॥ ब्रह्मोवाच ॥ इति स्तुतिं च हर्यादिकृतामाकर्ण्य शंकरः ॥ बभूवातिप्रसन्नो हि विजहास च सूतिकृत् ॥ १ ॥

॥ brahmovAca ॥ iti stutiM ca haryAdikRtAmAkarNya zaMkaraH ॥ babhUvAtiprasanno hi vijahAsa ca sUtikRt ॥ 1 ॥

ब्रह्मविष्णू तु दृष्ट्वा तौ सस्त्रीकौ संगतौ हरः ॥ यथोचितं समाभाष्य पप्रच्छागमनं तयोः ॥२॥

brahmaviSNU tu dRSTvA tau sastrIkau saMgatau haraH ॥ yathocitaM samAbhASya papracchAgamanaM tayoH ॥2॥

रुद्र उवाच॥ हहर हावध देवा मुनयश्चाद्य निर्भयाः ॥ निजागमनहेतुं हि कथयस्व सुतत्त्वतः ॥३॥

rudra uvAca॥ hahara hAvadha devA munayazcAdya nirbhayAH ॥ nijAgamanahetuM hi kathayasva sutattvataH ॥3॥

किमर्थमागता यूयं किं कार्यं चेह विद्यते ॥ तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामि भवत्स्तुत्या प्रसन्नधीः ॥ ४ ॥

kimarthamAgatA yUyaM kiM kAryaM ceha vidyate ॥ tatsarvaM zrotumicchAmi bhavatstutyA prasannadhIH ॥ 4 ॥

॥ ब्रह्मोवाच ॥ इति पृष्टे हरेणाहं सर्वलोकपितामहः ॥ मुनेऽवोचं महादेवं विष्णुना परिचोदितः ॥ ५ ॥

॥ brahmovAca ॥ iti pRSTe hareNAhaM sarvalokapitAmahaH ॥ mune'vocaM mahAdevaM viSNunA paricoditaH ॥ 5 ॥

देवदेव महादेव करुणासागर प्रभो ॥ यदर्थमागतावावां तच्छृणु त्वं सुरर्षिभिः ॥ ६ ॥

devadeva mahAdeva karuNAsAgara prabho ॥ yadarthamAgatAvAvAM tacchRNu tvaM surarSibhiH ॥ 6 ॥

विशेषतस्तवैवार्थमागता वृपभध्वज ॥ सहार्थिनस्सदायोग्यमन्यथा न जगद्भवेत् ॥७॥

vizeSatastavaivArthamAgatA vRpabhadhvaja ॥ sahArthinassadAyogyamanyathA na jagadbhavet ॥7॥

केचिद्भविष्यंत्यसुरा मम वध्या महेश्वर ॥ हरेर्वध्यास्तथा केचिद्भवंतश्चापि केचन ॥८॥

kecidbhaviSyaMtyasurA mama vadhyA mahezvara ॥ harervadhyAstathA kecidbhavaMtazcApi kecana ॥8॥

केचित्त्वद्वीर्यजातस्य तनयस्य महाप्रभो ॥ मायावध्याः प्रभो केचिद्भविष्यंत्यसुरास्सदा ॥९॥

kecittvadvIryajAtasya tanayasya mahAprabho ॥ mAyAvadhyAH prabho kecidbhaviSyaMtyasurAssadA ॥9॥

तवैव कृपया शंभोस्सुराणां सुखमुत्तमम्॥ नाशयित्वाऽसुरान् घोराञ्जगत्स्वास्थ्यं सदाभयम् ॥2-2-16-१ ० ॥

tavaiva kRpayA zaMbhossurANAM sukhamuttamam॥ nAzayitvA'surAn ghorAJjagatsvAsthyaM sadAbhayam ॥2-2-16-1 0 ॥

योगयुक्ते त्वयि सदा राग द्वेषविवर्जिते ॥ दयापात्रैकनिरते न वध्या ह्यथवा तव ॥ ११॥

yogayukte tvayi sadA rAga dveSavivarjite ॥ dayApAtraikanirate na vadhyA hyathavA tava ॥ 11॥

अराधितेषु तेष्वीश कथं सृष्टिस्तथा स्थितिः ॥ अतश्च भविता युक्तं नित्यंनित्यं वृषध्वज ॥ १२ ॥

arAdhiteSu teSvIza kathaM sRSTistathA sthitiH ॥ atazca bhavitA yuktaM nityaMnityaM vRSadhvaja ॥ 12 ॥

