ब्रह्मोवाच ॥ तस्मिन् गते सानुचरे शिवस्थानं च मन्मथे ॥ चरित्रमभवच्चित्रं तच्छृणुष्व मुनीश्वर ॥ १ ॥

brahmovAca ॥ tasmin gate sAnucare zivasthAnaM ca manmathe ॥ caritramabhavaccitraM tacchRNuSva munIzvara ॥ 1 ॥

गत्वा तत्र महावीरो मन्मथो मोहकारकः ॥ स्वप्रभावं ततानाशु मोहयामास प्राणिनः॥२॥

gatvA tatra mahAvIro manmatho mohakArakaH ॥ svaprabhAvaM tatAnAzu mohayAmAsa prANinaH॥2॥

वसंतोपि प्रभावं स्वं चकार हरमोहनम् ॥ सर्वे वृक्षा एकदैव प्रफुल्ला अभवन्मुने ॥ ३ ॥

vasaMtopi prabhAvaM svaM cakAra haramohanam ॥ sarve vRkSA ekadaiva praphullA abhavanmune ॥ 3 ॥

विविधान्कृतवान्यत्नान् रत्या सह मनोभवः ॥ जीवास्सर्वे वशं यातास्सगणेशश्शिवो न हि ॥ ४ ॥

vividhAnkRtavAnyatnAn ratyA saha manobhavaH ॥ jIvAssarve vazaM yAtAssagaNezazzivo na hi ॥ 4 ॥

समधोर्मदनस्यासन्प्रयासा निप्फला मुने ॥ जगाम स मम स्थानं निवृत्त्य विमदस्तदा ॥५॥

samadhormadanasyAsanprayAsA nipphalA mune ॥ jagAma sa mama sthAnaM nivRttya vimadastadA ॥5॥

कृत्वा प्रणामं विधये मह्यं गद्गदया गिरा ॥ उवाच मदनो मां चोदासीनो विमदो मुने ॥६॥

kRtvA praNAmaM vidhaye mahyaM gadgadayA girA ॥ uvAca madano mAM codAsIno vimado mune ॥6॥

काम उवाच ॥ ब्रह्मन् शंभुर्मोहनीयो न वै योगपरायणः ॥ न शक्तिर्मम नान्यस्य तस्य शंभोर्हि मोहने ॥ ७ ॥

kAma uvAca ॥ brahman zaMbhurmohanIyo na vai yogaparAyaNaH ॥ na zaktirmama nAnyasya tasya zaMbhorhi mohane ॥ 7 ॥

समित्रेण मया ब्रह्मन्नुपाया विविधाः कृताः ॥ रत्या सहाखिलास्ते च निष्फला अभवञ्च्छिवे ॥८॥

samitreNa mayA brahmannupAyA vividhAH kRtAH ॥ ratyA sahAkhilAste ca niSphalA abhavaJcchive ॥8॥

शृणु ब्रह्मन्यथाऽस्माभिः कृतां हि हरमोहने ॥ प्रयासा विविधास्तात गदतस्तान्मुने मम ॥९॥

zRNu brahmanyathA'smAbhiH kRtAM hi haramohane ॥ prayAsA vividhAstAta gadatastAnmune mama ॥9॥

यदा समाधिमाश्रित्य स्थितश्शंभुर्नियंत्रितः ॥ तदा सुगंधिवातेन शीतलेनातिवेगिना ॥ 2-2-9-१० ॥

yadA samAdhimAzritya sthitazzaMbhurniyaMtritaH ॥ tadA sugaMdhivAtena zItalenAtiveginA ॥ 2-2-9-10 ॥

उद्वीजयामि रुद्रं स्म नित्यं मोहनकारिणा ॥ प्रयत्नतो महादेवं समाधिस्थं त्रिलोचनम् ॥ ११ ॥

udvIjayAmi rudraM sma nityaM mohanakAriNA ॥ prayatnato mahAdevaM samAdhisthaM trilocanam ॥ 11 ॥

