॥ नारद उवाच ॥ श्रुत्वा व्योमगिरं दक्षः किमकार्षीत्तदाऽबुधः ॥ अन्ये च कृतवंतः किं ततश्च किमभूद्वद ॥ १ ॥

॥ nArada uvAca ॥ zrutvA vyomagiraM dakSaH kimakArSIttadA'budhaH ॥ anye ca kRtavaMtaH kiM tatazca kimabhUdvada ॥ 1 ॥

पराजिताः शिवगणा भृगुमंत्रबलेन वै ॥ किमकार्षुः कुत्र गतास्तत्त्वं वद महामते ॥ २ ॥

parAjitAH zivagaNA bhRgumaMtrabalena vai ॥ kimakArSuH kutra gatAstattvaM vada mahAmate ॥ 2 ॥

॥ ब्रह्मोवाच ॥ श्रुत्वा व्योमगिरं सर्वे विस्मिताश्च सुरादयः ॥ नावोचत्किंचिदपि ते तिष्ठन्तस्तु विमोहिताः ॥३॥

॥ brahmovAca ॥ zrutvA vyomagiraM sarve vismitAzca surAdayaH ॥ nAvocatkiMcidapi te tiSThantastu vimohitAH ॥3॥

पलायमाना ये वीरा भृगुमंत्रबलेन ते ॥ अवशिष्टा श्शिवगणाश्शिवं शरणमाययुः ॥४॥

palAyamAnA ye vIrA bhRgumaMtrabalena te ॥ avaziSTA zzivagaNAzzivaM zaraNamAyayuH ॥4॥

सर्वं निवेदयामासू रुद्रायामिततेजसे ॥ चरित्रं च तथाभूतं सुप्रणम्यादराच्च ते ॥ ५ ॥

sarvaM nivedayAmAsU rudrAyAmitatejase ॥ caritraM ca tathAbhUtaM supraNamyAdarAcca te ॥ 5 ॥

गणा ऊचुः ॥ देवदेव महादेव पाहि नश्शरणागतान्॥ संशृण्वादरतो नाथ सती वार्तां च विस्तरात् ॥ ६ ॥

gaNA UcuH ॥ devadeva mahAdeva pAhi nazzaraNAgatAn॥ saMzRNvAdarato nAtha satI vArtAM ca vistarAt ॥ 6 ॥

गर्वितेन महेशानदक्षेन सुदुरात्मना ॥ अवमानः कृतस्सत्याऽनादरो निर्जरैस्तथा ॥ ७ ॥

garvitena mahezAnadakSena sudurAtmanA ॥ avamAnaH kRtassatyA'nAdaro nirjaraistathA ॥ 7 ॥

तुभ्यं भागमदात्रो स देवेभ्यश्च प्रदत्तवान् ॥ दुर्वचांस्यवदत्प्रोच्चैर्दुष्टो दक्षस्सुगर्वितः ॥ ८ ॥

tubhyaM bhAgamadAtro sa devebhyazca pradattavAn ॥ durvacAMsyavadatproccairduSTo dakSassugarvitaH ॥ 8 ॥

ततो दृष्ट्वा न ते भागं यज्ञेऽकुप्यत्सती प्रभो ॥ विनिंद्य बहुशस्तातमधाक्षीत्स्वतनुं तदा ॥९॥

tato dRSTvA na te bhAgaM yajJe'kupyatsatI prabho ॥ viniMdya bahuzastAtamadhAkSItsvatanuM tadA ॥9॥

गणास्त्वयुतसंख्याका मृतास्तत्र विलज्जया ॥ स्वांगान्याछिद्य शस्त्रैश्च क्रुध्याम ह्यपरे वयम् ॥ 2-2-32-१० ॥

gaNAstvayutasaMkhyAkA mRtAstatra vilajjayA ॥ svAMgAnyAchidya zastraizca krudhyAma hyapare vayam ॥ 2-2-32-10 ॥

तद्यज्ञे ध्वंसितुं वेगात्सन्नद्धास्तु भयावहाः ॥ तिरस्कृता हि भृगुणा स्वप्रभावाद्विरोधिना ॥ ११ ॥

tadyajJe dhvaMsituM vegAtsannaddhAstu bhayAvahAH ॥ tiraskRtA hi bhRguNA svaprabhAvAdvirodhinA ॥ 11 ॥