सृष्टिस्थित्यंतकर्माणि न कार्याणि यदा तदा ॥ शरीरभेदश्चास्माकं मायायाश्च न युज्यते ॥१३॥

sRSTisthityaMtakarmANi na kAryANi yadA tadA ॥ zarIrabhedazcAsmAkaM mAyAyAzca na yujyate ॥13॥

एकस्वरूपा हि वयं भिन्नाः कार्यस्य भेदतः ॥ कार्यभेदो न सिद्धश्चेद्रूपभेदाऽप्रयोजनः ॥ १४॥

ekasvarUpA hi vayaM bhinnAH kAryasya bhedataH ॥ kAryabhedo na siddhazcedrUpabhedA'prayojanaH ॥ 14॥

एक एव त्रिधा भिन्नः परमात्मा महेश्वरः ॥ मायास्वाकारणादेव स्वतंत्रो लीलया प्रभुः ॥ १५॥

eka eva tridhA bhinnaH paramAtmA mahezvaraH ॥ mAyAsvAkAraNAdeva svataMtro lIlayA prabhuH ॥ 15॥

वामाङ्गजो हरिस्तस्य दक्षिणांगभवो ह्यहम् ॥ शिवस्य हृदयाज्जातस्त्वं हि पूर्णतनुश्शिवः ॥ १६ ॥

vAmAGgajo haristasya dakSiNAMgabhavo hyaham ॥ zivasya hRdayAjjAtastvaM hi pUrNatanuzzivaH ॥ 16 ॥

इत्थं वयं त्रिधा भूताः प्रभाभिन्नस्वरूपिणः ॥ शिवाशिवसुतास्तत्त्वं हृदा विद्धि सनातन ॥ १७ ॥

itthaM vayaM tridhA bhUtAH prabhAbhinnasvarUpiNaH ॥ zivAzivasutAstattvaM hRdA viddhi sanAtana ॥ 17 ॥

अहं विष्णुश्च सस्त्रीकौ संजातौ कार्यहेतुतः ॥ लोककार्यकरौ प्रीत्या तव शासनतः प्रभो ॥ १८ ॥

ahaM viSNuzca sastrIkau saMjAtau kAryahetutaH ॥ lokakAryakarau prItyA tava zAsanataH prabho ॥ 18 ॥

तस्माद्विश्वहितार्थाय सुराणां सुखहेतवे ॥ परिगृह्णीष्व भार्यार्थे रामामेकां सुशोभनाम् ॥ १९ ॥

tasmAdvizvahitArthAya surANAM sukhahetave ॥ parigRhNISva bhAryArthe rAmAmekAM suzobhanAm ॥ 19 ॥

अन्यच्छृणु महेशान पूर्ववृत्तं स्मृतं मया ॥ यन्नौ पुरःपुरा प्रोक्तं त्वयैव शिवरूपिणा ॥ 2-2-16-२० ॥

anyacchRNu mahezAna pUrvavRttaM smRtaM mayA ॥ yannau puraHpurA proktaM tvayaiva zivarUpiNA ॥ 2-2-16-20 ॥

मद्रूपं परमं ब्रह्मन्नीदृशं भवदंगतः ॥ प्रकटी भविता लोके नाम्ना रुद्रः प्रकीर्तितः ॥ २१ ॥

madrUpaM paramaM brahmannIdRzaM bhavadaMgataH ॥ prakaTI bhavitA loke nAmnA rudraH prakIrtitaH ॥ 21 ॥

सृष्टिकर्ताऽभवद्ब्रह्मा हरिः पालनकारकः ॥ लयकारी भविष्यामि रुद्ररूपो गुणाकृतिः ॥ २२ ॥

sRSTikartA'bhavadbrahmA hariH pAlanakArakaH ॥ layakArI bhaviSyAmi rudrarUpo guNAkRtiH ॥ 22 ॥

स्त्रियं विवाह्य लोकस्य करिष्ये कार्यमुत्तमम् ॥ इति संस्मृत्य स्वप्रोक्तं पूर्णं कुरु निजं पणम् ॥ २३ ॥

striyaM vivAhya lokasya kariSye kAryamuttamam ॥ iti saMsmRtya svaproktaM pUrNaM kuru nijaM paNam ॥ 23 ॥

