सूत उवाच ॥ इत्याकर्ण्य वचस्तस्य नेमिषारण्यवासिनः ॥ पप्रच्छ च मुनिश्रेष्ठः कथां पापप्रणाशिनीम् ॥ १ ॥

sUta uvAca ॥ ityAkarNya vacastasya nemiSAraNyavAsinaH ॥ papraccha ca munizreSThaH kathAM pApapraNAzinIm ॥ 1 ॥

नारद उवाच ॥ विधेविधे महा भाग कथां शंभोश्शुभावहाम् ॥ शृण्वन् भवन्मुखांभोजान्न तृप्तोस्मि महाप्रभो ॥२॥

nArada uvAca ॥ vidhevidhe mahA bhAga kathAM zaMbhozzubhAvahAm ॥ zRNvan bhavanmukhAMbhojAnna tRptosmi mahAprabho ॥2॥

अतः कथय तत्सर्वं शिवस्य चरितं शुभम् ॥ सतीकीर्त्यन्वितं दिव्यं श्रोतुमिच्छामि विश्वकृत् ॥ ३ ॥

ataH kathaya tatsarvaM zivasya caritaM zubham ॥ satIkIrtyanvitaM divyaM zrotumicchAmi vizvakRt ॥ 3 ॥

सती हि कथमुत्पन्ना दक्षदारेषु शोभना ॥ कथं हरो मनश्चक्रे दाराहरणकर्मणि ॥ ४ ॥

satI hi kathamutpannA dakSadAreSu zobhanA ॥ kathaM haro manazcakre dArAharaNakarmaNi ॥ 4 ॥

कथं वा दक्षकोपेन त्यक्तदेहा सती पुरा ॥ हिमवत्तनया जाता भूयो वाकाशमागता ॥ ५ ॥

kathaM vA dakSakopena tyaktadehA satI purA ॥ himavattanayA jAtA bhUyo vAkAzamAgatA ॥ 5 ॥

पार्वत्याश्च तपोऽत्युग्रं विवाहश्च कथं त्वभूत् ॥ कथमर्द्धशरीरस्था बभूव स्मरनाशिनः ॥ ६ ॥

pArvatyAzca tapo'tyugraM vivAhazca kathaM tvabhUt ॥ kathamarddhazarIrasthA babhUva smaranAzinaH ॥ 6 ॥

एतत्सर्वं समाचक्ष्व विस्तरेण महामते ॥ नान्योस्ति संशयच्छेत्ता त्वत्समो न भविष्यति ॥ ७ ॥

etatsarvaM samAcakSva vistareNa mahAmate ॥ nAnyosti saMzayacchettA tvatsamo na bhaviSyati ॥ 7 ॥

ब्रह्मोवाच ॥ शृणु त्वं च मुने सर्वं सतीशिवयशश्शुभम् ॥ पावनं परमं दिव्यं गुह्याद्गुह्यतमं परम् ॥ ८ ॥

brahmovAca ॥ zRNu tvaM ca mune sarvaM satIzivayazazzubham ॥ pAvanaM paramaM divyaM guhyAdguhyatamaM param ॥ 8 ॥

एतच्छंभुः पुरोवाच भक्तवर्याय विष्णवे ॥ पृष्टस्तेन महाभक्त्या परोपकृतये मुने ॥ ॥ ९ ॥

etacchaMbhuH purovAca bhaktavaryAya viSNave ॥ pRSTastena mahAbhaktyA paropakRtaye mune ॥ ॥ 9 ॥

ततस्सोपि मया पृष्टो विष्णुश्शैववरस्सुधीः ॥ प्रीत्या मह्यं समाचख्यौ विस्तरान्मुनिसत्तम ॥ 2-2-2-१० ॥

tatassopi mayA pRSTo viSNuzzaivavarassudhIH ॥ prItyA mahyaM samAcakhyau vistarAnmunisattama ॥ 2-2-2-10 ॥

