Chapter 45
अध्यायः 45
Rudra Saṃhitā, Chapter 45
Shlokas (69)
+ Add ShlokaRudra-samhita - Chapter 45 - Verse 1
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 1
राम उवाच ॥ एकदा हि पुरा देवि शंभुः परमसूतिकृत् ॥ विश्वकर्माणमाहूय स्वलोके परतः परे ॥१॥
rAma uvAca ॥ ekadA hi purA devi zaMbhuH paramasUtikRt ॥ vizvakarmANamAhUya svaloke parataH pare ॥1॥
Rāma said: O Goddess, formerly once, Śiva, the creator supreme, called Viśvakarman to His highest region.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 2
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 2
स्वधेनुशालायां रम्यं कारयामास तेन च ॥ भवनं विस्तृतं सम्यक् तत्र सिंहासनं वरम् ॥ २ ॥
svadhenuzAlAyAM ramyaM kArayAmAsa tena ca ॥ bhavanaM vistRtaM samyak tatra siMhAsanaM varam ॥ 2 ॥
He made him erect a large hall of great beauty in His cowshed, and an exquisite throne there.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 3
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 3
तत्रच्छत्रं महादिव्यं सर्वदाद्भुत मुत्तमम् ॥ कारयामास विघ्नार्थं शंकरो विश्वकर्मणा ॥ ३ ॥
tatracchatraM mahAdivyaM sarvadAdbhuta muttamam ॥ kArayAmAsa vighnArthaM zaMkaro vizvakarmaNA ॥ 3 ॥
Śiva, caused Viśvakarman to make an excellent, divine, wonderful umbrella for warding off obstacles.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 4
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 4
शक्रादीनां जुहावाशु समस्तान्देवतागणान् ॥ सिद्धगंधर्वनागानुपदे शांश्च कृत्स्नशः ॥४॥
zakrAdInAM juhAvAzu samastAndevatAgaNAn ॥ siddhagaMdharvanAgAnupade zAMzca kRtsnazaH ॥4॥
All the divine beings, including Indra (Śakra) and others, as well as the Siddhas, Gandharvas, Nāgas, and all the celestial beings, offer their reverence in this manner.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 5
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 5
देवान् सर्वानागमांश्च विधिं पुत्रैर्मुनीनपि ॥ देवीः सर्वा अप्सरोभिर्नानावस्तुसमन्विताः ॥ ५ ॥
devAn sarvAnAgamAMzca vidhiM putrairmunInapi ॥ devIH sarvA apsarobhirnAnAvastusamanvitAH ॥ 5 ॥
The gods, all the Nāgas, and even the sages were performing rituals according to their respective methods. All the goddesses, along with the apsaras (celestial nymphs), were adorned with various forms of ornaments and auspicious items.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 6
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 6
देवानां च तथर्षीणां सिद्धानां फणिनामपि॥ आनयन्मंगलकराः कन्याः षोडशषोडश॥६॥
devAnAM ca tatharSINAM siddhAnAM phaNinAmapi॥ AnayanmaMgalakarAH kanyAH SoDazaSoDaza॥6॥
Sixteen virgins each of devas, sages, Siddhas and serpents were brought for the auspicious ceremony.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 7
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 7
वीणामृदंगप्रमुखवाद्यान्नानाविधान्मुने॥ उत्सवं कारयामास वादयित्वा सुगायनैः ॥७॥
vINAmRdaMgapramukhavAdyAnnAnAvidhAnmune॥ utsavaM kArayAmAsa vAdayitvA sugAyanaiH ॥7॥
O sages, different musical instruments like lutes, tabours etc. were played and songs sung. Thus there was great pomp and ceremony.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 8
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 8
राजाभिषेकयोग्यानि द्रव्याणि सकलौषधैः प्रत्यक्षतीर्थपाथोभिः पंचकुभांश्च पूरितान् ॥८॥
rAjAbhiSekayogyAni dravyANi sakalauSadhaiH pratyakSatIrthapAthobhiH paMcakubhAMzca pUritAn ॥8॥
Articles necessary for a coronation including herbs were brought. Five pots were filled with the sacred waters from all flowing holy rivers.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 9
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 9
तथान्यास्संविधा दिव्या आनयत्स्वगणैस्तदा ॥ ब्रह्मघोषं महारावं कारयामास शंकरः ॥९॥
tathAnyAssaMvidhA divyA AnayatsvagaNaistadA ॥ brahmaghoSaM mahArAvaM kArayAmAsa zaMkaraH ॥9॥
All other divine arrangements were made by His attendants. Śiva caused them to recite Vedic mantras loudly.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 10
