॥ वसिष्ठ उवाच ॥ मनोर्वंशोद्भवो राजा सोऽनरण्यो नृपेश्वर ॥ इन्द्रसावर्णिसंज्ञस्य चतुर्दशमितस्य हि॥१॥

॥ vasiSTha uvAca ॥ manorvaMzodbhavo rAjA so'naraNyo nRpezvara ॥ indrasAvarNisaMjJasya caturdazamitasya hi॥1॥

अनरण्यो नृपश्रेष्ठस्स प्तद्वीपमहीपतिः ॥ शम्भुभक्तो विशेषेण मङ्गलारण्यजो बली ॥२॥

anaraNyo nRpazreSThassa ptadvIpamahIpatiH ॥ zambhubhakto vizeSeNa maGgalAraNyajo balI ॥2॥

भृगुं पुरोधसं कृत्वा शतं यज्ञांश्चकार सः ॥ न स्वीचकार शक्रत्वं दीयमानं सुरैरपि ॥३॥

bhRguM purodhasaM kRtvA zataM yajJAMzcakAra saH ॥ na svIcakAra zakratvaM dIyamAnaM surairapi ॥3॥

बभूवश्शतपुत्राश्च राज्ञस्तस्य हिमालय ॥ कन्यैका सुन्दरी नाम्ना पद्मा पद्मालया समा ॥ ४ ॥

babhUvazzataputrAzca rAjJastasya himAlaya ॥ kanyaikA sundarI nAmnA padmA padmAlayA samA ॥ 4 ॥

यस्स्नेहः पुत्रशतके कन्यायाञ्च ततोऽधिकः ॥ नृपस्य तस्य तस्यां हि बभूव नगसत्तम ॥५॥

yassnehaH putrazatake kanyAyAJca tato'dhikaH ॥ nRpasya tasya tasyAM hi babhUva nagasattama ॥5॥

प्राणाधिकाः प्रियतमा महिष्यस्सर्वयोषितः ॥ नृपस्य पत्न्यः पञ्चासन्सर्वास्सौभाग्यसंयुता ॥ ६ ॥

prANAdhikAH priyatamA mahiSyassarvayoSitaH ॥ nRpasya patnyaH paJcAsansarvAssaubhAgyasaMyutA ॥ 6 ॥

सा कन्या यौवनस्था च बभूव स्वपितुर्गृहे ॥ पत्रं प्रस्थापयामास सुवरान यनायसः ॥ ७ ॥

sA kanyA yauvanasthA ca babhUva svapiturgRhe ॥ patraM prasthApayAmAsa suvarAna yanAyasaH ॥ 7 ॥

एकदा पिप्पलादर्षिर्गर्न्तुं स्वाश्रममुत्सुकः ॥ तपःस्थाने निर्जने च गन्धर्वं स ददर्श ह ॥८॥

ekadA pippalAdarSirgarntuM svAzramamutsukaH ॥ tapaHsthAne nirjane ca gandharvaM sa dadarza ha ॥8॥

स्त्रीयुतं मग्नचित्तं च शृङ्गारे रससागरे ॥ विहरन्तं महाप्रेम्णा कामशास्त्रविशारदम् ॥ ९॥

strIyutaM magnacittaM ca zRGgAre rasasAgare ॥ viharantaM mahApremNA kAmazAstravizAradam ॥ 9॥

दृष्ट्वा तं मुनिशार्दूलः सकामः संबभूव सः ॥ तपत्स्वदत्तचित्तश्चाचिंतयद्दारसंग्रहम् ॥ 2-3-34-१० ॥

dRSTvA taM munizArdUlaH sakAmaH saMbabhUva saH ॥ tapatsvadattacittazcAciMtayaddArasaMgraham ॥ 2-3-34-10 ॥

एवंवृत्तस्य तस्यैव पिप्पलादस्य सन्मुनेः॥ कियत्कालो गतस्तत्र कामोन्मथितचेतसः ॥११॥

evaMvRttasya tasyaiva pippalAdasya sanmuneH॥ kiyatkAlo gatastatra kAmonmathitacetasaH ॥11॥

एकदा पुष्पभद्रायां स्नातुं गच्छन्मुनीश्वरः ॥ ददर्श पद्मां युवतीं पद्मामिव मनोरमाम् ॥१२॥

ekadA puSpabhadrAyAM snAtuM gacchanmunIzvaraH ॥ dadarza padmAM yuvatIM padmAmiva manoramAm ॥12॥

केयं कन्येति पप्रच्छ समीपस्थाञ्जनान्मुनिः ॥ जना निवेदयांचक्रुर्नत्वा शापनियन्त्रिताः ॥१३॥

keyaM kanyeti papraccha samIpasthAJjanAnmuniH ॥ janA nivedayAMcakrurnatvA zApaniyantritAH ॥13॥

