ब्रह्मोवाच ॥ अथ सा गर्भमाधत्त वरांगी तत्पुरादरात् ॥ स ववर्द्धाभ्यंतरे हि बहुवर्षैः सुतेजसा॥१॥

brahmovAca ॥ atha sA garbhamAdhatta varAMgI tatpurAdarAt ॥ sa vavarddhAbhyaMtare hi bahuvarSaiH sutejasA॥1॥

ततः सा समये पूर्णे वरांगी सुषुवे सुतम्॥ महाकायं महावीर्यं प्रज्वलंतं दिशो दश॥२॥

tataH sA samaye pUrNe varAMgI suSuve sutam॥ mahAkAyaM mahAvIryaM prajvalaMtaM dizo daza॥2॥

तदैव च महोत्पाता बभूवुर्दुःखहेतवः ॥ जायमाने सुते तस्मिन्वरांग्यात्सुखदुःखदे ॥३॥

tadaiva ca mahotpAtA babhUvurduHkhahetavaH ॥ jAyamAne sute tasminvarAMgyAtsukhaduHkhade ॥3॥

दिवि भुव्यंतरिक्षे च सर्वलोकभयंकराः ॥ अनर्थसूचकास्तात त्रिविधास्तान्ब्रवीम्यहम् ॥ ४ ॥

divi bhuvyaMtarikSe ca sarvalokabhayaMkarAH ॥ anarthasUcakAstAta trividhAstAnbravImyaham ॥ 4 ॥

सोल्काश्चाशनयः पेतुर्महाशब्दा भयंकराः ॥ उदयं चक्रुरुत्कृष्टाः केतवो दुःखदायकाः ॥ ५ ॥

solkAzcAzanayaH peturmahAzabdA bhayaMkarAH ॥ udayaM cakrurutkRSTAH ketavo duHkhadAyakAH ॥ 5 ॥

चचाल वसुधा साद्रिर्जज्वलुस्सकला दिशः ॥ चुक्षुभुस्सरितस्सर्वाः सागराश्च विशेषतः ॥ ६ ॥

cacAla vasudhA sAdrirjajvalussakalA dizaH ॥ cukSubhussaritassarvAH sAgarAzca vizeSataH ॥ 6 ॥

हूत्करानीरयन्धीरान्खरस्पर्शो मरुद्ववौ ॥ उन्मूलयन्महावृक्षान्वात्यानीकोरजोध्वजः॥७॥

hUtkarAnIrayandhIrAnkharasparzo marudvavau ॥ unmUlayanmahAvRkSAnvAtyAnIkorajodhvajaH॥7॥

सराह्वोस्सूर्य्यविध्वोस्तु मुहुः परिधयोऽभवन्॥ महाभयस्य विप्रेन्द्र सूचकास्सुखहारकः ॥८॥

sarAhvossUryyavidhvostu muhuH paridhayo'bhavan॥ mahAbhayasya viprendra sUcakAssukhahArakaH ॥8॥

महीध्रविवरेभ्यश्च निर्घाता भयसूचकाः ॥ रथनिर्ह्रादतुल्याश्च जज्ञिरेऽवसरे ततः ॥९॥

mahIdhravivarebhyazca nirghAtA bhayasUcakAH ॥ rathanirhrAdatulyAzca jajJire'vasare tataH ॥9॥

सृगालोलूकटंकारैर्वमन्त्यो मुखतोऽनलम् ॥ अंतर्ग्रामेषु विकटं प्रणेदुरशिवाश्शिवाः ॥ 2-3-15-१० ॥

sRgAlolUkaTaMkArairvamantyo mukhato'nalam ॥ aMtargrAmeSu vikaTaM praNedurazivAzzivAH ॥ 2-3-15-10 ॥

यतस्ततो ग्रामसिंहा उन्नमय्य शिरोधराम् ॥ संगीतवद्रोदनवद्व्यमुचन्विविधान्रवान् ॥११॥

yatastato grAmasiMhA unnamayya zirodharAm ॥ saMgItavadrodanavadvyamucanvividhAnravAn ॥11॥

