नारद उवाच ॥ ब्रह्मन्विधे महा प्राज्ञ वद नो वदतां वर ॥ दक्षे गृहं गते प्रीत्या किमभूत्तदनंतरम् ॥ १ ॥

nArada uvAca ॥ brahmanvidhe mahA prAjJa vada no vadatAM vara ॥ dakSe gRhaM gate prItyA kimabhUttadanaMtaram ॥ 1 ॥

ब्रह्मोवाच ॥ दक्षः प्रजापतिर्गत्वा स्वाश्रमं हृष्टमानसः ॥ सर्गं चकार बहुधा मानसं मम चाज्ञया ॥ २ ॥

brahmovAca ॥ dakSaH prajApatirgatvA svAzramaM hRSTamAnasaH ॥ sargaM cakAra bahudhA mAnasaM mama cAjJayA ॥ 2 ॥

तमबृंहितमालोक्य प्रजासर्गं प्रजापतिः ॥ दक्षो निवेदयामास ब्रह्मणे जनकाय मे ॥ ३ ॥

tamabRMhitamAlokya prajAsargaM prajApatiH ॥ dakSo nivedayAmAsa brahmaNe janakAya me ॥ 3 ॥

दक्ष उवाच ॥ ब्रह्मंस्तात प्रजानाथ वर्द्धन्ते न प्रजाः प्रभो ॥ मया विरचितास्सर्वास्तावत्यो हि स्थिताः खलु ॥ ४ ॥

dakSa uvAca ॥ brahmaMstAta prajAnAtha varddhante na prajAH prabho ॥ mayA viracitAssarvAstAvatyo hi sthitAH khalu ॥ 4 ॥

किं करोमि प्रजानाथ वर्द्धेयुः कथमात्मना ॥ तदुपायं समाचक्ष्व प्रजाः कुर्यां न संशयः ॥ ५ ॥

kiM karomi prajAnAtha varddheyuH kathamAtmanA ॥ tadupAyaM samAcakSva prajAH kuryAM na saMzayaH ॥ 5 ॥

ब्रह्मोवाच ॥ दक्ष प्रजापते तात शृणु मे परमं वचः ॥ तत्कुरुष्व सुरश्रेष्ठ शिवस्ते शं करिष्यति ॥६॥

brahmovAca ॥ dakSa prajApate tAta zRNu me paramaM vacaH ॥ tatkuruSva surazreSTha zivaste zaM kariSyati ॥6॥

या च पञ्चजनस्यांग सुता रम्या प्रजापतेः ॥ असिक्नी नाम पत्नीत्वे प्रजेश प्रतिगृह्यताम् ॥७॥

yA ca paJcajanasyAMga sutA ramyA prajApateH ॥ asiknI nAma patnItve prajeza pratigRhyatAm ॥7॥

वामव्यवायधर्मस्त्वं प्रजासर्गमिमं पुनः ॥ तद्विधायां च कामिन्यां भूरिशो भावयिष्यसि ॥८॥

vAmavyavAyadharmastvaM prajAsargamimaM punaH ॥ tadvidhAyAM ca kAminyAM bhUrizo bhAvayiSyasi ॥8॥

ब्रह्मोवाच ॥ ततस्समुत्पादयितुं प्रजा मैथुनधर्मतः ॥ उपयेमे वीरणस्य निदेशान्मे सुतां ततः ॥९॥

brahmovAca ॥ tatassamutpAdayituM prajA maithunadharmataH ॥ upayeme vIraNasya nidezAnme sutAM tataH ॥9॥

अथ तस्यां स्वपत्न्यां च वीरिण्यां स प्रजापतिः ॥ हर्यश्वसंज्ञानयुतं दक्षः पुत्रानजीजनत् ॥ 2-2-13-१० ॥

atha tasyAM svapatnyAM ca vIriNyAM sa prajApatiH ॥ haryazvasaMjJAnayutaM dakSaH putrAnajIjanat ॥ 2-2-13-10 ॥

अपृथग्धर्मशीलास्ते सर्व आसन् सुता मुने ॥ पितृभक्तिरता नित्यं वेदमार्गपरायणाः ॥ ११ ॥

apRthagdharmazIlAste sarva Asan sutA mune ॥ pitRbhaktiratA nityaM vedamArgaparAyaNAH ॥ 11 ॥

पितृप्रोक्ताः प्रजासर्गकरणार्थं ययुर्दिशम् ॥ प्रतीचीं तपसे तात सर्वे दाक्षायणास्सुताः ॥१२॥

pitRproktAH prajAsargakaraNArthaM yayurdizam ॥ pratIcIM tapase tAta sarve dAkSAyaNAssutAH ॥12॥

तत्र नारायणसरस्तीर्थं परमपावनम्॥ गमो यत्र संजातो दिव्यसिन्धुसमुद्रयोः ॥ १३ ॥

tatra nArAyaNasarastIrthaM paramapAvanam॥ gamo yatra saMjAto divyasindhusamudrayoH ॥ 13 ॥

