॥ नारद उवाच॥ ब्रह्मन्विधे महाभाग किं जातं तदनंतरम्॥ कथय त्वं प्रसादेन तां कथां पापनाशिनीम् ॥ १ ॥

॥ nArada uvAca॥ brahmanvidhe mahAbhAga kiM jAtaM tadanaMtaram॥ kathaya tvaM prasAdena tAM kathAM pApanAzinIm ॥ 1 ॥

॥ ब्रह्मोवाच ॥ श्रूयतां सा कथा तात यज्जातं तदनंतरम् ॥ तव स्नेहात्प्रवक्ष्यामि शिवलीलां मुदावहाम् ॥ २ ॥

॥ brahmovAca ॥ zrUyatAM sA kathA tAta yajjAtaM tadanaMtaram ॥ tava snehAtpravakSyAmi zivalIlAM mudAvahAm ॥ 2 ॥

धैर्यस्य व्यसनं दृष्ट्वा महायोगी महेश्वरः ॥ विचिंतितं मनस्येवं विस्मितोऽतिततः परम् ॥ ३ ॥

dhairyasya vyasanaM dRSTvA mahAyogI mahezvaraH ॥ viciMtitaM manasyevaM vismito'titataH param ॥ 3 ॥

॥ शिव उवाच ॥ किमु विघ्नाः समुत्पन्नाः कुर्वतस्तप उत्तमम् ॥ केन मे विकृतं चित्तं कृतमत्र कुकर्मिणा ॥ ४ ॥

॥ ziva uvAca ॥ kimu vighnAH samutpannAH kurvatastapa uttamam ॥ kena me vikRtaM cittaM kRtamatra kukarmiNA ॥ 4 ॥

कुवर्णनं मया प्रीत्या परस्त्र्युपरि वै कृतम् ॥ जातो धर्मविरोधोऽत्र श्रुतिसीमा विलंघिता ॥ ५ ॥

kuvarNanaM mayA prItyA parastryupari vai kRtam ॥ jAto dharmavirodho'tra zrutisImA vilaMghitA ॥ 5 ॥

॥ ब्रह्मोवाच ॥ विचिंत्येत्थं महायोगी परमेशस्सतां गतिः ॥ दिशो विलोकयामास परितश्शंकितस्तदा ॥ ६ ॥

॥ brahmovAca ॥ viciMtyetthaM mahAyogI paramezassatAM gatiH ॥ dizo vilokayAmAsa paritazzaMkitastadA ॥ 6 ॥

वामभागे स्थितं कामं ददर्शाकृष्टबाणकम् ॥ स्वशरं क्षेप्तुकामं हि गर्वितं मूढचेतसम् ॥ ७ ॥

vAmabhAge sthitaM kAmaM dadarzAkRSTabANakam ॥ svazaraM kSeptukAmaM hi garvitaM mUDhacetasam ॥ 7 ॥

तं दृष्ट्वा तादृशं कामं गिरीशस्य परात्मनः ॥ संजातः क्रोधसंमर्दस्तत्क्षणादपि नारद। ॥ ८ ॥

taM dRSTvA tAdRzaM kAmaM girIzasya parAtmanaH ॥ saMjAtaH krodhasaMmardastatkSaNAdapi nArada। ॥ 8 ॥

कामः स्थितोऽन्तरिक्षे स धृत्वा तत्सशरं धनुः ॥ चिक्षेपास्त्रं दुर्निवारममोघं शंकरे मुने ॥ ९ ॥

kAmaH sthito'ntarikSe sa dhRtvA tatsazaraM dhanuH ॥ cikSepAstraM durnivAramamoghaM zaMkare mune ॥ 9 ॥

बभूवामोघमस्त्रं तु मोघं तत्परमात्मनि ॥ समशाम्यत्ततस्तस्मिन्संकुद्धे परमेश्वरे ॥ 2-3-19-१० ॥

babhUvAmoghamastraM tu moghaM tatparamAtmani ॥ samazAmyattatastasminsaMkuddhe paramezvare ॥ 2-3-19-10 ॥

