॥ नारद उचाच ॥ विधे विधे महाप्राज्ञा शैवतत्त्वप्रदर्शक ॥ श्राविता रमणीप्राया शिवलीला महाद्भुता ॥ १ ॥

॥ nArada ucAca ॥ vidhe vidhe mahAprAjJA zaivatattvapradarzaka ॥ zrAvitA ramaNIprAyA zivalIlA mahAdbhutA ॥ 1 ॥

वीरेण वीरभद्रेण दक्षयज्ञं विनाश्य वै ॥ कैलासाद्रौ गते तात किमभूत्तद्वदाधुना ॥ २ ॥

vIreNa vIrabhadreNa dakSayajJaM vinAzya vai ॥ kailAsAdrau gate tAta kimabhUttadvadAdhunA ॥ 2 ॥

॥ ब्रह्मोवाच ॥ अथ देवगणास्सर्वे मुनयश्च पराजिताः ॥ रुद्रानीकैर्विभिन्नांगा मम लोकं ययुस्तदा ॥ ३ ॥

॥ brahmovAca ॥ atha devagaNAssarve munayazca parAjitAH ॥ rudrAnIkairvibhinnAMgA mama lokaM yayustadA ॥ 3 ॥

स्वयंभुवे नमस्कृत्य मह्यं संस्तूय भूरिशः ॥ तत्स्वक्लेशं विशेषेण कार्त्स्येनैव न्यवेदयन् ॥ ४ ॥

svayaMbhuve namaskRtya mahyaM saMstUya bhUrizaH ॥ tatsvaklezaM vizeSeNa kArtsyenaiva nyavedayan ॥ 4 ॥

तदाकर्ण्य ततोहं वै पुत्रशोकेन पीडितः ॥ अचिन्तयमतिव्यग्रो दूयमानेन चेतसा ॥ ५ ॥

tadAkarNya tatohaM vai putrazokena pIDitaH ॥ acintayamativyagro dUyamAnena cetasA ॥ 5 ॥

किं कार्य्यं कार्यमद्याशु मया देवसुखावहम् ॥ येन जीवतु दक्षासौ मखः पूर्णो भवेत्सुरः ॥ ६ ॥

kiM kAryyaM kAryamadyAzu mayA devasukhAvaham ॥ yena jIvatu dakSAsau makhaH pUrNo bhavetsuraH ॥ 6 ॥

एवं विचार्य बहुधा नालभं शमहं मुने ॥ विष्णुं तदा स्मरन् भक्त्या ज्ञानमाप्तं तदोचितम् ॥ ७ ॥

evaM vicArya bahudhA nAlabhaM zamahaM mune ॥ viSNuM tadA smaran bhaktyA jJAnamAptaM tadocitam ॥ 7 ॥

अथ देवैश्च मुनिभिर्विष्णोर्लोकमहं गतः ॥ नत्वा नुत्वा च विविधैस्स्तवैर्दुःखं न्यवेदयम् ॥८॥

atha devaizca munibhirviSNorlokamahaM gataH ॥ natvA nutvA ca vividhaisstavairduHkhaM nyavedayam ॥8॥

यथाध्वरः प्रपूर्णः स्याद्देव यज्ञकरश्च सः ॥ सुखिनस्स्युस्सुरास्सर्वे मुनयश्च तथा कुरु ॥ ९ ॥

yathAdhvaraH prapUrNaH syAddeva yajJakarazca saH ॥ sukhinassyussurAssarve munayazca tathA kuru ॥ 9 ॥

देव देव रमानाथ विष्णो देवसुखावह ॥ वयं त्वच्छरणं प्राप्तास्सदेवमुनयो ध्रुवम् ॥ 2-2-40-१० ॥

deva deva ramAnAtha viSNo devasukhAvaha ॥ vayaM tvaccharaNaM prAptAssadevamunayo dhruvam ॥ 2-2-40-10 ॥

॥ ब्रह्मोवाच ॥ इत्याकर्ण्य वचो मे हि ब्रह्मणस्स रमेश्वरः ॥ प्रत्युवाच शिवं स्मृत्वा शिवात्मा दीनमानसः ॥ ११ ॥

॥ brahmovAca ॥ ityAkarNya vaco me hi brahmaNassa ramezvaraH ॥ pratyuvAca zivaM smRtvA zivAtmA dInamAnasaH ॥ 11 ॥

