॥ ब्रह्मोवाच ॥ अथ ते निर्जरास्सर्वे सुप्रणम्य प्रजेश्वरम् ॥ तुष्टुवुः परया भक्त्या तारकेण प्रपीडिताः॥१॥

॥ brahmovAca ॥ atha te nirjarAssarve supraNamya prajezvaram ॥ tuSTuvuH parayA bhaktyA tArakeNa prapIDitAH॥1॥

अहं श्रुत्वामरनुतिं यथार्थां हृदयंगमा॥ सुप्रसन्नतरो भूत्वा प्रत्यवोचं दिवौकसः ॥२॥

ahaM zrutvAmaranutiM yathArthAM hRdayaMgamA॥ suprasannataro bhUtvA pratyavocaM divaukasaH ॥2॥

स्वागतं स्वाधिकारा वै निर्विघ्नाः संति वस्तुतः ॥ किमर्थमागता यूयमत्र सर्वे वदंतु मे ॥ ३ ॥

svAgataM svAdhikArA vai nirvighnAH saMti vastutaH ॥ kimarthamAgatA yUyamatra sarve vadaMtu me ॥ 3 ॥

इति श्रुत्वा वचो मे ते नत्वा सर्वे दिवौकसः ॥ मामूचुर्नतका दीनास्तारकेण प्रपीडिताः ॥४॥

iti zrutvA vaco me te natvA sarve divaukasaH ॥ mAmUcurnatakA dInAstArakeNa prapIDitAH ॥4॥

देवा ऊचुः ॥ लोकेश तारको दैत्यो वरेण तव दर्पित ॥ निरस्यास्मान्हठात्स्थानान्यग्रहीन्नो बलात्स्वयम् ॥५॥

devA UcuH ॥ lokeza tArako daityo vareNa tava darpita ॥ nirasyAsmAnhaThAtsthAnAnyagrahInno balAtsvayam ॥5॥

भवतः किमु न ज्ञातं दुःखं यन्नः उपस्थितम् ॥ तद्दुःखं नाशय क्षिप्रं वयं ते शरणं गताः ॥६॥

bhavataH kimu na jJAtaM duHkhaM yannaH upasthitam ॥ tadduHkhaM nAzaya kSipraM vayaM te zaraNaM gatAH ॥6॥

अहर्निशं बाधतेस्मान्यत्र तत्रास्थितान्स वै ॥ पलायमानाः पश्यामो यत्र तत्रापि तारकम् ॥७॥

aharnizaM bAdhatesmAnyatra tatrAsthitAnsa vai ॥ palAyamAnAH pazyAmo yatra tatrApi tArakam ॥7॥

तारकान्नश्च यद्दुःखं संभूतं सकलेश्वर ॥ तेन सर्वे वयं तात पीडिता विकला अति ॥ ८ ॥

tArakAnnazca yadduHkhaM saMbhUtaM sakalezvara ॥ tena sarve vayaM tAta pIDitA vikalA ati ॥ 8 ॥

अग्निर्यमोथ वरुणो निर्ऋतिर्वायुरेव च॥ ॥ अन्ये दिक्पतयश्चापि सर्वे यद्वशगामिनः ॥९॥

agniryamotha varuNo nirRtirvAyureva ca॥ ॥ anye dikpatayazcApi sarve yadvazagAminaH ॥9॥

सर्वे मनुष्यधर्माणस्सर्वेः परिकरैर्युताः॥ सेवंते तं महादैत्यं न स्वतंत्राः कदाचन ॥ 2-3-16-१० ॥

sarve manuSyadharmANassarveH parikarairyutAH॥ sevaMte taM mahAdaityaM na svataMtrAH kadAcana ॥ 2-3-16-10 ॥

एवं तेनार्दिता देवा वशगास्तस्य सर्वदा ॥ तदिच्छाकार्य्यनिरतास्सर्वे तस्यानुजीविनः ॥ ११ ॥

evaM tenArditA devA vazagAstasya sarvadA ॥ tadicchAkAryyaniratAssarve tasyAnujIvinaH ॥ 11 ॥

यावत्यो वनितास्सर्वा ये चाप्यप्सरसां गणाः॥ सर्वांस्तानग्रहीद्दैत्यस्तारकोऽसौ महाबली ॥१२॥

yAvatyo vanitAssarvA ye cApyapsarasAM gaNAH॥ sarvAMstAnagrahIddaityastArako'sau mahAbalI ॥12॥