ते वयं शरणं प्राप्तास्तव विश्वंभर प्रभो ॥ निर्भयान् कुरु नस्तस्माद्दयमानभवाद्भयात् ॥ १२ ॥

te vayaM zaraNaM prAptAstava vizvaMbhara prabho ॥ nirbhayAn kuru nastasmAddayamAnabhavAdbhayAt ॥ 12 ॥

अपमानं विशेषेण तस्मिन् यज्ञे महाप्रभो ॥ दक्षाद्यास्तेऽखिला दुष्टा अकुर्वन् गर्विता अति ॥ १३ ॥

apamAnaM vizeSeNa tasmin yajJe mahAprabho ॥ dakSAdyAste'khilA duSTA akurvan garvitA ati ॥ 13 ॥

इत्युक्तं निखिलं वृत्तं स्वेषां सत्याश्च नारद ॥ तेषां च मूढबुद्धीनां यथेच्छसि तथा कुरु ॥ १४ ॥

ityuktaM nikhilaM vRttaM sveSAM satyAzca nArada ॥ teSAM ca mUDhabuddhInAM yathecchasi tathA kuru ॥ 14 ॥

॥ ब्रह्मोवाच ॥ इत्याकर्ण्यवचस्तस्य स्वगणानां वचः प्रभुः ॥ सस्मार नारदं सर्वं ज्ञातुं तच्चरितं लघु ॥ १५ ॥

॥ brahmovAca ॥ ityAkarNyavacastasya svagaNAnAM vacaH prabhuH ॥ sasmAra nAradaM sarvaM jJAtuM taccaritaM laghu ॥ 15 ॥

आगतस्त्वं द्रुतं तत्र देवर्षे दिव्यदर्शन ॥ प्रणम्य शंकरं भक्त्या सांजलिस्तत्र तस्थिवान् ॥ १६ ॥

AgatastvaM drutaM tatra devarSe divyadarzana ॥ praNamya zaMkaraM bhaktyA sAMjalistatra tasthivAn ॥ 16 ॥

त्वां प्रशस्याथ स स्वामी सत्या वार्त्तां च पृष्टवान् ॥ दक्षयज्ञगताया वै परं च चरितं तथा ॥१७॥

tvAM prazasyAtha sa svAmI satyA vArttAM ca pRSTavAn ॥ dakSayajJagatAyA vai paraM ca caritaM tathA ॥17॥

पृष्टेन शंभुना तात त्वयाश्वेव शिवात्मना॥ तत्सर्वं कथितं वृतं जातं दक्षाध्वरे हि यत् ॥१८॥

pRSTena zaMbhunA tAta tvayAzveva zivAtmanA॥ tatsarvaM kathitaM vRtaM jAtaM dakSAdhvare hi yat ॥18॥

तदाकर्ण्येश्वरो वाक्यं मुने तत्त्वन्मुखोदितम् ॥ चुकोपातिद्रुतं रुद्रो महारौद्रपराक्रमः॥१९॥

tadAkarNyezvaro vAkyaM mune tattvanmukhoditam ॥ cukopAtidrutaM rudro mahAraudraparAkramaH॥19॥

उत्पाट्यैकां जटां रुद्रो लोकसंहारकारकः ॥ आस्फालयामास रुषा पर्वतस्य तदोपरि ॥2-2-32-२० ॥

utpATyaikAM jaTAM rudro lokasaMhArakArakaH ॥ AsphAlayAmAsa ruSA parvatasya tadopari ॥2-2-32-20 ॥

तोदनाच्च द्विधा भूता सा जटा च मुने प्रभोः ॥ संबभूव महारावो महाप्रलयभीषणः ॥ ॥ २१ ॥

todanAcca dvidhA bhUtA sA jaTA ca mune prabhoH ॥ saMbabhUva mahArAvo mahApralayabhISaNaH ॥ ॥ 21 ॥

तज्जटायास्समुद्भूतो वीरभद्रो महाबलः ॥ पूर्वभागेन देवर्षे महाभीमो गणाग्रणीः ॥ २२ ॥

tajjaTAyAssamudbhUto vIrabhadro mahAbalaH ॥ pUrvabhAgena devarSe mahAbhImo gaNAgraNIH ॥ 22 ॥

स भूमिं विश्वतो वृत्त्वात्यतिष्ठद्दशांगुलम् ॥ प्रलयानलसंकाशः प्रोन्नतो दोस्सहस्रवान् ॥२३॥

sa bhUmiM vizvato vRttvAtyatiSThaddazAMgulam ॥ pralayAnalasaMkAzaH pronnato dossahasravAn ॥23॥