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 10
अथो हरिं समाहूय वैकुंठात्प्रीतमानसः॥ तद्भक्त्या पूर्णया देवि मोदतिस्म महेश्वरः ॥ 2-2-25-१० ॥
atho hariM samAhUya vaikuMThAtprItamAnasaH॥ tadbhaktyA pUrNayA devi modatisma mahezvaraH ॥ 2-2-25-10 ॥
With a delightful mind He called Viṣṇu from Vaikuṇṭha. O Goddess, Śiva rejoiced at the perfect devotion of Viṣṇu.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 11
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 11
सुमुहूर्ते महादेवस्तत्र सिंहासने वरे ॥ उपवेश्य हरिं प्रीत्या भूषयामास सर्वशः ॥११॥
sumuhUrte mahAdevastatra siMhAsane vare ॥ upavezya hariM prItyA bhUSayAmAsa sarvazaH ॥11॥
In an auspicious hour, the great lord made Viṣṇu sit on the exquisite throne and delightedly decorated him in every way.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 12
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 12
आबद्धरम्यमुकुटं कृतकौतुकमंगलम् ॥ अभ्यषिंचन्महेशस्तु स्वयं ब्रह्मांडमंडपे ॥ १२ ॥
AbaddharamyamukuTaM kRtakautukamaMgalam ॥ abhyaSiMcanmahezastu svayaM brahmAMDamaMDape ॥ 12 ॥
A beautiful coronet was fixed on Viṣṇu and the auspicious holy thread was tied to his waist. He was then coronated by lord Śiva in the Cosmic Hall.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 13
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 13
दत्तवान्निखिलैश्वर्यं यन्नैजं नान्यगामि यत् ॥ ततस्तुष्टाव तं शंभुस्स्वतंत्रो भक्तवत्सलः ॥ १३ ॥
dattavAnnikhilaizvaryaM yannaijaM nAnyagAmi yat ॥ tatastuSTAva taM zaMbhussvataMtro bhaktavatsalaH ॥ 13 ॥
What was His own and even non-transferable, Śiva the independent and favourably disposed to His devotees, conferred on Viṣṇu and eulogised him.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 14
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 14
ब्रह्माणं लोककर्तारमवोचद्वचनं त्विदम् ॥ व्यापयन्स्वं वराधीनं स्वतंत्रं भक्तवत्सलः ॥ १४॥
brahmANaM lokakartAramavocadvacanaM tvidam ॥ vyApayansvaM varAdhInaM svataMtraM bhaktavatsalaH ॥ 14॥
The lord who is favourably disposed to His devotees, revealing Himself independent but subservient to the boons granted by Him, spoke these words to Brahmā the creator of all worlds.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 15
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 15
महेश उवाच ॥ अतः प्रभृति लोकेश मन्निदेशादयं हरिः ॥ मम वंद्य स्वयं विष्णुर्जातस्सर्वश्शृणोति हि ॥ १५ ॥
maheza uvAca ॥ ataH prabhRti lokeza mannidezAdayaM hariH ॥ mama vaMdya svayaM viSNurjAtassarvazzRNoti hi ॥ 15 ॥
Lord Śiva said: From now on, by my command, the Supreme Lord Hari (Vishnu), who is to be worshipped by all, listens to all the prayers of the devotees.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 16
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 16
सर्वैर्देवादिभिस्तात प्रणमत्वममुं हरिम् ॥ वर्णयंतु हरिं वेदा ममैते मामिवाज्ञया ॥ १६ ॥
sarvairdevAdibhistAta praNamatvamamuM harim ॥ varNayaMtu hariM vedA mamaite mAmivAjJayA ॥ 16 ॥
Translation not available.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 17
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 17
राम उवाच ॥ इत्युक्त्वाथ स्वयं रुद्रोऽनमद्वै गरुडध्वजम् ॥ विष्णुभक्तिप्रसन्नात्मा वरदो भक्तवत्सलः ॥ १७॥
rAma uvAca ॥ ityuktvAtha svayaM rudro'namadvai garuDadhvajam ॥ viSNubhaktiprasannAtmA varado bhaktavatsalaH ॥ 17॥
Rāma said: So saying, Rudra, Himself bowed to Garuḍa-bannered Viṣṇu. The bestower of boons, He who is favourably disposed to His devotees, felt delighted by his devotion to Viṣṇu.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 18
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 18
ततो ब्रह्मादिभिर्देवैः सर्वरूपसुरैस्तथा ॥ मुनिसिद्धादिभिश्चैवं वंदितोभूद्धरिस्तदा ॥ १८ ॥
tato brahmAdibhirdevaiH sarvarUpasuraistathA ॥ munisiddhAdibhizcaivaM vaMditobhUddharistadA ॥ 18 ॥
Then Viṣṇu was duly revered by Brahmā followed by devas, sages, Siddhas and others.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 19
