दक्ष उवाच ॥ देवदेव हरे विष्णो दीनबंधो कृपानिधे ॥ मम रक्षा विधातव्या भवता साध्वरस्य च ॥ १ ॥

dakSa uvAca ॥ devadeva hare viSNo dInabaMdho kRpAnidhe ॥ mama rakSA vidhAtavyA bhavatA sAdhvarasya ca ॥ 1 ॥

रक्षकस्त्वं मखस्यैव मखकर्मा मखात्मकः ॥ कृपा विधेया यज्ञस्य भंगो भवतु न प्रभो॥२॥

rakSakastvaM makhasyaiva makhakarmA makhAtmakaH ॥ kRpA vidheyA yajJasya bhaMgo bhavatu na prabho॥2॥

॥ ब्रह्मोवाच ॥ इत्थं बहुविधां दक्षः कृत्वा विज्ञप्तिमादरात् ॥ पपात पादयोस्तस्य भयव्याकुलमानसः ॥३॥

॥ brahmovAca ॥ itthaM bahuvidhAM dakSaH kRtvA vijJaptimAdarAt ॥ papAta pAdayostasya bhayavyAkulamAnasaH ॥3॥

उत्थाप्य तं ततो विष्णुर्दक्षं विक्लिन्नमानसम् ॥ श्रुत्वा च तस्य तद्वाक्यं कुमतेरस्मरच्छिवम् ॥ ४ ॥

utthApya taM tato viSNurdakSaM viklinnamAnasam ॥ zrutvA ca tasya tadvAkyaM kumaterasmaracchivam ॥ 4 ॥

स्मृत्वा शिवं महेशानं स्वप्रभुं परमेश्वरम् ॥ अवदच्छिवतत्त्वज्ञो दक्षं सबोधयन्हरिः ॥ ५ ॥

smRtvA zivaM mahezAnaM svaprabhuM paramezvaram ॥ avadacchivatattvajJo dakSaM sabodhayanhariH ॥ 5 ॥

हरिरुवाच ॥ शृणु दक्ष प्रवक्ष्यामि तत्त्वतः शृणु मे वचः ॥ सर्वथा ते हितकरं महामंत्रसुखप्रदम् ॥ ६ ॥

hariruvAca ॥ zRNu dakSa pravakSyAmi tattvataH zRNu me vacaH ॥ sarvathA te hitakaraM mahAmaMtrasukhapradam ॥ 6 ॥

अवज्ञा हि कृता दक्ष त्वया तत्त्वमजानता ॥ सकलाधीश्वरस्यैव शंकरस्य परात्मनः ॥७॥

avajJA hi kRtA dakSa tvayA tattvamajAnatA ॥ sakalAdhIzvarasyaiva zaMkarasya parAtmanaH ॥7॥

ईश्वरावज्ञया सर्वं कार्यं भवति सर्वथा ॥ विफलं केवलं नैव विपत्तिश्च पदेपदे ॥ ८ ॥

IzvarAvajJayA sarvaM kAryaM bhavati sarvathA ॥ viphalaM kevalaM naiva vipattizca padepade ॥ 8 ॥

अपूज्या यत्र पूज्यंते पूजनीयो न पूज्यते ॥ त्रीणि तत्र भविष्यंति दारिद्र्यं मरणं भयम् ॥ ९ ॥

apUjyA yatra pUjyaMte pUjanIyo na pUjyate ॥ trINi tatra bhaviSyaMti dAridryaM maraNaM bhayam ॥ 9 ॥

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन माननीयो वृषध्वजः ॥ अमानितान्महेशाच्च महद्भयमुपस्थितम् ॥ 2-2-35-१० ॥

tasmAtsarvaprayatnena mAnanIyo vRSadhvajaH ॥ amAnitAnmahezAcca mahadbhayamupasthitam ॥ 2-2-35-10 ॥

अद्यापि न वयं सर्वे प्रभवः प्रभवामहे ॥ भवतो दुर्नयेनैव मया सत्यमुदीर्य्यते ॥ ११ ॥

adyApi na vayaM sarve prabhavaH prabhavAmahe ॥ bhavato durnayenaiva mayA satyamudIryyate ॥ 11 ॥