निदेशस्तव च स्वामिन्नहं सृष्टिकरो हरिः ॥ पालको लयहेतुस्त्वमाविर्भूतस्स्वयं शिवः ॥ २४ ॥

nidezastava ca svAminnahaM sRSTikaro hariH ॥ pAlako layahetustvamAvirbhUtassvayaM zivaH ॥ 24 ॥

त्वां विना न समर्थौ हि आवां च स्वस्वकर्मणि ॥ लोककार्यरतो तस्मादेकां गृह्णीष्व कामिनीम् ॥ २५ ॥

tvAM vinA na samarthau hi AvAM ca svasvakarmaNi ॥ lokakAryarato tasmAdekAM gRhNISva kAminIm ॥ 25 ॥

यथा पद्मालया विष्णोस्सावित्री च यथा मम ॥ तथा सहचरीं शंभो कांतां गृह्णीष्व संप्रति ॥ २६ ॥

yathA padmAlayA viSNossAvitrI ca yathA mama ॥ tathA sahacarIM zaMbho kAMtAM gRhNISva saMprati ॥ 26 ॥

ब्रह्मोवाच ॥ इति श्रुत्वा वचो मे हि ब्रह्मणः पुरतो हरेः ॥ स मां जगाद लोकेशः स्मेराननमुखो हरः ॥२७॥

brahmovAca ॥ iti zrutvA vaco me hi brahmaNaH purato hareH ॥ sa mAM jagAda lokezaH smerAnanamukho haraH ॥27॥

ईश्वर उवाच ॥ हे ब्रह्मन् हे हरे मे हि युवां प्रियतरौ सदा ॥ दृष्ट्वा त्वां च ममानंदो भवत्यतितरां खलु ॥ २८ ॥

Izvara uvAca ॥ he brahman he hare me hi yuvAM priyatarau sadA ॥ dRSTvA tvAM ca mamAnaMdo bhavatyatitarAM khalu ॥ 28 ॥

युवां सुरविशिष्टौ हि त्रिभव स्वामिनौ किल ॥ कथनं वां गरिष्ठेति भवकार्यरतात्मनोः ॥२९॥

yuvAM suraviziSTau hi tribhava svAminau kila ॥ kathanaM vAM gariSTheti bhavakAryaratAtmanoH ॥29॥

उचितं न सुरश्रेष्ठौ विवाहकरणं मम ॥ तपोरतविरक्तस्य सदा विदितयोगिनः ॥ 2-2-16-३० ॥

ucitaM na surazreSThau vivAhakaraNaM mama ॥ taporataviraktasya sadA viditayoginaH ॥ 2-2-16-30 ॥

यो निवृत्तिसुमार्गस्थः स्वात्मारामो निरंजनः ॥ अवधूततनुर्ज्ञानी स्वद्रष्टा कामवर्जितः ॥ ३१ ॥

yo nivRttisumArgasthaH svAtmArAmo niraMjanaH ॥ avadhUtatanurjJAnI svadraSTA kAmavarjitaH ॥ 31 ॥

अविकारी ह्यभोगी च सदाशुचिरमंगलः ॥ तस्य प्रयोजनं लोके कामिन्या किं वदाधुना ॥ ३२ ॥

avikArI hyabhogI ca sadAzuciramaMgalaH ॥ tasya prayojanaM loke kAminyA kiM vadAdhunA ॥ 32 ॥

केवलं योगलग्नस्य ममानंदस्सदास्ति वै ॥ ज्ञानहीनस्तु पुरुषो मनुते बहु कामकम् ॥ ३३ ॥

kevalaM yogalagnasya mamAnaMdassadAsti vai ॥ jJAnahInastu puruSo manute bahu kAmakam ॥ 33 ॥

विवाहकरणं लोके विज्ञेयं परबंधनम् ॥ तस्मात्तस्य रुचिर्नो मे सत्यं सत्यं वदाम्यहम् ॥ ३४ ॥

vivAhakaraNaM loke vijJeyaM parabaMdhanam ॥ tasmAttasya rucirno me satyaM satyaM vadAmyaham ॥ 34 ॥

न स्वार्थं मे प्रवृत्तिर्हि सम्यक्स्वार्थविचिंतनात् ॥ तथापि तत्करिष्यामि भवदुक्तं जगद्धितम् ॥ ३५ ॥

na svArthaM me pravRttirhi samyaksvArthaviciMtanAt ॥ tathApi tatkariSyAmi bhavaduktaM jagaddhitam ॥ 35 ॥