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 19
ततो महेशो हरयेशंसद्दिविषदां तदा ॥ महावरान् सुप्रसन्नो धृतवान्भक्तवत्सलः ॥ १९ ॥
tato mahezo harayezaMsaddiviSadAM tadA ॥ mahAvarAn suprasanno dhRtavAnbhaktavatsalaH ॥ 19 ॥
Then the delighted Lord Śiva, favourably disposed towards his devotees, bestowed great boons on Viṣṇu and the other devas.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 20
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 20
महेश उवाच ॥ त्वं कर्ता सर्वलोकानां भर्ता हर्ता मदाज्ञया ॥ दाता धर्मार्थकामानां शास्ता दुर्नयकारिणाम् ॥ 2-2-25-२० ॥
maheza uvAca ॥ tvaM kartA sarvalokAnAM bhartA hartA madAjJayA ॥ dAtA dharmArthakAmAnAM zAstA durnayakAriNAm ॥ 2-2-25-20 ॥
Lord Śiva said: At my bidding you are now the creator, sustainer and destroyer of all the worlds. You are the bestower of virtue, wealth and love and the chastiser of people of evil predilection.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 21
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 21
जगदीशो जगत्पूज्यो महाबलपराक्रमः ॥ अजेयस्त्वं रणे क्वापि ममापि हि भविष्यसि ॥ २१ ॥
jagadIzo jagatpUjyo mahAbalaparAkramaH ॥ ajeyastvaM raNe kvApi mamApi hi bhaviSyasi ॥ 21 ॥
You are the lord of the universe. You are worthy of the worship of the universe. You will be invincible in battle anywhere even against me. You will be endowed with great strength and valour.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 22
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 22
शक्तित्रयं गृहाण त्वमिच्छादि प्रापितं मया ॥ नानालीलाप्रभावत्वं स्वतंत्रत्वं भवत्रये ॥ २२ ॥
zaktitrayaM gRhANa tvamicchAdi prApitaM mayA ॥ nAnAlIlAprabhAvatvaM svataMtratvaM bhavatraye ॥ 22 ॥
You take three Śaktis—will etc. conferred by me. You can have the power of exhibiting diverse sports and independence in the three worlds.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 23
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 23
त्वद्द्वेष्टारो हरे नूनं मया शास्याः प्रयत्नतः ॥ त्वद्भक्तानां मया विष्णो देयं निर्वाणमुत्तमम् ॥ २३ ॥
tvaddveSTAro hare nUnaM mayA zAsyAH prayatnataH ॥ tvadbhaktAnAM mayA viSNo deyaM nirvANamuttamam ॥ 23 ॥
O Viṣṇu, persons who hate you shall indeed be chastised and curbed by me with strenuous efforts. Salvation shall be given by me, O Viṣṇu, to your devotees.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 24
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 24
मायां चापि गृहाणेमां दुःप्रणोद्यां सुरादिभिः ॥ यया संमोहितं विश्वमचिद्रूपं भविष्यति ॥ २४ ॥
mAyAM cApi gRhANemAM duHpraNodyAM surAdibhiH ॥ yayA saMmohitaM vizvamacidrUpaM bhaviSyati ॥ 24 ॥
Accept this Māyā too which cannot be withstood by devas and others and by which the entire universe will be deluded and made insentient as it were.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 25
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 25
मम बाहुर्मदीयस्तं दक्षिणोऽसौ विधिर्हरे ॥ अस्यापि हि विधेः पाता जनितापि भविष्यसि ॥ २५ ॥
mama bAhurmadIyastaM dakSiNo'sau vidhirhare ॥ asyApi hi vidheH pAtA janitApi bhaviSyasi ॥ 25 ॥
O Viṣṇu, you are my left hand, as Brahmā is my right hand. You shall be his progenitor and sustainer too.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 26
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 26
हृदयं मम यो रुद्रस्स एवाहं न संशयः ॥ पूज्यस्तव सदा सोपि ब्रह्मादीनामपि ध्रुवम् ॥ २६ ॥
hRdayaM mama yo rudrassa evAhaM na saMzayaH ॥ pUjyastava sadA sopi brahmAdInAmapi dhruvam ॥ 26 ॥
Undoubtedly I myself am Rudra who is my heart. He is worthy of your respect as well as that of Brahmā and others too, of course.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 27
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 27
अत्र स्थित्वा जगत्सर्वं पालय त्वं विशेषतः ॥ नानावतारभेदैश्च सदा नानोति कर्तृभिः ॥ २७ ॥
atra sthitvA jagatsarvaM pAlaya tvaM vizeSataH ॥ nAnAvatArabhedaizca sadA nAnoti kartRbhiH ॥ 27 ॥
