॥ ब्रह्मोवाच ॥ एकदा तु शिवज्ञानी शिवलीलाविदांवरः ॥ हिमाचलगृहं प्रीत्यागमस्त्वं शिवप्रेरितः ॥ १ ॥

॥ brahmovAca ॥ ekadA tu zivajJAnI zivalIlAvidAMvaraH ॥ himAcalagRhaM prItyAgamastvaM zivapreritaH ॥ 1 ॥

दृष्ट्वा मुने गिरीशस्त्वां नत्वानर्च स नारद ॥ आहूय च स्वतनयां त्वदङ्घ्र्योस्तामपातयत् ॥ २ ॥

dRSTvA mune girIzastvAM natvAnarca sa nArada ॥ AhUya ca svatanayAM tvadaGghryostAmapAtayat ॥ 2 ॥

पुनर्नत्वा मुनीश त्वामुवाच हिमभूधरः ॥ साञ्जलिः स्वविधिं मत्वा बहुसन्नतमस्तकः॥३॥

punarnatvA munIza tvAmuvAca himabhUdharaH ॥ sAJjaliH svavidhiM matvA bahusannatamastakaH॥3॥

हिमालय उवाच ॥ हे मुने नारद ज्ञानिन्ब्रह्मपुत्रवर प्रभो ॥ सर्वज्ञस्त्वं सकरुणः परोपकरणे रतः ॥ ४ ॥

himAlaya uvAca ॥ he mune nArada jJAninbrahmaputravara prabho ॥ sarvajJastvaM sakaruNaH paropakaraNe rataH ॥ 4 ॥

मत्सुताजातकं ब्रूहि गुणदोषसमुद्भवम् ॥ कस्य प्रिया भाग्यवती भविष्यति सुता मम ॥ ५ ॥

matsutAjAtakaM brUhi guNadoSasamudbhavam ॥ kasya priyA bhAgyavatI bhaviSyati sutA mama ॥ 5 ॥

॥ ब्रह्मोवाच ॥ इत्युक्तो मुनिवर्य त्वं गिरीशेन हिमाद्रिणा ॥ विलोक्य कालिकाहस्तं सर्वांगं च विशेषतः ॥६ ॥

॥ brahmovAca ॥ ityukto munivarya tvaM girIzena himAdriNA ॥ vilokya kAlikAhastaM sarvAMgaM ca vizeSataH ॥6 ॥

अवोचस्त्वं गिरिं तात कौतुकी वाग्विशारद्ः ॥ ज्ञानी विदितवृत्तान्तो नारदः प्रीतमानसः ॥ ७ ॥

avocastvaM giriM tAta kautukI vAgvizAradH ॥ jJAnI viditavRttAnto nAradaH prItamAnasaH ॥ 7 ॥

नारद उवाच ॥ एषा ते तनया मेने सुधांशोरिव वर्द्धिता ॥ आद्या कला शैलराज सर्वलक्षणशालिनी ॥८॥

nArada uvAca ॥ eSA te tanayA mene sudhAMzoriva varddhitA ॥ AdyA kalA zailarAja sarvalakSaNazAlinI ॥8॥

स्वपतेस्सुखदात्यन्तं पित्रोः कीर्तिविवर्द्धिनी ॥ महासाध्वी च सर्वासु महानन्दकरी सदा ॥ ९ ॥

svapatessukhadAtyantaM pitroH kIrtivivarddhinI ॥ mahAsAdhvI ca sarvAsu mahAnandakarI sadA ॥ 9 ॥

सुलक्षणानि सर्वाणि त्वत्सुतायाः करे गिरे ॥ एका विलक्षणा रेखा तत्फलं शृणु तत्त्वतः ॥ 2-3-8-१० ॥

sulakSaNAni sarvANi tvatsutAyAH kare gire ॥ ekA vilakSaNA rekhA tatphalaM zRNu tattvataH ॥ 2-3-8-10 ॥

योगी नग्नोऽगुणोऽकामी मातृतातविवर्जितः ॥ अमानोऽशिववेषश्च पतिरस्याः किलेदृशः ॥ ११ ॥

yogI nagno'guNo'kAmI mAtRtAtavivarjitaH ॥ amAno'zivaveSazca patirasyAH kiledRzaH ॥ 11 ॥