मत्त्वा वचो गरिष्ठं वा नियोक्तिपरिपूर्त्तये ॥ करिष्यामि विवाहं वै भक्तवश्यस्सदा ह्यहम् ॥ ३६ ॥

mattvA vaco gariSThaM vA niyoktiparipUrttaye ॥ kariSyAmi vivAhaM vai bhaktavazyassadA hyaham ॥ 36 ॥

परंतु यादृशीं कांतां ग्रहीष्यामि तथापणम् ॥ तच्छृणुष्व हरे ब्रह्मन् युक्तमेव वचो मम ॥ ३७ ॥

paraMtu yAdRzIM kAMtAM grahISyAmi tathApaNam ॥ tacchRNuSva hare brahman yuktameva vaco mama ॥ 37 ॥

या मे तेजस्समर्था हि ग्रहीतुं स्याद्विभागशः ॥ तां निदेशय भार्यार्थे योगिनीं कामरूपिणीम् ॥३८॥

yA me tejassamarthA hi grahItuM syAdvibhAgazaH ॥ tAM nidezaya bhAryArthe yoginIM kAmarUpiNIm ॥38॥

योगयुक्ते मयि तथा योगिन्येव भविष्यति ॥ कामासक्ते मयि तथा कामिन्येव भविष्यति ॥ ३९ ॥

yogayukte mayi tathA yoginyeva bhaviSyati ॥ kAmAsakte mayi tathA kAminyeva bhaviSyati ॥ 39 ॥

यमक्षरं वेदविदो निगदंति मनीषिणः ॥ ज्योतीरूपं शिवं ते च चिंतयिष्ये सनातनम् ॥ 2-2-16-४० ॥

yamakSaraM vedavido nigadaMti manISiNaH ॥ jyotIrUpaM zivaM te ca ciMtayiSye sanAtanam ॥ 2-2-16-40 ॥

तच्चिंतायां यदा सक्तो ब्रह्मन् गच्छामि भाविनीम् ॥ तत्र या विघ्नजननी न भवित्री हतास्तु मे ॥ ४१ ॥

tacciMtAyAM yadA sakto brahman gacchAmi bhAvinIm ॥ tatra yA vighnajananI na bhavitrI hatAstu me ॥ 41 ॥

त्वं वा विष्णुरहं वापि शिवस्य ब्रह्मरूपिणः ॥ अंशभूता महाभागा योग्यं तदनुचिंतनम् ॥ ४२ ॥

tvaM vA viSNurahaM vApi zivasya brahmarUpiNaH ॥ aMzabhUtA mahAbhAgA yogyaM tadanuciMtanam ॥ 42 ॥

तच्चिंतया विनोद्वाहं स्थास्यामि कमलासन ॥ तस्माज्जायां प्रादिश त्वं मत्कर्मानुगतां सदा ॥ ४३ ॥

tacciMtayA vinodvAhaM sthAsyAmi kamalAsana ॥ tasmAjjAyAM prAdiza tvaM matkarmAnugatAM sadA ॥ 43 ॥

तत्राप्येकं पणं मे त्वं वृणु ब्रह्मँश्च मां प्रति ॥ अविश्वासो मदुक्ते चेन्मया त्यक्ता भविष्यति ॥ ४४ ॥

tatrApyekaM paNaM me tvaM vRNu brahma~zca mAM prati ॥ avizvAso madukte cenmayA tyaktA bhaviSyati ॥ 44 ॥

ब्रह्मोवाच ॥ इति तस्य वचश्श्रुत्वाहं स विष्णुर्हरस्य च ॥ सस्मितं मोदितमनोऽवोचं चेति विनम्रकः ॥ ४५ ॥

brahmovAca ॥ iti tasya vacazzrutvAhaM sa viSNurharasya ca ॥ sasmitaM moditamano'vocaM ceti vinamrakaH ॥ 45 ॥

शृणु नाथ महेशान मार्गिता यादृशी त्वया ॥ निवेदयामि सुप्रीत्या तां स्त्रियं तादृशीं प्रभो ॥ ४६ ॥

zRNu nAtha mahezAna mArgitA yAdRzI tvayA ॥ nivedayAmi suprItyA tAM striyaM tAdRzIM prabho ॥ 46 ॥

उमा सा भिन्नरूपेण संजाता कार्यसाधिनी ॥ सरस्वती तथा लक्ष्मीर्द्विधा रूपा पुरा प्रभो ॥४७॥

umA sA bhinnarUpeNa saMjAtA kAryasAdhinI ॥ sarasvatI tathA lakSmIrdvidhA rUpA purA prabho ॥47॥

