ब्रह्मोवाच ॥ एवं तयोर्मुनिश्रेष्ठ दर्शनं कांक्षमाणयोः ॥ विगर्वयोश्च सुरयोः सदा नौ स्थितयोर्मुने ॥ १॥

brahmovAca ॥ evaM tayormunizreSTha darzanaM kAMkSamANayoH ॥ vigarvayozca surayoH sadA nau sthitayormune ॥ 1॥

दयालुरभवच्छंभुर्दीनानां प्रतिपालकः ॥ गर्विणां गर्वहर्ता च सवेषां प्रभुरव्ययः ॥२॥

dayAlurabhavacchaMbhurdInAnAM pratipAlakaH ॥ garviNAM garvahartA ca saveSAM prabhuravyayaH ॥2॥

तदा समभवत्तत्र नादो वै शब्दलक्षणः ॥ ओमोमिति सुरश्रेष्ठात्सुव्यक्तः प्लुतलक्षणः ॥३॥

tadA samabhavattatra nAdo vai zabdalakSaNaH ॥ omomiti surazreSThAtsuvyaktaH plutalakSaNaH ॥3॥

किमिदं त्विति संचिंत्य मया तिष्ठन्महास्वनः ॥ विष्णुस्सर्वसुराराध्यो निर्वैरस्तुष्टचेतसा ॥ ४ ॥

kimidaM tviti saMciMtya mayA tiSThanmahAsvanaH ॥ viSNussarvasurArAdhyo nirvairastuSTacetasA ॥ 4 ॥

लिंगस्य दक्षिणे भागे तथापश्यत्सनातनम् ॥ आद्यं वर्णमकाराख्यमुकारं चोत्तरं ततः ॥ ५ ॥

liMgasya dakSiNe bhAge tathApazyatsanAtanam ॥ AdyaM varNamakArAkhyamukAraM cottaraM tataH ॥ 5 ॥

मकारं मध्यतश्चैव नादमंतेऽस्य चोमिति ॥ सूर्यमंडलवद्दृष्ट्वा वर्णमाद्यं तु दक्षिणे ॥६॥

makAraM madhyatazcaiva nAdamaMte'sya comiti ॥ sUryamaMDalavaddRSTvA varNamAdyaM tu dakSiNe ॥6॥

उत्तरे पावकप्रख्यमुकारमृषि सत्तम ॥ शीतांशुमण्डलप्रख्यं मकारं तस्य मध्यतः ॥७॥

uttare pAvakaprakhyamukAramRSi sattama ॥ zItAMzumaNDalaprakhyaM makAraM tasya madhyataH ॥7॥

तस्योपरि तदाऽपश्यच्छुद्धस्फटिकसुप्रभम् ॥ तुरीयातीतममलं निष्कलं निरुपद्रवम् ॥ ८ ॥

tasyopari tadA'pazyacchuddhasphaTikasuprabham ॥ turIyAtItamamalaM niSkalaM nirupadravam ॥ 8 ॥

निर्द्वंद्वं केवलं शून्यं बाह्याभ्यंतरवर्जितम् ॥ स बाह्यभ्यंतरे चैव बाह्याभ्यंतरसंस्थितम् ॥ ९ ॥

nirdvaMdvaM kevalaM zUnyaM bAhyAbhyaMtaravarjitam ॥ sa bAhyabhyaMtare caiva bAhyAbhyaMtarasaMsthitam ॥ 9 ॥

आदिमध्यांतरहितमानंदस्यापिकारणम् ॥ सत्यमानन्दममृतं परं ब्रह्मपरायणम् ॥ 2-1-8-१० ॥

AdimadhyAMtarahitamAnaMdasyApikAraNam ॥ satyamAnandamamRtaM paraM brahmaparAyaNam ॥ 2-1-8-10 ॥