॥ ब्रह्मोवाच ॥ इत्याकर्ण्य वचस्ते हि सत्यं मत्त्वा च दम्पती ॥ मेना हिमाचलश्चापि दुःखितौ तौ बभूवतुः ॥ १२ ॥

॥ brahmovAca ॥ ityAkarNya vacaste hi satyaM mattvA ca dampatI ॥ menA himAcalazcApi duHkhitau tau babhUvatuH ॥ 12 ॥

शिवाकर्ण्यवचस्ते हि तादृशं जगदम्बिका ॥। लक्षणैस्तं शिवं मत्त्वा जहर्षाति मुने हृदि ॥ १३॥

zivAkarNyavacaste hi tAdRzaM jagadambikA ॥। lakSaNaistaM zivaM mattvA jaharSAti mune hRdi ॥ 13॥

न मृषा नारदवचस्त्विति संचिन्त्य सा शिवा ॥ स्नेहं शिवपदद्वन्द्वे चकाराति हृदा तदा ॥ १४॥

na mRSA nAradavacastviti saMcintya sA zivA ॥ snehaM zivapadadvandve cakArAti hRdA tadA ॥ 14॥

उवाच दुःखितः शैलस्त्वान्तदा हृदि नारद ॥ कमुपायं मुने कुर्यामतिदुःखमभूदिति ॥ १५॥

uvAca duHkhitaH zailastvAntadA hRdi nArada ॥ kamupAyaM mune kuryAmatiduHkhamabhUditi ॥ 15॥

तच्छुत्वा त्वं मुने प्रात्थ महाकौतुककारकः ॥ हिमाचलं शुभैर्वाक्यैर्हर्षयन्वाग्विशारदः ॥ १६॥

tacchutvA tvaM mune prAttha mahAkautukakArakaH ॥ himAcalaM zubhairvAkyairharSayanvAgvizAradaH ॥ 16॥

नारद उवाच ॥ स्नेहाच्छृणु गिरे वाक्यं मम सत्यं मृषा न हि ॥ कररेखा ब्रह्मलिपिर्न मृषा भवति धुवम् ॥ १७॥

nArada uvAca ॥ snehAcchRNu gire vAkyaM mama satyaM mRSA na hi ॥ kararekhA brahmalipirna mRSA bhavati dhuvam ॥ 17॥

तादृशोऽस्याः पतिः शैल भविष्यति न संशयः ॥ तत्रोपायं शृणु प्रीत्या यं कृत्वा लप्स्यसे सुखम् ॥ १८॥

tAdRzo'syAH patiH zaila bhaviSyati na saMzayaH ॥ tatropAyaM zRNu prItyA yaM kRtvA lapsyase sukham ॥ 18॥

तादृशोऽस्ति वरः शम्भुलीलारूपधरः प्रभुः ॥ कुलक्षणानि सर्वाणि तत्र तुल्यानि सद्गुणैः ॥ १९॥

tAdRzo'sti varaH zambhulIlArUpadharaH prabhuH ॥ kulakSaNAni sarvANi tatra tulyAni sadguNaiH ॥ 19॥

प्रभौ दोषो न दुःखाय दुःखदोऽत्यप्रभौ हि सः ॥ रविपावकगंगानां तत्र ज्ञेया निदर्शना ॥2-3-8-२० ॥

prabhau doSo na duHkhAya duHkhado'tyaprabhau hi saH ॥ ravipAvakagaMgAnAM tatra jJeyA nidarzanA ॥2-3-8-20 ॥

तस्माच्छिवाय कन्या स्वां शिवां देहि विवेकतः॥ शिवस्सर्वेश्वरस्सेव्योऽविकारी प्रभुरव्ययः ॥ २१ ॥

tasmAcchivAya kanyA svAM zivAM dehi vivekataH॥ zivassarvezvarassevyo'vikArI prabhuravyayaH ॥ 21 ॥

शीघ्रप्रसादः स शिवस्तां ग्रहीष्यत्यसंशयम् ॥ तपःसाध्यो विशेषेण यदि कुर्याच्छिवा तपः ॥ २२ ॥

zIghraprasAdaH sa zivastAM grahISyatyasaMzayam ॥ tapaHsAdhyo vizeSeNa yadi kuryAcchivA tapaH ॥ 22 ॥