खार्काररभसा मत्ताः सुरैर्घ्नंतो रसांखराः ॥ वरूथशस्तदा तात पर्यधावन्नितस्ततः ॥१२॥

khArkArarabhasA mattAH surairghnaMto rasAMkharAH ॥ varUthazastadA tAta paryadhAvannitastataH ॥12॥

खगा उदपतन्नीडाद्रासभत्रस्तमानसः ॥ क्रोशंतो व्यग्रचित्ताश्च स्थितमापुर्न कुत्रचित् ॥ १३ ॥

khagA udapatannIDAdrAsabhatrastamAnasaH ॥ krozaMto vyagracittAzca sthitamApurna kutracit ॥ 13 ॥

शकृन्मूत्रमकार्षुश्च गोष्ठेऽरण्ये भयाकुलः ॥ बभ्रमुः स्थितिमापुर्नो पशवस्ताडिता इव ॥१४॥

zakRnmUtramakArSuzca goSThe'raNye bhayAkulaH ॥ babhramuH sthitimApurno pazavastADitA iva ॥14॥

गावोऽत्रसन्नसृग्दोहा वाष्पनेत्रा भयाकुलाः ॥ तोयदा अभवंस्तत्र भयदाः पूयवर्षिणः ॥१५॥

gAvo'trasannasRgdohA vASpanetrA bhayAkulAH ॥ toyadA abhavaMstatra bhayadAH pUyavarSiNaH ॥15॥

व्यरुदन्प्रतिमास्तत्र देवानामुत्पतिष्णवः ॥ विनाऽनिलं द्रुमाः पेतुर्ग्रहयुद्धं बभूव खे ॥१६॥

vyarudanpratimAstatra devAnAmutpatiSNavaH ॥ vinA'nilaM drumAH peturgrahayuddhaM babhUva khe ॥16॥

इत्यादिका बहूत्पाता जज्ञिरे मुनिसत्तम ॥ अज्ञानिनो जनास्तत्र मेनिरे विश्वसंप्लवम् ॥ १७ ॥

ityAdikA bahUtpAtA jajJire munisattama ॥ ajJAnino janAstatra menire vizvasaMplavam ॥ 17 ॥

अथ प्रजापतिर्नामाकरोत्तस्यासुरस्य वै ॥ तारकेति विचार्यैव कश्यपो हि महौजसः ॥ १८ ॥

atha prajApatirnAmAkarottasyAsurasya vai ॥ tAraketi vicAryaiva kazyapo hi mahaujasaH ॥ 18 ॥

महावीरस्य सहसा व्यज्यमानात्मपौरुषः ॥ ववृधेत्यश्मसारेण कायेनाद्रिपतिर्यथा ॥ १९ ॥

mahAvIrasya sahasA vyajyamAnAtmapauruSaH ॥ vavRdhetyazmasAreNa kAyenAdripatiryathA ॥ 19 ॥

अथो स तारको दैत्यो महाबलपराक्रमः ॥ तपः कर्तुं जनन्याश्चाज्ञां ययाचे महामनाः ॥2-3-15-२०॥

atho sa tArako daityo mahAbalaparAkramaH ॥ tapaH kartuM jananyAzcAjJAM yayAce mahAmanAH ॥2-3-15-20॥

प्राप्ताज्ञः स महामायी मायिनामपि मोहकः ॥ सर्वदेवजयं कर्तुं तपोर्थं मन आदधे ॥ २१ ॥

prAptAjJaH sa mahAmAyI mAyinAmapi mohakaH ॥ sarvadevajayaM kartuM taporthaM mana Adadhe ॥ 21 ॥

मधोर्वनमुपागम्य गुर्वाज्ञाप्रतिपालकः ॥ विधिमुद्दिश्य विधिवत्तपस्तेपे सुदारुणम् ॥२२॥

madhorvanamupAgamya gurvAjJApratipAlakaH ॥ vidhimuddizya vidhivattapastepe sudAruNam ॥22॥

ऊर्द्ध्वबाहुश्चैकपादो रविं पश्यन्स चक्षुषा ॥ शतवर्षं तपश्चक्रे दृढचित्तो दृढव्रतः ॥२३॥

