ॥ 58 ॥

मुदिते रोहिणीयुक्ते विशुद्धे चन्द्रतारके ॥ मार्गमासे चन्द्रवारे सर्वदोषविवर्जिते ॥ ५९ ॥

mudite rohiNIyukte vizuddhe candratArake ॥ mArgamAse candravAre sarvadoSavivarjite ॥ 59 ॥

सर्वसद्ग्रहसंसृष्टऽसद्ग्रहदृष्टिवर्जिते ॥ सदपत्यप्रदे जीवे पतिसौभाग्यदायिनि ॥ 2-3-35-६० ॥

sarvasadgrahasaMsRSTa'sadgrahadRSTivarjite ॥ sadapatyaprade jIve patisaubhAgyadAyini ॥ 2-3-35-60 ॥

जगदम्बां जगत्पित्रे मूलप्रकृतिमीश्वरीम् ॥ कन्यां प्रदाय गिरिजां कृती त्वं भव पर्वत ॥६१॥

jagadambAM jagatpitre mUlaprakRtimIzvarIm ॥ kanyAM pradAya girijAM kRtI tvaM bhava parvata ॥61॥

ब्रह्मोवाच ॥ इत्युक्त्वा मुनिशार्दूलो वसिष्ठो ज्ञानिसत्तमः ॥ विरराम शिवं स्मृत्वा नानालीलाकरं प्रभुम् ॥ ६२ ॥

brahmovAca ॥ ityuktvA munizArdUlo vasiSTho jJAnisattamaH ॥ virarAma zivaM smRtvA nAnAlIlAkaraM prabhum ॥ 62 ॥