सर्वथा सुसमर्थो हि स शिवस्सकलेश्वरः ॥ कुलिपेरपि विध्वंसी ब्रह्माधीनस्त्वकप्रदः ॥ २३ ॥

sarvathA susamartho hi sa zivassakalezvaraH ॥ kuliperapi vidhvaMsI brahmAdhInastvakapradaH ॥ 23 ॥

॥ ब्रह्मोवाच ॥ इत्युक्त्वा त्वं पुनस्तात कौतुकी ब्रह्मविन्मुने ॥ शैलराजमवोचो हि हर्षयन्वचनैश्शुभैः ॥२४॥

॥ brahmovAca ॥ ityuktvA tvaM punastAta kautukI brahmavinmune ॥ zailarAjamavoco hi harSayanvacanaizzubhaiH ॥24॥

भाविनी दयिता शम्भोस्सानुकूला सदा हरे ॥ महासाध्वी सुव्रता च पित्रोस्सुखविवर्द्धिनी ॥ २५ ॥

bhAvinI dayitA zambhossAnukUlA sadA hare ॥ mahAsAdhvI suvratA ca pitrossukhavivarddhinI ॥ 25 ॥

शम्भोश्चित्तं वशे चैषा करिष्यति तपस्विनी ॥ स चाप्येनामृते योषां न ह्यन्यामुद्वहिष्यति ॥२६॥

zambhozcittaM vaze caiSA kariSyati tapasvinI ॥ sa cApyenAmRte yoSAM na hyanyAmudvahiSyati ॥26॥

एतयोस्सदृशं प्रेम न कस्याप्येव तादृशम् ॥ भूतं वा भविता वापि नाधुना च प्रवर्तते ॥२७॥

etayossadRzaM prema na kasyApyeva tAdRzam ॥ bhUtaM vA bhavitA vApi nAdhunA ca pravartate ॥27॥

अनयोस्सुरकार्य्याणि कर्तव्यानि मृतानि च॥ यानि यानि नगश्रेष्ठ जीवितानि पुनः पुनः ॥२८॥

anayossurakAryyANi kartavyAni mRtAni ca॥ yAni yAni nagazreSTha jIvitAni punaH punaH ॥28॥

अनया कन्यया तेऽद्रे अर्धनारीश्वरो हरः ॥ भविष्यति तथा हर्षदिनयोर्मिलितम्पुनः ॥२९॥

anayA kanyayA te'dre ardhanArIzvaro haraH ॥ bhaviSyati tathA harSadinayormilitampunaH ॥29॥

शरीरार्धं हरस्यैषा हरिष्यति सुता तव॥ तपः प्रभावात्संतोष्य महेशं सकलेश्वरम् ॥2-3-8-३०॥

zarIrArdhaM harasyaiSA hariSyati sutA tava॥ tapaH prabhAvAtsaMtoSya mahezaM sakalezvaram ॥2-3-8-30॥

स्वर्णगौरी सुवर्णाभा तपसा तोष्य तं हरम् ॥ विद्युद्गौरतमा चेयं तव पुत्री भविष्यति ॥३१॥

svarNagaurI suvarNAbhA tapasA toSya taM haram ॥ vidyudgauratamA ceyaM tava putrI bhaviSyati ॥31॥

गौरीति नाम्ना कन्या तु ख्यातिमेषा गमिष्यति ॥ सर्वदेवगणैः पूज्या हरिब्रह्मादिभिस्तथा ॥३२॥

gaurIti nAmnA kanyA tu khyAtimeSA gamiSyati ॥ sarvadevagaNaiH pUjyA haribrahmAdibhistathA ॥32॥

नान्यस्मै त्वमिमां दातुमिहार्हसि नगोत्तम॥ इदं चोपांशु देवानां न प्रकाश्यं कदाचन ॥ ३३ ॥

nAnyasmai tvamimAM dAtumihArhasi nagottama॥ idaM copAMzu devAnAM na prakAzyaM kadAcana ॥ 33 ॥

ब्रह्मोवाच ॥ इति तस्य वचः श्रुत्वा देवर्षे तव नारद ॥ उवाच हिमवान्वाक्यं मुने त्वाम्वाग्विशारदः ॥३४॥

brahmovAca ॥ iti tasya vacaH zrutvA devarSe tava nArada ॥ uvAca himavAnvAkyaM mune tvAmvAgvizAradaH ॥34॥

