सूत उवाच ॥ एतस्मिन्समये विप्रा नारदो मुनिसत्तमः ॥ ब्रह्मपुत्रो विनीतात्मा तपोर्थं मन आदधे॥१॥

sUta uvAca ॥ etasminsamaye viprA nArado munisattamaH ॥ brahmaputro vinItAtmA taporthaM mana Adadhe॥1॥

हिमशैलगुहा काचिदेका परमशोभना ॥ यत्समीपे सुरनदी सदा वहति वेगतः॥२॥

himazailaguhA kAcidekA paramazobhanA ॥ yatsamIpe suranadI sadA vahati vegataH॥2॥

तत्राश्रमो महादिव्यो नानाशोभासमन्वितः ॥ तपोर्थं स ययौ तत्र नारदो दिव्यदर्शनः ॥ ३ ॥

tatrAzramo mahAdivyo nAnAzobhAsamanvitaH ॥ taporthaM sa yayau tatra nArado divyadarzanaH ॥ 3 ॥

तां दृष्ट्वा मुनिशार्दूलस्तेपे स सुचिरं तपः ॥ बध्वासनं दृढं मौनी प्राणानायम्य शुद्धधीः ॥ ४ ॥

tAM dRSTvA munizArdUlastepe sa suciraM tapaH ॥ badhvAsanaM dRDhaM maunI prANAnAyamya zuddhadhIH ॥ 4 ॥

चक्रे मुनिस्समाधिं तमहम्ब्रह्मेति यत्र ह ॥ विज्ञानं भवति ब्रह्मसाक्षात्कारकरं द्विजाः ॥५॥

cakre munissamAdhiM tamahambrahmeti yatra ha ॥ vijJAnaM bhavati brahmasAkSAtkArakaraM dvijAH ॥5॥

इत्थं तपति तस्मिन्वै नारदे मुनिसत्तमे ॥ चकंपेऽथ शुनासीरो मनस्संतापविह्वलः ॥ ६ ॥

itthaM tapati tasminvai nArade munisattame ॥ cakaMpe'tha zunAsIro manassaMtApavihvalaH ॥ 6 ॥

मनसीति विचिंत्यासौ मुनिर्मे राज्यमिच्छति ॥ तद्विघ्नकरणार्थं हि हरिर्यत्नमियेष सः ॥ ७ ॥

manasIti viciMtyAsau munirme rAjyamicchati ॥ tadvighnakaraNArthaM hi hariryatnamiyeSa saH ॥ 7 ॥

सस्मार स्मरं शक्रश्चेतसा देवनायकः ॥ आजगाम द्रुतं कामस्समधीर्महिषीसुतः ॥८॥

sasmAra smaraM zakrazcetasA devanAyakaH ॥ AjagAma drutaM kAmassamadhIrmahiSIsutaH ॥8॥

अथागतं स्मरं दृष्ट्वा संबोध्य सुरराट् प्रभुः ॥ उवाच तं प्रपश्याशु स्वार्थे कुटिलशेमुषिः ॥ ९ ॥

athAgataM smaraM dRSTvA saMbodhya surarAT prabhuH ॥ uvAca taM prapazyAzu svArthe kuTilazemuSiH ॥ 9 ॥

इन्द्र उवाच ॥ मित्रवर्य्य महावीर सर्वदा हितकारक ॥ शृणु प्रीत्या वचो मे त्वं कुरु साहाय्यमात्मना ॥ 2-1-2-१० ॥

indra uvAca ॥ mitravaryya mahAvIra sarvadA hitakAraka ॥ zRNu prItyA vaco me tvaM kuru sAhAyyamAtmanA ॥ 2-1-2-10 ॥

त्वद्बलान्मे बहूनाञ्च तपोगर्वो विनाशितः ॥ मद्राज्यस्थिरता मित्र त्वदनुग्रहतस्सदा ॥ ११ ॥

tvadbalAnme bahUnAJca tapogarvo vinAzitaH ॥ madrAjyasthiratA mitra tvadanugrahatassadA ॥ 11 ॥