स्वसायकांस्तथा पंच समादाय शरासनम् ॥ तस्याभितो भ्रमंतस्तु मोहयंस्तद्ग णानहम् ॥ १२ ॥

svasAyakAMstathA paMca samAdAya zarAsanam ॥ tasyAbhito bhramaMtastu mohayaMstadga NAnaham ॥ 12 ॥

मम प्रवेशमात्रेण सुवश्यास्सर्वजंतवः ॥ अभवद्विकृतो नैव शंकरस्सगणः प्रभुः ॥ १३ ॥

mama pravezamAtreNa suvazyAssarvajaMtavaH ॥ abhavadvikRto naiva zaMkarassagaNaH prabhuH ॥ 13 ॥

यदा हिमवतः प्रस्थं स गतः प्रमथाधिपः ॥ तत्रागतस्तदैवाहं सरतिस्समधुर्विधे ॥ १४ ॥

yadA himavataH prasthaM sa gataH pramathAdhipaH ॥ tatrAgatastadaivAhaM saratissamadhurvidhe ॥ 14 ॥

यदा मेरुं गतो रुद्रो यदा वा नागकेशरम् ॥ कैलासं वा यदा यातस्तत्राहं गतवाँस्तदा ॥ १५ ॥

yadA meruM gato rudro yadA vA nAgakezaram ॥ kailAsaM vA yadA yAtastatrAhaM gatavA~stadA ॥ 15 ॥

यदा त्यक्तसमाधिस्तु हरस्तस्थौ कदाचन ॥ तदा तस्य पुरश्चक्रयुगं रचितवानहम् ॥ ॥ १६ ॥

yadA tyaktasamAdhistu harastasthau kadAcana ॥ tadA tasya purazcakrayugaM racitavAnaham ॥ ॥ 16 ॥

तच्च भ्रूयुगलं ब्रह्मन् हावभावयुतं मुहुः ॥ नानाभावानकार्षीच्च दांपत्यक्रममुत्तमम् ॥ १७ ॥

tacca bhrUyugalaM brahman hAvabhAvayutaM muhuH ॥ nAnAbhAvAnakArSIcca dAMpatyakramamuttamam ॥ 17 ॥

नीलकंठं महादेवं सगणं तत्पुरःस्थिताः ॥ अकार्षुमोहितं भावं मृगाश्च पक्षिणस्तथा ॥ १८ ॥

nIlakaMThaM mahAdevaM sagaNaM tatpuraHsthitAH ॥ akArSumohitaM bhAvaM mRgAzca pakSiNastathA ॥ 18 ॥

मयूरमिथुनं तत्राकार्षीद्भावं रसोत्सुकम् ॥ विविधां गतिमाश्रित्य पार्श्वे तस्य पुरस्तथा ॥ १९ ॥

mayUramithunaM tatrAkArSIdbhAvaM rasotsukam ॥ vividhAM gatimAzritya pArzve tasya purastathA ॥ 19 ॥

नालभद्विवरं तस्मिन् कदाचिदपि मच्छरः ॥ सत्यं ब्रवीमि लोकेश मम शक्तिर्न मोहने ॥ 2-2-9-२० ॥

nAlabhadvivaraM tasmin kadAcidapi maccharaH ॥ satyaM bravImi lokeza mama zaktirna mohane ॥ 2-2-9-20 ॥

मधुरप्यकरोत्कर्म युक्तं यत्तस्य मोहने ॥ तच्छृणुष्व महाभाग सत्यं सत्यं वदाम्यहम् ॥ २१ ॥

madhurapyakarotkarma yuktaM yattasya mohane ॥ tacchRNuSva mahAbhAga satyaM satyaM vadAmyaham ॥ 21 ॥

चंपकान्केशरान्वालान्कारणान्पाटलांस्तथा ॥ नागकेशरपुन्नागान्किंशुकान्केतकान्करान् ॥ २२ ॥

caMpakAnkezarAnvAlAnkAraNAnpATalAMstathA ॥ nAgakezarapunnAgAnkiMzukAnketakAnkarAn ॥ 22 ॥