कुत एवात्र संभूतः परीक्षावोऽग्निसंभवम् ॥ अधोगमिष्याम्यनलस्तंभस्यानुपमस्य च ॥ ११ ॥

kuta evAtra saMbhUtaH parIkSAvo'gnisaMbhavam ॥ adhogamiSyAmyanalastaMbhasyAnupamasya ca ॥ 11 ॥

वेदशब्दोभयावेशं विश्वात्मानं व्यचिंतयत् ॥ तदाऽभवदृषिस्तत्र ऋषेस्सारतमं स्मृतम् ॥१२॥

vedazabdobhayAvezaM vizvAtmAnaM vyaciMtayat ॥ tadA'bhavadRSistatra RSessAratamaM smRtam ॥12॥

तेनैव ऋषिणा विष्णुर्ज्ञातवान्परमेश्वरम् ॥ महादेवं परं ब्रह्म शब्दब्रह्मतनुं परम् ॥१३॥

tenaiva RSiNA viSNurjJAtavAnparamezvaram ॥ mahAdevaM paraM brahma zabdabrahmatanuM param ॥13॥

चिंतया रहितो रुद्रो वाचो यन्मनसा सह ॥ अप्राप्य तन्निवर्तंते वाच्यस्त्वेकाक्षरेण सः ॥१४॥

ciMtayA rahito rudro vAco yanmanasA saha ॥ aprApya tannivartaMte vAcyastvekAkSareNa saH ॥14॥

एकाक्षरेण तद्वाक्यमृतं परमकारणम् ॥ सत्यमानन्दममृतं परं ब्रह्म परात्परम् ॥ १५ ॥

ekAkSareNa tadvAkyamRtaM paramakAraNam ॥ satyamAnandamamRtaM paraM brahma parAtparam ॥ 15 ॥

एकाक्षरादकाराख्याद्भगवान्बीजकोण्डजः ॥ एकाक्षरादुकाराख्याद्धरिः परमकारणम्॥१६॥

ekAkSarAdakArAkhyAdbhagavAnbIjakoNDajaH ॥ ekAkSarAdukArAkhyAddhariH paramakAraNam॥16॥

एकाक्षरान्मकाराख्याद्भगवान्नीललोहितः ॥ सर्गकर्ता त्वकाराख्यो ह्युकाराख्यस्तु मोहकः ॥१७॥

ekAkSarAnmakArAkhyAdbhagavAnnIlalohitaH ॥ sargakartA tvakArAkhyo hyukArAkhyastu mohakaH ॥17॥

मकाराख्यस्तु यो नित्यमनुग्रहकरोऽभवत्॥ मकाराख्यो विभुर्बीजी ह्यकारो बीज उच्यते ॥ १८ ॥

makArAkhyastu yo nityamanugrahakaro'bhavat॥ makArAkhyo vibhurbIjI hyakAro bIja ucyate ॥ 18 ॥

उकाराख्यो हरिर्योनिः प्रधानपुरुषेश्वरः ॥ बीजी च बीजं तद्योनिर्नादाख्यश्च महेश्वरः ॥ १९ ॥

ukArAkhyo hariryoniH pradhAnapuruSezvaraH ॥ bIjI ca bIjaM tadyonirnAdAkhyazca mahezvaraH ॥ 19 ॥

बीजी विभज्य चात्मानं स्वेच्छया तु व्यवस्थितः ॥ अस्य लिंगादभूद्बीजमकारो बीजिनः प्रभोः ॥ 2-1-8-२० ॥

bIjI vibhajya cAtmAnaM svecchayA tu vyavasthitaH ॥ asya liMgAdabhUdbIjamakAro bIjinaH prabhoH ॥ 2-1-8-20 ॥

उकारयोनौ निःक्षिप्तमवर्द्धत समंततः॥ सौवर्णमभवच्चांडमावेद्य तदलक्षणम् ॥ २१ ॥

ukArayonau niHkSiptamavarddhata samaMtataH॥ sauvarNamabhavaccAMDamAvedya tadalakSaNam ॥ 21 ॥

