नारद उवाच ॥ ब्रह्मन् विधे महाभाग शिवभक्तवर प्रभो ॥ श्रावितं चरितं शंभोरद्भुतं मंगलायनम् ॥१॥

nArada uvAca ॥ brahman vidhe mahAbhAga zivabhaktavara prabho ॥ zrAvitaM caritaM zaMbhoradbhutaM maMgalAyanam ॥1॥

ततः किमभवत्तात कथ्यतां शशिमौलिनः सत्याश्च चरितं दिव्यं सर्वाघौघविनाशनम् ॥ २ ॥

tataH kimabhavattAta kathyatAM zazimaulinaH satyAzca caritaM divyaM sarvAghaughavinAzanam ॥ 2 ॥

॥ ब्रह्मोवाच ॥ निवृत्ते शंकरे चास्मद्वधाद्भक्तानुकंपिनि ॥ अभवन्निर्भयास्सर्वे सुखिनस्तु प्रसन्नकाः ॥ ३ ॥

॥ brahmovAca ॥ nivRtte zaMkare cAsmadvadhAdbhaktAnukaMpini ॥ abhavannirbhayAssarve sukhinastu prasannakAH ॥ 3 ॥

नतस्कंधास्सांजलयः प्रणेमुर्निखिलाश्च ते ॥ तुष्टुवुश्शंकरं भक्त्या चक्रुर्जयरवं मुदा ॥ ४ ॥

nataskaMdhAssAMjalayaH praNemurnikhilAzca te ॥ tuSTuvuzzaMkaraM bhaktyA cakrurjayaravaM mudA ॥ 4 ॥

तस्मिन्नेव कालेऽहं प्रसन्नो निर्भयो मुने ॥ अस्तवं शंकरं भक्त्या विविधैश्च शुभस्तवैः ॥ ५ ॥

tasminneva kAle'haM prasanno nirbhayo mune ॥ astavaM zaMkaraM bhaktyA vividhaizca zubhastavaiH ॥ 5 ॥

ततस्तुष्टमनाश्शंभुर्बहुलीलाकरः प्रभुः ॥ मुने मां समुवाचेदं सर्वेषां शृण्वतां तदा ॥ ६ ॥

tatastuSTamanAzzaMbhurbahulIlAkaraH prabhuH ॥ mune mAM samuvAcedaM sarveSAM zRNvatAM tadA ॥ 6 ॥

॥ रुद्र उवाच ॥ ब्रह्मन् तात प्रसन्नोहं निर्भयस्त्वं भवाधुना ॥ स्वशीर्षं स्पृश हस्तेन मदाज्ञां कुर्वसंशयम् ॥ ७ ॥

॥ rudra uvAca ॥ brahman tAta prasannohaM nirbhayastvaM bhavAdhunA ॥ svazIrSaM spRza hastena madAjJAM kurvasaMzayam ॥ 7 ॥

ब्रह्मोवाच ॥ इत्याकर्ण्य वचश्शम्भोर्बहुलीलाकृतः प्रभोः ॥ स्पृशन् स्वं कं तथा भूत्वा प्राणमं वृषभध्वजम् ॥ ८ ॥

brahmovAca ॥ ityAkarNya vacazzambhorbahulIlAkRtaH prabhoH ॥ spRzan svaM kaM tathA bhUtvA prANamaM vRSabhadhvajam ॥ 8 ॥

यावदेवमहं स्वं कं स्पृशामि निजपाणिना ॥ तावत्तत्र स्थितं सद्यस्तद्रूपवृषवाहनम् ॥ ९ ॥

yAvadevamahaM svaM kaM spRzAmi nijapANinA ॥ tAvattatra sthitaM sadyastadrUpavRSavAhanam ॥ 9 ॥

ततो लज्जापरीतांगस्स्थितश्चाहमधोमुखः ॥ इन्द्राद्यैरमरैस्सर्वैस्सुदृष्टस्सर्वतस्स्थितैः ॥2-2-20-१०॥

tato lajjAparItAMgassthitazcAhamadhomukhaH ॥ indrAdyairamaraissarvaissudRSTassarvatassthitaiH ॥2-2-20-10॥