हिमशैलगुहायां हि मुनिस्तपति नारदः ॥ मनसोद्दिश्य विश्वेशं महासंयमवान्दृढः ॥१२॥

himazailaguhAyAM hi munistapati nAradaH ॥ manasoddizya vizvezaM mahAsaMyamavAndRDhaH ॥12॥

याचेन्न विधितो राज्यं स ममेति विशंकितः॥ अद्यैव गच्छ तत्र त्वं तत्तपोविघ्नमाचर॥१३॥

yAcenna vidhito rAjyaM sa mameti vizaMkitaH॥ adyaiva gaccha tatra tvaM tattapovighnamAcara॥13॥

इत्याज्ञप्तो महेन्द्रेण स कामस्समधु प्रियः॥ जगाम तत्स्थलं गर्वादुपायं स्वञ्चकार ह॥१४॥

ityAjJapto mahendreNa sa kAmassamadhu priyaH॥ jagAma tatsthalaM garvAdupAyaM svaJcakAra ha॥14॥

रचयामास तत्राशु स्वकलास्सकला अपि ॥ वसंतोपि स्वप्रभावं चकार विविधं मदात् ॥१५॥

racayAmAsa tatrAzu svakalAssakalA api ॥ vasaMtopi svaprabhAvaM cakAra vividhaM madAt ॥15॥

न बभूव मुनेश्चेतो विकृतं मुनिसत्तमाः ॥ भ्रष्टो बभूव तद्गर्वो महेशानुग्रहेण ह ॥ १६ ॥

na babhUva munezceto vikRtaM munisattamAH ॥ bhraSTo babhUva tadgarvo mahezAnugraheNa ha ॥ 16 ॥

शृणुतादरतस्तत्र कारणं शौनकादयः ॥ ईश्वरानुग्रहेणात्र न प्रभावः स्मरस्य हि ॥१७॥

zRNutAdaratastatra kAraNaM zaunakAdayaH ॥ IzvarAnugraheNAtra na prabhAvaH smarasya hi ॥17॥

अत्रैव शम्भुनाऽकारि सुतपश्च स्मरारिणा ॥ अत्रैव दग्धस्तेनाशु कामो मुनितपोपहः ॥ १८ ॥

atraiva zambhunA'kAri sutapazca smarAriNA ॥ atraiva dagdhastenAzu kAmo munitapopahaH ॥ 18 ॥

कामजीवनहेतोर्हि रत्या संप्रार्थितैस्सुरैः ॥ सम्प्रार्थित उवाचेदं शंकरो लोकशंकरः ॥ १९ ॥

kAmajIvanahetorhi ratyA saMprArthitaissuraiH ॥ samprArthita uvAcedaM zaMkaro lokazaMkaraH ॥ 19 ॥

कंचित्समयमासाद्य जीविष्यति सुराः स्मरः ॥ परं त्विह स्मरोपायश्चरिष्यति न कश्चन ॥2-1-2-२०॥

kaMcitsamayamAsAdya jIviSyati surAH smaraH ॥ paraM tviha smaropAyazcariSyati na kazcana ॥2-1-2-20॥

इह यावद्दृश्यते भूर्जनैः स्थित्वाऽमरास्सदा ॥ कामबाणप्रभावोत्र न चलिष्यत्यसंशयम्॥२१॥

iha yAvaddRzyate bhUrjanaiH sthitvA'marAssadA ॥ kAmabANaprabhAvotra na caliSyatyasaMzayam॥21॥

इति शंभूक्तितः कामो मिथ्यात्मगतिकस्तदा ॥ नारदे स जगामाशु दिवमिन्द्रसमीपतः ॥ २२ ॥

iti zaMbhUktitaH kAmo mithyAtmagatikastadA ॥ nArade sa jagAmAzu divamindrasamIpataH ॥ 22 ॥

आचख्यौ सर्ववृत्तांतं प्रभावं च मुनेः स्मरः ॥ तदाज्ञया ययौ स्थानं स्वकीयं स मधुप्रियः ॥ २३ ॥

Acakhyau sarvavRttAMtaM prabhAvaM ca muneH smaraH ॥ tadAjJayA yayau sthAnaM svakIyaM sa madhupriyaH ॥ 23 ॥