UrddhvabAhuzcaikapAdo raviM pazyansa cakSuSA ॥ zatavarSaM tapazcakre dRDhacitto dRDhavrataH ॥23॥

अंगुष्ठेन भुवं स्पृष्ट्वा शत वर्षं च तादृशः ॥ तेपे तपो दृढात्मा स तारकोऽसुरराट्प्रभुः ॥२४॥

aMguSThena bhuvaM spRSTvA zata varSaM ca tAdRzaH ॥ tepe tapo dRDhAtmA sa tArako'surarATprabhuH ॥24॥

शतवर्षं जलं प्राश्नञ्च्छतवर्षं च वायुभुक्॥ शतवर्ष जले तिष्ठञ्च्छतं च स्थंडिलेऽतपत् ॥२५॥

zatavarSaM jalaM prAznaJcchatavarSaM ca vAyubhuk॥ zatavarSa jale tiSThaJcchataM ca sthaMDile'tapat ॥25॥

शतवर्षं तथा चाग्नौ शतवर्षमधोमुखः ॥ शतवर्षं तु हस्तस्य तलेन च भुवं स्थित ॥२६॥

zatavarSaM tathA cAgnau zatavarSamadhomukhaH ॥ zatavarSaM tu hastasya talena ca bhuvaM sthita ॥26॥

शतवर्षं तु वृक्षस्य शाखामालब्य वै मुने ॥ पादाभ्यां शुचिधूमं हि पिबंश्चाधोमुखस्तथा ॥२७॥

zatavarSaM tu vRkSasya zAkhAmAlabya vai mune ॥ pAdAbhyAM zucidhUmaM hi pibaMzcAdhomukhastathA ॥27॥

एवं कष्टतरं तेपे सुतपस्स तु दैत्यराट्॥ काममुद्दिश्य विधिवच्छृण्वतामपि दुस्सहम्॥२८॥

evaM kaSTataraM tepe sutapassa tu daityarAT॥ kAmamuddizya vidhivacchRNvatAmapi dussaham॥28॥

तत्रैवं तपतस्तस्य महत्तेजो विनिस्सृतम्॥ शिरसस्सर्वंसंसर्पि महोपद्रवकृन्मुने॥२९॥

tatraivaM tapatastasya mahattejo vinissRtam॥ zirasassarvaMsaMsarpi mahopadravakRnmune॥29॥

तेनैव देवलोकास्ते दग्धप्राया बभूविरे॥ अभितो दुःखमापन्नास्सर्वे देवर्षयो मुने॥2-3-15-३०॥

tenaiva devalokAste dagdhaprAyA babhUvire॥ abhito duHkhamApannAssarve devarSayo mune॥2-3-15-30॥

इंद्रश्च भयमापेदे ऽधिकं देवेश्वरस्तदा॥ तपस्यत्यद्य कश्चिद्वै मत्पदं धर्षयिष्यति ॥३१ ॥

iMdrazca bhayamApede 'dhikaM devezvarastadA॥ tapasyatyadya kazcidvai matpadaM dharSayiSyati ॥31 ॥

अकांडे चैव ब्रह्माण्डं संहरिष्यत्ययं प्रभु ॥ इति संशयमापन्ना निश्चयं नोपलेभिरे ॥३२॥

akAMDe caiva brahmANDaM saMhariSyatyayaM prabhu ॥ iti saMzayamApannA nizcayaM nopalebhire ॥32॥

ततस्सर्वे सुसंमन्त्र्य मिथस्ते निर्जरर्षयः ॥ मल्लोकमगमन्भीता दीना मां समुपस्थिताः ॥ ३३ ॥

tatassarve susaMmantrya mithaste nirjararSayaH ॥ mallokamagamanbhItA dInA mAM samupasthitAH ॥ 33 ॥

मां प्रणम्य सुसंस्तूय सर्वे ते क्लिष्टचेतसः ॥ कृतस्वंजलयो मह्यं वृत्तं सर्वं न्यवेदयन् ॥ ३४ ॥

mAM praNamya susaMstUya sarve te kliSTacetasaH ॥ kRtasvaMjalayo mahyaM vRttaM sarvaM nyavedayan ॥ 34 ॥

