ब्रह्मोवाच ॥ इति स्तुतो रमेशेन मया चैव सुरर्षिभिः ॥ तथान्यैश्च महादेवः प्रसन्नस्संबभूव ह ॥१॥

brahmovAca ॥ iti stuto ramezena mayA caiva surarSibhiH ॥ tathAnyaizca mahAdevaH prasannassaMbabhUva ha ॥1॥

अथ शंभुः कृपा दृष्ट्या सर्वान् ऋषिसुरादिकान् ॥ ब्रह्मविष्णू समाधाय दक्षमेतदुवाच ह ॥२॥

atha zaMbhuH kRpA dRSTyA sarvAn RSisurAdikAn ॥ brahmaviSNU samAdhAya dakSametaduvAca ha ॥2॥

महादेव उवाच ॥ शृणु दक्ष प्रवक्ष्यामि प्रसन्नोस्मि प्रजापते ॥ भक्ताधीनः सदाहं वै स्वतंत्रोप्यखिलेश्वरः ॥३॥

mahAdeva uvAca ॥ zRNu dakSa pravakSyAmi prasannosmi prajApate ॥ bhaktAdhInaH sadAhaM vai svataMtropyakhilezvaraH ॥3॥

चतुर्विधा भजंते मां जनाः सुकृतिनस्सदा॥ उत्तरोत्तरतः श्रेष्ठास्तेषां दक्षप्रजापते ॥४॥

caturvidhA bhajaMte mAM janAH sukRtinassadA॥ uttarottarataH zreSThAsteSAM dakSaprajApate ॥4॥

आर्तो जिज्ञासुरर्थार्थी ज्ञानी चैव चतुर्थकः ॥ पूर्वे त्रयश्च सामान्याश्चतुर्थो हि विशिष्यते ॥ ५ ॥

Arto jijJAsurarthArthI jJAnI caiva caturthakaH ॥ pUrve trayazca sAmAnyAzcaturtho hi viziSyate ॥ 5 ॥

तत्र ज्ञानी प्रियतर ममरूपञ्च स स्मृतः ॥ तस्मात्प्रियतरो नान्यः सत्यं सत्यं वदाम्यहम्॥६॥

tatra jJAnI priyatara mamarUpaJca sa smRtaH ॥ tasmAtpriyataro nAnyaH satyaM satyaM vadAmyaham॥6॥

तत्र ज्ञानी प्रियतर ममरूपञ्च स स्मृतः ॥ तस्मात्प्रियतरो नान्यः सत्यं सत्यं वदाम्यहम्॥६॥

tatra jJAnI priyatara mamarUpaJca sa smRtaH ॥ tasmAtpriyataro nAnyaH satyaM satyaM vadAmyaham॥6॥

न वेदैश्च न यज्ञैश्च न दानैस्तपसा क्वचित् ॥ न शक्नुवंति मां प्राप्तुं मूढाः कर्मवशा नरा ॥८॥

na vedaizca na yajJaizca na dAnaistapasA kvacit ॥ na zaknuvaMti mAM prAptuM mUDhAH karmavazA narA ॥8॥

केवलं कर्म्मणा त्वं स्म संसारं तर्तुमिच्छसि ॥ अत एवाभवं रुष्टो यज्ञविध्वंसकारकः ॥९॥

kevalaM karmmaNA tvaM sma saMsAraM tartumicchasi ॥ ata evAbhavaM ruSTo yajJavidhvaMsakArakaH ॥9॥

इतः प्रभृति भो दक्ष मत्वा मां परमेश्वरम् ॥ बुद्ध्या ज्ञानपरो भूत्वा कुरु कर्म समाहितः ॥2-2-43-१०॥

itaH prabhRti bho dakSa matvA mAM paramezvaram ॥ buddhyA jJAnaparo bhUtvA kuru karma samAhitaH ॥2-2-43-10॥

अन्यच्च शृणु सद्बुद्ध्या वचनं मे प्रजापते ॥ वच्मि गुह्यं धर्महेतोः सगुणत्वेप्यहं तव ॥११॥

anyacca zRNu sadbuddhyA vacanaM me prajApate ॥ vacmi guhyaM dharmahetoH saguNatvepyahaM tava ॥11॥