अनेकाब्दं तथा चाप्सु दिव्यमंडं व्यवस्थितम्॥ ततो वर्षसहस्रांते द्विधाकृतमजोद्भवम् ॥२२॥

anekAbdaM tathA cApsu divyamaMDaM vyavasthitam॥ tato varSasahasrAMte dvidhAkRtamajodbhavam ॥22॥

अंडमप्सु स्थितं साक्षाद्व्याघातेनेश्वरेण तु ॥ तथास्य सुशुभं हैमं कपालं चोर्द्ध्वसंस्थितम् ॥२३॥

aMDamapsu sthitaM sAkSAdvyAghAtenezvareNa tu ॥ tathAsya suzubhaM haimaM kapAlaM corddhvasaMsthitam ॥23॥

जज्ञे सा द्यौस्तदपरं पृथिवी पंचलक्षणा ॥ तस्मादंडाद्भवो जज्ञे ककाराख्यश्चतुर्मुखः ॥२४॥

jajJe sA dyaustadaparaM pRthivI paMcalakSaNA ॥ tasmAdaMDAdbhavo jajJe kakArAkhyazcaturmukhaH ॥24॥

स स्रष्टा सर्वलोकानां स एव त्रिविधः प्रभुः ॥ एवमोमोमिति प्रोक्तमित्याहुर्यजुषां वराः ॥२५॥

sa sraSTA sarvalokAnAM sa eva trividhaH prabhuH ॥ evamomomiti proktamityAhuryajuSAM varAH ॥25॥

यजुषां वचनं श्रुत्वा ऋचः समानि सादरम् ॥ एवमेव हरे ब्रह्मन्नित्याहुश्चावयोस्तदा ॥२६॥

yajuSAM vacanaM zrutvA RcaH samAni sAdaram ॥ evameva hare brahmannityAhuzcAvayostadA ॥26॥

ततो विज्ञाय देवेशं यथावच्छक्तिसंभवैः ॥ मंत्रं महेश्वरं देवं तुष्टाव सुमहोदयम्॥२७॥

tato vijJAya devezaM yathAvacchaktisaMbhavaiH ॥ maMtraM mahezvaraM devaM tuSTAva sumahodayam॥27॥

एतस्मिन्नंतरेऽन्यच्च रूपमद्भुतसुन्दरम् ॥ ददर्श च मया सार्द्धं भगवान्विश्वपालकः ॥ २८ ॥

etasminnaMtare'nyacca rUpamadbhutasundaram ॥ dadarza ca mayA sArddhaM bhagavAnvizvapAlakaH ॥ 28 ॥

पंचवक्त्रं दशभुजं गौरकर्पूरवन्मुने ॥ नानाकांति समायुक्तं नानाभूषणभूषितम् ॥ २९ ॥

paMcavaktraM dazabhujaM gaurakarpUravanmune ॥ nAnAkAMti samAyuktaM nAnAbhUSaNabhUSitam ॥ 29 ॥

महोदारं महावीर्यं महापुरुषलणम् ॥ तं दृष्ट्वा परमं रूपं कृतार्थोऽभून्मया हरिः ॥2-1-8-३०॥

mahodAraM mahAvIryaM mahApuruSalaNam ॥ taM dRSTvA paramaM rUpaM kRtArtho'bhUnmayA hariH ॥2-1-8-30॥

अथ प्रसन्नो भगवान्महेशः परमेश्वरः ॥ दिव्यं शब्दमयं रूपमाख्याय प्रहसन्स्थितः ॥ ३१ ॥

atha prasanno bhagavAnmahezaH paramezvaraH ॥ divyaM zabdamayaM rUpamAkhyAya prahasansthitaH ॥ 31 ॥

अकारस्तस्य मूर्द्धा हि ललाटो दीर्घ उच्यते ॥ इकारो दक्षिणं नेत्रमीकारो वामलोचनम् ॥३२॥॥

akArastasya mUrddhA hi lalATo dIrgha ucyate ॥ ikAro dakSiNaM netramIkAro vAmalocanam ॥32॥॥