न यज्ञास्संप्रवर्तते न तपस्यंति तापसाः॥ दानधर्मादिकं किंचिन्न लोकेषु प्रवर्त्तते ॥ १३ ॥

na yajJAssaMpravartate na tapasyaMti tApasAH॥ dAnadharmAdikaM kiMcinna lokeSu pravarttate ॥ 13 ॥

तस्य सेनापतिः क्रौंचो महापाप्यस्ति दानवः ॥ स पातालतलं गत्वा बाधते त्वनिशं प्रजाः ॥ १४ ॥

tasya senApatiH krauMco mahApApyasti dAnavaH ॥ sa pAtAlatalaM gatvA bAdhate tvanizaM prajAH ॥ 14 ॥

तेन नस्तारकेणेदं सकलं भुवनत्रयम् ॥ हृतं हठाज्जगद्धातः पापेनाकरुणात्मना ॥ १५ ॥

tena nastArakeNedaM sakalaM bhuvanatrayam ॥ hRtaM haThAjjagaddhAtaH pApenAkaruNAtmanA ॥ 15 ॥

यं च तत्र यास्यामो यत्स्थानं त्वं विनिर्दिशेः ॥ स्वस्थास्तद्वारितास्तेन लोकनाथसुरारिणा ॥ १५ ॥

yaM ca tatra yAsyAmo yatsthAnaM tvaM vinirdizeH ॥ svasthAstadvAritAstena lokanAthasurAriNA ॥ 15 ॥

त्वं नो गतिश्च शास्ता च धाता त्राता त्वमेव हि ॥ वयं सर्वे तारकाख्यवह्नौ दग्धास्सुविह्वलाः ॥ १७॥

tvaM no gatizca zAstA ca dhAtA trAtA tvameva hi ॥ vayaM sarve tArakAkhyavahnau dagdhAssuvihvalAH ॥ 17॥

तेन क्रूरा उपाय नः सर्वे हतबलाः कृताः॥ विकारे सांनिपाते वा वीर्यवंत्यौषधानि च ॥ १८॥

tena krUrA upAya naH sarve hatabalAH kRtAH॥ vikAre sAMnipAte vA vIryavaMtyauSadhAni ca ॥ 18॥

यत्रास्माकं जयाशा हि हरिचक्रे सुदर्शने ॥ उत्कुंठितमभूत्तस्य कंठे पुष्पमिवार्पितम् ॥ १९ ॥

yatrAsmAkaM jayAzA hi haricakre sudarzane ॥ utkuMThitamabhUttasya kaMThe puSpamivArpitam ॥ 19 ॥

ब्रह्मोवाच ॥ इत्येतद्वचनं श्रुत्वा निर्जराणामहं मुने ॥ प्रत्यवोचं सुरान्सर्वांस्तत्कालसदृशं वचः ॥2-3-16-२०॥

brahmovAca ॥ ityetadvacanaM zrutvA nirjarANAmahaM mune ॥ pratyavocaM surAnsarvAMstatkAlasadRzaM vacaH ॥2-3-16-20॥

ब्रह्मोवाच ॥ ममैव वचसा दैत्यस्तारकाख्यस्समेधितः॥ न मत्तस्तस्य हननं युज्यते हि दिवौकसः ॥२१ ॥

brahmovAca ॥ mamaiva vacasA daityastArakAkhyassamedhitaH॥ na mattastasya hananaM yujyate hi divaukasaH ॥21 ॥

ततो नैव वधो योग्यो यतो वृद्धिमुपागतः ॥ विष वृक्षोऽपि संवर्ध्य स्वयं छेत्तुमसांप्रतम्॥२२॥

tato naiva vadho yogyo yato vRddhimupAgataH ॥ viSa vRkSo'pi saMvardhya svayaM chettumasAMpratam॥22॥

युष्माकं चाखिलं कार्यं कर्तुं योग्यो हि शंकरः॥ किन्तु स्वयं न शक्तो हि प्रतिकर्तुं प्रचो दितः॥२३॥

yuSmAkaM cAkhilaM kAryaM kartuM yogyo hi zaMkaraH॥ kintu svayaM na zakto hi pratikartuM praco ditaH॥23॥