अथाहं लज्जयाविष्टः प्रणिपत्य महेश्वरम् ॥ प्रवोचं संस्तुतिं कृत्वा क्षम्यतां क्षम्यतामिति ॥११॥

athAhaM lajjayAviSTaH praNipatya mahezvaram ॥ pravocaM saMstutiM kRtvA kSamyatAM kSamyatAmiti ॥11॥

अस्य पापस्य शुध्यर्थं प्रायश्चित्तं वद प्रभो॥ निग्रहं च तथान्यायं येन पापं प्रयातु मे ॥१२॥

asya pApasya zudhyarthaM prAyazcittaM vada prabho॥ nigrahaM ca tathAnyAyaM yena pApaM prayAtu me ॥12॥

इत्युक्तस्तु मया शंभुरुवाच प्रणतं हि तम् ॥ सुप्रसन्नतरो भूत्वा सर्वेशो भक्तवत्सलः ॥ १३ ॥

ityuktastu mayA zaMbhuruvAca praNataM hi tam ॥ suprasannataro bhUtvA sarvezo bhaktavatsalaH ॥ 13 ॥

शंभुरुवाच ॥ अनेनैव स्वरूपेण मदधिष्ठितकेन हि ॥ तपः कुरु प्रसन्नात्मा मदाराधनतत्परः॥ १४ ॥

zaMbhuruvAca ॥ anenaiva svarUpeNa madadhiSThitakena hi ॥ tapaH kuru prasannAtmA madArAdhanatatparaH॥ 14 ॥

ख्यातिं यास्यसि सर्वत्र नाम्ना रुद्रशिरः क्षितौ॥ साधकः सर्वकृत्यानां तेजोभाजां द्विजन्मनाम् ॥१५॥

khyAtiM yAsyasi sarvatra nAmnA rudraziraH kSitau॥ sAdhakaH sarvakRtyAnAM tejobhAjAM dvijanmanAm ॥15॥

मनुष्याणामिदं कृत्यं यस्माद्वीर्य्यं त्वयाऽधुना ॥ तस्मात्त्वं मानुषो भूत्वा विचरिष्यसि भूतले ॥१६॥

manuSyANAmidaM kRtyaM yasmAdvIryyaM tvayA'dhunA ॥ tasmAttvaM mAnuSo bhUtvA vicariSyasi bhUtale ॥16॥

यस्त्वां चानेन रूपेण दृष्ट्वा कौ विचरिष्यति ॥ किमेतद्ब्रह्मणो मूर्ध्नि वदन्निति पुरान्तकः ॥१७॥

yastvAM cAnena rUpeNa dRSTvA kau vicariSyati ॥ kimetadbrahmaNo mUrdhni vadanniti purAntakaH ॥17॥

ततस्ते चेष्टितं सर्वं कौतुकाच्छ्रोष्यतीति यः ॥ परदारकृतात्त्यागान्मुक्तिं सद्यस्स यास्यति ॥ १८ ॥

tataste ceSTitaM sarvaM kautukAcchroSyatIti yaH ॥ paradArakRtAttyAgAnmuktiM sadyassa yAsyati ॥ 18 ॥

यथा यथा जनश्चैतत्कृत्यन्ते कीर्तयिष्यति ॥ तथा तथा विशुद्धिस्ते पापस्यास्य भविष्यति ॥१९॥

yathA yathA janazcaitatkRtyante kIrtayiSyati ॥ tathA tathA vizuddhiste pApasyAsya bhaviSyati ॥19॥

एतदेव हि ते ब्रह्मन् प्रायश्चित्तं मयेरितम् ॥ जनहास्यकरं लोके तव गर्हाकरं परम् ॥2-2-20-२०॥

etadeva hi te brahman prAyazcittaM mayeritam ॥ janahAsyakaraM loke tava garhAkaraM param ॥2-2-20-20॥

