॥ नारद उवाच ॥ विष्णुशिष्य महाशैव सम्यगुक्तं त्वया विधे ॥ चरितं परमं ह्येतच्छिवायाश्च शिवस्य च ॥ १ ॥

॥ nArada uvAca ॥ viSNuziSya mahAzaiva samyaguktaM tvayA vidhe ॥ caritaM paramaM hyetacchivAyAzca zivasya ca ॥ 1 ॥

कस्तारकासुरो ब्रह्मन्येन देवाः प्रपीडिताः ॥ कस्य पुत्रस्य वै ब्रूहि तत्कथां च शिवाश्रयाम् ॥ २ ॥

kastArakAsuro brahmanyena devAH prapIDitAH ॥ kasya putrasya vai brUhi tatkathAM ca zivAzrayAm ॥ 2 ॥

भस्मी चकार स कथं शंकरश्च स्मरं वशी ॥ तदपि ब्रूहि सुप्रीत्याद्भुतं तच्चरितं विभोः ॥ ३ ॥

bhasmI cakAra sa kathaM zaMkarazca smaraM vazI ॥ tadapi brUhi suprItyAdbhutaM taccaritaM vibhoH ॥ 3 ॥

कथं शिवा तपोऽत्युग्रं चकार सुखहेतवे ॥ कथं प्राप पतिं शंभुमादिशक्तिर्जगत्परा ॥४॥

kathaM zivA tapo'tyugraM cakAra sukhahetave ॥ kathaM prApa patiM zaMbhumAdizaktirjagatparA ॥4॥

एतत्सर्वमशेषेण विशेषेण महाबुध ॥ ब्रूहि मे श्रद्दधानाय स्वपुत्राय शिवात्मने॥५॥

etatsarvamazeSeNa vizeSeNa mahAbudha ॥ brUhi me zraddadhAnAya svaputrAya zivAtmane॥5॥

ब्रह्मोवाच ॥ पुत्रवर्य महाप्राज्ञ सुरर्षे शंसितव्रतः ॥ वच्म्यहं शंकरं स्मृत्वा सर्वं तच्चरितं शृणु ॥ ६ ॥

brahmovAca ॥ putravarya mahAprAjJa surarSe zaMsitavrataH ॥ vacmyahaM zaMkaraM smRtvA sarvaM taccaritaM zRNu ॥ 6 ॥

प्रथमं तारकस्यैव भवं संशृणु नारद॥ यद्वधार्थं महा यत्नः कृतो दैवैश्शिवाश्रयैः॥७॥

prathamaM tArakasyaiva bhavaM saMzRNu nArada॥ yadvadhArthaM mahA yatnaH kRto daivaizzivAzrayaiH॥7॥

मम पुत्रो मरीचिर्यः कश्यपस्तस्य चात्मजः॥ त्रयोदशमितास्तस्य स्त्रियो दक्षसुताश्च याः॥८॥

mama putro marIciryaH kazyapastasya cAtmajaH॥ trayodazamitAstasya striyo dakSasutAzca yAH॥8॥

दितिर्ज्येष्ठा च तत्स्त्री हि सुषुवे सा सुतद्वयम्॥ हिरण्यकशिपुर्ज्येष्ठो हिरण्याक्षोऽनुजस्ततः॥९॥

ditirjyeSThA ca tatstrI hi suSuve sA sutadvayam॥ hiraNyakazipurjyeSTho hiraNyAkSo'nujastataH॥9॥

तौ हतौ विष्णुना दैत्यौ नृसिंहक्रोडरूपतः॥ सुदुःखदौ ततो देवाः सुखमापुश्च निर्भयाः॥ 2-3-14-१०॥

tau hatau viSNunA daityau nRsiMhakroDarUpataH॥ suduHkhadau tato devAH sukhamApuzca nirbhayAH॥ 2-3-14-10॥

दितिश्च दुःखितासीत्सा कश्यपं शरणं गता॥ पुनस्संसेव्य तं भक्त्या गर्भमाधत्त सुव्रता ॥ ११॥

ditizca duHkhitAsItsA kazyapaM zaraNaM gatA॥ punassaMsevya taM bhaktyA garbhamAdhatta suvratA ॥ 11॥

