पार्वत्युवाच ॥ एतावद्धि मया ज्ञातं कश्चिदन्योयमागतः ॥ इदानीं सकलं ज्ञातमवध्यस्त्वम्विशेषतः ॥१॥

pArvatyuvAca ॥ etAvaddhi mayA jJAtaM kazcidanyoyamAgataH ॥ idAnIM sakalaM jJAtamavadhyastvamvizeSataH ॥1॥

त्वयोक्तं विदितं देव तदलीकं न चान्यथा ॥ यदि त्वयोदितं स्याद्वै विरुद्धं नोच्यते त्वया॥२॥

tvayoktaM viditaM deva tadalIkaM na cAnyathA ॥ yadi tvayoditaM syAdvai viruddhaM nocyate tvayA॥2॥

कदाचिद्दृश्यते तादृक् वेषधारी महेश्वरः ॥ स्वलीलया परब्रह्म स्वरागोपात्तविग्रहः॥३॥

kadAciddRzyate tAdRk veSadhArI mahezvaraH ॥ svalIlayA parabrahma svarAgopAttavigrahaH॥3॥

ब्रह्मचारिस्वरूपेण प्रतारयितुमुद्यतः॥ आगतश्छलसंयुक्तं वचोवादीः कुयुक्तितः। ॥४॥

brahmacArisvarUpeNa pratArayitumudyataH॥ AgatazchalasaMyuktaM vacovAdIH kuyuktitaH। ॥4॥

शंकरस्य स्वरूपं तु जानामि सुविशेषतः ॥ शिवतत्त्वमतो वच्मि सुविचार्य्य यथार्हतः ॥५॥

zaMkarasya svarUpaM tu jAnAmi suvizeSataH ॥ zivatattvamato vacmi suvicAryya yathArhataH ॥5॥

वस्तुतो निर्गुणो ब्रह्म सगुणः कारणेन सः ॥ कुतो जातिर्भवेत्तस्य निर्गुणस्य गुणात्मनः ॥६॥

vastuto nirguNo brahma saguNaH kAraNena saH ॥ kuto jAtirbhavettasya nirguNasya guNAtmanaH ॥6॥

स सर्वासां हि विद्यानामधिष्ठानं सदाशिवः ॥ किं तस्य विद्यया कार्य्यं पूर्णस्य परमात्मनः ॥७॥

sa sarvAsAM hi vidyAnAmadhiSThAnaM sadAzivaH ॥ kiM tasya vidyayA kAryyaM pUrNasya paramAtmanaH ॥7॥

वेदा उच्छ्वासरूपेण पुरा दत्ताश्च विष्णवे ॥ शंभुना तेन कल्पादौ तत्समः कोऽस्ति सुप्रभुः ॥ ८ ॥

vedA ucchvAsarUpeNa purA dattAzca viSNave ॥ zaMbhunA tena kalpAdau tatsamaH ko'sti suprabhuH ॥ 8 ॥

सर्वेषामादिभूतस्य वयोमानं कुतस्ततः ॥ प्रकृतिस्तु ततो जाता किं शक्तेस्तस्य कारणम् ॥ ९ ॥

sarveSAmAdibhUtasya vayomAnaM kutastataH ॥ prakRtistu tato jAtA kiM zaktestasya kAraNam ॥ 9 ॥

ये भजंति च तं प्रीत्या शक्तीशं शंकरं सदा ॥ तस्मै शक्तित्रयं शंभुः स ददाति सदाव्ययम् ॥ 2-3-28-१० ॥

ye bhajaMti ca taM prItyA zaktIzaM zaMkaraM sadA ॥ tasmai zaktitrayaM zaMbhuH sa dadAti sadAvyayam ॥ 2-3-28-10 ॥

तस्यैव भजनाज्जीवो मृत्युं जयति निर्भयः ॥ तस्मान्मृत्युंजयन्नाम प्रसिद्धम्भुवनत्रये ॥११॥

tasyaiva bhajanAjjIvo mRtyuM jayati nirbhayaH ॥ tasmAnmRtyuMjayannAma prasiddhambhuvanatraye ॥11॥

तस्यैव पक्षपातेन विष्णुर्विष्णुत्वमाप्नुयात् ॥ ब्रह्मत्वं च यथा ब्रह्मा देवा देवत्वमेव च ।१२॥

tasyaiva pakSapAtena viSNurviSNutvamApnuyAt ॥ brahmatvaM ca yathA brahmA devA devatvameva ca ।12॥

दर्शनार्थं शिवस्यादौ यथा गच्छति देवराट्॥ भूतादयस्तत्परस्य द्वारपालाश्शिवस्य तु॥१३॥

darzanArthaM zivasyAdau yathA gacchati devarAT॥ bhUtAdayastatparasya dvArapAlAzzivasya tu॥13॥