एतच्च तव वीर्य्यं हि पतितं वेदिमध्यगम् ॥ कामार्तस्य मया दृष्टं नैतद्धार्यं भविष्यति ॥ २१ ॥

etacca tava vIryyaM hi patitaM vedimadhyagam ॥ kAmArtasya mayA dRSTaM naitaddhAryaM bhaviSyati ॥ 21 ॥

चतुर्बिन्दुमितं रेतः पतितं यत्क्षितौ तव ॥ तन्मितास्तोयदा व्योम्नि भवेयुः प्रलयंकराः ॥ २२ ॥

caturbindumitaM retaH patitaM yatkSitau tava ॥ tanmitAstoyadA vyomni bhaveyuH pralayaMkarAH ॥ 22 ॥

एतस्मिन्नंतरे तत्र देवर्षीणां पुरो द्रुतम् ॥ तद्रेतसस्समभवंस्तन्मिताश्च बलाहका ॥ २३ ॥

etasminnaMtare tatra devarSINAM puro drutam ॥ tadretasassamabhavaMstanmitAzca balAhakA ॥ 23 ॥

संवर्तकस्तथावर्त्तः पुष्करो द्रोण एव च ॥ एते चतुर्विधास्तात महामेघा लयंकराः ॥ २४ ॥

saMvartakastathAvarttaH puSkaro droNa eva ca ॥ ete caturvidhAstAta mahAmeghA layaMkarAH ॥ 24 ॥

गर्जंतश्चाथ मुचंतस्तोयानीषच्छिवेच्छया ॥ फेलुर्व्योम्नि मुनिश्रेष्ठ तोयदास्ते कदारवाः ॥ २५ ॥

garjaMtazcAtha mucaMtastoyAnISacchivecchayA ॥ phelurvyomni munizreSTha toyadAste kadAravAH ॥ 25 ॥

तैस्तु संछादिते व्योम्नि सुगर्जद्भिश्च शंकरः॥ प्रशान्दाक्षायणी देवी भृशं शांतोऽभवद्द्रुतम् ॥२६॥

taistu saMchAdite vyomni sugarjadbhizca zaMkaraH॥ prazAndAkSAyaNI devI bhRzaM zAMto'bhavaddrutam ॥26॥

अथ चाहं वीतभयश्शंकरस्या ज्ञया तदा ॥ शेषं वैवाहिकं कर्म समाप्तिमनयं मुने ॥ २७ ॥

atha cAhaM vItabhayazzaMkarasyA jJayA tadA ॥ zeSaM vaivAhikaM karma samAptimanayaM mune ॥ 27 ॥

पपात पुष्पवृष्टिश्च शिवाशिवशिरस्कयोः ॥ सर्वत्र च मुनिश्रेष्ठ मुदा देवगणोज्झिता ॥२८॥

papAta puSpavRSTizca zivAzivaziraskayoH ॥ sarvatra ca munizreSTha mudA devagaNojjhitA ॥28॥

वाद्यमानेषु वाद्येषु गायमानेषु तेषु च ॥ पठत्सु विप्रवर्येषु वादान् भक्त्यान्वितेषु च ॥२९॥

vAdyamAneSu vAdyeSu gAyamAneSu teSu ca ॥ paThatsu vipravaryeSu vAdAn bhaktyAnviteSu ca ॥29॥

रंभादिषु पुरंध्रीषु नृत्यमानासु सादरम् ॥ महोत्सवो महानासीद्देवपत्नीषु नारद ॥ 2-2-20-३० ॥

raMbhAdiSu puraMdhrISu nRtyamAnAsu sAdaram ॥ mahotsavo mahAnAsIddevapatnISu nArada ॥ 2-2-20-30 ॥

अथ कर्मवितानेशः प्रसन्नः परमेश्वरः ॥ प्राह मां प्रांजलिं प्रीत्या लौकिकीं गतिमाश्रितः ॥ ३१ ॥

atha karmavitAnezaH prasannaH paramezvaraH ॥ prAha mAM prAMjaliM prItyA laukikIM gatimAzritaH ॥ 31 ॥