तारकाख्यस्तु पापेन स्वयमेष्यति संक्षयम् ॥ यथा यूयं संविदध्वमुपदेशकरस्त्वहम् ॥ २४ ॥

tArakAkhyastu pApena svayameSyati saMkSayam ॥ yathA yUyaM saMvidadhvamupadezakarastvaham ॥ 24 ॥

न मया तारको वध्यो हरिणापि हरेण च॥ नान्येनापि सुरैर्वापि मद्वरात्सत्यमुच्यते॥२५॥

na mayA tArako vadhyo hariNApi hareNa ca॥ nAnyenApi surairvApi madvarAtsatyamucyate॥25॥

शिववीर्य्यसमुत्पन्नो यदि स्यात्तनयस्सुराः॥ स एव तारकाख्यस्य हंता दैत्यस्य नापरः॥२६॥

zivavIryyasamutpanno yadi syAttanayassurAH॥ sa eva tArakAkhyasya haMtA daityasya nAparaH॥26॥

यमुपायमहं वच्मि तं कुरुध्वं सुरोत्तमाः ॥ महादेवप्रसादेन सिद्धिमेष्यति स धुवम्॥२७॥

yamupAyamahaM vacmi taM kurudhvaM surottamAH ॥ mahAdevaprasAdena siddhimeSyati sa dhuvam॥27॥

सती दाक्षा यिणी पूर्वं त्यक्तदेहा तु याभवत् ॥ सोत्पन्ना मेनकागर्भात्सा कथा विदिता हि वः ॥२८॥

satI dAkSA yiNI pUrvaM tyaktadehA tu yAbhavat ॥ sotpannA menakAgarbhAtsA kathA viditA hi vaH ॥28॥

तस्या अवश्यं गिरिशः करिष्यति कर ग्रहम् ॥ तत्कुरुध्वमुपायं च तथापि त्रिदिवौकसः ॥२९॥

tasyA avazyaM girizaH kariSyati kara graham ॥ tatkurudhvamupAyaM ca tathApi tridivaukasaH ॥29॥

तथा विदध्वं सुतरां तस्यां तु परियत्नतः ॥ पार्वत्यां मेनकाजायां रेतः प्रतिनिपातने ॥ 2-3-16-३० ॥

tathA vidadhvaM sutarAM tasyAM tu pariyatnataH ॥ pArvatyAM menakAjAyAM retaH pratinipAtane ॥ 2-3-16-30 ॥

तमूर्द्ध्वरेतसं शंभुं सैव प्रच्युतरेतसम् ॥ कर्तुं समर्था नान्यास्ति तथा काप्यबला बलात् ॥ ३१ ॥

tamUrddhvaretasaM zaMbhuM saiva pracyutaretasam ॥ kartuM samarthA nAnyAsti tathA kApyabalA balAt ॥ 31 ॥

सा सुता गिरिराजस्य सांप्रतं प्रौढयौवना ॥ तपस्यते हिमगिरौ नित्यं संसेवते हरम् ॥३२॥

sA sutA girirAjasya sAMprataM prauDhayauvanA ॥ tapasyate himagirau nityaM saMsevate haram ॥32॥

वाक्याद्धिमवतः कालीं स्वपितुर्हठतश्शिवा ॥ सखीभ्यां सेवते सार्द्धं ध्यानस्थं परमेश्वरम् ॥३३॥

vAkyAddhimavataH kAlIM svapiturhaThatazzivA ॥ sakhIbhyAM sevate sArddhaM dhyAnasthaM paramezvaram ॥33॥

तामग्रतोऽर्च्चमानां वै त्रैलोक्ये वरवर्णिनीम् ॥ ध्यानसक्तो महेशो हि मनसापि न हीयते ॥३४॥

tAmagrato'rccamAnAM vai trailokye varavarNinIm ॥ dhyAnasakto mahezo hi manasApi na hIyate ॥34॥

भार्य्यां समीहेत यथा स कालीं चन्द्रशेखरः ॥ तथा विधध्वं त्रिदशा न चिरादेव यत्नतः ॥३५॥

bhAryyAM samIheta yathA sa kAlIM candrazekharaH ॥ tathA vidhadhvaM tridazA na cirAdeva yatnataH ॥35॥