मागंधिमल्लिकापर्णभरान्कुरवकांस्तथा ॥ उत्फुल्लयति तत्र स्म यत्र तिष्ठति वै हरः ॥२३॥

mAgaMdhimallikAparNabharAnkuravakAMstathA ॥ utphullayati tatra sma yatra tiSThati vai haraH ॥23॥

सरांस्युत्फुल्लपद्मानि वीजयन् मलयानिलैः ॥ यत्नात्सुगंधीन्यकरोदतीव गिरिशाश्रमे ॥ २४ ॥

sarAMsyutphullapadmAni vIjayan malayAnilaiH ॥ yatnAtsugaMdhInyakarodatIva girizAzrame ॥ 24 ॥

लतास्सर्वास्सुमनसो दधुरंकुरसंचयान् ॥ वृक्षांकं चिरभावेन वेष्टयंति स्म तत्र च ॥ २५ ॥

latAssarvAssumanaso dadhuraMkurasaMcayAn ॥ vRkSAMkaM cirabhAvena veSTayaMti sma tatra ca ॥ 25 ॥

तान्वृक्षांश्च सुपुष्पौघान् तैः सुगंधिसमीरणैः ॥ दृष्ट्वा कामवशं याता मुनयोपि परे किमु ॥ २६ ॥

tAnvRkSAMzca supuSpaughAn taiH sugaMdhisamIraNaiH ॥ dRSTvA kAmavazaM yAtA munayopi pare kimu ॥ 26 ॥

एवं सत्यपि शंभोर्न दृष्टं मोहस्य कारणम् ॥ भावमात्रमकार्षीन्नो कोपो मय्यपि शंकरः ॥ २७ ॥

evaM satyapi zaMbhorna dRSTaM mohasya kAraNam ॥ bhAvamAtramakArSInno kopo mayyapi zaMkaraH ॥ 27 ॥

इति सर्वमहं दृष्ट्वा ज्ञात्वा तस्य च भावनाम् ॥ विमुखोहं शंभुमोहान्नियतं ते वदाम्यहम् ॥२८॥

iti sarvamahaM dRSTvA jJAtvA tasya ca bhAvanAm ॥ vimukhohaM zaMbhumohAnniyataM te vadAmyaham ॥28॥

तस्य त्यक्तसमाधेस्तु क्षणं नो दृष्टिगोचरे ॥ शक्नुयामो वयं स्थातुं तं रुद्रं को विमोहयेत् ॥ २९ ॥

tasya tyaktasamAdhestu kSaNaM no dRSTigocare ॥ zaknuyAmo vayaM sthAtuM taM rudraM ko vimohayet ॥ 29 ॥

ज्वलदग्निप्रकाशाक्षं जट्टाराशिकरालिनम् ॥ शृंगिणं वीक्ष्य कस्स्थातुं ब्रह्मन् शक्नोति तत्पुरः ॥ 2-2-9-३० ॥

jvaladagniprakAzAkSaM jaTTArAzikarAlinam ॥ zRMgiNaM vIkSya kassthAtuM brahman zaknoti tatpuraH ॥ 2-2-9-30 ॥

॥ ब्रह्मोवाच ॥ मनो भववचश्चेत्थं श्रुत्वाहं चतुराननः ॥ विवक्षुरपि नावोचं चिंताविष्टोऽभवं तदा ॥३१॥

॥ brahmovAca ॥ mano bhavavacazcetthaM zrutvAhaM caturAnanaH ॥ vivakSurapi nAvocaM ciMtAviSTo'bhavaM tadA ॥31॥

मोहनेहं समर्थो न हरस्येति मनोभवः ॥ वचः श्रुत्वा महादुःखान्निरश्वसमहं मुने ॥ ३२ ॥

mohanehaM samartho na harasyeti manobhavaH ॥ vacaH zrutvA mahAduHkhAnnirazvasamahaM mune ॥ 32 ॥