अहं तत्कथयिष्यामि कथामेतां पुरातनीम् ॥ शिवाशिवयशोयुक्तां सर्वकामफलप्रदाम् ॥ ११ ॥

ahaM tatkathayiSyAmi kathAmetAM purAtanIm ॥ zivAzivayazoyuktAM sarvakAmaphalapradAm ॥ 11 ॥

पुरा यदा शिवो देवो निर्गुणो निर्विकल्पकः ॥ अरूपश्शक्तिरहितश्चिन्मात्रस्सदसत्परः ॥ १२ ॥

purA yadA zivo devo nirguNo nirvikalpakaH ॥ arUpazzaktirahitazcinmAtrassadasatparaH ॥ 12 ॥

अभवत्सगुणस्सोपि द्विरूपश्शक्तिमान्प्रभुः ॥ सोमो दिव्याकृतिर्विप्र निर्वि कारी परात्परः ॥ १३ ॥

abhavatsaguNassopi dvirUpazzaktimAnprabhuH ॥ somo divyAkRtirvipra nirvi kArI parAtparaH ॥ 13 ॥

तस्य वामांगजो विष्णुर्ब्रह्माहं दक्षिणांगजः ॥ रुद्रो हृदयतो जातोऽभवच्च मुनिसत्तम ॥ १४ ॥

tasya vAmAMgajo viSNurbrahmAhaM dakSiNAMgajaH ॥ rudro hRdayato jAto'bhavacca munisattama ॥ 14 ॥

सृष्टिकर्ताभवं ब्रह्मा विष्णुः पालनकारकः ॥ लयकर्ता स्वयं रुद्रस्त्रिधाभूतस्सदाशिवः ॥१५॥

sRSTikartAbhavaM brahmA viSNuH pAlanakArakaH ॥ layakartA svayaM rudrastridhAbhUtassadAzivaH ॥15॥

तमेवाहं समाराध्य ब्रह्मा लोकपितामहः॥ प्रजा ससर्ज सर्वास्तास्सुरासुरनरादिकाः ॥ १६ ॥

tamevAhaM samArAdhya brahmA lokapitAmahaH॥ prajA sasarja sarvAstAssurAsuranarAdikAH ॥ 16 ॥

सृष्ट्वा प्रजापतीन् दक्षप्रमुखान्सुरसत्तमान् ॥ अमन्यं सुप्रसन्नोहं निजं सर्वमहोन्नतम् ॥१७॥

sRSTvA prajApatIn dakSapramukhAnsurasattamAn ॥ amanyaM suprasannohaM nijaM sarvamahonnatam ॥17॥

मरीचिमत्रिं पुलहं पुलस्त्यांगिरसौ क्रतुम् ॥ वसिष्ठं नारदं दक्षं भृगुं चेति महाप्रभून् ॥१६॥

marIcimatriM pulahaM pulastyAMgirasau kratum ॥ vasiSThaM nAradaM dakSaM bhRguM ceti mahAprabhUn ॥16॥

ब्रह्माहं मानसान्पुत्रानसर्जं च यदा मुने ॥ तदा मन्मनसो जाता चारुरूपा वरांगना ॥१९॥

brahmAhaM mAnasAnputrAnasarjaM ca yadA mune ॥ tadA manmanaso jAtA cArurUpA varAMganA ॥19॥

नाम्ना संध्या दिवक्षांता सायं संध्या जपंतिका ॥ अतीव सुन्दरी सुभ्रूर्मुनिचेतोविमोहिनी॥2-2-2-२०॥

nAmnA saMdhyA divakSAMtA sAyaM saMdhyA japaMtikA ॥ atIva sundarI subhrUrmunicetovimohinI॥2-2-2-20॥

न तादृशी देवलोके न मर्त्ये न रसातले ॥ कालत्रयेपि वै नारी सम्पूर्णगुणशालिनी॥२१॥

na tAdRzI devaloke na martye na rasAtale ॥ kAlatrayepi vai nArI sampUrNaguNazAlinI॥21॥

दृष्ट्वाहं तां समुत्थाय चिन्तयन्हृदि हृद्गतम्॥ दक्षादयश्च स्रष्टारो मरीच्याद्याश्च मत्सुताः ॥२२॥

dRSTvAhaM tAM samutthAya cintayanhRdi hRdgatam॥ dakSAdayazca sraSTAro marIcyAdyAzca matsutAH ॥22॥