मोघीभूते शिवे स्वेस्त्रे भयमापाशु मन्मथः ॥ चकंपे च पुरः स्थित्वा दृष्ट्वा मृत्युंजयं प्रभुम् ॥ ११ ॥

moghIbhUte zive svestre bhayamApAzu manmathaH ॥ cakaMpe ca puraH sthitvA dRSTvA mRtyuMjayaM prabhum ॥ 11 ॥

सस्मार त्रिदशान्सर्वान्शक्रादीन्भयविह्वलः ॥ स स्मरो मुनिशार्दूल स्वप्रयासे निरर्थके ॥ १२ ॥

sasmAra tridazAnsarvAnzakrAdInbhayavihvalaH ॥ sa smaro munizArdUla svaprayAse nirarthake ॥ 12 ॥

कामेन सुस्मृता देवाश्शक्राद्यास्ते मुनीश्वर ॥ आययुः सकलास्ते हि शंभुं नत्वा च तुष्टुवुः ॥ १३ ॥

kAmena susmRtA devAzzakrAdyAste munIzvara ॥ AyayuH sakalAste hi zaMbhuM natvA ca tuSTuvuH ॥ 13 ॥

स्तुतिं कुर्वत्सु देवेषु कुद्धस्याति हरस्य हि ॥ तृतीयात्तस्य नेत्राद्वै निस्ससार ततो महान् ॥ १४ ॥

stutiM kurvatsu deveSu kuddhasyAti harasya hi ॥ tRtIyAttasya netrAdvai nissasAra tato mahAn ॥ 14 ॥

ललाट मध्यगात्तस्मात्सवह्निर्द्रुतसम्भवः ॥ जज्वालोर्द्ध्वशिखो दीप्तः प्रलयाग्निसमप्रभः ॥ १५ ॥

lalATa madhyagAttasmAtsavahnirdrutasambhavaH ॥ jajvAlorddhvazikho dIptaH pralayAgnisamaprabhaH ॥ 15 ॥

उत्पत्य गगने तूर्णं निष्पत्य धरणी तले ॥ भ्रामंभ्रामं स्वपरितः पपात मेदनीं परि ॥ १६ ॥

utpatya gagane tUrNaM niSpatya dharaNI tale ॥ bhrAmaMbhrAmaM svaparitaH papAta medanIM pari ॥ 16 ॥

भस्मसात्कृतवान्साधो मदनं तावदेव हि ॥ यावच्च मरुतां वाचः क्षम्यतां क्षम्यतामिति ॥ १७ ॥

bhasmasAtkRtavAnsAdho madanaM tAvadeva hi ॥ yAvacca marutAM vAcaH kSamyatAM kSamyatAmiti ॥ 17 ॥

हते तस्मिन्स्मरे वीरे देव दुःखमुपागताः ॥ रुरुदुर्विह्वलाश्चातिक्रोशतः किमभूदिति ॥ १८ ॥

hate tasminsmare vIre deva duHkhamupAgatAH ॥ rurudurvihvalAzcAtikrozataH kimabhUditi ॥ 18 ॥

श्वेतांगा विकृतात्मा च गिरिराजसुता तदा ॥ जगाम मंदिरं स्वं च समादाय सखीजनम् ॥ १९ ॥

zvetAMgA vikRtAtmA ca girirAjasutA tadA ॥ jagAma maMdiraM svaM ca samAdAya sakhIjanam ॥ 19 ॥

क्षणमात्रं रतिस्तत्र विसंज्ञा साभवत्तदा ॥ भर्तृमृत्युजदुःखेन पतिता सा मृता इव ॥2-3-19-२०॥

kSaNamAtraM ratistatra visaMjJA sAbhavattadA ॥ bhartRmRtyujaduHkhena patitA sA mRtA iva ॥2-3-19-20॥

जातायां चैव संज्ञायां रतिरत्यंतविह्वला॥ विललाप तदा तत्रोच्चरंती विविधं वचः ॥ २१ ॥

jAtAyAM caiva saMjJAyAM ratiratyaMtavihvalA॥ vilalApa tadA tatroccaraMtI vividhaM vacaH ॥ 21 ॥