ब्रह्मोवाच ॥ विष्णोस्तद्वचनं श्रुत्वा दक्षश्चिंतापरोऽभवत् ॥ विवर्णवदनो भूत्वा तूष्णीमासीद्भुवि स्थितः ॥१२॥

brahmovAca ॥ viSNostadvacanaM zrutvA dakSazciMtAparo'bhavat ॥ vivarNavadano bhUtvA tUSNImAsIdbhuvi sthitaH ॥12॥

एतस्मिन्नंतरे वीरभद्रः सैन्यसमन्वितः ॥ अगच्छदध्वरं रुद्रप्रेरितो गणनायकः ॥१३॥

etasminnaMtare vIrabhadraH sainyasamanvitaH ॥ agacchadadhvaraM rudraprerito gaNanAyakaH ॥13॥

पृष्ठे केचित्समायाता गगने केचिदागताः॥ दिशश्च विदिशः सर्वे समावृत्य तथापरे॥ ॥१४॥

pRSThe kecitsamAyAtA gagane kecidAgatAH॥ dizazca vidizaH sarve samAvRtya tathApare॥ ॥14॥

शर्वाज्ञया गणाः शूरा निर्भया रुद्रविक्रमाः ॥ असंख्याः सिंहनादान्वै कुर्वंतो वीरसत्तमाः ॥१५॥

zarvAjJayA gaNAH zUrA nirbhayA rudravikramAH ॥ asaMkhyAH siMhanAdAnvai kurvaMto vIrasattamAH ॥15॥

तेन नादेन महता नादितं भुवनत्रयम् ॥ रजसा चावृतं व्योम तमसा चावृता दिशः ॥१६॥

tena nAdena mahatA nAditaM bhuvanatrayam ॥ rajasA cAvRtaM vyoma tamasA cAvRtA dizaH ॥16॥

सप्तद्वीपान्विता पृथ्वी चचालाति भयाकुला ॥ सशैलकानना तत्र चुक्षुभुस्सकलाब्धयः ॥१७॥

saptadvIpAnvitA pRthvI cacAlAti bhayAkulA ॥ sazailakAnanA tatra cukSubhussakalAbdhayaH ॥17॥

एवंभूतं च तत्सैन्यं लोकक्षयकरं महत् ॥ दृष्ट्वा च विस्मितास्सर्वे बभूवुरमरादयः ॥ १८ ॥

evaMbhUtaM ca tatsainyaM lokakSayakaraM mahat ॥ dRSTvA ca vismitAssarve babhUvuramarAdayaH ॥ 18 ॥

सैन्योद्योगमथालोक्य दक्षश्चासृङ्मुखाकुलः ॥ दंडवत्पतितो विष्णुं सकलत्रोऽभ्यभाषत॥ १९॥

sainyodyogamathAlokya dakSazcAsRGmukhAkulaH ॥ daMDavatpatito viSNuM sakalatro'bhyabhASata॥ 19॥

॥ दक्ष उवाच ॥ भवद्बलेनैव मया यज्ञः प्रारंभितो महान् ॥ सत्कर्मसिद्धये विष्णो प्रमाणं त्वं महाप्रभो ॥2-2-35-२० ॥

॥ dakSa uvAca ॥ bhavadbalenaiva mayA yajJaH prAraMbhito mahAn ॥ satkarmasiddhaye viSNo pramANaM tvaM mahAprabho ॥2-2-35-20 ॥

विष्णो त्वं कर्मणां साक्षी यज्ञानां प्रतिपालकः ॥ धर्मस्य वेदगर्भस्य ब्रह्मणस्त्वं महाप्रभो ॥२१॥

viSNo tvaM karmaNAM sAkSI yajJAnAM pratipAlakaH ॥ dharmasya vedagarbhasya brahmaNastvaM mahAprabho ॥21॥