अहं सर्वं सुनिश्चित्य कारणं तस्य सद्धिया ॥ वरं दातुं गतस्तत्र यत्र तप्यति सोऽसुरः ॥ ३५ ॥

ahaM sarvaM sunizcitya kAraNaM tasya saddhiyA ॥ varaM dAtuM gatastatra yatra tapyati so'suraH ॥ 35 ॥

अवोचं वचनं तं वै वरं ब्रूहीत्यहं मुने ॥ तपस्तप्तं त्वया तीव्रं नादेयं विद्यते तव ॥ ३६ ॥

avocaM vacanaM taM vai varaM brUhItyahaM mune ॥ tapastaptaM tvayA tIvraM nAdeyaM vidyate tava ॥ 36 ॥

इत्येवं मद्वचः श्रुत्वा तारकस्स महासुरः ॥ मां प्रणम्य सुसंस्तूय वरं वव्रेऽतिदारुणम् ॥ ३७ ॥

ityevaM madvacaH zrutvA tArakassa mahAsuraH ॥ mAM praNamya susaMstUya varaM vavre'tidAruNam ॥ 37 ॥

तारक उवाच ॥ त्वयि प्रसन्ने वरदे किमसाध्यं भवेन्मम ॥ अतो याचे वरं त्वत्तः शृणु तन्मे पितामह ॥ ३८ ॥

tAraka uvAca ॥ tvayi prasanne varade kimasAdhyaM bhavenmama ॥ ato yAce varaM tvattaH zRNu tanme pitAmaha ॥ 38 ॥

यदि प्रसन्नो देवेश यदि देयो वरो मम ॥ देयं वरद्वयं मह्यं कृपां कृत्वा ममोपरि ॥३९॥

yadi prasanno deveza yadi deyo varo mama ॥ deyaM varadvayaM mahyaM kRpAM kRtvA mamopari ॥39॥

त्वया च निर्मिते लोके सकलेऽस्मिन्महाप्रभो ॥ मत्तुल्यो बलवान्नूनं न भवेत्कोऽपि वै पुमान् ॥ 2-3-15-४० ॥

tvayA ca nirmite loke sakale'sminmahAprabho ॥ mattulyo balavAnnUnaM na bhavetko'pi vai pumAn ॥ 2-3-15-40 ॥

शिववीर्यसमुत्पन्नः पुत्रस्सेनापतिर्यदा ॥ भूत्वा शस्त्रं क्षिपेन्मह्यं तदा मे मरणं भवेत् ॥ ४१ ॥

zivavIryasamutpannaH putrassenApatiryadA ॥ bhUtvA zastraM kSipenmahyaM tadA me maraNaM bhavet ॥ 41 ॥

इत्युक्तोऽथ तदा तेन दैत्येनाहं मुनीश्वर॥ वरं च तादृशं दत्त्वा स्वलोकमगमं द्रुतम्॥४२॥

ityukto'tha tadA tena daityenAhaM munIzvara॥ varaM ca tAdRzaM dattvA svalokamagamaM drutam॥42॥

दैत्योऽपि स वरं लब्ध्वा मनसेप्सितमुत्तमम्॥ सुप्रसन्नोतरो भूत्वा शोणिताख्यपुरं गतः॥४३॥

daityo'pi sa varaM labdhvA manasepsitamuttamam॥ suprasannotaro bhUtvA zoNitAkhyapuraM gataH॥43॥

अभिषिक्तस्तदा राज्ये त्रैलोक्यस्यासुरैस्सह॥ शुक्रेण दैत्यगुरुणाज्ञया मे स महासुरः ॥४४॥

abhiSiktastadA rAjye trailokyasyAsuraissaha॥ zukreNa daityaguruNAjJayA me sa mahAsuraH ॥44॥

ततस्तु स महादैत्योऽभवस्त्रैलोक्यनायकः ॥ स्वाज्ञां प्रवर्तयामास पीडयन्सचराचरम्॥४५॥

tatastu sa mahAdaityo'bhavastrailokyanAyakaH ॥ svAjJAM pravartayAmAsa pIDayansacarAcaram॥45॥