ईश्वर उवाच ॥ हे ब्रह्मन् सुकृतं कर्म सर्वं वैवाहिकं च यत् ॥ प्रसन्नोस्मि त्वमाचार्यो दद्यां ते दक्षिणां च काम् ॥ ३२ ॥

Izvara uvAca ॥ he brahman sukRtaM karma sarvaM vaivAhikaM ca yat ॥ prasannosmi tvamAcAryo dadyAM te dakSiNAM ca kAm ॥ 32 ॥

याचस्व तां सुरज्येष्ठ यद्यपि स्यात्सुदुर्लभा ॥ ब्रूहि शीघ्रं महाभाग नादेयं विद्यते मम ॥ ३३ ॥

yAcasva tAM surajyeSTha yadyapi syAtsudurlabhA ॥ brUhi zIghraM mahAbhAga nAdeyaM vidyate mama ॥ 33 ॥

॥ ब्रह्मोवाच ॥ इत्याकर्ण्य वचस्सोहं शंकरस्य कृतांजलिः ॥ मुनेऽवोचं विनीतात्मा प्रणम्येशं मुहुर्मुहुः ॥ ३४ ॥

॥ brahmovAca ॥ ityAkarNya vacassohaM zaMkarasya kRtAMjaliH ॥ mune'vocaM vinItAtmA praNamyezaM muhurmuhuH ॥ 34 ॥

॥ ब्रह्मोवाच ॥ यदि प्रसन्नो देवेश वरयोग्योस्म्यहं यदि ॥ तत्कुरु त्वं महेशान सुप्रीत्या यद्वदाम्यहम् ॥३५॥

॥ brahmovAca ॥ yadi prasanno deveza varayogyosmyahaM yadi ॥ tatkuru tvaM mahezAna suprItyA yadvadAmyaham ॥35॥

अनेनैव तु रूपेण वेद्यामस्यां महेश्वर ॥ त्वया स्थेयं सदैवात्र नृणां पापविशुद्धये ॥ ३६ ॥

anenaiva tu rUpeNa vedyAmasyAM mahezvara ॥ tvayA stheyaM sadaivAtra nRNAM pApavizuddhaye ॥ 36 ॥

येनास्य संनिधौ कृत्वा स्वाश्रमं शशि शेखर ॥ तपः कुर्या विनाशाय स्वपापस्यास्य शंकर ॥ ३७ ॥

yenAsya saMnidhau kRtvA svAzramaM zazi zekhara ॥ tapaH kuryA vinAzAya svapApasyAsya zaMkara ॥ 37 ॥

चैत्रशुक्लत्रयोदश्यां नक्षत्रे भगदैवते ॥ सूर्यवारे च यो भक्त्या वीक्षेत भुवि मानवः ॥ ३८ ॥

caitrazuklatrayodazyAM nakSatre bhagadaivate ॥ sUryavAre ca yo bhaktyA vIkSeta bhuvi mAnavaH ॥ 38 ॥

तदैव तस्य पापानि प्रयांतु हर संक्षयम् ॥ वर्द्धते विपुलं पुण्यं रोगा नश्यंतु सर्वशः ॥३९॥

tadaiva tasya pApAni prayAMtu hara saMkSayam ॥ varddhate vipulaM puNyaM rogA nazyaMtu sarvazaH ॥39॥

या नारी दुर्भगा वंध्या काणा रूपविवर्जिता ॥ सापि त्वद्दर्शनादेव निर्दोषा संभवेद्ध्रुवम् ॥ 2-2-20-४० ॥

yA nArI durbhagA vaMdhyA kANA rUpavivarjitA ॥ sApi tvaddarzanAdeva nirdoSA saMbhaveddhruvam ॥ 2-2-20-40 ॥

ब्रह्मोवाच ॥ इत्याकर्ण्य वचो मे हि स्वात्मसर्वसुखावहम् ॥ तथाऽस्त्विति शिवः प्राह सुप्रसन्नेन चेतसा ॥ ४१ ॥

brahmovAca ॥ ityAkarNya vaco me hi svAtmasarvasukhAvaham ॥ tathA'stviti zivaH prAha suprasannena cetasA ॥ 41 ॥