उकारो दक्षिणं श्रोत्रमूकारो वाम उच्यते ॥ ऋकारो दक्षिणं तस्य कपोलं परमेष्ठिनः ॥३३॥

ukAro dakSiNaM zrotramUkAro vAma ucyate ॥ RkAro dakSiNaM tasya kapolaM parameSThinaH ॥33॥

वामं कपोलमूकारो लृ लॄ नासापुटे उभे॥ एकारश्चोष्ठ ऊर्द्ध्वश्च ह्यैकारस्त्वधरो विभोः ॥३४॥

vAmaM kapolamUkAro lR lRR nAsApuTe ubhe॥ ekArazcoSTha Urddhvazca hyaikArastvadharo vibhoH ॥34॥

ओकारश्च तथौकारो दन्तपंक्तिद्वयं क्रमात् ॥ अमस्तु तालुनी तस्य देवदेवस्य शूलिनः ॥३५॥

okArazca tathaukAro dantapaMktidvayaM kramAt ॥ amastu tAlunI tasya devadevasya zUlinaH ॥35॥

कादिपंचाक्षराण्यस्य पञ्च हस्ताश्च दक्षिणे ॥ चादिपंचाक्षराण्येवं पंच हस्तास्तु वामतः ॥ ३६ ॥

kAdipaMcAkSarANyasya paJca hastAzca dakSiNe ॥ cAdipaMcAkSarANyevaM paMca hastAstu vAmataH ॥ 36 ॥

टादिपंचाक्षरं पादास्तादिपंचाक्षरं तथा ॥ पकार उदरं तस्य फकारः पार्श्व उच्यते ॥३७॥

TAdipaMcAkSaraM pAdAstAdipaMcAkSaraM tathA ॥ pakAra udaraM tasya phakAraH pArzva ucyate ॥37॥

बकारो वामपार्श्वस्तु भकारः स्कंध उच्यते ॥ मकारो हृदयं शंभोर्महादेवस्य योगिनः ॥३८॥

bakAro vAmapArzvastu bhakAraH skaMdha ucyate ॥ makAro hRdayaM zaMbhormahAdevasya yoginaH ॥38॥

यकारादिसकारान्ता विभोर्वै सप्तधातवः ॥ हकारो नाभिरूपो हि क्षकारो घ्राण उच्यते ॥३९॥

yakArAdisakArAntA vibhorvai saptadhAtavaH ॥ hakAro nAbhirUpo hi kSakAro ghrANa ucyate ॥39॥

एवं शब्दमयं रूपमगुणस्य गुणात्मनः॥ दृष्ट्वा तमुमया सार्द्धं कृतार्थोऽभून्मया हरिः ॥2-1-8-४०॥

evaM zabdamayaM rUpamaguNasya guNAtmanaH॥ dRSTvA tamumayA sArddhaM kRtArtho'bhUnmayA hariH ॥2-1-8-40॥

एवं दृष्ट्वा महेशानं शब्दब्रह्मतनुं शिवम् ॥ प्रणम्य च मया विष्णुः पुनश्चापश्यदूर्द्ध्वतः॥४१॥

evaM dRSTvA mahezAnaM zabdabrahmatanuM zivam ॥ praNamya ca mayA viSNuH punazcApazyadUrddhvataH॥41॥

ॐकारप्रभवं मंत्रं कलापंचकसंयुतम् ॥ शुद्धस्फटिकसंकाशं शुभाष्टत्रिंशदक्षरम् ॥ ४२ ॥

OMkAraprabhavaM maMtraM kalApaMcakasaMyutam ॥ zuddhasphaTikasaMkAzaM zubhASTatriMzadakSaram ॥ 42 ॥

मेधाकारमभूद्भूयस्सर्वधर्मार्थसाधकम् ॥ गायत्रीप्रभवं मंत्रं सहितं वश्यकारकम् ॥ ४३ ॥

medhAkAramabhUdbhUyassarvadharmArthasAdhakam ॥ gAyatrIprabhavaM maMtraM sahitaM vazyakArakam ॥ 43 ॥