॥ रतिरुवाच ॥ किं करोमि क्व गच्छामि किं कृतं दैवतैरिह ॥ मत्स्वामिनं समाहूय नाशयामासुरुद्धतम् ॥ २२ ॥

॥ ratiruvAca ॥ kiM karomi kva gacchAmi kiM kRtaM daivatairiha ॥ matsvAminaM samAhUya nAzayAmAsuruddhatam ॥ 22 ॥

हा हा नाथ स्मर स्वामिन्प्राणप्रिय सुखप्रद ॥ इदं तु किमभूदत्र हा हा प्रिय प्रियेति च ॥२३ ॥

hA hA nAtha smara svAminprANapriya sukhaprada ॥ idaM tu kimabhUdatra hA hA priya priyeti ca ॥23 ॥

॥ ब्रह्मोवाच ॥। इत्थं विलपती सा तु वदंती बहुधा वचः ॥ हस्तौ पादौ तदास्फाल्य केशानत्रोटयत्तदा ॥२४॥

॥ brahmovAca ॥। itthaM vilapatI sA tu vadaMtI bahudhA vacaH ॥ hastau pAdau tadAsphAlya kezAnatroTayattadA ॥24॥

तद्विलापं तदा श्रुत्वा तत्र सर्वे वनेचराः ॥ अभवन्दुःखितास्सर्वे स्थावरा अपि नारद ॥२५॥

tadvilApaM tadA zrutvA tatra sarve vanecarAH ॥ abhavanduHkhitAssarve sthAvarA api nArada ॥25॥

एतस्मिन्नंतरे तत्र देवाश्शक्रादयोऽखिलाः ॥ रतिमूचुस्समाश्वास्य संस्मरंतो महेश्वरम् ॥२६॥

etasminnaMtare tatra devAzzakrAdayo'khilAH ॥ ratimUcussamAzvAsya saMsmaraMto mahezvaram ॥26॥

॥ देवा ऊचुः ॥ किंचिद्भस्म गृहीत्वा तु रक्ष यत्नाद्भयं त्यज॥ जीवयिष्यति स स्वामी लप्स्यसे त्वं पुनः प्रियम् ॥ २७ ॥

॥ devA UcuH ॥ kiMcidbhasma gRhItvA tu rakSa yatnAdbhayaM tyaja॥ jIvayiSyati sa svAmI lapsyase tvaM punaH priyam ॥ 27 ॥

सुखदाता न कोप्यस्ति दुःखदाता न कश्चन ॥ सर्वोऽपि स्वकृतं भुंक्ते देवाञ्शोचसि वै वृथा ॥ २८ ॥

sukhadAtA na kopyasti duHkhadAtA na kazcana ॥ sarvo'pi svakRtaM bhuMkte devAJzocasi vai vRthA ॥ 28 ॥

। ब्रह्मोवाच ॥ इत्याश्वास्य रतिं देवास्सर्वे शिवमुपागताः ॥ सुप्रसाद्य शिवं भक्त्या वचनं चेदमब्रुवन् ॥२९॥

। brahmovAca ॥ ityAzvAsya ratiM devAssarve zivamupAgatAH ॥ suprasAdya zivaM bhaktyA vacanaM cedamabruvan ॥29॥

॥ देवा ऊचुः ॥ भगवञ्छ्रूयतोमेतद्वचनं नश्शुभं प्रभो॥ कृपां कृत्वा महेशान शरणागतवत्सल ॥2-3-19-३०॥

॥ devA UcuH ॥ bhagavaJchrUyatometadvacanaM nazzubhaM prabho॥ kRpAM kRtvA mahezAna zaraNAgatavatsala ॥2-3-19-30॥

सुविचारय सुप्रीत्या कृति कामस्य शंकर ॥ कामेनैतत्कृतं यत्र न स्वार्थं तन्महेश्वर ॥३१॥

suvicAraya suprItyA kRti kAmasya zaMkara ॥ kAmenaitatkRtaM yatra na svArthaM tanmahezvara ॥31॥