निश्श्वासमारुता मे हि नाना रूपमहाबलः ॥ जाता गता लोलजिह्वा लोलाश्चातिभयंकराः ॥ ३३ ॥

nizzvAsamArutA me hi nAnA rUpamahAbalaH ॥ jAtA gatA lolajihvA lolAzcAtibhayaMkarAH ॥ 33 ॥

अवादयंत ते सर्वे नानावाद्यानसंख्यकान् ॥ पटहादिगणास्तांस्तान् विकरालान्महारवान् ॥३४॥

avAdayaMta te sarve nAnAvAdyAnasaMkhyakAn ॥ paTahAdigaNAstAMstAn vikarAlAnmahAravAn ॥34॥

अथ ते मम निश्श्वाससंभवाश्च महागणाः ॥ मारयच्छेदयेत्यूचुर्ब्रह्मणो मे पुरः स्थिताः ॥ ३५ ॥

atha te mama nizzvAsasaMbhavAzca mahAgaNAH ॥ mArayacchedayetyUcurbrahmaNo me puraH sthitAH ॥ 35 ॥

तेषां तु वदतां' तत्र मारयच्छेदयेति माम् ॥ वचः श्रुत्वा विधिं कामः प्रवक्तुमुपचक्रमे ॥ ३६ ॥

teSAM tu vadatAM' tatra mArayacchedayeti mAm ॥ vacaH zrutvA vidhiM kAmaH pravaktumupacakrame ॥ 36 ॥

मुनेऽथ मां समाभाष्य तान् दृष्ट्वा मदनो गणान् ॥ उवाच वारयन् ब्रह्मन्गणानामग्रतः स्मरः ॥ ३७ ॥

mune'tha mAM samAbhASya tAn dRSTvA madano gaNAn ॥ uvAca vArayan brahmangaNAnAmagrataH smaraH ॥ 37 ॥

काम उवाच ॥ हे ब्रह्मन् हे प्रजानाथ सर्वसृष्टिप्रवर्तक ॥ उत्पन्नाः क इमे वीरा विकराला भयंकराः ॥ ३८ ॥

kAma uvAca ॥ he brahman he prajAnAtha sarvasRSTipravartaka ॥ utpannAH ka ime vIrA vikarAlA bhayaMkarAH ॥ 38 ॥

किं कर्मैते करिष्यंति कुत्र स्थास्यंति वा विधे ॥ किन्नामधेया एते तद्वद तत्र नियोजय ॥ ३९ ॥

kiM karmaite kariSyaMti kutra sthAsyaMti vA vidhe ॥ kinnAmadheyA ete tadvada tatra niyojaya ॥ 39 ॥

नियोज्य तान्निजे कृत्ये स्थानं दत्त्वा च नाम च ॥ मामाज्ञापय देवेश कृपां कृत्वा यथोचिताम् ॥ 2-2-9-४० ॥

niyojya tAnnije kRtye sthAnaM dattvA ca nAma ca ॥ mAmAjJApaya deveza kRpAM kRtvA yathocitAm ॥ 2-2-9-40 ॥

ब्रह्मोवाच ॥ इति तद्वाक्यमाकर्ण्य मुनेऽहं लोककारकः ॥ तमवोचं ह मदनं तेषां कर्मादिकं दिशन् ॥ ४१ ॥

brahmovAca ॥ iti tadvAkyamAkarNya mune'haM lokakArakaH ॥ tamavocaM ha madanaM teSAM karmAdikaM dizan ॥ 41 ॥

ब्रह्मोवाच ॥ एत उत्पन्नमात्रा हि मारयेत्यवदन् वचः ॥ मुहुर्मुहुरतोमीषां नाम मारेति जायताम् ॥ ४२ ॥

brahmovAca ॥ eta utpannamAtrA hi mArayetyavadan vacaH ॥ muhurmuhuratomISAM nAma mAreti jAyatAm ॥ 42 ॥

