॥ ब्रह्मोवाच ॥ गतेषु तेषु मुनिषु स्वं लोकं शंकरः स्वयम् ॥ परीक्षितुं तपो देव्या ऐच्छत्सूतिकरः प्रभुः ॥१॥

॥ brahmovAca ॥ gateSu teSu muniSu svaM lokaM zaMkaraH svayam ॥ parIkSituM tapo devyA aicchatsUtikaraH prabhuH ॥1॥

परीक्षा छद्मना शंभुर्द्रष्टुं तां तुष्टमानसः॥ जाटिलं रूपमास्थाय स ययौ पार्वतीवनम् ॥ २ ॥

parIkSA chadmanA zaMbhurdraSTuM tAM tuSTamAnasaH॥ jATilaM rUpamAsthAya sa yayau pArvatIvanam ॥ 2 ॥

अतीव स्थविरो विप्रदेहधारी स्वतेजसा ॥ प्रज्वलन्मनसा हृष्टो दंडी छत्री बभूव सः ॥ ३ ॥

atIva sthaviro vipradehadhArI svatejasA ॥ prajvalanmanasA hRSTo daMDI chatrI babhUva saH ॥ 3 ॥

तत्रापश्यत्स्थितां देवीं सखीभिः परिवारिताम् ॥ वेदिकोपरि शुद्धां तां शिवामिव विधोः कलाम् ॥ ४ ॥

tatrApazyatsthitAM devIM sakhIbhiH parivAritAm ॥ vedikopari zuddhAM tAM zivAmiva vidhoH kalAm ॥ 4 ॥

शंभु निरीक्ष्य तां देवीं ब्रह्मचारिस्वरूपवान् ॥ उपकंठं ययौ प्रीत्या तदाऽसौ भक्तवत्सलः ॥ ५ ॥

zaMbhu nirIkSya tAM devIM brahmacArisvarUpavAn ॥ upakaMThaM yayau prItyA tadA'sau bhaktavatsalaH ॥ 5 ॥

आगतं तं तदा दृष्ट्वा ब्राह्मणं तेजसाद्भुतम् ॥ अपूजयच्छिवा देवी सर्वपूजोपहारकैः ॥६॥

AgataM taM tadA dRSTvA brAhmaNaM tejasAdbhutam ॥ apUjayacchivA devI sarvapUjopahArakaiH ॥6॥

सुसत्कृतं संविधाभिः पूजितं परया मुदा ॥ पार्वती कुशलं प्रीत्या पप्रच्छ द्विजमादरात ॥७॥

susatkRtaM saMvidhAbhiH pUjitaM parayA mudA ॥ pArvatI kuzalaM prItyA papraccha dvijamAdarAta ॥7॥

॥ पार्वत्युवाच ॥ ब्रह्मचारिस्वरूपेण कस्त्वं हि कुत आगतः ॥ इदं वनं भासयसे वद वेदविदां वर ॥८॥

॥ pArvatyuvAca ॥ brahmacArisvarUpeNa kastvaM hi kuta AgataH ॥ idaM vanaM bhAsayase vada vedavidAM vara ॥8॥

॥ विप्र उवाच ॥ अहमिच्छाभिगामी च वृद्धो विप्रतनुस्सुधीः ॥ तपस्वी सुखदोऽन्येषामुपकारी न संशयः ॥ ९ ॥

॥ vipra uvAca ॥ ahamicchAbhigAmI ca vRddho vipratanussudhIH ॥ tapasvI sukhado'nyeSAmupakArI na saMzayaH ॥ 9 ॥

का त्वं कस्यासि तनया किमर्थ विजने वने ॥ तपश्चरसि दुर्धर्षं मुनिभिः प्रपदैरपि ॥2-3-26-१०॥

kA tvaM kasyAsi tanayA kimartha vijane vane ॥ tapazcarasi durdharSaM munibhiH prapadairapi ॥2-3-26-10॥

न बाला न च वृद्धासि तरुणी भासि शोभना ॥ कथं पतिं विना तीक्ष्णं तपश्चरसि वै वने ॥११॥

na bAlA na ca vRddhAsi taruNI bhAsi zobhanA ॥ kathaM patiM vinA tIkSNaM tapazcarasi vai vane ॥11॥