॥ विष्णुरुवाच ॥ तेजीयसि न सा भूता कृतागसि बुभूषताम् ॥ तत्र क्षेमाय बहुधा बुभूषा हि कृतागसाम् ॥ १२ ॥

॥ viSNuruvAca ॥ tejIyasi na sA bhUtA kRtAgasi bubhUSatAm ॥ tatra kSemAya bahudhA bubhUSA hi kRtAgasAm ॥ 12 ॥

कृतपापास्सुरा सर्वे शिवे हि परमेश्वरे ॥ पराददुर्यज्ञभागं तस्य शंभोर्विधे यतः ॥१३ ॥

kRtapApAssurA sarve zive hi paramezvare ॥ parAdaduryajJabhAgaM tasya zaMbhorvidhe yataH ॥13 ॥

प्रसादयध्यं सर्वे हि यूयं शुद्धेन चेतसा ॥ अथापरप्रसादं तं गृहीतांघ्रियुगं शिवम् ॥१४॥

prasAdayadhyaM sarve hi yUyaM zuddhena cetasA ॥ athAparaprasAdaM taM gRhItAMghriyugaM zivam ॥14॥

यस्मिन् प्रकुपिते देवे विनश्यत्यखिलं जगत् ॥ सलोकपालयज्ञस्य शासनाज्जीवितं द्रुतम् ॥१५॥

yasmin prakupite deve vinazyatyakhilaM jagat ॥ salokapAlayajJasya zAsanAjjIvitaM drutam ॥15॥

तमाशु देवं प्रियया विहीनं च दुरुक्तिभिः ॥ क्षमापयध्वं हृद्विद्धं दक्षेण सुदुरात्मना ॥ १६ ॥

tamAzu devaM priyayA vihInaM ca duruktibhiH ॥ kSamApayadhvaM hRdviddhaM dakSeNa sudurAtmanA ॥ 16 ॥

अयमेव महोपायस्तच्छांत्यै केवलं विधे ॥ शंभोस्संतुष्टये मन्ये सत्यमेवोदितं मया ॥ १७ ॥

ayameva mahopAyastacchAMtyai kevalaM vidhe ॥ zaMbhossaMtuSTaye manye satyamevoditaM mayA ॥ 17 ॥

नाहं न त्वं सुराश्चान्ये मुनयोपि तनूभृतः ॥ यस्य तत्त्वं प्रमाणं च न विदुर्बलवीर्ययोः ॥ १८ ॥

nAhaM na tvaM surAzcAnye munayopi tanUbhRtaH ॥ yasya tattvaM pramANaM ca na vidurbalavIryayoH ॥ 18 ॥

आत्मतंत्रस्य तस्यापि परस्य परमात्मनः ॥ क उपायं विधित्सेद्वै परं मूढं विरोधिनम् ॥ १९ ॥

AtmataMtrasya tasyApi parasya paramAtmanaH ॥ ka upAyaM vidhitsedvai paraM mUDhaM virodhinam ॥ 19 ॥

चलिष्येहमपि ब्रह्मन् सर्वैः सार्द्ध शिवालयम् ॥ क्षमापयामि गिरिशं कृतागाश्च शिवे धुवम् ॥ 2-2-40-२० ॥

caliSyehamapi brahman sarvaiH sArddha zivAlayam ॥ kSamApayAmi girizaM kRtAgAzca zive dhuvam ॥ 2-2-40-20 ॥

॥ ब्रह्मोवाच ॥ इत्थमादिश्य विष्णुर्मां ब्रह्माणं सामरादिकम् ॥ सार्द्धं देवेर्मतिं चक्रे तद्गिरौ गमनाय सः ॥ २१ ॥

॥ brahmovAca ॥ itthamAdizya viSNurmAM brahmANaM sAmarAdikam ॥ sArddhaM devermatiM cakre tadgirau gamanAya saH ॥ 21 ॥

ययौ स्वधिष्ण्य निलयं शिवस्याद्रिवरं शुभम् ॥ कैलासं सामरमुनिप्रजेशादिमयो हरिः ॥२२॥

yayau svadhiSNya nilayaM zivasyAdrivaraM zubham ॥ kailAsaM sAmaramuniprajezAdimayo hariH ॥22॥

अतिप्रियं प्रभोर्नित्यं सुजुष्टं किन्नरादिभिः ॥ नरेतरैरप्सरोभिर्योगसिद्धैमहोन्नतम् ॥ २३ ॥

atipriyaM prabhornityaM sujuSTaM kinnarAdibhiH ॥ naretarairapsarobhiryogasiddhaimahonnatam ॥ 23 ॥