तदुपस्पर्शनादेव प्रोत्पन्नमतयोऽ भवन् ॥ धर्मे पारमहंसे च विनिर्द्धूतमलाशयाः ॥१४॥

tadupasparzanAdeva protpannamatayo' bhavan ॥ dharme pAramahaMse ca vinirddhUtamalAzayAH ॥14॥

प्रजाविवृद्धये ते वै तेपिर तत्र सत्तमाः ॥ दाक्षायणा दृढात्मानः पित्रादेश सुयंत्रिताः ॥ १५ ॥

prajAvivRddhaye te vai tepira tatra sattamAH ॥ dAkSAyaNA dRDhAtmAnaH pitrAdeza suyaMtritAH ॥ 15 ॥

त्वं च तान् नारद ज्ञात्वा तपतस्सृष्टि हेतवे ॥ अगमस्तत्र भूरीणि हार्दमाज्ञाय मापतेः ॥ १६ ॥

tvaM ca tAn nArada jJAtvA tapatassRSTi hetave ॥ agamastatra bhUrINi hArdamAjJAya mApateH ॥ 16 ॥

अदृष्ट्वा तं भुवस्सृष्टि कथं कर्तुं समुद्यताः ॥ हर्यश्वा दक्षतनया इत्यवोचस्तमादरात् ॥ १७ ॥

adRSTvA taM bhuvassRSTi kathaM kartuM samudyatAH ॥ haryazvA dakSatanayA ityavocastamAdarAt ॥ 17 ॥

ब्रह्मोवाच ॥ तन्निशम्याथ हर्यश्वास्ते त्वदुक्तमतंद्रिताः ॥ औत्पत्तिकधियस्सर्वे स्वयं विममृशुर्भृशम् ॥१८ ॥

brahmovAca ॥ tannizamyAtha haryazvAste tvaduktamataMdritAH ॥ autpattikadhiyassarve svayaM vimamRzurbhRzam ॥18 ॥

सुशास्त्रजनकादेशं यो न वेद निवर्तकम्॥ स कथं गुणविश्रंभी कर्तुं सर्गमुपक्रमेत्॥ १९॥

suzAstrajanakAdezaM yo na veda nivartakam॥ sa kathaM guNavizraMbhI kartuM sargamupakramet॥ 19॥

इति निश्चित्य ते पुत्रास्सुधियश्चैकचेतसः ॥ प्रणम्य तं परिक्रम्यायुर्मार्गमनिवर्तकम्॥2-2-13-२०॥

iti nizcitya te putrAssudhiyazcaikacetasaH ॥ praNamya taM parikramyAyurmArgamanivartakam॥2-2-13-20॥

नारद त्वं मनश्शंभोर्लोंकानन्यचरो मुने ॥ निर्विकारो महेशानमनोवृत्तिकरस्तदा ॥ २१ ॥

nArada tvaM manazzaMbhorloMkAnanyacaro mune ॥ nirvikAro mahezAnamanovRttikarastadA ॥ 21 ॥

काले गते बहुतरे मम पुत्रः प्रजापतिः ॥ नाशं निशम्य पुत्राणां नारदादन्वतप्यत ॥ २२ ॥

kAle gate bahutare mama putraH prajApatiH ॥ nAzaM nizamya putrANAM nAradAdanvatapyata ॥ 22 ॥

मुहुर्मुहुरुवाचेति सुप्रजात्वं शुचां पदम् ॥ शुशोच बहुशो दक्षश्शिवमायाविमोहितः ॥२३॥

muhurmuhuruvAceti suprajAtvaM zucAM padam ॥ zuzoca bahuzo dakSazzivamAyAvimohitaH ॥23॥

अहमागत्य सुप्रीत्या सांत्वयं दक्षमात्मजम् ॥ शांतिभावं प्रदर्श्यैव देवं प्रबलमित्युत ॥ २४ ॥

ahamAgatya suprItyA sAMtvayaM dakSamAtmajam ॥ zAMtibhAvaM pradarzyaiva devaM prabalamityuta ॥ 24 ॥

अथ दक्षः पंचजन्या मया स परिसांत्वितः ॥ सबलाश्वाभिधान्् पुत्रान् सहस्रं चाप्यजीजनत् ॥ २५ ॥

atha dakSaH paMcajanyA mayA sa parisAMtvitaH ॥ sabalAzvAbhidhAn putrAn sahasraM cApyajIjanat ॥ 25 ॥

तेपि जग्मुस्तत्र सुताः पित्रादिष्टा दृढव्रताः ॥ प्रजासर्गे अत्र सिद्धास्स्वपूर्वभ्रातरो ययुः ॥ २६ ॥

tepi jagmustatra sutAH pitrAdiSTA dRDhavratAH ॥ prajAsarge atra siddhAssvapUrvabhrAtaro yayuH ॥ 26 ॥

तदुपस्पर्शनादेव नष्टाघा विमलाशयाः ॥ तेपुर्महत्तपस्तत्र जपन्तो ब्रह्म सुव्रताः ॥ ॥ २७ ॥

tadupasparzanAdeva naSTAghA vimalAzayAH ॥ tepurmahattapastatra japanto brahma suvratAH ॥ ॥ 27 ॥