कि त्वं तपस्विनी भद्रे कस्यचित्सहचारिणी ॥ तपस्वी स न पुष्णाति देवि त्वां च गतोऽन्यतः ॥ १२ ॥

ki tvaM tapasvinI bhadre kasyacitsahacAriNI ॥ tapasvI sa na puSNAti devi tvAM ca gato'nyataH ॥ 12 ॥

वद कस्य कुले जाता कः पिता तव का विधा ॥ महासौभाग्यरूपा त्वं वृथा तव तपोरतिः ॥ १३ ॥

vada kasya kule jAtA kaH pitA tava kA vidhA ॥ mahAsaubhAgyarUpA tvaM vRthA tava taporatiH ॥ 13 ॥

किं त्वं वेदप्रसूर्लक्ष्मीः किं सुरूपा सरस्वती ॥ एतासु मध्ये का वा त्वं नाहं तर्कितुमुत्सहे ॥ १४ ॥

kiM tvaM vedaprasUrlakSmIH kiM surUpA sarasvatI ॥ etAsu madhye kA vA tvaM nAhaM tarkitumutsahe ॥ 14 ॥

॥ पार्वत्युवाच ॥ नाहं वेदप्रसूर्विप्र न लक्ष्मीश्च सरस्वती ॥ अहं हिमाचलसुता सांप्रतं नाम पार्वती ॥१५॥

॥ pArvatyuvAca ॥ nAhaM vedaprasUrvipra na lakSmIzca sarasvatI ॥ ahaM himAcalasutA sAMprataM nAma pArvatI ॥15॥

पुरा दक्षसुता जाता सती नामान्यजन्मनि ॥ योगेन त्यक्तदेहाऽहं यत्पित्रा निन्दितः पतिः ॥ १६ ॥

purA dakSasutA jAtA satI nAmAnyajanmani ॥ yogena tyaktadehA'haM yatpitrA ninditaH patiH ॥ 16 ॥

अत्र जन्मनि संप्राप्तश्शिवोऽपि विधिवैभवात् ॥ मां त्यक्त्वा भस्मसात्कृत्य मन्मथं स जगाम ह ॥ १७ ॥

atra janmani saMprAptazzivo'pi vidhivaibhavAt ॥ mAM tyaktvA bhasmasAtkRtya manmathaM sa jagAma ha ॥ 17 ॥

प्रयाते शंकरे तापोद्विजिताहं पितुर्गृहात् ॥ आगता तपसे विप्र सुदृढा स्वर्णदीतटे ॥१८॥

prayAte zaMkare tApodvijitAhaM piturgRhAt ॥ AgatA tapase vipra sudRDhA svarNadItaTe ॥18॥

कृत्वा तपः कठोरं च सुचिरं प्राणवल्लभम् ॥ न प्राप्याग्नौ विविक्षन्ती त्वं दृष्ट्वा संस्थिता क्षणम्॥१९॥

kRtvA tapaH kaThoraM ca suciraM prANavallabham ॥ na prApyAgnau vivikSantI tvaM dRSTvA saMsthitA kSaNam॥19॥

गच्छ त्वं प्रविशाम्यग्नौ शिवेनांगीकृता न हि ॥ यत्र यत्र जनुर्लप्स्ये वरिष्यामि शिवं वरम् ॥2-3-26-२०॥

gaccha tvaM pravizAmyagnau zivenAMgIkRtA na hi ॥ yatra yatra janurlapsye variSyAmi zivaM varam ॥2-3-26-20॥

ब्रह्मोवाच ॥ इत्युक्त्वा पार्वती वह्नौ तत्पुरः प्रविवेश सा ॥ निषिध्यमाना पुरतो ब्राह्मणेन पुनः पुनः ॥२१॥

brahmovAca ॥ ityuktvA pArvatI vahnau tatpuraH praviveza sA ॥ niSidhyamAnA purato brAhmaNena punaH punaH ॥21॥

वह्निप्रवेशं कुर्वत्याः पार्वत्यास्तत्प्रभावतः॥ बभूव तत्क्षणं सद्यो वह्नि श्चंदनपंकवत् ॥२२॥

vahnipravezaM kurvatyAH pArvatyAstatprabhAvataH॥ babhUva tatkSaNaM sadyo vahni zcaMdanapaMkavat ॥22॥