While stationed here you protect the entire universe taking different incarnations and diverse ways of protection.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 28
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 28
मम लोके तवेदं व स्थानं च परमर्द्धिमत् ॥ गोलोक इति विख्यातं भविष्यति महोज्ज्वलम् ॥ २८ ॥
mama loke tavedaM va sthAnaM ca paramarddhimat ॥ goloka iti vikhyAtaM bhaviSyati mahojjvalam ॥ 28 ॥
This place of great prosperity and glory in my own world shall be famous as Goloka. It will be very brilliant.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 29
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 29
भविष्यंति हरे ये तेऽवतारा भुवि रक्षकाः ॥ मद्भक्तास्तान् ध्रुवं द्रक्ष्ये प्रीतानथ निजाद्वरात ॥ २९ ॥
bhaviSyaMti hare ye te'vatArA bhuvi rakSakAH ॥ madbhaktAstAn dhruvaM drakSye prItAnatha nijAdvarAta ॥ 29 ॥
O Viṣṇu, I shall certainly see the various incarnations of yours on the earth and shall be delighted by your devotion to me.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 30
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 30
राम उवाच ॥ अखंडैश्वर्यमासाद्य हरेरित्थं हरस्स्वयम् ॥ कैलासे स्वगणैस्तस्मिन् स्वैरं क्रीडत्युमापतिः ॥ 2-2-25-३० ॥
rAma uvAca ॥ akhaMDaizvaryamAsAdya hareritthaM harassvayam ॥ kailAse svagaNaistasmin svairaM krIDatyumApatiH ॥ 2-2-25-30 ॥
Rāma said: After conferring thus unlimited prosperity on Viṣṇu, Śiva, the consort of Śivā, freely sported about at Kailāsa along with His attendants.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 31
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 31
तदाप्रभृति लक्ष्मीशो गोपवेषोभवत्तथा ॥ अयासीत्तत्र सुप्रीत्या गोपगोपोगवां पतिः ॥ ३१ ॥
tadAprabhRti lakSmIzo gopaveSobhavattathA ॥ ayAsIttatra suprItyA gopagopogavAM patiH ॥ 31 ॥
Thenceforth lord of Lakṣmī assumed the guise of a cowherd. The lord of cowherds, cowherdesses and the cows wandered there with pleasure.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 32
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 32
सोपि विष्णुः प्रसन्नात्मा जुगोप निखिलं जगत् ॥ नानावतारस्संधर्ता वनकर्ता शिवाज्ञया ॥ ३२ ॥
sopi viSNuH prasannAtmA jugopa nikhilaM jagat ॥ nAnAvatArassaMdhartA vanakartA zivAjJayA ॥ 32 ॥
The delightful Viṣṇu protected the universe taking up various incarnations and sustaining it at the bidding of Siva.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 33
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 33
इदानीं स चतुर्द्धात्रावातरच्छंकराज्ञया ॥ रामोहं तत्र भरतो लक्ष्मणश्शत्रुहेति च ॥ ३३ ॥
idAnIM sa caturddhAtrAvAtaracchaMkarAjJayA ॥ rAmohaM tatra bharato lakSmaNazzatruheti ca ॥ 33 ॥
Now He has taken a fourfold incarnation at the bidding of Śiva. I who am Rāma, and my brothers Bharata, Lakṣmaṇa and Śatrughna are His incarnations.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 34
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 34
अथ पित्राज्ञया देवि ससीतालक्ष्मणस्सति ॥ आगतोहं वने चाद्य दुःखितौ दैवतो ऽभवम् ॥ ३४ ॥
atha pitrAjJayA devi sasItAlakSmaNassati ॥ AgatohaM vane cAdya duHkhitau daivato 'bhavam ॥ 34 ॥
O Goddess Satī, at the bidding of my father I have come to the forest. Unfortunately I have fallen in deep distress.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 35
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 35
निशाचरेण मे जाया हृता सीतेति केनचित् ॥ अन्वेष्यामि प्रियां चात्र विरही बंधुना वने ॥ ३५ ॥
nizAcareNa me jAyA hRtA sIteti kenacit ॥ anveSyAmi priyAM cAtra virahI baMdhunA vane ॥ 35 ॥
My wife Sītā has been abducted by a demon. I am now seeking my beloved, separated from her and devoid of my kinsmen.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 36
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 36
दर्शनं ते यदि प्राप्तं सर्वथा कुशलं मम ॥ भविष्यति न संदेहो मातस्ते कृपया सति ॥ ३६ ॥
darzanaM te yadi prAptaM sarvathA kuzalaM mama ॥ bhaviSyati na saMdeho mAtaste kRpayA sati ॥ 36 ॥