एवं चिंतयतो मे हि ब्रह्मणो मुनिसत्तम ॥ मानसः पुरुषो मंजुराविर्भूतो महाद्भुतः ॥ २३ ॥

evaM ciMtayato me hi brahmaNo munisattama ॥ mAnasaH puruSo maMjurAvirbhUto mahAdbhutaH ॥ 23 ॥

कांचनीकृतजाताभः पीनोरस्कस्सुनासिकः ॥ सुवृत्तोरुकटीजंघो नीलवेलितकेसरः ॥२४॥

kAMcanIkRtajAtAbhaH pInoraskassunAsikaH ॥ suvRttorukaTIjaMgho nIlavelitakesaraH ॥24॥

लग्नभ्रूयुगलो लोलः पूर्णचन्द्रनिभाननः ॥ कपाटायतसद्वक्षो रोमराजीवराजितः ॥२५॥

lagnabhrUyugalo lolaH pUrNacandranibhAnanaH ॥ kapATAyatasadvakSo romarAjIvarAjitaH ॥25॥

अभ्रमातंगकाकारः पीनो नीलसुवासकः ॥ आरक्तपाणिनयनमुखपादकरोद्भवः॥२६॥

abhramAtaMgakAkAraH pIno nIlasuvAsakaH ॥ AraktapANinayanamukhapAdakarodbhavaH॥26॥

क्षीणमध्यश्चारुदन्तः प्रमत्तगजगंधनः॥ प्रफुल्लपद्मपत्राक्षः केसरघ्राणतर्पणः ॥२७॥

kSINamadhyazcArudantaH pramattagajagaMdhanaH॥ praphullapadmapatrAkSaH kesaraghrANatarpaNaH ॥27॥

कंबुग्रीवो मीनकेतुः प्रांशुर्मकरवाहनः ॥ पंचपुष्पायुधो वेगी पुष्पकोदंडमंडितः ॥२८॥

kaMbugrIvo mInaketuH prAMzurmakaravAhanaH ॥ paMcapuSpAyudho vegI puSpakodaMDamaMDitaH ॥28॥

कांतः कटाक्षपातेन भ्रामयन्नयनद्वयम् ॥ सुगंधिमारुतो तात शृंगाररससेवितः ॥ २९ ॥

kAMtaH kaTAkSapAtena bhrAmayannayanadvayam ॥ sugaMdhimAruto tAta zRMgArarasasevitaH ॥ 29 ॥

तं वीक्ष्य पुरुषं सर्वे दक्षाद्या मत्सुताश्च ते ॥ औत्सुक्यं परमं जग्मुर्विस्मयाविष्टमानसाः ॥ 2-2-2-३० ॥

taM vIkSya puruSaM sarve dakSAdyA matsutAzca te ॥ autsukyaM paramaM jagmurvismayAviSTamAnasAH ॥ 2-2-2-30 ॥

अभवद्विकृतं तेषां मत्सुतानां मनो द्रुतम् ॥ धैर्यं नैवालभत्तात कामाकुलितचेतसाम् ॥३१॥

abhavadvikRtaM teSAM matsutAnAM mano drutam ॥ dhairyaM naivAlabhattAta kAmAkulitacetasAm ॥31॥

मां सोपि वेधसं वीक्ष्य स्रष्टारं जगतां पतिम् ॥ प्रणम्य पुरुषः प्राह विनयानतकंधरः ॥ ३२ ॥

mAM sopi vedhasaM vIkSya sraSTAraM jagatAM patim ॥ praNamya puruSaH prAha vinayAnatakaMdharaH ॥ 32 ॥

पुरुष उवाच ॥ किं करिष्याम्यहं कर्म ब्रह्मंस्तत्र नियोजय॥ मान्योद्य पुरुषो यस्मादुचितः शोभितो विधे ॥३३॥

puruSa uvAca ॥ kiM kariSyAmyahaM karma brahmaMstatra niyojaya॥ mAnyodya puruSo yasmAducitaH zobhito vidhe ॥33॥