जना ऊचुः ॥ अनरण्यसुतेयं वै पद्मा नाम रमापरा॥ वरारोहा प्रार्थ्यमाना नृपश्रेष्ठैर्गुणालया ॥ १४ ॥

janA UcuH ॥ anaraNyasuteyaM vai padmA nAma ramAparA॥ varArohA prArthyamAnA nRpazreSThairguNAlayA ॥ 14 ॥

॥ ब्रह्मोवाच ॥ तच्छ्रुत्वा स मुनिर्वाक्यं जनानां तथ्यवादिनाम् ॥ चुक्षोभातीव मनसि तल्लिप्सुर भवच्च सः ॥ १५ ॥

॥ brahmovAca ॥ tacchrutvA sa munirvAkyaM janAnAM tathyavAdinAm ॥ cukSobhAtIva manasi tallipsura bhavacca saH ॥ 15 ॥

मुनिः स्नात्वाभीष्टदेवं सम्पूज्य विधिवच्छिवम् ॥ जगाम कामी भिक्षार्थमनरण्यसभां गिरे ॥ १६ ॥

muniH snAtvAbhISTadevaM sampUjya vidhivacchivam ॥ jagAma kAmI bhikSArthamanaraNyasabhAM gire ॥ 16 ॥

राजा शीघ्रं मुनिं दृष्ट्वा प्रणनाम भयाकुलः ॥ मधुपर्कादिकं दत्त्वा पूजयामास भक्तितः ॥१७॥

rAjA zIghraM muniM dRSTvA praNanAma bhayAkulaH ॥ madhuparkAdikaM dattvA pUjayAmAsa bhaktitaH ॥17॥

कामात्सर्वं गृहीत्वा च ययाचे कन्यकां मुनिः ॥ मौनी बभूव नृपतिः किञ्चिनिर्वक्तुमक्षमः ॥ १८ ॥

kAmAtsarvaM gRhItvA ca yayAce kanyakAM muniH ॥ maunI babhUva nRpatiH kiJcinirvaktumakSamaH ॥ 18 ॥

मुनिर्ययाचे कन्यां स तां देहीति नृपेश्वर ॥ अन्यथा भस्मसात्सर्वं करिष्यामि क्षणेन च ॥ १९ ॥

muniryayAce kanyAM sa tAM dehIti nRpezvara ॥ anyathA bhasmasAtsarvaM kariSyAmi kSaNena ca ॥ 19 ॥

सर्वे बभूववुराच्छन्ना गणास्तत्तेजसा मुने ॥ रुरोद राजा सगणो दृष्ट्वा विप्रं जरातुरम् ॥ 2-3-34-२० ॥

sarve babhUvavurAcchannA gaNAstattejasA mune ॥ ruroda rAjA sagaNo dRSTvA vipraM jarAturam ॥ 2-3-34-20 ॥

महिष्यो रुरुदुस्सर्वा इतिकर्त्तव्यताक्षमाः ॥ मूर्च्छामाप महाराज्ञी कन्यामाता शुचाकुला ॥ २१ ॥

mahiSyo rurudussarvA itikarttavyatAkSamAH ॥ mUrcchAmApa mahArAjJI kanyAmAtA zucAkulA ॥ 21 ॥

बभूवुस्तनयास्सर्वे शोकाकुलि तमानसाः ॥ सर्वं शोकाकुलं जातं नृपसम्बन्धि शैलप ॥ २२ ॥

babhUvustanayAssarve zokAkuli tamAnasAH ॥ sarvaM zokAkulaM jAtaM nRpasambandhi zailapa ॥ 22 ॥

एतस्मिन्नन्तरे प्राज्ञो द्विजो गुरुरनुत्तमः ॥ पुरोहितश्च मतिमानागतो नृपसन्निधिम् ॥२३॥

etasminnantare prAjJo dvijo gururanuttamaH ॥ purohitazca matimAnAgato nRpasannidhim ॥23॥

राजा प्रणम्य सम्पूज्य रुरोद च तयोः पुरः ॥ सर्वं निवेदयांचक्रे पप्रच्छोचितमाशु तत् ॥२४॥

rAjA praNamya sampUjya ruroda ca tayoH puraH ॥ sarvaM nivedayAMcakre papracchocitamAzu tat ॥24॥

अथ राज्ञो गुरुर्विप्रः पण्डितश्च पुरोहितः ॥ अपि द्वौ शास्त्रनीतिज्ञौ बोधयामासतुर्नृपम् ॥ २५ ॥

atha rAjJo gururvipraH paNDitazca purohitaH ॥ api dvau zAstranItijJau bodhayAmAsaturnRpam ॥ 25 ॥

शोकाकुलाश्च महिषीर्नृपबालाँश्च कन्यकाम् ॥ उत्तमा नीतिमादृत्य सर्वेषां हितकारिणीम् ॥२६॥

zokAkulAzca mahiSIrnRpabAlA~zca kanyakAm ॥ uttamA nItimAdRtya sarveSAM hitakAriNIm ॥26॥