सदैव विघ्नं जंतूनां करिष्यन्ति गणा इमे ॥ विना निजार्चनं काम नाना कामरतात्मनाम् ॥४३॥

sadaiva vighnaM jaMtUnAM kariSyanti gaNA ime ॥ vinA nijArcanaM kAma nAnA kAmaratAtmanAm ॥43॥

तवानुगमने कर्म मुख्यमेषां मनोभव ॥ सहायिनो भविष्यंति सदा तव न संशयः ॥ ४४ ॥

tavAnugamane karma mukhyameSAM manobhava ॥ sahAyino bhaviSyaMti sadA tava na saMzayaH ॥ 44 ॥

यत्रयत्र भवान् याता स्वकर्मार्थं यदा यदा ॥ गंता स तत्रतत्रैते सहायार्थं तदातदा ॥४५॥

yatrayatra bhavAn yAtA svakarmArthaM yadA yadA ॥ gaMtA sa tatratatraite sahAyArthaM tadAtadA ॥45॥

चित्तभ्रांतिं करिष्यंति त्वदस्त्रवशवर्तिनाम् ॥ ज्ञानिनां ज्ञानमार्गं च विघ्नयिष्यंति सर्वथा ॥ ४६ ॥

cittabhrAMtiM kariSyaMti tvadastravazavartinAm ॥ jJAninAM jJAnamArgaM ca vighnayiSyaMti sarvathA ॥ 46 ॥

ब्रह्मोवाच ॥ इत्याकर्ण्य वचो मे हि सरतिस्समहानुगः ॥ किंचित्प्रसन्नवदनो बभूव मुनिसत्तम ॥४७॥

brahmovAca ॥ ityAkarNya vaco me hi saratissamahAnugaH ॥ kiMcitprasannavadano babhUva munisattama ॥47॥

श्रुत्वा तेपि गणास्सर्वे मदनं मां च सर्वतः ॥ परिवार्य्य यथाकामं तस्थुस्तत्र निजाकृतिम् ॥ ४८ ॥

zrutvA tepi gaNAssarve madanaM mAM ca sarvataH ॥ parivAryya yathAkAmaM tasthustatra nijAkRtim ॥ 48 ॥

अथ ब्रह्मा स्मरं प्रीत्याऽगदन्मे कुरु शासनम् ॥ एभिस्सहैव गच्छ त्वं पुनश्च हरमोहने ॥४९॥।

atha brahmA smaraM prItyA'gadanme kuru zAsanam ॥ ebhissahaiva gaccha tvaM punazca haramohane ॥49॥।

मन आधाय यवाद्धि कुरु मारगणैस्सह ॥ मोहो भवेद्यथा शंभोर्दारग्रहणहेतवे ॥2-2-9-५०॥

mana AdhAya yavAddhi kuru mAragaNaissaha ॥ moho bhavedyathA zaMbhordAragrahaNahetave ॥2-2-9-50॥

इत्याकर्ण्य वचः कामः प्रोवाच वचनं पुनः॥ देवर्षे गौरवं मत्वा प्रणम्य विनयेन माम् ॥५१॥

ityAkarNya vacaH kAmaH provAca vacanaM punaH॥ devarSe gauravaM matvA praNamya vinayena mAm ॥51॥

काम उवाच ॥ मया सम्यक् कृतं कर्म मोहने तस्य यत्नतः ॥ तन्मोहो नाभवत्तात न भविष्यति नाधुना ॥ ५२ ॥

kAma uvAca ॥ mayA samyak kRtaM karma mohane tasya yatnataH ॥ tanmoho nAbhavattAta na bhaviSyati nAdhunA ॥ 52 ॥