O mother Satī, since I have the good fortune of seeing you, there is no doubt that everything will be well with me by your favour.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 37
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 37
सीताप्राप्तिवरो देवि भविष्यति न संशयः ॥ तं हत्वा दुःखदं पापं राक्षसं त्वदनुग्रहात् ॥ ३७ ॥
sItAprAptivaro devi bhaviSyati na saMzayaH ॥ taM hatvA duHkhadaM pApaM rAkSasaM tvadanugrahAt ॥ 37 ॥
By your blessings I shall have the fortune of acquiring Sītā after killing the demon of evil intention who is the cause of trouble.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 38
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 38
महद्भाग्यं ममाद्यैव यद्यकार्ष्टां कृपां युवाम् ॥ यस्मिन् सकरुणौ स्यातां स धन्यः पुरुषो वरः ॥ ३८ ॥
mahadbhAgyaM mamAdyaiva yadyakArSTAM kRpAM yuvAm ॥ yasmin sakaruNau syAtAM sa dhanyaH puruSo varaH ॥ 38 ॥
It is my good fortune that both of you have taken pity on me. That man who is the object of your mercy is the best of blessed people.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 39
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 39
इत्थमाभाष्य बहुधा सुप्रणम्य सतीं शिवाम् ॥ तदाज्ञया वने तस्मिन् विचचार रघूद्वहः ॥ ३९ ॥
itthamAbhASya bahudhA supraNamya satIM zivAm ॥ tadAjJayA vane tasmin vicacAra raghUdvahaH ॥ 39 ॥
After speaking thus and bowing in diverse ways to Satī, Rāma, the scion of the family of Raghu roamed in the forest with her permission.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 40
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 40
अथाकर्ण्य सती वाक्यं रामस्य प्रयतात्मनः ॥ हृष्टाभूत्सा प्रशंसन्ती शिवभक्तिरतं हृदि ॥ 2-2-25-४० ॥
athAkarNya satI vAkyaM rAmasya prayatAtmanaH ॥ hRSTAbhUtsA prazaMsantI zivabhaktirataM hRdi ॥ 2-2-25-40 ॥
On hearing these words of Rāma of pious rites, Satī was delighted. She praised him in her heart for his devotion to Śiva.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 41
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 41
स्मृत्वा स्वकर्म मनसाकार्षीच्छोकं सुविस्तरम् ॥ प्रत्यागच्छदुदासीना विवर्णा शिवसन्निधौ॥४१॥
smRtvA svakarma manasAkArSIcchokaM suvistaram ॥ pratyAgacchadudAsInA vivarNA zivasannidhau॥41॥
Remembering her own action she was much distressed. She returned to Śiva, pale in face and gloomy in spirit.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 42
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 42
अचिंतयत्पथि सा देवी संचलंती पुनः पुनः ॥ नांगीकृतं शिवोक्तं मे रामं प्रति कुधीः कृता ॥४२॥
aciMtayatpathi sA devI saMcalaMtI punaH punaH ॥ nAMgIkRtaM zivoktaM me rAmaM prati kudhIH kRtA ॥42॥
While returning, the Goddess frequently mused—“I did not accept Śiva’s explanation. I entertained a senseless thought against Rāma.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 43
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 43
किमुत्तरमहं दास्ये गत्वा शंकरसन्निधौ ॥ इति संचिंत्य बहुधा पश्चात्तापोऽभवत्तदा ॥४३॥
kimuttaramahaM dAsye gatvA zaMkarasannidhau ॥ iti saMciMtya bahudhA pazcAttApo'bhavattadA ॥43॥
After going to Śiva what reply shall I give?” Thinking thus, she began to repent in many ways.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 44
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 44
गत्वा शंभुसमीपं च प्रणनाम शिवं हृदा ॥ विषण्णवदना शोकव्याकुला विगतप्रभा॥४४॥
gatvA zaMbhusamIpaM ca praNanAma zivaM hRdA ॥ viSaNNavadanA zokavyAkulA vigataprabhA॥44॥
Approaching Śiva she mentally bowed to Him, with a pallid face and stricken with grief.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 45
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 45
अथ तां दुःखितां दृष्ट्वा पप्रच्छ कुशलं हरः ॥ प्रोवाच वचनं प्रीत्या तत्परीक्षा कृता कथम् ॥ ४५ ॥
atha tAM duHkhitAM dRSTvA papraccha kuzalaM haraH ॥ provAca vacanaM prItyA tatparIkSA kRtA katham ॥ 45 ॥
On seeing her distressed, Śiva enquired of her health and asked—“O, have you finished your test”?