तस्माद्रक्षा विधातव्या यज्ञस्यास्य मम प्रभो ॥ त्वदन्यः यस्समर्थोस्ति यतस्त्वं सकलप्रभुः ॥२२॥

tasmAdrakSA vidhAtavyA yajJasyAsya mama prabho ॥ tvadanyaH yassamarthosti yatastvaM sakalaprabhuH ॥22॥

॥ ब्रह्मोवाच ॥ दक्षस्य वचनं श्रुत्वा विष्णुर्दीनतरं तदा ॥ अवोचद्बोधयंस्तं वै शिवतत्त्वपराङ्मुखम् ॥२३॥

॥ brahmovAca ॥ dakSasya vacanaM zrutvA viSNurdInataraM tadA ॥ avocadbodhayaMstaM vai zivatattvaparAGmukham ॥23॥

विष्णुरुवाच ॥ मया रक्षा विधातव्या तव यज्ञस्य दक्ष वै ॥ ख्यातो मम पणः सत्यो धर्मस्य परिपालनम् ॥२४॥

viSNuruvAca ॥ mayA rakSA vidhAtavyA tava yajJasya dakSa vai ॥ khyAto mama paNaH satyo dharmasya paripAlanam ॥24॥

तत्सत्यं तु त्वयोक्तं हि किं तत्तस्य व्यतिक्रमः ॥ शृणु त्वं वच्म्यहं दक्ष क्रूरबुद्धिं त्यजाऽधुना ॥२५॥

tatsatyaM tu tvayoktaM hi kiM tattasya vyatikramaH ॥ zRNu tvaM vacmyahaM dakSa krUrabuddhiM tyajA'dhunA ॥25॥

नैमिषे निमिषक्षेत्रे यज्जातं वृत्तमद्भुतम् ॥ तत्किं न स्मर्यते दक्ष विस्मृतं किं कुबुद्धिना ॥२६॥

naimiSe nimiSakSetre yajjAtaM vRttamadbhutam ॥ tatkiM na smaryate dakSa vismRtaM kiM kubuddhinA ॥26॥

रुद्रकोपाच्च को ह्यत्र समर्थो रक्षणे तव ॥ न यस्याभिमतं दक्ष यस्त्वां रक्षति दुर्मतिः॥२७॥

rudrakopAcca ko hyatra samartho rakSaNe tava ॥ na yasyAbhimataM dakSa yastvAM rakSati durmatiH॥27॥

किं कर्म किमकर्मेति तत्र पश्यसि दुर्मते ॥ समर्थं केवलं कर्म न भविष्यति सर्वदा ॥ २८ ॥

kiM karma kimakarmeti tatra pazyasi durmate ॥ samarthaM kevalaM karma na bhaviSyati sarvadA ॥ 28 ॥

स्वकर्मविद्धि तद्येन समर्थत्वेन जायते ॥ न त्वन्यः कर्मणो दाता शं भवेदीश्वरं विना ॥२९॥

svakarmaviddhi tadyena samarthatvena jAyate ॥ na tvanyaH karmaNo dAtA zaM bhavedIzvaraM vinA ॥29॥

ईश्वरस्य च यो भक्त्या शांतस्तद्गतमानसः ॥ कर्मणो हि फलं तस्य प्रयच्छति तदा शिवः ॥ 2-2-35-३० ॥

Izvarasya ca yo bhaktyA zAMtastadgatamAnasaH ॥ karmaNo hi phalaM tasya prayacchati tadA zivaH ॥ 2-2-35-30 ॥

केवलं ज्ञानमाश्रित्य निरीश्वरपरा नराः ॥ निरयं ते च गच्छंति कल्पकोटिशतानि च ॥ ३१ ॥

kevalaM jJAnamAzritya nirIzvaraparA narAH ॥ nirayaM te ca gacchaMti kalpakoTizatAni ca ॥ 31 ॥

पुनः कर्ममयैः पाशैर्वद्धा जन्मनि जन्मनि ॥ निरयेषु प्रपच्यंते केवलं कर्मरूपिणः ॥ ३२ ॥

punaH karmamayaiH pAzairvaddhA janmani janmani ॥ nirayeSu prapacyaMte kevalaM karmarUpiNaH ॥ 32 ॥