अहं ब्रह्मा च विष्णुश्च जगतः कारणं परम् ॥ आत्मेश्वर उपद्रष्टा स्वयंदृगविशेषणः ॥१२॥

ahaM brahmA ca viSNuzca jagataH kAraNaM param ॥ Atmezvara upadraSTA svayaMdRgavizeSaNaH ॥12॥

आत्ममायां समाविश्य सोहं गुणमयीं मुने ॥ सृजन्रक्षन्हरन्विश्वं दधे संज्ञाः क्रियोचिताः ॥१३॥

AtmamAyAM samAvizya sohaM guNamayIM mune ॥ sRjanrakSanharanvizvaM dadhe saMjJAH kriyocitAH ॥13॥

अद्वितीये परे तस्मिन् ब्रह्मण्यात्मनि केवले ॥ अज्ञः पश्यति भेदेन भूतानि ब्रह्मचेश्वरम् ॥१४॥

advitIye pare tasmin brahmaNyAtmani kevale ॥ ajJaH pazyati bhedena bhUtAni brahmacezvaram ॥14॥

शिरः करादिस्वांगेषु कुरुते न यथा पुमान् ॥ पारक्यशेमुषीं क्वापि भूतेष्वेवं हि मत्परः ॥१५॥

ziraH karAdisvAMgeSu kurute na yathA pumAn ॥ pArakyazemuSIM kvApi bhUteSvevaM hi matparaH ॥15॥

सर्वभूतात्मनामेकभावनां यो न पश्यति ॥ त्रिसुराणां भिदां दक्ष स शांतिमधिगच्छति ॥१६॥

sarvabhUtAtmanAmekabhAvanAM yo na pazyati ॥ trisurANAM bhidAM dakSa sa zAMtimadhigacchati ॥16॥

यः करोति त्रिदेवेषु भेदबुद्धिं नराधमः ॥ नरके स वसेन्नूनं यावदाचन्द्रतारकम् ॥१७॥

yaH karoti trideveSu bhedabuddhiM narAdhamaH ॥ narake sa vasennUnaM yAvadAcandratArakam ॥17॥

मत्परः पूजयेद्देवान् सर्वानपि विचक्षणः ॥ स ज्ञानं लभते येन मुक्तिर्भवति शाश्वती ॥१८॥

matparaH pUjayeddevAn sarvAnapi vicakSaNaH ॥ sa jJAnaM labhate yena muktirbhavati zAzvatI ॥18॥

विधिभक्तिं विना नैव भक्तिर्भवति वैष्णवी ॥ विष्णुभक्तिं विना मे न भक्तिः क्वापि प्रजायते ॥१९॥

vidhibhaktiM vinA naiva bhaktirbhavati vaiSNavI ॥ viSNubhaktiM vinA me na bhaktiH kvApi prajAyate ॥19॥

इत्युक्त्वा शंकरस्स्वामी सर्वेषां परमेश्वरः ॥ सर्वेषां शृण्वतां तत्रोवाच वाणीं कृपाकरः ॥2-2-43-२०॥

ityuktvA zaMkarassvAmI sarveSAM paramezvaraH ॥ sarveSAM zRNvatAM tatrovAca vANIM kRpAkaraH ॥2-2-43-20॥

हरिभक्तो हि मां निन्देत्तथा शैवोभवे द्यदि ॥ तयोः शापा भवेयुस्ते तत्त्वप्राप्तिर्भवेन्न हि ॥ २१ ॥

haribhakto hi mAM nindettathA zaivobhave dyadi ॥ tayoH zApA bhaveyuste tattvaprAptirbhavenna hi ॥ 21 ॥

॥ ब्रह्मोवाच ॥ इत्याकर्ण्य महेशस्य वचनं सुखकारकम् ॥ जहृषुस्सकलास्तत्र सुरमुन्यादयो मुने ॥२२॥

॥ brahmovAca ॥ ityAkarNya mahezasya vacanaM sukhakArakam ॥ jahRSussakalAstatra suramunyAdayo mune ॥22॥