नानामणिमयैश्शृंगैः शोभमानं समंततः ॥ नानाधातुविचित्रं वै नानाद्रुमलताकुलम् ॥ ॥ २४ ॥

nAnAmaNimayaizzRMgaiH zobhamAnaM samaMtataH ॥ nAnAdhAtuvicitraM vai nAnAdrumalatAkulam ॥ ॥ 24 ॥

नानामृगगणाकीर्णं नानापक्षिसमन्वितम् ॥ नानाजलप्रस्रवणैरमरैस्सिद्धयोषिताम् ॥ २५ ॥

nAnAmRgagaNAkIrNaM nAnApakSisamanvitam ॥ nAnAjalaprasravaNairamaraissiddhayoSitAm ॥ 25 ॥

रमणैवाहरंतीनां नानाकंदर सानुभिः ॥ द्रुमजातिभिरन्याभी राजितं राजतप्रभम् ॥ २६ ॥

ramaNaivAharaMtInAM nAnAkaMdara sAnubhiH ॥ drumajAtibhiranyAbhI rAjitaM rAjataprabham ॥ 26 ॥

व्याघ्रादिभिर्महासत्त्वैर्निर्घुष्टं क्रूरतोज्झितम् ॥ सर्वशोभान्वितं दिव्यं महाविस्मयकारकम् ॥ २७ ॥

vyAghrAdibhirmahAsattvairnirghuSTaM krUratojjhitam ॥ sarvazobhAnvitaM divyaM mahAvismayakArakam ॥ 27 ॥

पर्यस्तं गंगया सत्या स्थानपुण्यतरोदया ॥ सर्वपावनसंकर्त्र्या विष्णुपद्या सुनिर्मलम् ॥। ॥ २८ ॥

paryastaM gaMgayA satyA sthAnapuNyatarodayA ॥ sarvapAvanasaMkartryA viSNupadyA sunirmalam ॥। ॥ 28 ॥

एवंविधं गिरिं दृष्ट्वा कैलासाख्यं शिवप्रियम् ॥ ययुस्ते विस्मयं देवा विष्ण्वाद्यास्समुनीश्वराः ॥ २९ ॥

evaMvidhaM giriM dRSTvA kailAsAkhyaM zivapriyam ॥ yayuste vismayaM devA viSNvAdyAssamunIzvarAH ॥ 29 ॥

तस्समीपेऽलकां रम्यां ददृशुर्नाम ते पुरीम् ॥ कुबेरस्य महादिव्यां रुद्रमित्रस्य निर्जराः ॥2-2-40-३०॥

tassamIpe'lakAM ramyAM dadRzurnAma te purIm ॥ kuberasya mahAdivyAM rudramitrasya nirjarAH ॥2-2-40-30॥

वनं सौगंधिकं चापि ददृशुस्तत्समीपतः ॥ सर्वद्रुमान्वितं दिव्यं यत्र तन्नादमद्रुतम् ॥३१॥

vanaM saugaMdhikaM cApi dadRzustatsamIpataH ॥ sarvadrumAnvitaM divyaM yatra tannAdamadrutam ॥31॥

तद्बाह्यतस्तस्य दिव्ये सरितावतिपावने ॥ नंदा चालकनंदा च दर्शनात्पापहारिके॥ ॥ ३२ ॥

tadbAhyatastasya divye saritAvatipAvane ॥ naMdA cAlakanaMdA ca darzanAtpApahArike॥ ॥ 32 ॥

पपुः सुरस्त्रियो नित्यमवगूह्य स्वलोकतः ॥ विगाह्य पुंभिस्तास्तत्र क्रीडंति रतिकर्शिताः ॥३३॥

papuH surastriyo nityamavagUhya svalokataH ॥ vigAhya puMbhistAstatra krIDaMti ratikarzitAH ॥33॥

हित्वा यक्षेश्वरपुरीं वनं सौगंधिकं च यत्॥ गच्छंतस्ते सुरा आराद्ददृशुश्शांकरं वटम् ॥ ३४ ॥

hitvA yakSezvarapurIM vanaM saugaMdhikaM ca yat॥ gacchaMtaste surA ArAddadRzuzzAMkaraM vaTam ॥ 34 ॥