राज्यं चकार विधिवस्त्रिलोकस्य स तारकः ॥ प्रजाश्च पालयामास पीडयन्निर्जरादिकान्॥४६॥

rAjyaM cakAra vidhivastrilokasya sa tArakaH ॥ prajAzca pAlayAmAsa pIDayannirjarAdikAn॥46॥

ततस्स तारको दैत्यस्तेषां रत्नान्युपाददे ॥ इंद्रादिलोकपालानां स्वतो दत्तानि तद्भयात् ॥४७॥

tatassa tArako daityasteSAM ratnAnyupAdade ॥ iMdrAdilokapAlAnAM svato dattAni tadbhayAt ॥47॥

इंद्रेणैरावतस्तस्य भयात्तस्मै समर्पितः ॥ कुबेरेण तदा दत्ता निधयो नवसंख्यका ॥४८॥

iMdreNairAvatastasya bhayAttasmai samarpitaH ॥ kubereNa tadA dattA nidhayo navasaMkhyakA ॥48॥

वरुणेन हयाः शुभ्रा ऋषिभिः कामकृत्तथा ॥ सूर्येणोच्चैश्श्रवा दिव्यो भयात्तस्मै समर्पितः ॥४९॥

varuNena hayAH zubhrA RSibhiH kAmakRttathA ॥ sUryeNoccaizzravA divyo bhayAttasmai samarpitaH ॥49॥

यत्र यत्र शुभं वस्तु दृष्टं तेनासुरेण हि॥ तत्तद्गृहीतं तरसा निस्सारस्त्रिभवोऽभवत् ॥2-3-15-५०॥

yatra yatra zubhaM vastu dRSTaM tenAsureNa hi॥ tattadgRhItaM tarasA nissArastribhavo'bhavat ॥2-3-15-50॥

समुद्राश्च तथा रत्नान्यदुस्तस्मै भयान्मुने॥ अकृष्टपच्यासीत्पृथ्वी प्रजाः कामदुघाः खिलाः॥५१॥

samudrAzca tathA ratnAnyadustasmai bhayAnmune॥ akRSTapacyAsItpRthvI prajAH kAmadughAH khilAH॥51॥

सूर्यश्च तपते तद्वत्तद्दुःखं न यथा भवेत् ॥ चंद्रस्तु प्रभया दृश्यो वायुस्सर्वानुकूलवान् ॥५२॥

sUryazca tapate tadvattadduHkhaM na yathA bhavet ॥ caMdrastu prabhayA dRzyo vAyussarvAnukUlavAn ॥52॥

देवानां चैव यद्द्रव्यं पितॄणां च परस्य च ॥ तत्सर्वं समुपादत्तमसुरेण दुरात्मना ॥ ५३ ॥

devAnAM caiva yaddravyaM pitRRNAM ca parasya ca ॥ tatsarvaM samupAdattamasureNa durAtmanA ॥ 53 ॥

वशीकृत्य स लोकांस्त्रीन्स्वयमिंद्रो बभूव ह ॥ अद्वितीयः प्रभुश्चासीद्राज्यं चक्रेऽद्भुतं वशी॥५४॥

vazIkRtya sa lokAMstrInsvayamiMdro babhUva ha ॥ advitIyaH prabhuzcAsIdrAjyaM cakre'dbhutaM vazI॥54॥

निस्सार्य सकलान्देवान्दैत्यानस्थापयत्ततः॥ स्वयं नियोजयामास देवयोनिस्स्वकर्मणि॥५५॥

nissArya sakalAndevAndaityAnasthApayattataH॥ svayaM niyojayAmAsa devayonissvakarmaNi॥55॥

अथ तद्बाधिता देवास्सर्वे शक्रपुरोगमाः॥ मुने मां शरणं जग्मुरनाथा अतिविह्वलाः ॥५६॥

atha tadbAdhitA devAssarve zakrapurogamAH॥ mune mAM zaraNaM jagmuranAthA ativihvalAH ॥56॥