शिव उवाच ॥ हिताय सर्वलोकस्य वेद्यां तस्यां व्यवस्थितः ॥ स्थास्यामि सहितः पत्न्या सत्या त्वद्वचनाद्विधे ॥ ४२ ॥

ziva uvAca ॥ hitAya sarvalokasya vedyAM tasyAM vyavasthitaH ॥ sthAsyAmi sahitaH patnyA satyA tvadvacanAdvidhe ॥ 42 ॥

॥ ब्रह्मोवाच ॥ इत्युक्त्वा भगवांस्तत्र सभार्यो वृषभध्वजः ॥ उवाच वेदिमध्यस्थो मूर्तिं कृत्वांशरूपिणीम् ॥ ४३ ॥

॥ brahmovAca ॥ ityuktvA bhagavAMstatra sabhAryo vRSabhadhvajaH ॥ uvAca vedimadhyastho mUrtiM kRtvAMzarUpiNIm ॥ 43 ॥

ततो दक्षं समामंत्र्य शंकरः परमेश्वरः ॥ पत्न्या सत्या गंतुमना अभूत्स्वजनवत्सलः ॥ ४४ ॥

tato dakSaM samAmaMtrya zaMkaraH paramezvaraH ॥ patnyA satyA gaMtumanA abhUtsvajanavatsalaH ॥ 44 ॥

एतस्मिन्नंतरे दक्षो विनयावनतस्सुधीः ॥ सांजलिर्नतकः प्रीत्या तुष्टाव वृषभध्वजम् ॥ ॥४५॥

etasminnaMtare dakSo vinayAvanatassudhIH ॥ sAMjalirnatakaH prItyA tuSTAva vRSabhadhvajam ॥ ॥45॥

विष्ण्वादयस्सुरास्सर्वे मुनयश्च गणास्तदा ॥ नत्वा संस्तूय विविधं चक्रुर्जयरवं मुदा ॥४६॥

viSNvAdayassurAssarve munayazca gaNAstadA ॥ natvA saMstUya vividhaM cakrurjayaravaM mudA ॥46॥

आरोप्य वृषभे शंभुस्सतीं दक्षाज्ञया मुदा ॥ जगाम हिमवत्प्रस्थं वृषभस्थस्स्वयं प्रभुः॥४७॥

Aropya vRSabhe zaMbhussatIM dakSAjJayA mudA ॥ jagAma himavatprasthaM vRSabhasthassvayaM prabhuH॥47॥

अथ सा शंकराभ्यासे सुदती चारुहासिनी ॥ विरेजे वृषभस्था वै चन्द्रांते कालिका यथा ॥ ४८ ॥

atha sA zaMkarAbhyAse sudatI cAruhAsinI ॥ vireje vRSabhasthA vai candrAMte kAlikA yathA ॥ 48 ॥

विष्ण्वादयस्सुरास्सर्वे मरीच्याद्यास्तथर्षयः ॥ दक्षोपि मोहितश्चासीत्तथान्ये निश्चला जनाः ॥४९॥

viSNvAdayassurAssarve marIcyAdyAstatharSayaH ॥ dakSopi mohitazcAsIttathAnye nizcalA janAH ॥49॥

केचिद्वाद्यान्वादयन्तो गायंतस्सुस्वरं परे ॥ शिवं शिवयशश्शुद्धमनुजग्मुः शिवं मुदा ॥2-2-20-५०॥

kecidvAdyAnvAdayanto gAyaMtassusvaraM pare ॥ zivaM zivayazazzuddhamanujagmuH zivaM mudA ॥2-2-20-50॥

मध्यमार्गाद्विसृष्टो हि दक्षः प्रीत्याथ शम्भुना ॥ वधाम प्राप सगणः शम्भुः प्रेमसमाकुलः ॥ ५१ ॥

madhyamArgAdvisRSTo hi dakSaH prItyAtha zambhunA ॥ vadhAma prApa sagaNaH zambhuH premasamAkulaH ॥ 51 ॥