हिमालय उवाचा॥ हे मुने नारद प्राज्ञ विज्ञप्तिं कांचिदेव हि॥ करोमि तां शृणु प्रीत्या तस्त्वं प्रमुदमावह ॥३५॥

himAlaya uvAcA॥ he mune nArada prAjJa vijJaptiM kAMcideva hi॥ karomi tAM zRNu prItyA tastvaM pramudamAvaha ॥35॥

श्रूयते त्यक्तसंगस्स महादेवो यतात्मवान् ॥ तपश्चरति सन्नित्यं देवानामप्यगोचरः॥३६॥

zrUyate tyaktasaMgassa mahAdevo yatAtmavAn ॥ tapazcarati sannityaM devAnAmapyagocaraH॥36॥

स कथं ध्यान मार्गस्थः परब्रह्मार्पितं मनः॥ भ्रंशयिष्यति देवर्षे तत्र मे संशयो महान्॥३७॥

sa kathaM dhyAna mArgasthaH parabrahmArpitaM manaH॥ bhraMzayiSyati devarSe tatra me saMzayo mahAn॥37॥

अक्षरं परमं ब्रह्म प्रदीपकलिकोपमम्॥ सदाशिवाख्यं स्वं रूपं निर्विकारमजापरम्॥३८॥

akSaraM paramaM brahma pradIpakalikopamam॥ sadAzivAkhyaM svaM rUpaM nirvikAramajAparam॥38॥

निर्गुणं सगुणं तच्च निर्विशेषं निरीहकम्॥ अतः पश्यति सर्वत्र न तु बाह्यं निरीक्षते॥३९॥

nirguNaM saguNaM tacca nirvizeSaM nirIhakam॥ ataH pazyati sarvatra na tu bAhyaM nirIkSate॥39॥

इति स श्रूयते नित्यं किंनराणां मुखान्मुने॥ इहागतानां सुप्रीत्या किन्तन्मिथ्या वचो धुवम्॥2-3-8-४०॥

iti sa zrUyate nityaM kiMnarANAM mukhAnmune॥ ihAgatAnAM suprItyA kintanmithyA vaco dhuvam॥2-3-8-40॥

विशेषतः श्रूयते स साक्षान्नाम्ना तथा हरः ॥ समयं कृतवान्पूर्व्वं तन्मया गदितं शृणु ॥४१॥

vizeSataH zrUyate sa sAkSAnnAmnA tathA haraH ॥ samayaM kRtavAnpUrvvaM tanmayA gaditaM zRNu ॥41॥

न त्वामृतेऽन्यां वरये दाक्षायणि प्रिये सती ॥ भार्यार्थं न ग्रहीष्यामि सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥ ४२ ॥

na tvAmRte'nyAM varaye dAkSAyaNi priye satI ॥ bhAryArthaM na grahISyAmi satyametadbravImi te ॥ 42 ॥

इति सत्यासमं तेन पुरैव समयः कृतः ॥ तस्यां मृतायां स कथं स्वयमन्यां ग्रहीष्यति ॥ ४३ ।

iti satyAsamaM tena puraiva samayaH kRtaH ॥ tasyAM mRtAyAM sa kathaM svayamanyAM grahISyati ॥ 43 ।

॥ ब्रह्मोवाच ॥ इत्युक्त्वा स गिरिस्तूष्णीमास तस्य पुरस्तव ॥ तदाकर्ण्याथ देवर्षे त्वं प्रावोचस्सुतत्त्वतः ॥४४॥

॥ brahmovAca ॥ ityuktvA sa giristUSNImAsa tasya purastava ॥ tadAkarNyAtha devarSe tvaM prAvocassutattvataH ॥44॥

नारद उवाच ॥ न वै कार्या त्वया चिंता गिरिराज महामते ॥ एषा तव सुता काली दक्षजा ह्यभवत्पुरा ॥ ४५ ॥

nArada uvAca ॥ na vai kAryA tvayA ciMtA girirAja mahAmate ॥ eSA tava sutA kAlI dakSajA hyabhavatpurA ॥ 45 ॥