चतुर्विंशतिवर्णाढ्यं चतुष्कालमनुत्तमम् ॥ अथ पंचसितं मंत्रं कलाष्टक समायुतम् ॥ ४४ ॥

caturviMzativarNADhyaM catuSkAlamanuttamam ॥ atha paMcasitaM maMtraM kalASTaka samAyutam ॥ 44 ॥

आभिचारिकमत्यर्थं प्रायस्त्रिंशच्छुभाक्षरम् ॥ यजुर्वेदसमायुक्तं पञ्चविंशच्छुभाक्षरम् ॥४५॥

AbhicArikamatyarthaM prAyastriMzacchubhAkSaram ॥ yajurvedasamAyuktaM paJcaviMzacchubhAkSaram ॥45॥

कलाष्टकसमा युक्तं सुश्वेतं शांतिकं तथा ॥ त्रयोदशकलायुक्तं बालाद्यैस्सह लोहितम् ॥ ४६ ॥

kalASTakasamA yuktaM suzvetaM zAMtikaM tathA ॥ trayodazakalAyuktaM bAlAdyaissaha lohitam ॥ 46 ॥

बभूवुरस्य चोत्पत्तिवृद्धिसंहारकारणम् ॥ वर्णा एकाधिकाः षष्टिरस्य मंत्रवरस्य तु ॥ ४७ ॥

babhUvurasya cotpattivRddhisaMhArakAraNam ॥ varNA ekAdhikAH SaSTirasya maMtravarasya tu ॥ 47 ॥

पुनर्मृत्युंजयं मन्त्रं पञ्चाक्षरमतः परम् ॥ चिंतामणिं तथा मंत्रं दक्षिणामूर्ति संज्ञकम् ॥ ४८ ॥

punarmRtyuMjayaM mantraM paJcAkSaramataH param ॥ ciMtAmaNiM tathA maMtraM dakSiNAmUrti saMjJakam ॥ 48 ॥

ततस्तत्त्वमसीत्युक्तं महावाक्यं हरस्य च ॥ पञ्चमंत्रांस्तथा लब्ध्वा जजाप भगवान्हरिः ॥ ४९ ॥

tatastattvamasItyuktaM mahAvAkyaM harasya ca ॥ paJcamaMtrAMstathA labdhvA jajApa bhagavAnhariH ॥ 49 ॥

अथ दृष्ट्वा कलावर्णमृग्यजुस्सामरूपिणम् ॥ ईशानमीशमुकुटं पुरुषाख्यं पुरातनम् ॥ 2-1-8-५० ॥

atha dRSTvA kalAvarNamRgyajussAmarUpiNam ॥ IzAnamIzamukuTaM puruSAkhyaM purAtanam ॥ 2-1-8-50 ॥

अघोरहृदयं हृद्यं सर्वगुह्यं सदाशिवम् ॥ वामपादं महादेवं महाभोगीन्द्रभूषणम् ॥ ५१ ॥

aghorahRdayaM hRdyaM sarvaguhyaM sadAzivam ॥ vAmapAdaM mahAdevaM mahAbhogIndrabhUSaNam ॥ 51 ॥

विश्वतः पादवन्तं तं विश्वतोक्षिकरं शिवम् ॥ ब्रह्मणोऽधिपति सर्गस्थितिसंहारकारणम् ॥ ५२ ॥

vizvataH pAdavantaM taM vizvatokSikaraM zivam ॥ brahmaNo'dhipati sargasthitisaMhArakAraNam ॥ 52 ॥

तुष्टाव वाग्भिरिष्टाभिस्साम्बं वरदमीश्वरम् ॥ मया च सहितो विष्णुर्भगवांस्तुष्टचेतसा ॥ ५३ ॥

tuSTAva vAgbhiriSTAbhissAmbaM varadamIzvaram ॥ mayA ca sahito viSNurbhagavAMstuSTacetasA ॥ 53 ॥