दक्षोभवन्महाप्रीत्या शिवभक्तिरतस्तदा ॥ सकुटुम्बस्सुराद्यास्ते शिवं मत्वाखिलेश्वरम् ॥२३॥

dakSobhavanmahAprItyA zivabhaktiratastadA ॥ sakuTumbassurAdyAste zivaM matvAkhilezvaram ॥23॥

यथा येन कृता शंभोः संस्तुतिः परमात्मनः ॥ तथा तस्मै वरो दत्तश्शंभुना तुष्टचेतसा ॥ २४ ॥

yathA yena kRtA zaMbhoH saMstutiH paramAtmanaH ॥ tathA tasmai varo dattazzaMbhunA tuSTacetasA ॥ 24 ॥

ज्ञप्तः शिवेनाशु दक्षः शिवभक्तः प्रसन्नधीः ॥ यज्ञं चकार संपूर्णं शिवानुग्रहतो मुने ॥२५॥

jJaptaH zivenAzu dakSaH zivabhaktaH prasannadhIH ॥ yajJaM cakAra saMpUrNaM zivAnugrahato mune ॥25॥

ददौ भागान्सुरेभ्यो हि पूर्णभागं शिवाय सः ॥ दानं ददौ द्विजेभ्यश्च प्राप्तः शंभोरनुग्रहः ॥२६॥

dadau bhAgAnsurebhyo hi pUrNabhAgaM zivAya saH ॥ dAnaM dadau dvijebhyazca prAptaH zaMbhoranugrahaH ॥26॥

अथो देवस्य सुमहत्तत्कर्म विधिपूर्वकम् ॥ दक्षः समाप्य विधिवत्सहर्त्विग्भिः प्रजापतिः ॥२७॥

atho devasya sumahattatkarma vidhipUrvakam ॥ dakSaH samApya vidhivatsahartvigbhiH prajApatiH ॥27॥

एवं दक्षमखः पूर्णोभवत्तत्र मुनीश्वरः ॥ शंकरस्य प्रसादेन परब्रह्मस्वरूपिणः ॥२८॥

evaM dakSamakhaH pUrNobhavattatra munIzvaraH ॥ zaMkarasya prasAdena parabrahmasvarUpiNaH ॥28॥

अथ देवर्षयस्सर्वे शंसंतश्शांकरं यशः ॥ स्वधामानि ययुस्तु ष्टाः परेपि सुखतस्तदा ॥२९॥

atha devarSayassarve zaMsaMtazzAMkaraM yazaH ॥ svadhAmAni yayustu STAH parepi sukhatastadA ॥29॥

अहं विष्णुश्च सुप्रीतावपि स्वंस्वं परं मुदा ॥ गायन्तौ सुयशश्शंभोः सर्वमंगलदं सदा ॥2-2-43-३०॥

ahaM viSNuzca suprItAvapi svaMsvaM paraM mudA ॥ gAyantau suyazazzaMbhoH sarvamaMgaladaM sadA ॥2-2-43-30॥

दक्ष संमानितः प्रीत्या महादेवोपि सद्गतिः ॥ कैलासं स ययौ शैलं सुप्रीतस्सगणो निजम्॥३१॥

dakSa saMmAnitaH prItyA mahAdevopi sadgatiH ॥ kailAsaM sa yayau zailaM suprItassagaNo nijam॥31॥

आगत्य स्वगिरिं शंभुस्सस्मार स्वप्रियां सतीम् ॥ गणेभ्यः कथयामास प्रधानेभ्यश्च तत्कथाम् ॥३२॥

Agatya svagiriM zaMbhussasmAra svapriyAM satIm ॥ gaNebhyaH kathayAmAsa pradhAnebhyazca tatkathAm ॥32॥

कालं निनाय विज्ञानी बहु तच्चरितं वदन्॥ लौकिकीं गतिमाश्रित्य दर्शयन् कामितां प्रभुः ॥३३॥

kAlaM ninAya vijJAnI bahu taccaritaM vadan॥ laukikIM gatimAzritya darzayan kAmitAM prabhuH ॥33॥