गुरुपुरोधसावूचतुः॥ शृणु राजन्महाप्राज्ञ वचो नौ सद्धितावहम् ॥ मा शुचः सपरीवारश्शास्त्रे कुरु मतिं सतीम् ॥२७॥

gurupurodhasAvUcatuH॥ zRNu rAjanmahAprAjJa vaco nau saddhitAvaham ॥ mA zucaH saparIvArazzAstre kuru matiM satIm ॥27॥

अद्य वाब्ददिनान्ते वा दातव्या कन्यका नृप ॥ पात्राय विप्रायान्यस्मै कस्मै चिद्वा विशेषतः ॥ २८ ॥

adya vAbdadinAnte vA dAtavyA kanyakA nRpa ॥ pAtrAya viprAyAnyasmai kasmai cidvA vizeSataH ॥ 28 ॥

सत्पात्रं ब्राह्मणादन्यन्न पश्यावो जगत्त्रये ॥ सुतां दत्त्वा च मुनये रक्ष स्वां सर्वसम्पदम् ॥ २९ ॥

satpAtraM brAhmaNAdanyanna pazyAvo jagattraye ॥ sutAM dattvA ca munaye rakSa svAM sarvasampadam ॥ 29 ॥

राजन्नेकनिमित्तेन सर्वसंपद्विनश्यति ॥ सर्वं रक्षति तं त्यक्त्वा विना तं शरणागतम् ॥ 2-3-34-३० ॥

rAjannekanimittena sarvasaMpadvinazyati ॥ sarvaM rakSati taM tyaktvA vinA taM zaraNAgatam ॥ 2-3-34-30 ॥

वसिष्ठ उवाच ॥ राजा प्राज्ञवचः श्रुत्वा विलप्य च मुहुर्मुहुः ॥ कन्यां सालंकृतां कृत्वा मुनीन्द्राय ददौ किल ॥३१॥

vasiSTha uvAca ॥ rAjA prAjJavacaH zrutvA vilapya ca muhurmuhuH ॥ kanyAM sAlaMkRtAM kRtvA munIndrAya dadau kila ॥31॥

कान्तां गृहीत्वा स मुनिर्विवाह्य विधिवद्गिरे ॥ पद्मां पद्मोपमां तां वै मुदितस्स्वालयं ययौ ॥ ३२ ॥

kAntAM gRhItvA sa munirvivAhya vidhivadgire ॥ padmAM padmopamAM tAM vai muditassvAlayaM yayau ॥ 32 ॥

राजा सर्वान्परित्यज्य दत्त्वा वृद्धाय चात्मजाम् ॥ ग्लानिं चित्ते समाधाय जगाम तपसे वनम् ॥३३॥

rAjA sarvAnparityajya dattvA vRddhAya cAtmajAm ॥ glAniM citte samAdhAya jagAma tapase vanam ॥33॥

तद्भार्य्यापि वनं याते प्राणनाथे तदा गिरे ॥ भर्तुश्च दुहितुश्शोकात्प्राणांस्तत्याज सुन्दरी ॥ ३४ ॥

tadbhAryyApi vanaM yAte prANanAthe tadA gire ॥ bhartuzca duhituzzokAtprANAMstatyAja sundarI ॥ 34 ॥

पूज्याः पुत्राश्च भृत्याश्च मूर्च्छामापुर्नृपं विना ॥ शुशुचुः श्वाससंयुक्तं ज्ञात्वा सर्वेपरे जनाः॥३५॥

pUjyAH putrAzca bhRtyAzca mUrcchAmApurnRpaM vinA ॥ zuzucuH zvAsasaMyuktaM jJAtvA sarvepare janAH॥35॥

अनरण्यो वनं गत्वा तपस्तप्त्वाति शंकरम् ॥ समाराध्य ययौ भक्त्या शिवलोकमनामयम् ॥३६॥

anaraNyo vanaM gatvA tapastaptvAti zaMkaram ॥ samArAdhya yayau bhaktyA zivalokamanAmayam ॥36॥

नृपस्य कीर्तिमान्नाम्ना ज्येष्ठपुत्रोथ धार्मिकः ॥ पुत्रवत्पालयामास प्रजा राज्यं चकार ह ॥३७ ॥

nRpasya kIrtimAnnAmnA jyeSThaputrotha dhArmikaH ॥ putravatpAlayAmAsa prajA rAjyaM cakAra ha ॥37 ॥

नृपस्य कीर्तिमान्नाम्ना ज्येष्ठपुत्रोथ धार्मिकः ॥ पुत्रवत्पालयामास प्रजा राज्यं चकार ह ॥३७ ॥

nRpasya kIrtimAnnAmnA jyeSThaputrotha dhArmikaH ॥ putravatpAlayAmAsa prajA rAjyaM cakAra ha ॥37 ॥

शैलराज त्वमप्येवं सुतां दत्त्वा शिवाय च ॥ रक्ष सर्वकुलं सर्वान्वशान्कुरु सुरानपि ॥३९॥

zailarAja tvamapyevaM sutAM dattvA zivAya ca ॥ rakSa sarvakulaM sarvAnvazAnkuru surAnapi ॥39॥