दण्डैश्च मुकुटं विद्धं मृष्टं भवति सर्वतः ॥ किं तस्य बहुपक्षेण स्वयमेव महाप्रभुः ॥१४॥

daNDaizca mukuTaM viddhaM mRSTaM bhavati sarvataH ॥ kiM tasya bahupakSeNa svayameva mahAprabhuH ॥14॥

कल्याणरूपिणस्तस्य सेवयेह न किं भवेत्॥ किं न्यूनं तस्य देवस्य मामिच्छति सदाशिवः॥१५॥

kalyANarUpiNastasya sevayeha na kiM bhavet॥ kiM nyUnaM tasya devasya mAmicchati sadAzivaH॥15॥

सप्तजन्मदरिद्रः स्यात्सेवेन्नो यदि शंकरम् ॥ तस्यैतत्सेवनाल्लोको लक्ष्मीः स्यादनपायिनी॥१६॥

saptajanmadaridraH syAtsevenno yadi zaMkaram ॥ tasyaitatsevanAlloko lakSmIH syAdanapAyinI॥16॥

यदग्रे सिद्धयोष्टौ च नित्यं नृत्यंति तोषितुम्॥ अवाङ्मुखास्सदा तत्र तद्धितं दुर्ल्लभं कुतः॥१७॥

yadagre siddhayoSTau ca nityaM nRtyaMti toSitum॥ avAGmukhAssadA tatra taddhitaM durllabhaM kutaH॥17॥

यद्यस्य मंगालानीह सेवते शंकरस्य न॥ यथापि मंगलन्तस्य स्मरणादेव जायते ॥ १८॥

yadyasya maMgAlAnIha sevate zaMkarasya na॥ yathApi maMgalantasya smaraNAdeva jAyate ॥ 18॥

यस्य पूजाप्रभावेण कामास्सिद्ध्यन्ति सर्वशः ॥ कुतो विकारस्तस्यास्ति निर्विकारस्य सर्वदा ॥१९॥

yasya pUjAprabhAveNa kAmAssiddhyanti sarvazaH ॥ kuto vikArastasyAsti nirvikArasya sarvadA ॥19॥

शिवेति मंगलन्नाम मुखे यस्य निरन्तरम् ॥ तस्यैव दर्शनादन्ये पवित्रास्संति सर्वदा ॥2-3-28-२०॥

ziveti maMgalannAma mukhe yasya nirantaram ॥ tasyaiva darzanAdanye pavitrAssaMti sarvadA ॥2-3-28-20॥

यद्यपूतम्भवेद्भस्म चितायाश्च त्वयोदितम् ॥ नित्यमस्यांगगं देवैश्शिरोभिर्द्धार्यते कथम्॥२१॥

yadyapUtambhavedbhasma citAyAzca tvayoditam ॥ nityamasyAMgagaM devaizzirobhirddhAryate katham॥21॥

यो देवो जगतां कर्ता भर्ता हर्ता गुणान्वितः ॥ निर्गुणश्शिवसंज्ञश्च स विज्ञेयः कथम्भवेत् ॥ २२ ॥

yo devo jagatAM kartA bhartA hartA guNAnvitaH ॥ nirguNazzivasaMjJazca sa vijJeyaH kathambhavet ॥ 22 ॥

अगुणं ब्रह्मणो रूपं शिवस्य परमात्मनः ॥ तत्कथं हि विजानन्ति त्वादृशास्तद्बहिर्मुखाः ॥ २३ ॥

aguNaM brahmaNo rUpaM zivasya paramAtmanaH ॥ tatkathaM hi vijAnanti tvAdRzAstadbahirmukhAH ॥ 23 ॥

दुराचाराश्च पापाश्च देवेभ्यस्ते विनिर्गताः ॥ तत्त्वं ते नैव जानन्ति शिवस्यागुणरूपिणः ॥ २४ ॥

durAcArAzca pApAzca devebhyaste vinirgatAH ॥ tattvaM te naiva jAnanti zivasyAguNarUpiNaH ॥ 24 ॥

शिवनिन्दां करोतीह तत्त्वमज्ञाय यः पुमान् ॥ आजन्मसंचितं पुण्यं भस्मीभवति तस्य तत् ॥ २५ ॥

zivanindAM karotIha tattvamajJAya yaH pumAn ॥ AjanmasaMcitaM puNyaM bhasmIbhavati tasya tat ॥ 25 ॥

त्वया निंदा कृता यात्र हरस्यामित तेजसः ॥ त्वत्पूजा च कृता यन्मे तस्मात्पापम्भजाम्यहम् ॥ २६ ॥

tvayA niMdA kRtA yAtra harasyAmita tejasaH ॥ tvatpUjA ca kRtA yanme tasmAtpApambhajAmyaham ॥ 26 ॥