स्थानं गत्वाथ दैत्यस्य तमहं तारकं ततः ॥ निवारयिष्ये कुहठात्स्वस्थानं गच्छतामराः॥३६॥

sthAnaM gatvAtha daityasya tamahaM tArakaM tataH ॥ nivArayiSye kuhaThAtsvasthAnaM gacchatAmarAH॥36॥

इत्युक्त्वाहं सुरान्शीघ्रं तारकाख्यासुरस्य वै ॥ उपसंगम्य सुप्रीत्या समाभाष्येदमब्रवम् ॥३७॥

ityuktvAhaM surAnzIghraM tArakAkhyAsurasya vai ॥ upasaMgamya suprItyA samAbhASyedamabravam ॥37॥

॥ ब्रह्मोवाच ॥ तेजोसारमिदं स्वर्गं राज्यं त्वं परिपासि नः ॥ यदर्थं सुतपस्तप्तं वाञ्छसि त्वं ततोऽधिकम्॥३८॥

॥ brahmovAca ॥ tejosAramidaM svargaM rAjyaM tvaM paripAsi naH ॥ yadarthaM sutapastaptaM vAJchasi tvaM tato'dhikam॥38॥

वरश्चाप्यवरो दत्तो न मया स्वर्गराज्यता ॥ तस्मात्स्वर्गं परित्यज्य क्षितौ राज्यं समाचर ॥३९॥

varazcApyavaro datto na mayA svargarAjyatA ॥ tasmAtsvargaM parityajya kSitau rAjyaM samAcara ॥39॥

देवयोग्यानि तत्रैव कार्य्याणि निखिलान्यपि ॥ भविष्यत्यरसुरश्रेष्ठ नात्र कार्य्या विचारणा ॥2-3-16-४०॥

devayogyAni tatraiva kAryyANi nikhilAnyapi ॥ bhaviSyatyarasurazreSTha nAtra kAryyA vicAraNA ॥2-3-16-40॥

इत्युक्त्वाहं च संबोध्यासुरं तं सकलेश्वरः ॥ स्मृत्वा शिवं च सशिवं तत्रांतर्धानमागतः ॥४१ ॥

ityuktvAhaM ca saMbodhyAsuraM taM sakalezvaraH ॥ smRtvA zivaM ca sazivaM tatrAMtardhAnamAgataH ॥41 ॥

तारकोऽपि परित्यज्य स्वर्गं क्षितिमथाभ्यगात्॥ शोणिताख्य पुरे स्थित्वा सर्वराज्यं चकार सः ॥४२॥

tArako'pi parityajya svargaM kSitimathAbhyagAt॥ zoNitAkhya pure sthitvA sarvarAjyaM cakAra saH ॥42॥

देवास्सर्वेऽपि तच्छुत्वा मद्वाक्यं सुप्रणम्य माम् ॥ शक्रस्थानं ययुः प्रीत्या शक्रेण सुस माहिताः ॥४३॥

devAssarve'pi tacchutvA madvAkyaM supraNamya mAm ॥ zakrasthAnaM yayuH prItyA zakreNa susa mAhitAH ॥43॥

तत्र गत्वा मिलित्वा च विचार्य्य च परस्परम् ॥ ते सर्वे मरुतः प्रीत्या मघवंतं वचोऽब्रुवन् ॥४४॥

tatra gatvA militvA ca vicAryya ca parasparam ॥ te sarve marutaH prItyA maghavaMtaM vaco'bruvan ॥44॥

देवा ऊचुः ॥ ॥ शम्भोर्य्यथा शिवायां वै रुचिजायेत कामतः ॥ मघवंस्ते प्रकर्तव्यं ब्रह्मोक्तं सर्वमेव तत् ॥४५॥ ॥

devA UcuH ॥ ॥ zambhoryyathA zivAyAM vai rucijAyeta kAmataH ॥ maghavaMste prakartavyaM brahmoktaM sarvameva tat ॥45॥ ॥

ब्रह्मोवाच॥ इत्येवं सर्ववृत्तांतं विनिवेद्य सुरेश्वरम् ॥ जग्मुस्ते सर्वतो देवाः स्वं स्वं स्थानं मुदान्विताः ॥४६॥

brahmovAca॥ ityevaM sarvavRttAMtaM vinivedya surezvaram ॥ jagmuste sarvato devAH svaM svaM sthAnaM mudAnvitAH ॥46॥