प्रजासर्गोद्यतांस्तान् वै ज्ञात्वा गत्वेति नारद ॥ पूर्ववच्चागदो वाक्यं संस्मरन्नैश्वरीं गतिम् ॥ २८ ॥

prajAsargodyatAMstAn vai jJAtvA gatveti nArada ॥ pUrvavaccAgado vAkyaM saMsmarannaizvarIM gatim ॥ 28 ॥

भ्रातृपंथानमादिश्य त्वं मुने मोघदर्शनः ॥ अयाश्चोर्द्ध्वगतिं तेऽपि भ्रातृमार्गं ययुस्सुताः ॥ २९ ॥

bhrAtRpaMthAnamAdizya tvaM mune moghadarzanaH ॥ ayAzcorddhvagatiM te'pi bhrAtRmArgaM yayussutAH ॥ 29 ॥

उत्पातान् बहुशोऽपश्यत्तदैव स प्रजापतिः ॥ विस्मितोभूत्स मे पुत्रो दक्षो मनसि दुःखितः ॥ 2-2-13-३० ॥

utpAtAn bahuzo'pazyattadaiva sa prajApatiH ॥ vismitobhUtsa me putro dakSo manasi duHkhitaH ॥ 2-2-13-30 ॥

पूर्ववत्त्वत्कृतं दक्षश्शुश्राव चकितो भृशम् ॥ पुत्रनाशं शुशोचाति पुत्रशोक विमूर्छितः ॥ ३१ ॥

pUrvavattvatkRtaM dakSazzuzrAva cakito bhRzam ॥ putranAzaM zuzocAti putrazoka vimUrchitaH ॥ 31 ॥

चुक्रोध तुभ्यं दक्षोसौ दुष्टोयमिति चाब्रवीत् ॥ आगतस्तत्र दैवात्त्वमनुग्रहकरस्तदा ॥ ३२ ॥

cukrodha tubhyaM dakSosau duSToyamiti cAbravIt ॥ Agatastatra daivAttvamanugrahakarastadA ॥ 32 ॥

शोकाविष्टस्स दक्षो हि रोषविस्फुरिताधरः ॥ उपलभ्य तमाहत्य धिग्धिक् प्रोच्य विगर्हयन् ॥ ३३ ॥

zokAviSTassa dakSo hi roSavisphuritAdharaH ॥ upalabhya tamAhatya dhigdhik procya vigarhayan ॥ 33 ॥

दक्ष उवाच ॥ किं कृतं तेऽधमश्रेष्ठ साधूनां साधुलिंगतः ॥ भिक्षोमार्गोऽर्भकानां वै दर्शितस्साधुकारि नो ॥३४॥

dakSa uvAca ॥ kiM kRtaM te'dhamazreSTha sAdhUnAM sAdhuliMgataH ॥ bhikSomArgo'rbhakAnAM vai darzitassAdhukAri no ॥34॥

ऋणैस्त्रिभिरमुक्तानां लोकयोरुभयोः कृतः ॥ विघातश्श्रेयसोऽमीषां निर्दयेन शठेन ते ॥३५॥

RNaistribhiramuktAnAM lokayorubhayoH kRtaH ॥ vighAtazzreyaso'mISAM nirdayena zaThena te ॥35॥

ऋणानि त्रीण्यपाकृत्य यो गृहात्प्रव्रजेत्पुमान्॥ मातरं पितरं त्यक्त्वा मोक्षमिच्छन्व्रजत्यधः ॥३६॥

RNAni trINyapAkRtya yo gRhAtpravrajetpumAn॥ mAtaraM pitaraM tyaktvA mokSamicchanvrajatyadhaH ॥36॥

निर्दयस्त्वं सुनिर्लज्जश्शिशुधीभिद्यशोऽपहा॥ हरेः पार्षदमध्ये हि वृथा चरसि मूढधीः ॥३७॥

nirdayastvaM sunirlajjazzizudhIbhidyazo'pahA॥ hareH pArSadamadhye hi vRthA carasi mUDhadhIH ॥37॥

मुहुर्मुहुरभद्रं त्वमचरो मेऽधमा ऽधम ॥ विभवेद्भ्रमतस्तेऽतः पदं लोकेषु स्थिरम्॥३८॥

muhurmuhurabhadraM tvamacaro me'dhamA 'dhama ॥ vibhavedbhramataste'taH padaM lokeSu sthiram॥38॥

शशापेति शुचा दक्षस्त्वां तदा साधुसंमतम्॥ बुबोध नेश्वरेच्छां स शिवमायाविमोहितः ॥३९॥

zazApeti zucA dakSastvAM tadA sAdhusaMmatam॥ bubodha nezvarecchAM sa zivamAyAvimohitaH ॥39॥

शापं प्रत्यग्रहीश्च त्वं स मुने निर्विकारधीः ॥ एष एव ब्रह्मसाधो सहते सोपि च स्वयम्॥2-2-13-४०॥

zApaM pratyagrahIzca tvaM sa mune nirvikAradhIH ॥ eSa eva brahmasAdho sahate sopi ca svayam॥2-2-13-40॥