शिवविद्वेषिणं दृष्ट्वा सचेलं स्नानमाचरेत् ॥ शिवविद्वेषिणं दृष्ट्वा प्रायश्चितं समाचरेत् ॥२७॥

zivavidveSiNaM dRSTvA sacelaM snAnamAcaret ॥ zivavidveSiNaM dRSTvA prAyazcitaM samAcaret ॥27॥

रे रे दुष्ट त्वया चोक्तमहं जानामि शंकरम् ॥ निश्चयेन न विज्ञातश्शिव एव सनातनः ॥२८॥

re re duSTa tvayA coktamahaM jAnAmi zaMkaram ॥ nizcayena na vijJAtazziva eva sanAtanaH ॥28॥

यथा तथा भवेद्रुद्रो यथा वा बहुरूपवान् ॥ ममाभीष्टतमो नित्यं निर्विकारी सतां प्रियः ॥ २९ ॥

yathA tathA bhavedrudro yathA vA bahurUpavAn ॥ mamAbhISTatamo nityaM nirvikArI satAM priyaH ॥ 29 ॥

विष्णुर्ब्रह्मापि न समस्तस्य क्वापि महात्मनः ॥ कुतोऽन्ये निर्जराद्याश्च कालाधीनास्सदैवतम्॥2-3-28-३०॥

viSNurbrahmApi na samastasya kvApi mahAtmanaH ॥ kuto'nye nirjarAdyAzca kAlAdhInAssadaivatam॥2-3-28-30॥

इति बुध्या समालोक्य स्वया सत्या सुतत्त्वतः ॥ शिवार्थं वनमागत्य करोमि विपुलं तपः ॥ ३१ ॥

iti budhyA samAlokya svayA satyA sutattvataH ॥ zivArthaM vanamAgatya karomi vipulaM tapaH ॥ 31 ॥

स एव परमेशानस्सर्वेशो भक्तवत्सलः ॥ संप्राप्तुम्मेऽभिलाषो हि दीनानुग्रहकारकम् ॥ ३२ ॥

sa eva paramezAnassarvezo bhaktavatsalaH ॥ saMprAptumme'bhilASo hi dInAnugrahakArakam ॥ 32 ॥

ब्रह्मोवाच ॥ इत्युक्त्वा गिरिजा सा हि गिरीश्वरसुता मुने ॥ विरराम शिवं दध्यो निर्विकारेण चेतसा ॥ ३३ ॥

brahmovAca ॥ ityuktvA girijA sA hi girIzvarasutA mune ॥ virarAma zivaM dadhyo nirvikAreNa cetasA ॥ 33 ॥

तदाकर्ण्य वचो देव्या ब्रह्मचारी स वै द्विजः ॥ पुनर्वचनमाख्यातुं यावदेव प्रचक्रमे ॥३४॥

tadAkarNya vaco devyA brahmacArI sa vai dvijaH ॥ punarvacanamAkhyAtuM yAvadeva pracakrame ॥34॥

उवाच गिरिजा तावत्स्वसखीं विजयां द्रुतम् ॥ शिव सक्तमनोवृत्तिश्शिवनिंदापराङ्मुखी॥३५॥

uvAca girijA tAvatsvasakhIM vijayAM drutam ॥ ziva saktamanovRttizzivaniMdAparAGmukhI॥35॥

गिरिजोवाच ॥ वारणीयः प्रयत्नेन सख्ययं हि द्विजाधमः ॥ पुनर्वक्तुमनाश्चैव शिवनिंदां करिष्यति ॥ ३६ ॥

girijovAca ॥ vAraNIyaH prayatnena sakhyayaM hi dvijAdhamaH ॥ punarvaktumanAzcaiva zivaniMdAM kariSyati ॥ 36 ॥

न केवलम्भवेत्पापं निन्दां कर्तुश्शिवस्य हि ॥ यो वै शृणोति तन्निन्दां पापभाक् स भवेदिह ॥ ३७ ॥

na kevalambhavetpApaM nindAM kartuzzivasya hi ॥ yo vai zRNoti tannindAM pApabhAk sa bhavediha ॥ 37 ॥

शिवनिन्दाकरो वध्यस्सर्वथा शिवकिंकरैः ॥ ब्राह्मणश्चेत्स वै त्याज्यो गन्तव्यं तत्स्थलाद्द्रुतम् ॥ ३८ ॥

zivanindAkaro vadhyassarvathA zivakiMkaraiH ॥ brAhmaNazcetsa vai tyAjyo gantavyaM tatsthalAddrutam ॥ 38 ॥