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 46
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 46
श्रुत्वा शिववचो नाहं किमपि प्रणतानना ॥ सती शोकविषण्णा सा तस्थौ तत्र समीपतः ॥ ४६ ॥
zrutvA zivavaco nAhaM kimapi praNatAnanA ॥ satI zokaviSaNNA sA tasthau tatra samIpataH ॥ 46 ॥
On hearing Śiva’s words she bent her head as a mark of respect but did not say anything. Agitated with grief she stood aghast.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 47
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 47
अथ ध्यात्वा महेशस्तु बुबोध चरितं हृदा ॥ दक्षजाया महायोगी नानालीला विशारदः ॥ ४७ ॥
atha dhyAtvA mahezastu bubodha caritaM hRdA ॥ dakSajAyA mahAyogI nAnAlIlA vizAradaH ॥ 47 ॥
On meditating for a while, Śiva, the great Yogin, adept in diverse divine sports, could understand everything about Śatī, the daughter of Dakṣa.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 48
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 48
सस्मार स्वपणं पूर्वं यत्कृतं हरिकोपतः ॥ तत्प्रार्थितोथ रुद्रोसौ मर्यादा प्रतिपालकः ॥ ४८ ॥
sasmAra svapaNaM pUrvaM yatkRtaM harikopataH ॥ tatprArthitotha rudrosau maryAdA pratipAlakaH ॥ 48 ॥
He (Rudra/Shiva) remembered the earlier incident in the dream, which had occurred due to Hari’s (Vishnu’s) anger. Then, having been prayed to, Rudra became the upholder of righteousness and discipline.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 49
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 49
विषादोभूत्प्रभोस्तत्र मनस्येवमुवाच ह ॥ धर्मवक्ता धर्मकर्त्ता धर्मावनकरस्सदा ॥ ४९ ॥
viSAdobhUtprabhostatra manasyevamuvAca ha ॥ dharmavaktA dharmakarttA dharmAvanakarassadA ॥ 49 ॥
At that moment, a feeling of sorrow (viṣāda) arose in the mind of the Lord. He thought to Himself: “I am always the speaker of dharma, the performer of dharma, and the protector of dharma.”