क्षणं तदंतरे स्थित्वा ह्युत्पतंती दिवं द्विजः ॥ पुनः पप्रच्छ सहसा विहसन्सुतनुं शिवः ॥२३॥

kSaNaM tadaMtare sthitvA hyutpataMtI divaM dvijaH ॥ punaH papraccha sahasA vihasansutanuM zivaH ॥23॥

द्विज उवाच ॥ अहो तपस्ते किं भद्रे न बुद्धं किंचिदेव हि ॥ न दग्धो वह्निना देहो न च प्राप्तं मनीषितम्॥२४॥

dvija uvAca ॥ aho tapaste kiM bhadre na buddhaM kiMcideva hi ॥ na dagdho vahninA deho na ca prAptaM manISitam॥24॥

अतस्सत्यं निकामं वै वद देवि मनोरथम् ॥ ममाग्रे विप्रवर्यस्य सर्वानंदप्रदस्य हि ॥२५॥

atassatyaM nikAmaM vai vada devi manoratham ॥ mamAgre vipravaryasya sarvAnaMdapradasya hi ॥25॥

यथाविधि त्वया देवि कीर्त्यतां सर्वथात्मना ॥ तस्मान्मैत्री च संजाता कार्य्यं गोप्यं त्वया न हि ॥ २६ ॥

yathAvidhi tvayA devi kIrtyatAM sarvathAtmanA ॥ tasmAnmaitrI ca saMjAtA kAryyaM gopyaM tvayA na hi ॥ 26 ॥

किमिच्छसि वरं देवि प्रष्टुमिच्छाम्यतः परम् ॥ त्वय्येव तदसौ देवि फलं सर्वं प्रदृश्यते ॥ २७ ॥

kimicchasi varaM devi praSTumicchAmyataH param ॥ tvayyeva tadasau devi phalaM sarvaM pradRzyate ॥ 27 ॥

परार्थे च तपश्चेद्वै तिष्ठेत्तु तप एव तत् ॥ रत्नं हस्ते समादाय हित्वा काचस्तु संचितः ॥२८॥

parArthe ca tapazcedvai tiSThettu tapa eva tat ॥ ratnaM haste samAdAya hitvA kAcastu saMcitaH ॥28॥

ईदृशं तव सौंदर्यं कथं व्यर्थीकृतं त्वया ॥ हित्वा वस्त्राण्यनेकानि चर्मादि च धृतं त्वया ॥२९॥

IdRzaM tava sauMdaryaM kathaM vyarthIkRtaM tvayA ॥ hitvA vastrANyanekAni carmAdi ca dhRtaM tvayA ॥29॥

तत्सर्वं कारणं ब्रूहि तपसस्त्वस्य सत्यतः ॥ तच्छ्रुत्वा विप्रवर्योऽहं यथा हर्षमावाप्नुयाम् ॥2-3-26-३०॥

tatsarvaM kAraNaM brUhi tapasastvasya satyataH ॥ tacchrutvA vipravaryo'haM yathA harSamAvApnuyAm ॥2-3-26-30॥

ब्रह्मोवाच ॥ इति पृष्टा तदा तेन सखीं प्रैरयताम्बिका ॥ तन्मुखेनैव तत्सर्वं कथयामास सुव्रता ॥३१॥

brahmovAca ॥ iti pRSTA tadA tena sakhIM prairayatAmbikA ॥ tanmukhenaiva tatsarvaM kathayAmAsa suvratA ॥31॥

तया च प्रेरिता तत्र पार्वत्या विजयाभिधा ॥ प्राणप्रिया सुव्रतज्ञा सखी जटिलमब्रवीत् ॥ ३२ ॥

tayA ca preritA tatra pArvatyA vijayAbhidhA ॥ prANapriyA suvratajJA sakhI jaTilamabravIt ॥ 32 ॥

सख्युवाच ॥ शृणु साधो प्रवक्ष्यामि पार्वतीचरितं परम् ॥ हेतुं च तपसस्सर्वं यदि त्वं श्रोतुमिच्छसि ॥ ३३ ॥

sakhyuvAca ॥ zRNu sAdho pravakSyAmi pArvatIcaritaM param ॥ hetuM ca tapasassarvaM yadi tvaM zrotumicchasi ॥ 33 ॥