अयं दुष्टः पुनर्निन्दां करिष्यति शिवस्य हि ॥ ब्राह्मणत्वादवध्यश्चैत्त्याज्योऽदृश्यश्च सर्वथा ॥ ३९ ॥

ayaM duSTaH punarnindAM kariSyati zivasya hi ॥ brAhmaNatvAdavadhyazcaittyAjyo'dRzyazca sarvathA ॥ 39 ॥

हित्वैतत्स्थलमद्येव यास्यामोऽन्यत्र मा चिरम् ॥ यथा संभाषणं न स्यादनेनाऽविदुषा पुनः ॥ 2-3-28-४० ॥

hitvaitatsthalamadyeva yAsyAmo'nyatra mA ciram ॥ yathA saMbhASaNaM na syAdanenA'viduSA punaH ॥ 2-3-28-40 ॥

ब्रह्मोवाच ॥ इत्युक्त्वा चोमया यावत्पादमुत्क्षिप्यते मुने ॥ असौ तावच्छिवस्साक्षादालंबे प्रियया स्वयम् ॥ ४१ ॥

brahmovAca ॥ ityuktvA comayA yAvatpAdamutkSipyate mune ॥ asau tAvacchivassAkSAdAlaMbe priyayA svayam ॥ 41 ॥

कृत्वा स्वरूपं सुभगं शिवाध्यानं यथा तथा ॥ दर्शयित्वा शिवायै तामुवाचावाङ्मुखीं शिवः ॥४२॥

kRtvA svarUpaM subhagaM zivAdhyAnaM yathA tathA ॥ darzayitvA zivAyai tAmuvAcAvAGmukhIM zivaH ॥42॥

शिव उवाच ॥ कुत्र यास्यसि मां हित्वा न त्वं त्याज्या मया पुनः ॥ प्रसन्नोऽस्मि वरं ब्रूहि नादेयम्विद्यते तव ॥ ॥ ४३ ॥

ziva uvAca ॥ kutra yAsyasi mAM hitvA na tvaM tyAjyA mayA punaH ॥ prasanno'smi varaM brUhi nAdeyamvidyate tava ॥ ॥ 43 ॥

अद्यप्रभृति ते दासस्तपोभिः क्रीत एव ते ॥ क्रीतोऽस्मि तवसौन्दर्यात्क्षणमेकं युगाय ते ॥ ४४ ॥

adyaprabhRti te dAsastapobhiH krIta eva te ॥ krIto'smi tavasaundaryAtkSaNamekaM yugAya te ॥ 44 ॥

त्यज्यतां च त्वया लज्जा मम पत्नी सनातनी ॥ गिरिजे त्वं हि सद्बुध्या विचारय महेश्वरि ॥ ४५ ॥

tyajyatAM ca tvayA lajjA mama patnI sanAtanI ॥ girije tvaM hi sadbudhyA vicAraya mahezvari ॥ 45 ॥

मया परीक्षितासि त्वं बहुधा दृढमानसे ॥ तत्क्षमस्वापराधम्मे लोकलीलानुसारिणः ॥ ४६ ॥

mayA parIkSitAsi tvaM bahudhA dRDhamAnase ॥ tatkSamasvAparAdhamme lokalIlAnusAriNaH ॥ 46 ॥

न त्वादृशीम्प्रणयिनीं पश्यामि च त्रिलोकके ॥ सर्वथाहं तवाधीनस्स्वकामः पूर्य्यतां शिवे ॥ ४७ ॥

na tvAdRzImpraNayinIM pazyAmi ca trilokake ॥ sarvathAhaM tavAdhInassvakAmaH pUryyatAM zive ॥ 47 ॥

एहि प्रिये मत्सकाशं पत्नी त्वं मे वरस्तव ॥ त्वया साकं द्रुतं यास्ये स्वगृहम्पर्वत्तोत्तमम् ॥ ४८ ॥

ehi priye matsakAzaM patnI tvaM me varastava ॥ tvayA sAkaM drutaM yAsye svagRhamparvattottamam ॥ 48 ॥

ब्रह्मोवाच ॥ इत्युक्ते देवदेवेन पार्वती मुदमाप सा ॥ तपोजातं तु यत्कष्टं तज्जहौ च पुरातनम् ॥ ४९ ॥

brahmovAca ॥ ityukte devadevena pArvatI mudamApa sA ॥ tapojAtaM tu yatkaSTaM tajjahau ca purAtanam ॥ 49 ॥

सर्वः श्रमो विनष्टोभूत्स त्यास्तु मुनिसत्तम ॥ फले जाते श्रमः पूर्वो जन्तोर्नाशमवाप्नुयात् ॥ 2-3-28-५० ॥

sarvaH zramo vinaSTobhUtsa tyAstu munisattama ॥ phale jAte zramaH pUrvo jantornAzamavApnuyAt ॥ 2-3-28-50 ॥