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 50
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 50
शिव उवाच ॥ कुर्यां चेद्दक्षजायां हि स्नेहं पूर्वं यथा महान् ॥ नश्येन्मम पणः शुद्धो लोकलीलानुसारिणः ॥ 2-2-25-५० ॥
ziva uvAca ॥ kuryAM ceddakSajAyAM hi snehaM pUrvaM yathA mahAn ॥ nazyenmama paNaH zuddho lokalIlAnusAriNaH ॥ 2-2-25-50 ॥
Śiva said: If I were to maintain my love towards Satī at the level as before, my promise will be broken—even if I follow the conventions of the world.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 51
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 51
ब्रह्मोवाच ॥ इत्थं विचार्य बहुधा हृदा तामत्यजत्सतीम् ॥ पणं न नाशयामास वेदधर्मप्रपालकः ॥ ५१ ॥
brahmovAca ॥ itthaM vicArya bahudhA hRdA tAmatyajatsatIm ॥ paNaM na nAzayAmAsa vedadharmaprapAlakaH ॥ 51 ॥
Brahmā said: Thus pondering within himself in diverse ways He mentally discarded Satī but did not break his promise as the protector of Vedic Virtue.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 52
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 52
ततो विहाय मनसा सतीं तां परमेश्वरः ॥ जगाम स्वगिरि भेदं जगावद्धा स हि प्रभुः ॥ ५२ ॥
tato vihAya manasA satIM tAM paramezvaraH ॥ jagAma svagiri bhedaM jagAvaddhA sa hi prabhuH ॥ 52 ॥
Then after forsaking Satī mentally, the lord returned to His abode. He did not at all reveal the promise.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 53
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 53
चलंतं पथि तं व्योमवाण्युवाच महेश्वरम् ॥ सर्वान् संश्रावयन् तत्र दक्षजां च विशेषतः ॥ ५३ ॥
calaMtaM pathi taM vyomavANyuvAca mahezvaram ॥ sarvAn saMzrAvayan tatra dakSajAM ca vizeSataH ॥ 53 ॥
While they were on their way, an unembodied speech rose in the sky telling Him within the hearing of everyone particularly of Satī, Dakṣa’s daughter.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 54
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 54
व्योमवाण्युवाच ॥ धन्यस्त्वं परमेशान त्वत्त्समोद्य तथा पणः ॥ न कोप्यन्यस्त्रिलोकेस्मिन् महायोगी महाप्रभुः ॥ ५४ ॥
vyomavANyuvAca ॥ dhanyastvaM paramezAna tvattsamodya tathA paNaH ॥ na kopyanyastrilokesmin mahAyogI mahAprabhuH ॥ 54 ॥
The celestial voice said: O great Lord, you are blessed indeed. There is no other great Yogin or great lord in the three worlds, on a par with you. No one else can maintain that promise.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 55
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 55
ब्रह्मोवाच ॥ श्रुत्वा व्योमवचो देवी शिवं पप्रच्छ विप्रभा॥ कं पणं कृतवान्नाथ ब्रूहि मे परमेश्वर ॥ ५५ ॥
brahmovAca ॥ zrutvA vyomavaco devI zivaM papraccha viprabhA॥ kaM paNaM kRtavAnnAtha brUhi me paramezvara ॥ 55 ॥
Brahmā said: On hearing the celestial voice, the goddess, utterly lustreless asked Śiva—“O lord, please tell me, what is the promise that you made?”
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 56
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 56
इति पृष्टोपि गिरिशस्सत्या हितकरः प्रभुः ॥ नोद्वाहे स्वपणं तस्यै कहर्यग्रेऽकरोत्पुरा॥५६॥
iti pRSTopi girizassatyA hitakaraH prabhuH ॥ nodvAhe svapaNaM tasyai kaharyagre'karotpurA॥56॥
Even when asked, the lord who was benevolent to Satī did not reveal the vow which he took in the presence of Viṣṇu formerly.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 57
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 57
तदा सती शिवं ध्यात्वा स्वपतिं प्राणवल्लभम्॥ सर्वं बुबोध हेतुं तं प्रियत्यागमयं मुने ॥५७॥
tadA satI zivaM dhyAtvA svapatiM prANavallabham॥ sarvaM bubodha hetuM taM priyatyAgamayaM mune ॥57॥
Then O sage, meditating on Śiva, her own beloved husband, Satī understood the matter which meant the abandonment of her own self.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 58
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 58
ततोऽतीव शुशोचाशु बुध्वा सा त्यागमात्मनः ॥ शंभुना दक्षजा तस्मान्निश्वसंती मुहुर्मुहुः ॥५८॥
tato'tIva zuzocAzu budhvA sA tyAgamAtmanaH ॥ zaMbhunA dakSajA tasmAnnizvasaMtI muhurmuhuH ॥58॥
After realising the abandonment of herself by Him, the daughter of Dakṣa was grieved much and began to heave sighs frequently.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 59
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 59
शिवस्तस्याः समाज्ञाय गुप्तं चक्रे मनोभवम् ॥ सत्ये पणं स्वकीयं हि कथा बह्वीर्वदन्प्रभुः॥५९॥