सखा मे गिरिराजस्य सुतेयं हिमभूभृतः ॥ ख्याता वै पार्वती नाम्ना सा कालीति च मेनका ॥ ३४ ॥

sakhA me girirAjasya suteyaM himabhUbhRtaH ॥ khyAtA vai pArvatI nAmnA sA kAlIti ca menakA ॥ 34 ॥

ऊढेयं न च केनापि न वाञ्छति शिवात्परम् ॥ त्रीणि वर्षसहस्राणि तपश्चरणसाधिनी ॥ ३५ ॥

UDheyaM na ca kenApi na vAJchati zivAtparam ॥ trINi varSasahasrANi tapazcaraNasAdhinI ॥ 35 ॥

तदर्थं मेऽनया सख्या प्रारब्धं तप ईदृशम् ॥ तदत्र कारणं वक्ष्ये शृणु साधो द्विजोत्तम ॥ ३६ ॥

tadarthaM me'nayA sakhyA prArabdhaM tapa IdRzam ॥ tadatra kAraNaM vakSye zRNu sAdho dvijottama ॥ 36 ॥

हित्वेन्द्रप्रमुखान्देवान् हरिं ब्रह्माणमेव च ॥ पतिं पिनाकपाणिं वै प्राप्नुमिच्छति पार्वती ॥ ३७ ॥

hitvendrapramukhAndevAn hariM brahmANameva ca ॥ patiM pinAkapANiM vai prApnumicchati pArvatI ॥ 37 ॥

इयं सखी मदीया वै वृक्षानारोप यत्पुरा ॥ तेषु सर्वेषु संजातं फलपुष्पादिकं द्विज ॥ ३८ ॥

iyaM sakhI madIyA vai vRkSAnAropa yatpurA ॥ teSu sarveSu saMjAtaM phalapuSpAdikaM dvija ॥ 38 ॥

रूपसार्थाय जनककुलालंकरणाय च ॥ समुद्दिश्य महेशानं कामस्यानुग्रहाय च ॥ ३९ ॥

rUpasArthAya janakakulAlaMkaraNAya ca ॥ samuddizya mahezAnaM kAmasyAnugrahAya ca ॥ 39 ॥

मत्सखी नारदोपदेशात्तपस्तपति दारुणम् ॥ मनोरथः कुतस्तस्या न फलिष्यति तापस ॥ 2-3-26-४० ॥

matsakhI nAradopadezAttapastapati dAruNam ॥ manorathaH kutastasyA na phaliSyati tApasa ॥ 2-3-26-40 ॥

यत्ते पृष्टं द्विजश्रेष्ठ मत्सख्या मनसीप्सितम् ॥ मया ख्यातं च तत्प्रीत्या किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ ४१ ॥

yatte pRSTaM dvijazreSTha matsakhyA manasIpsitam ॥ mayA khyAtaM ca tatprItyA kimanyacchrotumicchasi ॥ 41 ॥

ब्रह्मोवाच ॥ इत्येवं वचनं श्रुत्वा विजयाया यथार्थतः ॥ मुने स जटिलो रुद्रो विहसन्वाक्यमब्रवीत् ॥ ४२ ॥

brahmovAca ॥ ityevaM vacanaM zrutvA vijayAyA yathArthataH ॥ mune sa jaTilo rudro vihasanvAkyamabravIt ॥ 42 ॥

जटिल उवाच ॥ सख्येदं कथितं तत्र परिहासोनुमीयते ॥ यथार्थं चेत्तदा देवी स्वमुखेनाभिभाषताम् ॥४३॥

jaTila uvAca ॥ sakhyedaM kathitaM tatra parihAsonumIyate ॥ yathArthaM cettadA devI svamukhenAbhibhASatAm ॥43॥

॥ ब्रह्मोवाच ॥ इत्युक्ते च तदा तेन जटिलेन द्विजन्मना ॥ उवाच पार्वती देवी स्वमुखेनैव तं द्विजम् ॥ ४४ ॥

॥ brahmovAca ॥ ityukte ca tadA tena jaTilena dvijanmanA ॥ uvAca pArvatI devI svamukhenaiva taM dvijam ॥ 44 ॥