नानीतिकारकः स्वामी परब्रह्म सतां गतिः॥ तस्य मोहः क्व वा शोकः क्व विकारः परो मुने ॥३४॥

nAnItikArakaH svAmI parabrahma satAM gatiH॥ tasya mohaH kva vA zokaH kva vikAraH paro mune ॥34॥

अहं विष्णुश्च जानीवस्तद्भेदं न कदाचन ॥ केपरे मुनयो देवा मनुषाद्याश्च योगिनः ॥३५॥

ahaM viSNuzca jAnIvastadbhedaM na kadAcana ॥ kepare munayo devA manuSAdyAzca yoginaH ॥35॥

महिमा शांकरोनंतो दुर्विज्ञेयो मनीषिभिः ॥ भक्तज्ञातश्च सद्भक्त्या तत्प्रसादाद्विना श्रमम् ॥३६॥

mahimA zAMkaronaMto durvijJeyo manISibhiH ॥ bhaktajJAtazca sadbhaktyA tatprasAdAdvinA zramam ॥36॥

एकोपि न विकारो हि शिवस्य परमात्मनः ॥ संदर्शयति लोकेभ्यः कृत्वा तां तादृशीं गतिम्॥३७॥

ekopi na vikAro hi zivasya paramAtmanaH ॥ saMdarzayati lokebhyaH kRtvA tAM tAdRzIM gatim॥37॥

यत्पठित्वा च संश्रुत्य सर्वलोकसुधीर्मुने॥ लभते सद्गतिं दिब्यामिहापि सुखमुत्तमम्॥३८॥

yatpaThitvA ca saMzrutya sarvalokasudhIrmune॥ labhate sadgatiM dibyAmihApi sukhamuttamam॥38॥

इत्थं दाक्षायणी हित्वा निजदेहं सती पुनः ॥ जज्ञे हिमवतः पत्न्यां मेनायामिति विश्रुतम् ॥३९॥

itthaM dAkSAyaNI hitvA nijadehaM satI punaH ॥ jajJe himavataH patnyAM menAyAmiti vizrutam ॥39॥

पुनः कृत्वा तपस्तत्र शिवं वव्रे पतिं च सा ॥ गौरी भूत्वार्द्धवामांगी लीलाश्चक्रेद्भुताश्शिवा ॥2-2-43-४०॥

punaH kRtvA tapastatra zivaM vavre patiM ca sA ॥ gaurI bhUtvArddhavAmAMgI lIlAzcakredbhutAzzivA ॥2-2-43-40॥

इत्थं सतीचरित्रं ते वर्णितं परमाद्भुतम् ॥ भुक्तिमुक्तिप्रदं दिव्यं सर्वकामप्रदायकम् ॥ ४१ ॥

itthaM satIcaritraM te varNitaM paramAdbhutam ॥ bhuktimuktipradaM divyaM sarvakAmapradAyakam ॥ 41 ॥

इदमाख्यानमनघं पवित्रं परपावनम् ॥ स्वर्ग्यं यशस्यमायुष्यं पुत्रपौत्रफलप्रदम् ॥ ४२ ॥

idamAkhyAnamanaghaM pavitraM parapAvanam ॥ svargyaM yazasyamAyuSyaM putrapautraphalapradam ॥ 42 ॥

य इदं शृणुयाद्भक्त्या श्रावयेद्भक्तिमान्नरान् ॥ सर्वकर्मा लभेत्तात परत्र परमां गतिम् ॥ ४३ ॥

ya idaM zRNuyAdbhaktyA zrAvayedbhaktimAnnarAn ॥ sarvakarmA labhettAta paratra paramAM gatim ॥ 43 ॥

यः पठेत्पाठयेद्वापि समाख्यानमिदं शुभम् ॥ सोपि भुक्त्वाखिलान् भोगानंते मोक्षमवाप्नुयात् ॥ ४४ ॥

yaH paThetpAThayedvApi samAkhyAnamidaM zubham ॥ sopi bhuktvAkhilAn bhogAnaMte mokSamavApnuyAt ॥ 44 ॥