zivastasyAH samAjJAya guptaM cakre manobhavam ॥ satye paNaM svakIyaM hi kathA bahvIrvadanprabhuH॥59॥
But the lord Śiva kept the fact of His vow a secret from her and narrated many a tale to her.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 60
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 60
सत्या प्राप स कैलासं कथयन् विविधाः कथा ॥ वरे स्थित्वा निजं रूपं दधौ योगी समाधिभृत् ॥2-2-25-६०॥
satyA prApa sa kailAsaM kathayan vividhAH kathA ॥ vare sthitvA nijaM rUpaM dadhau yogI samAdhibhRt ॥2-2-25-60॥
Thus, narrating tales to her on the way He reached Kailāsa along with her. There Śiva, the Yogin, entered a trance and meditated upon His real form.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 61
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 61
तत्र तस्थौ सती धाम्नि महाविषण्णमानसा ॥ न बुबोध चरित्रं तत्कश्चिच्च शिवयोर्मुने ॥६१॥
tatra tasthau satI dhAmni mahAviSaNNamAnasA ॥ na bubodha caritraM tatkazcicca zivayormune ॥61॥
Satī stayed in the abode, overwhelmed by grief. But O sage, no one could guess the conduct of Śiva and Śivā.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 62
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 62
महान्कालो व्यतीयाय तयोरित्थं महामुने ॥ स्वोपात्तदेहयोः प्रभ्वोर्लोकलीलानुसारिणोः ॥ ६२ ॥
mahAnkAlo vyatIyAya tayoritthaM mahAmune ॥ svopAttadehayoH prabhvorlokalIlAnusAriNoH ॥ 62 ॥
O sage, great time elapsed even as the lord and the Goddess followed the conventions of the world through the physical bodies taken up by themselves.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 63
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 63
ध्यानं तत्याज गिरिशस्ततस्स परमार्तिहृत् ॥ तज्ज्ञात्वा जगदंबा हि सती तत्राजगाम सा ॥ ६३ ॥
dhyAnaM tatyAja girizastatassa paramArtihRt ॥ tajjJAtvA jagadaMbA hi satI tatrAjagAma sA ॥ 63 ॥
Then Śiva the great enjoyer and protector stopped His meditation. On coming to know of it Satī, the mother of the universe, came there.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 64
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 64
ननामाथ शिवं देवी हृदयेन विदूयता ॥ आसनं दत्तवाञ्शंभुः स्वसन्मुख उदारधीः ॥ ६४ ॥
nanAmAtha zivaM devI hRdayena vidUyatA ॥ AsanaM dattavAJzaMbhuH svasanmukha udAradhIH ॥ 64 ॥
The Goddess bowed to Him with a moaning heart. The benevolent Śiva offered her a seat in front of Himself.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 65
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 65
कथयामास सुप्रीत्या कथा बह्वीर्मनोरमाः ॥ निश्शोका कृतवान्सद्यो लीलां कृत्वा च तादृशीम् ॥६५॥
kathayAmAsa suprItyA kathA bahvIrmanoramAH ॥ nizzokA kRtavAnsadyo lIlAM kRtvA ca tAdRzIm ॥65॥
He narrated several interesting tales to her. By these divine sports He tried to entertain her and make her mind free from grief.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 66
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 66
पूर्ववत्सा सुखं लेभे तत्याज स्वपणं न सः ॥ नेत्याश्चर्यं शिवे तात मंतव्यं परमेश्वरे ॥६६॥
pUrvavatsA sukhaM lebhe tatyAja svapaNaM na saH ॥ netyAzcaryaM zive tAta maMtavyaM paramezvare ॥66॥
She regained her previous happiness. He too did not forsake His vow. O dear, this need not be considered wonderful in the benign great lord Śiva.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 67
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 67
इत्थं शिवाशिवकथां वदन्ति मुनयो मुने ॥ किल केचिदविद्वांसो वियोगश्च कथं तयोः ॥६७॥
itthaM zivAzivakathAM vadanti munayo mune ॥ kila kecidavidvAMso viyogazca kathaM tayoH ॥67॥
But O sage, some ignorant Pandits thus narrate the story of Śivā and Śiva and their separation. But how can there be a real separation between the two?
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 68
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 68
शिवाशिवचरित्रं को जानाति परमार्थतः ॥ स्वेच्छया क्रीडतस्तो हि चरितं कुरुतस्सदा ॥ ६८ ॥
zivAzivacaritraM ko jAnAti paramArthataH ॥ svecchayA krIDatasto hi caritaM kurutassadA ॥ 68 ॥
Who knows the true life and conduct of Śivā and Śiva. They sport about of their own accord and make their own lives for ever.
Rudra-samhita - Chapter 45 - Verse 69
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 45 · Verse 69
वागर्थाविव संपृक्तौ सदा खलु सतीशिवौ॥ तयोर्वियोगस्संभाव्यस्संभवेदिच्छया तयोः॥६९॥
vAgarthAviva saMpRktau sadA khalu satIzivau॥ tayorviyogassaMbhAvyassaMbhavedicchayA tayoH॥69॥
Translation not available.