तद्विज्ञाय महेंद्रोऽपि लब्धच्छिद्रो महोद्यमी॥ तद्गर्भं व्यच्छिनत्तत्र प्रविश्य पविना मुहुः॥१२॥।

tadvijJAya maheMdro'pi labdhacchidro mahodyamI॥ tadgarbhaM vyacchinattatra pravizya pavinA muhuH॥12॥।

तद्व्रतस्य प्रभावेण न तद्गर्भो ममार ह॥ स्वपंत्या दैवयोगेन सप्त सप्ताभवन्सुताः॥ १३॥

tadvratasya prabhAveNa na tadgarbho mamAra ha॥ svapaMtyA daivayogena sapta saptAbhavansutAH॥ 13॥

देवा आसन्सुतास्ते च नामतो मरुतोऽखिलाः ॥ स्वर्गं ययुस्तदेन्द्रेण देवराजात्मसात्कृताः ॥ १४॥

devA AsansutAste ca nAmato maruto'khilAH ॥ svargaM yayustadendreNa devarAjAtmasAtkRtAH ॥ 14॥

पुनर्दितिः पतिं भेजेऽनुतप्ता निजकर्मतः ॥ चकार सुप्रसन्नं तं मुनिं परमसेवया ऽ १५ ॥

punarditiH patiM bheje'nutaptA nijakarmataH ॥ cakAra suprasannaM taM muniM paramasevayA ' 15 ॥

॥ कश्यप उवाच ॥ तपः कुरु शुचिर्भूत्वा ब्रह्मणश्चायुतं समाः ॥ चेद्भविष्यति तत्पूर्वं भविता ते सुतस्तदा ॥ १६ ॥

॥ kazyapa uvAca ॥ tapaH kuru zucirbhUtvA brahmaNazcAyutaM samAH ॥ cedbhaviSyati tatpUrvaM bhavitA te sutastadA ॥ 16 ॥

तथा दित्या कृतं पूर्णं तत्तपश्श्रद्धया मुने॥ ततः पत्युः प्राप्य गर्भं सुषुवे तादृशं सुतम् ॥ १७ ॥

tathA dityA kRtaM pUrNaM tattapazzraddhayA mune॥ tataH patyuH prApya garbhaM suSuve tAdRzaM sutam ॥ 17 ॥

वजांगनामा सोऽभूद्वै दितिपुत्रोऽमरोपमः ॥ नामतुल्यतनुर्वीरस्सुप्रताप्युद्भवाद्बली ॥ १८ ॥

vajAMganAmA so'bhUdvai ditiputro'maropamaH ॥ nAmatulyatanurvIrassupratApyudbhavAdbalI ॥ 18 ॥

जननीशासनात्सद्यस्स सुतो निर्जराधिपम् ॥ बलाद्धृत्वा ददौ दंडं विविधं निर्जरानपि ॥ १९॥

jananIzAsanAtsadyassa suto nirjarAdhipam ॥ balAddhRtvA dadau daMDaM vividhaM nirjarAnapi ॥ 19॥

दितिस्सुखमतीवाप दृष्ट्वा शक्रादिदुर्दशाम्॥ अमरा अपि शक्राद्या जग्मुर्दुःखं स्वकर्मतः ॥ 2-3-14-२० ॥

ditissukhamatIvApa dRSTvA zakrAdidurdazAm॥ amarA api zakrAdyA jagmurduHkhaM svakarmataH ॥ 2-3-14-20 ॥

तदाहं कश्यपेनाशु तत्रागत्य सुसामगीः॥ देवानत्याजयंस्तस्मात्सदा देवहिते रतः॥२१॥

tadAhaM kazyapenAzu tatrAgatya susAmagIH॥ devAnatyAjayaMstasmAtsadA devahite rataH॥21॥

देवान्मुक्त्वा स वज्रांगस्ततः प्रोवाच सादरम् ॥ शिवभक्तोऽतिशुद्धात्मा निर्विकारः प्रसन्नधीः ॥२२॥

devAnmuktvA sa vajrAMgastataH provAca sAdaram ॥ zivabhakto'tizuddhAtmA nirvikAraH prasannadhIH ॥22॥