अयं रुद्रगणाधीशो वीरभद्रोऽरि मर्दनः ॥ रुद्रकोपाग्निसंभूतः समायातोध्वरांगणे ॥३३॥

ayaM rudragaNAdhIzo vIrabhadro'ri mardanaH ॥ rudrakopAgnisaMbhUtaH samAyAtodhvarAMgaNe ॥33॥

अयमस्मद्विनाशार्थमागतोस्ति न संशयः ॥ अशक्यमस्य नास्त्येव किमप्यस्तु तु वस्तुतः ॥ ३४ ॥

ayamasmadvinAzArthamAgatosti na saMzayaH ॥ azakyamasya nAstyeva kimapyastu tu vastutaH ॥ 34 ॥

प्रज्वाल्यास्मानयं सर्वान् ध्रुवमेव महाप्रभुः ॥ ततः प्रशांतहृदयो भविष्यति न संशयः ॥ ३५ ॥

prajvAlyAsmAnayaM sarvAn dhruvameva mahAprabhuH ॥ tataH prazAMtahRdayo bhaviSyati na saMzayaH ॥ 35 ॥

श्रीमहादेवशपथं समुल्लंघ्य भ्रमान्मया ॥ यतः स्थितं ततः प्राप्यं मया दुःखं त्वया सह ॥ ३६ ॥

zrImahAdevazapathaM samullaMghya bhramAnmayA ॥ yataH sthitaM tataH prApyaM mayA duHkhaM tvayA saha ॥ 36 ॥

शक्तिर्मम तु नास्त्येव दक्षाद्यैतन्निवारणे ॥ शपथोल्लंघनादेव शिवद्रोही यतोस्म्यहम् ॥ ३७ ॥

zaktirmama tu nAstyeva dakSAdyaitannivAraNe ॥ zapathollaMghanAdeva zivadrohI yatosmyaham ॥ 37 ॥

कालत्रयेपि न यतो महेशद्रोहिणां सुखम् ॥ ततोऽवश्यं मया प्राप्तं दुःखमद्य त्वया सह ॥ ३८ ॥

kAlatrayepi na yato mahezadrohiNAM sukham ॥ tato'vazyaM mayA prAptaM duHkhamadya tvayA saha ॥ 38 ॥

सुदर्शनाभिधं चक्रमेतस्मिन्न लगिष्यति ॥ शैवचक्रमिदं यस्मादशैवलयकारणम्॥३९॥

sudarzanAbhidhaM cakrametasminna lagiSyati ॥ zaivacakramidaM yasmAdazaivalayakAraNam॥39॥

विनापि वीरभद्रेण नामैतच्चक्रमैश्वरम् ॥ हत्वा गमिष्यत्यधुना सत्वरं हरसन्निधौ ॥ 2-2-35-४० ॥

vinApi vIrabhadreNa nAmaitaccakramaizvaram ॥ hatvA gamiSyatyadhunA satvaraM harasannidhau ॥ 2-2-35-40 ॥

शैवं शपथमुल्लंघ्य स्थितं मां चक्रमीदृशम् ॥ असंहत्यैव सहसा कृपयैव स्थिरं परम् ॥४१॥

zaivaM zapathamullaMghya sthitaM mAM cakramIdRzam ॥ asaMhatyaiva sahasA kRpayaiva sthiraM param ॥41॥

अतः परमिदं चक्रमपि न स्थास्यति ध्रुवम् गमिष्यत्यधुना शीघ्रं ज्वालामालासमाकुलम् ॥४२॥

ataH paramidaM cakramapi na sthAsyati dhruvam gamiSyatyadhunA zIghraM jvAlAmAlAsamAkulam ॥42॥

वीरभद्रः पूजितोपि शीघ्रमस्माभिरादरात् ॥ महाक्रोधसमाक्रांतो नास्मान्संरक्षयिष्यति ॥ ४३ ॥

vIrabhadraH pUjitopi zIghramasmAbhirAdarAt ॥ mahAkrodhasamAkrAMto nAsmAnsaMrakSayiSyati ॥ 43 ॥