विसृष्टा अपि विष्ण्वाद्याश्शम्भुना पुनरेव ते ॥ अनुजग्मुश्शिवं भक्त्या सुराः परमया मुदा ॥५२॥

visRSTA api viSNvAdyAzzambhunA punareva te ॥ anujagmuzzivaM bhaktyA surAH paramayA mudA ॥52॥

तैस्सर्वैस्सगणैश्शंभुस्सत्यः च स्वस्त्रिया युतः ॥ प्राप स्वं धाम संहृष्टो हिमवद्गिरि शोभितम् ॥ ५३ ॥

taissarvaissagaNaizzaMbhussatyaH ca svastriyA yutaH ॥ prApa svaM dhAma saMhRSTo himavadgiri zobhitam ॥ 53 ॥

तत्र गत्वाखिलान्देवान्मुनीनपि परांस्तथा ॥ मुदा विसर्जयामास बहु सम्मान्य सादरम् ॥ ५४ ॥

tatra gatvAkhilAndevAnmunInapi parAMstathA ॥ mudA visarjayAmAsa bahu sammAnya sAdaram ॥ 54 ॥

शंभुमाभाष्य ते सर्वे विष्ण्वाद्या मुदितानना ॥ स्वंस्वं धाम ययुर्नत्वा स्तुत्वा च मुनयस्सुराः ॥ ५५ ॥

zaMbhumAbhASya te sarve viSNvAdyA muditAnanA ॥ svaMsvaM dhAma yayurnatvA stutvA ca munayassurAH ॥ 55 ॥

शिवोपि मुदितोत्यर्थं स्वपत्न्या दक्षकन्यया ॥ हिमवत्प्रस्थसंस्थो हि विजहार भवानुगः ॥ ५६ ॥

zivopi muditotyarthaM svapatnyA dakSakanyayA ॥ himavatprasthasaMstho hi vijahAra bhavAnugaH ॥ 56 ॥

ततस्स शंकरस्सत्या सगणस्सूतिकृन्मुने ॥ प्राप स्वं धाम संहृष्टः कैलाशं पर्वतोत्तमम् ॥ ५७ ॥

tatassa zaMkarassatyA sagaNassUtikRnmune ॥ prApa svaM dhAma saMhRSTaH kailAzaM parvatottamam ॥ 57 ॥

एतद्वस्सर्वमाख्यातं यथा तस्य पुराऽभवत् ॥ विवाहो वृषयानस्य मनुस्वायंभुवान्तक ॥ ५८ ॥

etadvassarvamAkhyAtaM yathA tasya purA'bhavat ॥ vivAho vRSayAnasya manusvAyaMbhuvAntaka ॥ 58 ॥

विवाहसमये यज्ञे प्रारंभे वा शृणोति यः ॥ एतदाख्यानमव्यग्रस्संपूज्य वृषभध्वजम् ॥ ५९ ॥

vivAhasamaye yajJe prAraMbhe vA zRNoti yaH ॥ etadAkhyAnamavyagrassaMpUjya vRSabhadhvajam ॥ 59 ॥

तस्याऽविघ्नं भवेत्सर्वं कर्म वैवाहिकं च यत् ॥ शुभाख्यमपरं कर्म निर्विघ्नं सर्वदा भवेत् ॥2-2-20-६०॥

tasyA'vighnaM bhavetsarvaM karma vaivAhikaM ca yat ॥ zubhAkhyamaparaM karma nirvighnaM sarvadA bhavet ॥2-2-20-60॥

कन्या च सुखसौभण्यशीलाचारगुणान्विता॥ साध्वी स्यात्पुत्रिणी प्रीत्या श्रुत्वाख्यानमिदं शुभम् ॥६१॥

kanyA ca sukhasaubhaNyazIlAcAraguNAnvitA॥ sAdhvI syAtputriNI prItyA zrutvAkhyAnamidaM zubham ॥61॥