कोपनिश्वासतस्तत्र महारुद्रस्य चेशितुः ॥ जातं ज्वराणां शतकं संनिपातास्त्रयोदश ॥२४॥

kopanizvAsatastatra mahArudrasya cezituH ॥ jAtaM jvarANAM zatakaM saMnipAtAstrayodaza ॥24॥

महाकाली समुत्पन्ना तज्जटापरभा गतः ॥ महाभयंकरा तात भूतकोटिभिरावृता ॥२५॥

mahAkAlI samutpannA tajjaTAparabhA gataH ॥ mahAbhayaMkarA tAta bhUtakoTibhirAvRtA ॥25॥

सर्वे मूर्त्तिधराः क्रूराः स्वर लोकभयंकराः ॥ स्वतेजसा प्रज्वलंतो दहंत इव सर्वतः ॥ २६ ॥

sarve mUrttidharAH krUrAH svara lokabhayaMkarAH ॥ svatejasA prajvalaMto dahaMta iva sarvataH ॥ 26 ॥

अथ वीरो वीरभद्रः प्रणम्य परमेश्वरम्॥ कृतांजलिपुटः प्राह वाक्यं वाक्यविशारदः ॥२७॥

atha vIro vIrabhadraH praNamya paramezvaram॥ kRtAMjalipuTaH prAha vAkyaM vAkyavizAradaH ॥27॥

॥ वीरभद्र उवाच ॥ महारुद्र महारौद्र सोमसूर्याग्निलोचन ॥ किं कर्तव्यं मया कार्यं शीघ्रमाज्ञापय प्रभो ॥२८॥

॥ vIrabhadra uvAca ॥ mahArudra mahAraudra somasUryAgnilocana ॥ kiM kartavyaM mayA kAryaM zIghramAjJApaya prabho ॥28॥

शोषणीयाः किमीशान क्षणार्द्धेनैव सिंधवः ॥ पेषणीयाः किमीशान क्षणार्द्धेनैव पर्वताः ॥२९॥

zoSaNIyAH kimIzAna kSaNArddhenaiva siMdhavaH ॥ peSaNIyAH kimIzAna kSaNArddhenaiva parvatAH ॥29॥

क्षणेन भस्मसात्कुर्यां ब्रह्मांडमुत किं हर ॥ क्षणेन भस्मसात्कुर्याम्सुरान्वा किं मुनीश्वरान् ॥2-2-32-३०॥

kSaNena bhasmasAtkuryAM brahmAMDamuta kiM hara ॥ kSaNena bhasmasAtkuryAmsurAnvA kiM munIzvarAn ॥2-2-32-30॥

व्याश्वासः सर्वलोकानां किमु चार्यो हि शंकर ॥ कर्तव्य किमुतेशान सर्वप्राणिविहिंसनम् ॥३१॥

vyAzvAsaH sarvalokAnAM kimu cAryo hi zaMkara ॥ kartavya kimutezAna sarvaprANivihiMsanam ॥31॥

ममाशक्यं न कुत्रापि त्वत्प्रसादान्महेश्वर ॥ पराक्रमेण मत्तुल्यो न भूतो न भविष्यति ॥ ३२ ॥

mamAzakyaM na kutrApi tvatprasAdAnmahezvara ॥ parAkrameNa mattulyo na bhUto na bhaviSyati ॥ 32 ॥

यत्र यत्कार्यमुद्दिश्य प्रेषयिष्यसि मां प्रभो ॥ तत्कार्यं साधयाम्येव सत्वरं त्वत्प्रसादतः॥३३॥

yatra yatkAryamuddizya preSayiSyasi mAM prabho ॥ tatkAryaM sAdhayAmyeva satvaraM tvatprasAdataH॥33॥

क्षुद्रास्तरंति लोकाब्धिं शासनाच्छंकरस्य ते ॥ हरातोहं न किं तर्तुं महापत्सागरं क्षमः ॥ ३४ ॥

kSudrAstaraMti lokAbdhiM zAsanAcchaMkarasya te ॥ harAtohaM na kiM tartuM mahApatsAgaraM kSamaH ॥ 34 ॥

त्वत्प्रेषिततृणेनापि महत्कार्यं मयत्नतः ॥ क्षणेन शक्यते कर्तुं शंकरात्र न संशयः ॥३५॥

tvatpreSitatRNenApi mahatkAryaM mayatnataH ॥ kSaNena zakyate kartuM zaMkarAtra na saMzayaH ॥35॥