अकांडप्रलयोऽस्माकमागतोद्य हि हा हहा ॥ हा हा बत तवेदानीं नाशोस्माकमुपस्थितः ॥४४॥

akAMDapralayo'smAkamAgatodya hi hA hahA ॥ hA hA bata tavedAnIM nAzosmAkamupasthitaH ॥44॥

शरण्योऽस्माकमधुना नास्त्येव हि जगत्त्रये ॥ शंकरद्रोहिणो लोके कश्शरण्यो भविष्यति ॥४५॥

zaraNyo'smAkamadhunA nAstyeva hi jagattraye ॥ zaMkaradrohiNo loke kazzaraNyo bhaviSyati ॥45॥

तनुनाशेपि संप्राप्यास्तैश्चापि यमयातनाः ॥ तानैव शक्यते सोढुं बहुदुःखप्रदायिनीः ॥ ४६ ॥

tanunAzepi saMprApyAstaizcApi yamayAtanAH ॥ tAnaiva zakyate soDhuM bahuduHkhapradAyinIH ॥ 46 ॥

शिवद्रोहिणमालोक्य दष्टदंतो यमः स्वयम् ॥ तप्ततैलकटाहेषु पातयत्येव नान्यथा ॥ ४७ ॥

zivadrohiNamAlokya daSTadaMto yamaH svayam ॥ taptatailakaTAheSu pAtayatyeva nAnyathA ॥ 47 ॥

गन्तुमेवाहमुद्युक्तं सर्वथा शपथोत्तरम् ॥ तथापि न गतश्शीघ्रं दुष्टसंसर्गपापतः ॥४८॥

gantumevAhamudyuktaM sarvathA zapathottaram ॥ tathApi na gatazzIghraM duSTasaMsargapApataH ॥48॥

यदद्य क्रियतेस्माभिः पलायनमितस्तदा ॥ शार्वो ना कर्षकश्शस्त्रैरस्मानाकर्षयिष्यति ॥४९॥

yadadya kriyatesmAbhiH palAyanamitastadA ॥ zArvo nA karSakazzastrairasmAnAkarSayiSyati ॥49॥

स्वर्गे वा भुवि पाताले यत्र कुत्रापि वा यतः ॥ श्रीवीरभद्रशस्त्राणां गमनं न हि दुर्ल भम् ॥ 2-2-35-५० ॥

svarge vA bhuvi pAtAle yatra kutrApi vA yataH ॥ zrIvIrabhadrazastrANAM gamanaM na hi durla bham ॥ 2-2-35-50 ॥

यावतश्च गणास्संति श्रीरुद्रस्य त्रिशूलिनः ॥ तावतामपि सर्वेषां शक्तिरेतादृशी धुवम् ॥ ५१ ॥

yAvatazca gaNAssaMti zrIrudrasya trizUlinaH ॥ tAvatAmapi sarveSAM zaktiretAdRzI dhuvam ॥ 51 ॥

श्रीकालभैरवः काश्यां नखाग्रेणैव लीलया ॥ पुरा शिरश्च चिच्छेद पंचमं ब्रह्मणो ध्रुवम् ॥५२॥

zrIkAlabhairavaH kAzyAM nakhAgreNaiva lIlayA ॥ purA zirazca ciccheda paMcamaM brahmaNo dhruvam ॥52॥

एतदुक्त्वा स्थितो विष्णुरतित्रस्तमुखाम्बुजः ॥ वीरभद्रोपि संप्राप तदैवाऽध्वरमंडपम् ॥ ५३ ॥

etaduktvA sthito viSNuratitrastamukhAmbujaH ॥ vIrabhadropi saMprApa tadaivA'dhvaramaMDapam ॥ 53 ॥

एवं ब्रुवति गोविन्द आगतं सैन्यसागरम् ॥ वीरभद्रेण सहितं ददृशुश्च सुरादया ॥ ५४ ॥

evaM bruvati govinda AgataM sainyasAgaram ॥ vIrabhadreNa sahitaM dadRzuzca surAdayA ॥ 54 ॥