अभिमानं च योग्यं च स्थानं पत्नी च या मम ॥ तन्मे वद त्रिलोकेश त्वं स्रष्टा जगतां पतिः ॥३४॥

abhimAnaM ca yogyaM ca sthAnaM patnI ca yA mama ॥ tanme vada trilokeza tvaM sraSTA jagatAM patiH ॥34॥

ब्रह्मोवाच ॥ एवं तस्य वचः श्रुत्वा पुरुषस्य महात्मनः ॥ क्षणं न किंचित्प्रावोचत्स स्रष्टा चातिविस्मितः ॥३५॥

brahmovAca ॥ evaM tasya vacaH zrutvA puruSasya mahAtmanaH ॥ kSaNaM na kiMcitprAvocatsa sraSTA cAtivismitaH ॥35॥

अतो मनस्सुसंयम्य सम्यगुत्सृज्य विस्मयम् ॥ अवोचत्पुरुषं ब्रह्मा तत्कामं च समावहन् ॥३६॥

ato manassusaMyamya samyagutsRjya vismayam ॥ avocatpuruSaM brahmA tatkAmaM ca samAvahan ॥36॥

॥ ब्रह्मोवाच ॥ ॥ अनेन त्वं स्वरूपेण पुष्पबाणैश्च पंचभिः ॥ मोहयन् पुरुषान् स्त्रीश्च कुरु सृष्टिं सनातनीम् ॥ ३७ ॥

॥ brahmovAca ॥ ॥ anena tvaM svarUpeNa puSpabANaizca paMcabhiH ॥ mohayan puruSAn strIzca kuru sRSTiM sanAtanIm ॥ 37 ॥

अस्मिञ्जीवाश्च देवाद्यास्त्रैलोक्ये सचराचरे ॥ एते सर्वे भविष्यन्ति न क्षमास्त्यवलंबने ॥ ३८ ॥

asmiJjIvAzca devAdyAstrailokye sacarAcare ॥ ete sarve bhaviSyanti na kSamAstyavalaMbane ॥ 38 ॥

अहं वा वासुदेवो वा स्थाणुर्वा पुरुषोत्तमः ॥ भविष्यामस्तव वशे किमन्ये प्राणधारकाः ॥३९॥

ahaM vA vAsudevo vA sthANurvA puruSottamaH ॥ bhaviSyAmastava vaze kimanye prANadhArakAH ॥39॥

प्रच्छन्नरूपो जंतूनां प्रविशन्हृदयं सदा ॥ सुखहेतुः स्वयं भूत्वा सृष्टिं कुरु सनातनीम् ॥2-2-2-४०॥

pracchannarUpo jaMtUnAM pravizanhRdayaM sadA ॥ sukhahetuH svayaM bhUtvA sRSTiM kuru sanAtanIm ॥2-2-2-40॥

त्वत्पुष्पबाणस्य सदा सुखलक्ष्यं मनोद्भुतम् ॥ सर्वेषां प्राणिनां नित्यं सदा मदकरो भवान् ॥४१॥

tvatpuSpabANasya sadA sukhalakSyaM manodbhutam ॥ sarveSAM prANinAM nityaM sadA madakaro bhavAn ॥41॥

इति ते कर्म कथितं सृष्टिप्रावर्तकं पुनः ॥ नामान्येते वदिष्यंति सुता मे तव तत्त्वतः ॥ ४२ ॥

iti te karma kathitaM sRSTiprAvartakaM punaH ॥ nAmAnyete vadiSyaMti sutA me tava tattvataH ॥ 42 ॥

ब्रह्मोवाच ॥ इत्युक्त्वाहं सुरश्रेष्ठ स्वसुतानां मुखानि च॥ आलोक्य स्वासने पाद्मे प्रोपविष्टोऽभवं क्षणम् ॥४३॥

brahmovAca ॥ ityuktvAhaM surazreSTha svasutAnAM mukhAni ca॥ Alokya svAsane pAdme propaviSTo'bhavaM kSaNam ॥43॥