॥ वज्रांग उवाच॥ इंद्रो दुष्टः प्रजाघाती मातुर्मे स्वार्थसाधकः ॥ स फलं प्राप्तवानद्य स्वराज्यं हि करोतु सः ॥ २३ ॥

॥ vajrAMga uvAca॥ iMdro duSTaH prajAghAtI mAturme svArthasAdhakaH ॥ sa phalaM prAptavAnadya svarAjyaM hi karotu saH ॥ 23 ॥

मातुराज्ञावशाद्ब्रह्मन्कृतमेतन्मयाखिलम् ॥ न मे भोगाभिलाषो वै कस्यचि द्भुवनस्य हि ॥ २४ ॥

mAturAjJAvazAdbrahmankRtametanmayAkhilam ॥ na me bhogAbhilASo vai kasyaci dbhuvanasya hi ॥ 24 ॥

तत्त्वसारं विधे सूत मह्यं वेदविदाम्वर ॥ येन स्यां सुसुखी नित्यं निर्विकारः प्रसन्नधीः ॥ २५ ॥

tattvasAraM vidhe sUta mahyaM vedavidAmvara ॥ yena syAM susukhI nityaM nirvikAraH prasannadhIH ॥ 25 ॥

तच्छ्रुत्वाहं मुनेऽवोचं सात्त्विको भाव उच्यत ॥ तत्त्वसार इति प्रीत्या सृजाम्येकां वरां स्त्रियम् ॥ २६ ॥

tacchrutvAhaM mune'vocaM sAttviko bhAva ucyata ॥ tattvasAra iti prItyA sRjAmyekAM varAM striyam ॥ 26 ॥

वरांगीं नाम तां दत्त्वा तस्मै दितिसुताय वै ॥ अयां स्वधाम सुप्रीतः कश्यपस्तत्पितापि च ॥२७॥

varAMgIM nAma tAM dattvA tasmai ditisutAya vai ॥ ayAM svadhAma suprItaH kazyapastatpitApi ca ॥27॥

ततो दैत्यस्य वज्रांगस्सात्विकं भावमाश्रितः॥ आसुरं भावमुत्सृज्य निर्वैरस्सुखमाप्तवान्॥२८॥

tato daityasya vajrAMgassAtvikaM bhAvamAzritaH॥ AsuraM bhAvamutsRjya nirvairassukhamAptavAn॥28॥

न बभूव वरांग्या हि हृदि भावोथ सात्विकः॥ सकामा स्वपतिं भेजे श्रद्धया विविधं सती ॥२९॥

na babhUva varAMgyA hi hRdi bhAvotha sAtvikaH॥ sakAmA svapatiM bheje zraddhayA vividhaM satI ॥29॥

अथ तत्सेवनादाशु संतुष्टोऽभून्महाप्रभुः ॥ स वज्रांगः पतिस्तस्या उवाच वचनं तदा ॥2-3-14-३०॥

atha tatsevanAdAzu saMtuSTo'bhUnmahAprabhuH ॥ sa vajrAMgaH patistasyA uvAca vacanaM tadA ॥2-3-14-30॥

वज्रांग उवाच॥ किमिच्छसि प्रिये ब्रूहि किं ते मनसि वर्तते ॥ तच्छुत्वानम्य तं प्राह सा पतिं स्वमनोरथम् ॥ ३१ ॥

vajrAMga uvAca॥ kimicchasi priye brUhi kiM te manasi vartate ॥ tacchutvAnamya taM prAha sA patiM svamanoratham ॥ 31 ॥

वरांग्युवाच ॥ चेत् प्रसन्नोऽभवस्त्वं वै सुतं मे देहि सत्पते ॥ महाबलं त्रिलोकस्य जेतारं हरिदुःखदम् ॥ ३२ ॥

varAMgyuvAca ॥ cet prasanno'bhavastvaM vai sutaM me dehi satpate ॥ mahAbalaM trilokasya jetAraM hariduHkhadam ॥ 32 ॥