तव वाग्गौरवं मत्वा दृष्ट्वा मारगणानपि ॥ गमिष्यामि पुनस्तत्र सदारोहं त्वदाज्ञया ॥ ५३ ॥

tava vAggauravaM matvA dRSTvA mAragaNAnapi ॥ gamiSyAmi punastatra sadArohaM tvadAjJayA ॥ 53 ॥

मनो निश्चितमेतद्धि तन्मोहो न भविष्यति ॥ भस्म कुर्यान्न मे देहमिति शंकास्ति मे विधे ॥ ५४ ॥

mano nizcitametaddhi tanmoho na bhaviSyati ॥ bhasma kuryAnna me dehamiti zaMkAsti me vidhe ॥ 54 ॥

इत्युक्त्वा समधुः कामस्सरतिस्सभयस्तदा ॥ ययौ मारगणैः सार्द्धं शिवस्थानं मुनीश्वर ॥ ५५ ॥

ityuktvA samadhuH kAmassaratissabhayastadA ॥ yayau mAragaNaiH sArddhaM zivasthAnaM munIzvara ॥ 55 ॥

पूर्ववत् स्वप्रभावं च चक्रे मनसिजस्तदा ॥ बहूपायं स हि मधुर्विविधां बुद्धिमावहन् ॥ ५६ ॥

pUrvavat svaprabhAvaM ca cakre manasijastadA ॥ bahUpAyaM sa hi madhurvividhAM buddhimAvahan ॥ 56 ॥

उपायं स चकाराति तत्र मारगणोऽपि च ॥ मोहोभवन्न वै शंभोरपि कश्चित्परात्मनः ॥ ५७ ॥

upAyaM sa cakArAti tatra mAragaNo'pi ca ॥ mohobhavanna vai zaMbhorapi kazcitparAtmanaH ॥ 57 ॥

निवृत्त्य पुनरायातो मम स्थानं स्मरस्तदा ॥ आसीन्मारगणोऽगर्वोऽहर्षो मेपि पुरस्थितः ॥ ५८ ॥

nivRttya punarAyAto mama sthAnaM smarastadA ॥ AsInmAragaNo'garvo'harSo mepi purasthitaH ॥ 58 ॥

कामः प्रोवाच मां तात प्रणम्य च निरुत्सवः ॥ स्थित्वा मम पुरोऽगर्वो मारैश्च मधुना तदा ॥५९॥

kAmaH provAca mAM tAta praNamya ca nirutsavaH ॥ sthitvA mama puro'garvo mAraizca madhunA tadA ॥59॥

कृतं पूर्वादधिकतः कर्म तन्मोहने विधे ॥ नाभवत्तस्य मोहोपि कश्चिद्ध्यानरतात्मनः ॥ 2-2-9-६० ॥

kRtaM pUrvAdadhikataH karma tanmohane vidhe ॥ nAbhavattasya mohopi kazciddhyAnaratAtmanaH ॥ 2-2-9-60 ॥

न दग्धा मे तनुश्चैव तत्र तेन दयालुना ॥ कारणं पूर्वपुण्यं च निर्विकारी स वै प्रभुः ॥ ६१ ॥

na dagdhA me tanuzcaiva tatra tena dayAlunA ॥ kAraNaM pUrvapuNyaM ca nirvikArI sa vai prabhuH ॥ 61 ॥

चेद्वरस्ते हरो भार्यां गृह्णीयादिति पद्मज ॥ परोपायं कुरु तदा विगर्व इति मे मतिः ॥ ६२ ॥

cedvaraste haro bhAryAM gRhNIyAditi padmaja ॥ paropAyaM kuru tadA vigarva iti me matiH ॥ 62 ॥

ब्रह्मोवाच ॥ इत्युक्त्वा सपरीवारो ययौ कामस्स्वमाश्रमम् ॥ प्रणम्य मां स्मरन् शंभुं गर्वदं दीनवत्सलम् ॥६३॥

brahmovAca ॥ ityuktvA saparIvAro yayau kAmassvamAzramam ॥ praNamya mAM smaran zaMbhuM garvadaM dInavatsalam ॥63॥