दुष्टेन पीडितैर्देवैस्तारकेणाऽखिलैर्विभो ॥ कर्म तत्कारितं नाथ नान्यथा विद्धि शंकर ॥३२॥

duSTena pIDitairdevaistArakeNA'khilairvibho ॥ karma tatkAritaM nAtha nAnyathA viddhi zaMkara ॥32॥

रतिरेकाकिनी देव विलापं दुःखिता सती ॥ करोति गिरिश त्वं च तामाश्वासय सर्वदा ॥३३॥

ratirekAkinI deva vilApaM duHkhitA satI ॥ karoti giriza tvaM ca tAmAzvAsaya sarvadA ॥33॥

संहारं कर्तुकामोऽसि क्रोधेनानेन शंकर ॥ दैवतैस्सह सर्वेषां हतवांस्तं यदि स्मरम्॥३४॥

saMhAraM kartukAmo'si krodhenAnena zaMkara ॥ daivataissaha sarveSAM hatavAMstaM yadi smaram॥34॥

दुःखं तस्या रतेर्दृष्ट्वा नष्टप्रायाश्च देवताः॥ तस्मात्त्वया च कर्त्तव्यं रत्याशोकापनोदनम् ॥ ३५ ॥

duHkhaM tasyA raterdRSTvA naSTaprAyAzca devatAH॥ tasmAttvayA ca karttavyaM ratyAzokApanodanam ॥ 35 ॥

॥ ब्रह्मोवाच ॥ इत्याकर्ण्य वचस्तेषां प्रसन्नो भगवाञ्छिवः ॥ देवानां सकलानां च वचनं चेदमब्रवीत् ॥ ३६ ॥

॥ brahmovAca ॥ ityAkarNya vacasteSAM prasanno bhagavAJchivaH ॥ devAnAM sakalAnAM ca vacanaM cedamabravIt ॥ 36 ॥

॥ शिव उवाच ॥ ॥ देवाश्च ऋषयस्सर्वे मद्वचश्शृणुतादरात् ॥ मत्कोपेन च यज्जातं तत्तथा नान्यथा भवत् ॥ ३७ ॥

॥ ziva uvAca ॥ ॥ devAzca RSayassarve madvacazzRNutAdarAt ॥ matkopena ca yajjAtaM tattathA nAnyathA bhavat ॥ 37 ॥

अनंगस्तावदेव स्यात्कामो रतिपतिः प्रभुः ॥ यावच्चावतरेत्कृष्णो धरण्यां रुक्मिणीपतिः ॥ ३८ ॥

anaMgastAvadeva syAtkAmo ratipatiH prabhuH ॥ yAvaccAvataretkRSNo dharaNyAM rukmiNIpatiH ॥ 38 ॥

द्वारकायां यदा स्थित्वा पुत्रानुत्पादयिष्यति॥ तदा कृष्णस्तु रुक्मिण्यां काममुत्पादयिष्यति ॥३९॥

dvArakAyAM yadA sthitvA putrAnutpAdayiSyati॥ tadA kRSNastu rukmiNyAM kAmamutpAdayiSyati ॥39॥

प्रद्युम्ननाम तस्यैव भविष्यति न संशयः ॥ जातमात्रं तु तं पुत्रं शंबरस्संहरिष्यति ॥ 2-3-19-४० ॥

pradyumnanAma tasyaiva bhaviSyati na saMzayaH ॥ jAtamAtraM tu taM putraM zaMbarassaMhariSyati ॥ 2-3-19-40 ॥

हृत्वा प्रास्य समुद्रं तं शंबरो दानवोत्तमः ॥ मृतं ज्ञात्वा वृथा मूढो नगरं स्वं गमिष्यति ॥४१॥

hRtvA prAsya samudraM taM zaMbaro dAnavottamaH ॥ mRtaM jJAtvA vRthA mUDho nagaraM svaM gamiSyati ॥41॥

तावच्च नगरं तस्य रते स्थेयं यथासुखम् ॥ तत्रैव स्वपतेः प्राप्तिः प्रद्युम्नस्य भविष्यति ॥ ४२ ॥

tAvacca nagaraM tasya rate stheyaM yathAsukham ॥ tatraiva svapateH prAptiH pradyumnasya bhaviSyati ॥ 42 ॥