ब्रह्मोवाच ॥ इति श्रुत्वा प्रियावाक्यं विस्मितोऽभूत्स आकुलः॥ उवाच हृदि स ज्ञानी सात्विको वैरवर्जितः ॥३३॥

brahmovAca ॥ iti zrutvA priyAvAkyaM vismito'bhUtsa AkulaH॥ uvAca hRdi sa jJAnI sAtviko vairavarjitaH ॥33॥

प्रियेच्छति विरोधं वै सुरैर्मे न हि रोचते ॥ किं कुर्यां हि क्व गच्छेयं कथं नश्ये न मे पणः ॥ ३४ ॥

priyecchati virodhaM vai surairme na hi rocate ॥ kiM kuryAM hi kva gaccheyaM kathaM nazye na me paNaH ॥ 34 ॥

प्रियामनोरथश्चैव पूर्णस्स्यात्त्रिजगद्भवेत् ॥ क्लेशयुङ्नितरा भूयो देवाश्च मुनयस्तथा ॥ ३५ ॥

priyAmanorathazcaiva pUrNassyAttrijagadbhavet ॥ klezayuGnitarA bhUyo devAzca munayastathA ॥ 35 ॥

न पूर्णस्स्यात्प्रियाकामस्तदा मे नरको भवेत्॥ द्विधापि धर्महानिर्वै भवतीत्यनुशुश्रुवान् ॥३६॥

na pUrNassyAtpriyAkAmastadA me narako bhavet॥ dvidhApi dharmahAnirvai bhavatItyanuzuzruvAn ॥36॥

वज्रांग इत्थं बभ्राम स मुने धर्मसंकटे ॥ बलाबलं द्वयोस्तत्र विचिचिंत च बुद्धितः ॥ ३७ ॥

vajrAMga itthaM babhrAma sa mune dharmasaMkaTe ॥ balAbalaM dvayostatra viciciMta ca buddhitaH ॥ 37 ॥

शिवेच्छया स हि मुने वाक्यं मेने स्त्रियो बुधः ॥ तथास्त्विति वचः प्राह प्रियां प्रति स दैत्यराट् ॥३८॥

zivecchayA sa hi mune vAkyaM mene striyo budhaH ॥ tathAstviti vacaH prAha priyAM prati sa daityarAT ॥38॥

तदर्थमकरोत्तीव्रं तपोन्यद्दुष्करं स तु ॥ मां समुद्दिश्य सुप्रीत्या बहुवर्षं जितेंद्रियः ॥३९॥

tadarthamakarottIvraM taponyadduSkaraM sa tu ॥ mAM samuddizya suprItyA bahuvarSaM jiteMdriyaH ॥39॥

वरं दातुमगां तस्मै दृष्ट्वाहं तत्तपो महत् ॥ वरं ब्रूहि ह्यवोचं तं सुप्रसन्नेन चेतसा ॥ 2-3-14-४० ॥

varaM dAtumagAM tasmai dRSTvAhaM tattapo mahat ॥ varaM brUhi hyavocaM taM suprasannena cetasA ॥ 2-3-14-40 ॥

वज्रांगस्तु तदा प्रीतं मां दृष्ट्वा स्थितं विभुम् ॥ सुप्रणम्य बहुस्तुत्वा वरं वव्रे प्रियाहितम् ॥ ४१ ॥

vajrAMgastu tadA prItaM mAM dRSTvA sthitaM vibhum ॥ supraNamya bahustutvA varaM vavre priyAhitam ॥ 41 ॥

वज्रांग उवाच॥ सुतं देहि स्वमातुर्मे महाहितकरं प्रभो ॥ महाबलं सुप्रतापं सुसमर्थं तपोनिधिम् ॥४२॥

vajrAMga uvAca॥ sutaM dehi svamAturme mahAhitakaraM prabho ॥ mahAbalaM supratApaM susamarthaM taponidhim ॥42॥

ब्रह्मोवाच॥ इत्याकर्ण्य च तद्वाक्यं तथास्त्वित्यब्रवं मुने ॥ अया स्वधाम तद्दत्त्वा विमनास्सस्मरच्छिवम् ॥४३॥

brahmovAca॥ ityAkarNya ca tadvAkyaM tathAstvityabravaM mune ॥ ayA svadhAma taddattvA vimanAssasmaracchivam ॥43॥