पर्यक् कृताचलच्छायं पादोन विटपाय तम् ॥ शतयोजन कोत्सेधं निर्नीडं तापवर्ज्जितम् ॥३५॥

paryak kRtAcalacchAyaM pAdona viTapAya tam ॥ zatayojana kotsedhaM nirnIDaM tApavarjjitam ॥35॥

महापुण्यवतां दृश्यं सुरम्यं चातिपावनम् ॥ शंभुयोगस्थलं दिव्यं योगिसेव्यं महोत्तमम् ॥। ॥ ३६ ॥

mahApuNyavatAM dRzyaM suramyaM cAtipAvanam ॥ zaMbhuyogasthalaM divyaM yogisevyaM mahottamam ॥। ॥ 36 ॥

मुमुक्षुशरणे तस्मिन् महायोगमये वटे ॥ आसीनं ददृशुस्सर्वे शिवं विष्ण्वादयस्सुराः ॥३७॥

mumukSuzaraNe tasmin mahAyogamaye vaTe ॥ AsInaM dadRzussarve zivaM viSNvAdayassurAH ॥37॥

विधिपुत्रैर्महासिद्धैश्शिव भक्तिरतैस्सदा ॥ उपास्यमानं सुमुदा शांतैस्संशांतविग्रहैः ॥३८॥

vidhiputrairmahAsiddhaizziva bhaktirataissadA ॥ upAsyamAnaM sumudA zAMtaissaMzAMtavigrahaiH ॥38॥

तथा सख्या कुबेरेण भर्त्रा गुह्यकरक्षसाम् ॥ सेव्यमानं विशेषेण स्वगणैर्ज्ञातिभिस्सदा ॥ ३९ ॥

tathA sakhyA kubereNa bhartrA guhyakarakSasAm ॥ sevyamAnaM vizeSeNa svagaNairjJAtibhissadA ॥ 39 ॥

तापसाभीष्टसद्रूपं बिभ्रतं परमेश्वरम् ॥ वात्सल्याद्विश्वसुहृदं भस्मादिसुविराजितम् ॥ 2-2-40-४० ॥

tApasAbhISTasadrUpaM bibhrataM paramezvaram ॥ vAtsalyAdvizvasuhRdaM bhasmAdisuvirAjitam ॥ 2-2-40-40 ॥

मुने तुभ्यं प्रवोचंतं पृच्छते ज्ञानमुत्तमम् ॥ कुशासने सूपविष्टं सर्वेषां शृण्वतां सताम् ॥ ४१ ॥

mune tubhyaM pravocaMtaM pRcchate jJAnamuttamam ॥ kuzAsane sUpaviSTaM sarveSAM zRNvatAM satAm ॥ 41 ॥

कृत्वोरौ दक्षिणे सव्यं चरणं चैव जानुनि ॥ बाहुप्रकोष्ठाक्षमालं स्थितं सत्तर्कमुद्रया ॥४२॥

kRtvorau dakSiNe savyaM caraNaM caiva jAnuni ॥ bAhuprakoSThAkSamAlaM sthitaM sattarkamudrayA ॥42॥

एवंविधं शिवं दृष्ट्वा तदा विष्ण्वादयस्सुराः ॥ प्रणेमुस्त्वरितं सर्वे करौ बध्वा विनम्रकाः ॥ ४३ ॥

evaMvidhaM zivaM dRSTvA tadA viSNvAdayassurAH ॥ praNemustvaritaM sarve karau badhvA vinamrakAH ॥ 43 ॥

उपलभ्यागतं रुद्रो मया विष्णुं सतां गतिः ॥ उत्थाय चक्रे शिरसाभिवंदनमपि प्रभुः ॥ ४४ ॥

upalabhyAgataM rudro mayA viSNuM satAM gatiH ॥ utthAya cakre zirasAbhivaMdanamapi prabhuH ॥ 44 ॥

वंदितांघ्रिस्तदा सर्वैर्दिव्यैर्विष्ण्वादिभिश्शिवः ॥ ननामाथ यथा विष्णुं कश्यपं लोकसद्गतिः ॥ ४५ ॥

vaMditAMghristadA sarvairdivyairviSNvAdibhizzivaH ॥ nanAmAtha yathA viSNuM kazyapaM lokasadgatiH ॥ 45 ॥

सुरसिद्धगणाधीशमहर्षिसु नमस्कृतम्॥ समुवाच सुरैर्विष्णुं कृतसन्नतिमादरात् ॥४६॥

surasiddhagaNAdhIzamaharSisu namaskRtam॥ samuvAca surairviSNuM kRtasannatimAdarAt ॥46॥