सतीनामाभवत्तस्यास्सर्वमंगलदं सदा ॥ सती सा वै दक्षकन्या भूत्वा रुद्रप्रियाभवत ॥ ४६ ॥

satInAmAbhavattasyAssarvamaMgaladaM sadA ॥ satI sA vai dakSakanyA bhUtvA rudrapriyAbhavata ॥ 46 ॥

पितुर्यज्ञे तथा प्राप्यानादरं शंकरस्य च ॥ तं दृष्ट्वा कोपमाधायात्याक्षीद्देहं च सा सती ॥४७॥

pituryajJe tathA prApyAnAdaraM zaMkarasya ca ॥ taM dRSTvA kopamAdhAyAtyAkSIddehaM ca sA satI ॥47॥

पुनस्सैव समुत्पन्ना तव गेहेऽम्बिका शिवा ॥ पार्वती हरपत्नीयं भविष्यति न संशयः ॥४८॥

punassaiva samutpannA tava gehe'mbikA zivA ॥ pArvatI harapatnIyaM bhaviSyati na saMzayaH ॥48॥

एतत्सर्वं विस्तरात्त्वं प्रोक्तवान्भूभृते मुने ॥ पूर्वरूपं चरित्रं च पार्वत्याः प्रीतिवर्धनम् ॥ ४९ ॥

etatsarvaM vistarAttvaM proktavAnbhUbhRte mune ॥ pUrvarUpaM caritraM ca pArvatyAH prItivardhanam ॥ 49 ॥

तं सर्वं पूर्ववृत्तान्यं काल्या मुनिमुखाद्गिरिः ॥ श्रुत्वा सपुत्रदारः स तदा निःसंशयोऽभवत् ॥ 2-3-8-५० ॥

taM sarvaM pUrvavRttAnyaM kAlyA munimukhAdgiriH ॥ zrutvA saputradAraH sa tadA niHsaMzayo'bhavat ॥ 2-3-8-50 ॥

ततः काली कथां श्रुत्वा नारदस्य मुखात्तदा ॥ लज्जयाधोमुखी भूत्वा स्मितविस्तारितानना ॥५१॥

tataH kAlI kathAM zrutvA nAradasya mukhAttadA ॥ lajjayAdhomukhI bhUtvA smitavistAritAnanA ॥51॥

करेण तां तु संस्पृश्य श्रुत्वा तच्चरितं गिरिः ॥ मूर्ध्नि शश्वत्तथाघ्राय स्वास नान्ते न्यवेशयत् ॥ ५२ ॥

kareNa tAM tu saMspRzya zrutvA taccaritaM giriH ॥ mUrdhni zazvattathAghrAya svAsa nAnte nyavezayat ॥ 52 ॥

ततस्त्वं तां पुनर्दृष्ट्वाऽवोचस्तत्र स्थितां मुने ॥ हर्षयन् गिरिराजं च मेनकान्तनयैः सह ॥ ५३ ॥

tatastvaM tAM punardRSTvA'vocastatra sthitAM mune ॥ harSayan girirAjaM ca menakAntanayaiH saha ॥ 53 ॥

सिंहासनन्तु किन्त्वस्याश्शैलराज भवेदतः ॥ शम्भोरूरौ सदैतस्या आसनं तु भविष्यति ॥५४॥

siMhAsanantu kintvasyAzzailarAja bhavedataH ॥ zambhorUrau sadaitasyA AsanaM tu bhaviSyati ॥54॥

हरोरूर्वासनम्प्राप्य तनया तव सन्ततम् ॥ न यत्र कस्याचिदृष्टिर्मानसं वा गमिष्यति ॥ ५५ ॥

harorUrvAsanamprApya tanayA tava santatam ॥ na yatra kasyAcidRSTirmAnasaM vA gamiSyati ॥ 55 ॥

॥ ब्रह्मोवाच ॥ इति वचनमुदारं नारद त्वं गिरीशं त्रिदिवमगम उक्त्वा तत्क्षणादेवप्रीत्या ॥ गिरिपतिरपि चित्ते चारुसंमोदयुक्तस्स्वगृहमगमदेवं सर्वसंपत्समृद्धम् ॥ ५६ ।

॥ brahmovAca ॥ iti vacanamudAraM nArada tvaM girIzaM tridivamagama uktvA tatkSaNAdevaprItyA ॥ giripatirapi citte cArusaMmodayuktassvagRhamagamadevaM sarvasaMpatsamRddham ॥ 56 ।