पाद्मा कांताऽभवद्विष्णोस्तथा मम सरस्वती ॥ तृतीयरूपा सा नाभूल्लोककार्यहितैषिणी ॥४८॥

pAdmA kAMtA'bhavadviSNostathA mama sarasvatI ॥ tRtIyarUpA sA nAbhUllokakAryahitaiSiNI ॥48॥

दक्षस्य तनया याभूत्सती नाम्ना तु सा विभो ॥ सैवेदृशी भवेद्भार्या भवेद्धि हितकारिणी ॥ ४९ ॥

dakSasya tanayA yAbhUtsatI nAmnA tu sA vibho ॥ saivedRzI bhavedbhAryA bhaveddhi hitakAriNI ॥ 49 ॥

सा तपस्यति देवेश त्वदर्थं हि दृढव्रता ॥ त्वां पतिं प्राप्तुकामा वै महातेजोवती सती ॥ 2-2-16-५० ॥

sA tapasyati deveza tvadarthaM hi dRDhavratA ॥ tvAM patiM prAptukAmA vai mahAtejovatI satI ॥ 2-2-16-50 ॥

दातुं गच्छ वरं तस्यै कृपां कुरु महेश्वर ॥ तां विवाहय सुप्रीत्या वरं दत्त्वा च तादृशम् ॥५१॥

dAtuM gaccha varaM tasyai kRpAM kuru mahezvara ॥ tAM vivAhaya suprItyA varaM dattvA ca tAdRzam ॥51॥

हरेर्मम च देवानामियं वाञ्छास्ति शंकर ॥ परिपूरय सद्दृष्ट्या पश्यामोत्सवमादरात् ॥ ५२ ॥

harermama ca devAnAmiyaM vAJchAsti zaMkara ॥ paripUraya saddRSTyA pazyAmotsavamAdarAt ॥ 52 ॥

मङ्गलं परमं भूयात्त्रिलोकेषु सुखावहम् ॥ सर्वज्वरो विनश्येद्वै सर्वेषां नात्र संशयः ॥ ५३ ॥

maGgalaM paramaM bhUyAttrilokeSu sukhAvaham ॥ sarvajvaro vinazyedvai sarveSAM nAtra saMzayaH ॥ 53 ॥

अथवास्मद्वचश्शेषे वदंत मधुसूदनः ॥ लीलाजाकृतिमीशानं भक्तवत्सलमच्युतः ॥ ५४ ॥

athavAsmadvacazzeSe vadaMta madhusUdanaH ॥ lIlAjAkRtimIzAnaM bhaktavatsalamacyutaH ॥ 54 ॥

विष्णुरुवाच ॥ देवदेव महादेव करुणाकर शंकर ॥ यदुक्तं ब्रह्मणा सर्वं मदुक्तं तन्न संशयः ॥ ५५ ॥

viSNuruvAca ॥ devadeva mahAdeva karuNAkara zaMkara ॥ yaduktaM brahmaNA sarvaM maduktaM tanna saMzayaH ॥ 55 ॥

तत्कुरुष्व महेशान कृपां कृत्वा ममोपरि ॥ सनाथं कुरु सद्दृष्ट्या त्रिलोकं सुविवाह्यताम् ॥ ५६ ॥

tatkuruSva mahezAna kRpAM kRtvA mamopari ॥ sanAthaM kuru saddRSTyA trilokaM suvivAhyatAm ॥ 56 ॥

ब्रह्मोवाच ॥ इत्युक्त्वा भगवान् विष्णुस्तूष्णीमास मुने सुधीः ॥ तथा स्तुतिं विहस्याह स प्रभुर्भक्तवत्सलः ॥ ५७ ॥

brahmovAca ॥ ityuktvA bhagavAn viSNustUSNImAsa mune sudhIH ॥ tathA stutiM vihasyAha sa prabhurbhaktavatsalaH ॥ 57 ॥

ततस्त्वावां च संप्राप्य चाज्ञां स मुनिभिस्सुरैः ॥ अगच्छावस्वेष्टदेशं सस्त्रीकौ परहर्षितौ ॥५८॥

tatastvAvAM ca saMprApya cAjJAM sa munibhissuraiH ॥ agacchAvasveSTadezaM sastrIkau paraharSitau ॥58॥