तत्र कामो मिलित्वा तं हत्वा शम्बरमाहवे ॥ भविष्यति सुखी देवाः प्रद्युम्नाख्यस्स्वकामिनीम् ॥ ४३ ॥

tatra kAmo militvA taM hatvA zambaramAhave ॥ bhaviSyati sukhI devAH pradyumnAkhyassvakAminIm ॥ 43 ॥

तदीयं चैव यद्द्रव्यं नीत्वा स नगरं पुनः ॥ गमिष्यति तया सार्द्धं देवास्सत्यं वचो मम ॥ ४४ ॥

tadIyaM caiva yaddravyaM nItvA sa nagaraM punaH ॥ gamiSyati tayA sArddhaM devAssatyaM vaco mama ॥ 44 ॥

ब्रह्मोवाच ॥ इति श्रुत्वा वचश्शंभोर्देवा ऊचुः प्रणम्य तम् ॥ किंचिदुच्छ्वसिताश्चित्ते करौ बद्ध्वा नतांगकाः ॥ ४५ ॥

brahmovAca ॥ iti zrutvA vacazzaMbhordevA UcuH praNamya tam ॥ kiMciducchvasitAzcitte karau baddhvA natAMgakAH ॥ 45 ॥

देवा ऊचुः ॥ देवदेव महादेव करुणासागर प्रभो ॥ शीघ्रं जीवय कामं त्वं रक्ष प्राणान् रतेर्हर ॥४६॥

devA UcuH ॥ devadeva mahAdeva karuNAsAgara prabho ॥ zIghraM jIvaya kAmaM tvaM rakSa prANAn raterhara ॥46॥

ब्रह्मोवाच॥ इत्याकर्ण्यामरवचः प्रसन्नः परमेश्वरः॥ पुनर्बभाषे करुणासागरस्सकलेश्वरः ॥ ४७ ॥

brahmovAca॥ ityAkarNyAmaravacaH prasannaH paramezvaraH॥ punarbabhASe karuNAsAgarassakalezvaraH ॥ 47 ॥

शिव उवाच ॥ हे देवास्सुप्रसन्नोऽस्मि जीवयिष्यामि चांतरे ॥ कामः स मद्गणो भूत्वा विहरिष्यति नित्यशः ॥ ४८ ॥

ziva uvAca ॥ he devAssuprasanno'smi jIvayiSyAmi cAMtare ॥ kAmaH sa madgaNo bhUtvA vihariSyati nityazaH ॥ 48 ॥

नाख्येयमिदमाख्यानं कस्यचित्पुरतस्सुराः ॥ गच्छत स्वस्थलं दुखं नाशयिष्यामि सर्वतः ॥ ४९ ॥

nAkhyeyamidamAkhyAnaM kasyacitpuratassurAH ॥ gacchata svasthalaM dukhaM nAzayiSyAmi sarvataH ॥ 49 ॥

ब्रह्मोवाच ॥ इत्युक्त्वांतर्दधे रुद्रो देवानां स्तुवतां तदा॥ सर्वे देवास्सुप्रस्सन्ना बभूवुर्गतविस्मयाः ॥2-3-19-५० ॥

brahmovAca ॥ ityuktvAMtardadhe rudro devAnAM stuvatAM tadA॥ sarve devAssuprassannA babhUvurgatavismayAH ॥2-3-19-50 ॥

ततस्तां च समाश्वास्य रुद्रस्य वचने स्थिताः॥ उक्त्वा वचस्तदीयं च स्वं स्वं धाम ययुर्मुने ॥५१॥

tatastAM ca samAzvAsya rudrasya vacane sthitAH॥ uktvA vacastadIyaM ca svaM svaM dhAma yayurmune ॥51॥

कामपत्नी समादिष्टं नगरं सा गता तदा ॥ प्रतीक्षमाणा तं कालं रुद्रादिष्टं मुनीश्वर ॥ ५२ ॥

kAmapatnI samAdiSTaM nagaraM sA gatA tadA ॥ pratIkSamANA taM kAlaM rudrAdiSTaM munIzvara ॥ 52 ॥