लीलामात्रेण ते शंभो कार्यं यद्यपि सिद्ध्यति ॥ तथाप्यहं प्रेषणीयो तवैवानुग्रहो ह्ययम् ॥ ३६ ॥

lIlAmAtreNa te zaMbho kAryaM yadyapi siddhyati ॥ tathApyahaM preSaNIyo tavaivAnugraho hyayam ॥ 36 ॥

शक्तिरेतादृशी शंभो ममापि त्वदनुग्रहात् ॥ विना शक्तिर्न कस्यापि शंकर त्वदनुग्रहात् ॥ ३७ ॥

zaktiretAdRzI zaMbho mamApi tvadanugrahAt ॥ vinA zaktirna kasyApi zaMkara tvadanugrahAt ॥ 37 ॥

त्वदाज्ञया विना कोपि तृणादीनपि वस्तुतः ॥ नैव चालयितुं शक्तस्सत्यमेतन्न संशयः ॥ ३८ ॥

tvadAjJayA vinA kopi tRNAdInapi vastutaH ॥ naiva cAlayituM zaktassatyametanna saMzayaH ॥ 38 ॥

शंभो नियम्यास्सर्वेपि देवाद्यास्ते महेश्वर ॥ तथैवाहं नियम्यस्ते नियंतुस्सर्वदेहिनाम् ॥ ३९ ॥

zaMbho niyamyAssarvepi devAdyAste mahezvara ॥ tathaivAhaM niyamyaste niyaMtussarvadehinAm ॥ 39 ॥

प्रणतोस्मि महादेव भूयोपि प्रणतोस्म्यहम् ॥ प्रेषय स्वेष्ट सिद्ध्यर्थं मामद्य हर सत्वरम् ॥ 2-2-32-४० ॥

praNatosmi mahAdeva bhUyopi praNatosmyaham ॥ preSaya sveSTa siddhyarthaM mAmadya hara satvaram ॥ 2-2-32-40 ॥

स्पंदोपि जायते शंभो सख्यांगानां मुहुर्मुहुः ॥ भविष्यत्यद्य विजयो मामतः प्रेषय प्रभो ॥ ४१ ॥

spaMdopi jAyate zaMbho sakhyAMgAnAM muhurmuhuH ॥ bhaviSyatyadya vijayo mAmataH preSaya prabho ॥ 41 ॥

हर्षोत्साहविशेषोपि जायते मम कश्चन ॥ शंभो त्वत्पादकमले संसक्तश्च मनो मम ॥ ४२ ॥

harSotsAhavizeSopi jAyate mama kazcana ॥ zaMbho tvatpAdakamale saMsaktazca mano mama ॥ 42 ॥

भविष्यति प्रतिपदं शुभसंतानसंततिः ॥ ४३ ॥

bhaviSyati pratipadaM zubhasaMtAnasaMtatiH ॥ 43 ॥

तस्यैव विजयो नित्यं तस्यैव शुभमन्वहम् ॥ यस्य शंभौ दृढा भक्तिस्त्वयि शोभनसंश्रये ॥४४॥

tasyaiva vijayo nityaM tasyaiva zubhamanvaham ॥ yasya zaMbhau dRDhA bhaktistvayi zobhanasaMzraye ॥44॥

॥ ब्रह्मोवाच ॥ इत्युक्तं तद्वचः श्रुत्वा संतुष्टो मंगलापतिः ॥ वीरभद्र जयेति त्वं प्रोक्ताशीः प्राह तं पुनः ॥ ४५ ॥

॥ brahmovAca ॥ ityuktaM tadvacaH zrutvA saMtuSTo maMgalApatiH ॥ vIrabhadra jayeti tvaM proktAzIH prAha taM punaH ॥ 45 ॥

॥ महेश्वर उवाच ॥ शृणु मद्वचनं तात वीरभद्र सुचेतसा ॥ करणीयं प्रयत्नेन तद्द्रुतं मे प्रतोषकम् ॥ ४६ ॥

॥ mahezvara uvAca ॥ zRNu madvacanaM tAta vIrabhadra sucetasA ॥ karaNIyaM prayatnena taddrutaM me pratoSakam ॥ 46 ॥

यागं कर्तुं समुद्युक्तो दक्षो विधिसुतः खलः ॥ मद्विरोधी विशेषेण महागर्वोऽबुधोऽधुना ॥ ४७ ॥

yAgaM kartuM samudyukto dakSo vidhisutaH khalaH ॥ madvirodhI vizeSeNa mahAgarvo'budho'dhunA ॥ 47 ॥

तन्मखं भस्मसात्कृत्वा सयागपरिवारकम् ॥ पुनरायाहि मत्स्थानं सत्वरं गणसत्तम ॥४८॥

tanmakhaM bhasmasAtkRtvA sayAgaparivArakam ॥ punarAyAhi matsthAnaM satvaraM gaNasattama ॥48॥

सुरा भवंतु गंधर्वा यक्षा वान्ये च केचन ॥ तानप्यद्यैव सहसा भस्मसात्कुरु सत्वरम्॥४९॥

surA bhavaMtu gaMdharvA yakSA vAnye ca kecana ॥ tAnapyadyaiva sahasA bhasmasAtkuru satvaram॥49॥

तत्रास्तु विष्णुर्ब्रह्मा वा शचीशो वा यमोपि वा ॥ अपि चाद्यैव तान्सर्वान्पातयस्व प्रयत्नतः ॥ 2-2-32-५० ॥

tatrAstu viSNurbrahmA vA zacIzo vA yamopi vA ॥ api cAdyaiva tAnsarvAnpAtayasva prayatnataH ॥ 2-2-32-50 ॥

सुरा भवंतु गंधर्वा यक्षा वान्ये च केचन ॥ तानप्यद्यैव सहसा भस्मसात्कुरु सत्वरम् ॥ ५१ ॥

surA bhavaMtu gaMdharvA yakSA vAnye ca kecana ॥ tAnapyadyaiva sahasA bhasmasAtkuru satvaram ॥ 51 ॥

दधीचिकृतमुल्लंघ्य शपथं मयि तत्र ये ॥ तिष्ठंति ते प्रयत्नेन ज्वालनीयास्त्वया ध्रुवम् ॥ ५२ ॥

dadhIcikRtamullaMghya zapathaM mayi tatra ye ॥ tiSThaMti te prayatnena jvAlanIyAstvayA dhruvam ॥ 52 ॥

प्रमथाश्चागमिष्यंति यदि विष्ण्वादयो भ्रमात् ॥ नानाकर्षणमंत्रेण ज्वालयानीय सत्वरम् ॥ ५३ ॥

pramathAzcAgamiSyaMti yadi viSNvAdayo bhramAt ॥ nAnAkarSaNamaMtreNa jvAlayAnIya satvaram ॥ 53 ॥

ये तत्रोल्लंघ्य शपथं मदीयं गर्विताः स्थिताः ॥ ते हि मद्द्रोहिणोऽतस्तान् ज्वालयानलमालया ॥ ५४ ॥

ye tatrollaMghya zapathaM madIyaM garvitAH sthitAH ॥ te hi maddrohiNo'tastAn jvAlayAnalamAlayA ॥ 54 ॥

सपत्नीकान्ससारांश्च दक्षयागस्थलस्थितान् ॥ प्रज्वाल्य भस्मसात्कृत्वा पुनरायाहि सत्वरम् ॥५५॥

sapatnIkAnsasArAMzca dakSayAgasthalasthitAn ॥ prajvAlya bhasmasAtkRtvA punarAyAhi satvaram ॥55॥

तत्र त्वयि गते देवा विश्वाद्य अपि सादरम् ॥ स्तोष्यंति त्वां तदाप्याशु ज्वालया ज्वालयैव तान् ॥५६॥

tatra tvayi gate devA vizvAdya api sAdaram ॥ stoSyaMti tvAM tadApyAzu jvAlayA jvAlayaiva tAn ॥56॥

देवानपि कृतद्रोहान् ज्वालामालासमाकुलः ॥ ज्वालय ज्वलनैश्शीघ्रं माध्यायाध्यायपालकम् ॥५७॥

devAnapi kRtadrohAn jvAlAmAlAsamAkulaH ॥ jvAlaya jvalanaizzIghraM mAdhyAyAdhyAyapAlakam ॥57॥

दक्षादीन्सकलांस्तत्र सपत्नीकान्सबांधवान् ॥ प्रज्वाल्य वीर दक्षं नु सलीलं सलिलं पिब ॥ ५८ ॥

dakSAdInsakalAMstatra sapatnIkAnsabAMdhavAn ॥ prajvAlya vIra dakSaM nu salIlaM salilaM piba ॥ 58 ॥

॥ ब्रह्मोवाच ॥ इत्युक्तो रोषताम्राक्षो वेदमर्यादपालकः ॥ विरराम महावीरं कालारिस्सकलेश्वरः ॥५९॥

॥ brahmovAca ॥ ityukto roSatAmrAkSo vedamaryAdapAlakaH ॥ virarAma mahAvIraM kAlArissakalezvaraH ॥59॥