विस्मितोभूत्सुराधीशः प्रशशंसाथ नारदम् ॥ तद्वृत्तांतानभिज्ञो हि मोहितश्शिवमायया ॥ २४ ॥

vismitobhUtsurAdhIzaH prazazaMsAtha nAradam ॥ tadvRttAMtAnabhijJo hi mohitazzivamAyayA ॥ 24 ॥

दुर्ज्ञेया शांभवी माया सर्वेषां प्राणिनामिह ॥ भक्तं विनार्पितात्मानं तया संमोह्यते जगत् ॥२५॥

durjJeyA zAMbhavI mAyA sarveSAM prANinAmiha ॥ bhaktaM vinArpitAtmAnaM tayA saMmohyate jagat ॥25॥

नारदोऽपि चिरं तस्थौ तत्रेशानुग्रहेण ह ॥ पूर्णं मत्वा तपस्तत्स्वं विरराम ततो मुनिः ॥ २६ ॥

nArado'pi ciraM tasthau tatrezAnugraheNa ha ॥ pUrNaM matvA tapastatsvaM virarAma tato muniH ॥ 26 ॥

कामोप्यजेयं निजं मत्वा गर्वितोऽभून्मुनीश्वरः ॥ वृथैव विगतज्ञानश्शिवमायाविमोहितः ॥ २७ ॥

kAmopyajeyaM nijaM matvA garvito'bhUnmunIzvaraH ॥ vRthaiva vigatajJAnazzivamAyAvimohitaH ॥ 27 ॥

धन्या धन्या महामाया शांभवी मुनिसत्तमाः ॥ तद्गतिं न हि पश्यंति विष्णुब्रह्मादयोपि हि ॥ २८ ॥

dhanyA dhanyA mahAmAyA zAMbhavI munisattamAH ॥ tadgatiM na hi pazyaMti viSNubrahmAdayopi hi ॥ 28 ॥

तया संमोहितोतीव नारदो मुनिसत्तमः ॥ कैलासं प्रययौ शीघ्रं स्ववृत्तं गदितुं मदी ॥२९॥

tayA saMmohitotIva nArado munisattamaH ॥ kailAsaM prayayau zIghraM svavRttaM gadituM madI ॥29॥

रुद्रं नत्वाब्रवीत्सर्वं स्ववृत्तङ्गर्ववान्मुनिः ॥ मत्वात्मानं महात्मानं स्वप्रभुञ्च स्मरञ्जयम्॥2-1-2-३०॥

rudraM natvAbravItsarvaM svavRttaGgarvavAnmuniH ॥ matvAtmAnaM mahAtmAnaM svaprabhuJca smaraJjayam॥2-1-2-30॥

तच्छ्रुत्वा शंकरः प्राह नारदं भक्तवत्सलः ॥ स्वमायामोहितं हेत्वनभिज्ञं भ्रष्टचेतसम् ॥३१॥

tacchrutvA zaMkaraH prAha nAradaM bhaktavatsalaH ॥ svamAyAmohitaM hetvanabhijJaM bhraSTacetasam ॥31॥

रुद्र उवाच ॥ हे तात नारद प्राज्ञ धन्यस्त्वं शृणु मद्वचः॥ वाच्यमेवं न कुत्रापि हरेरग्रे विशेषतः॥३२॥

rudra uvAca ॥ he tAta nArada prAjJa dhanyastvaM zRNu madvacaH॥ vAcyamevaM na kutrApi hareragre vizeSataH॥32॥

पृच्छमानोऽपि न ब्रूयाः स्ववृत्तं मे यदुक्तवान्॥ गोप्यं गोप्यं सर्वथा हि नैव वाच्यं कदाचन॥३३॥

pRcchamAno'pi na brUyAH svavRttaM me yaduktavAn॥ gopyaM gopyaM sarvathA hi naiva vAcyaM kadAcana॥33॥

शास्म्यहं त्वां विशेषेण मम प्रियतमो भवान् ॥ विष्णुभक्तो यतस्त्वं हि तद्भक्तोतीव मेऽनुगः ॥३४॥

zAsmyahaM tvAM vizeSeNa mama priyatamo bhavAn ॥ viSNubhakto yatastvaM hi tadbhaktotIva me'nugaH ॥34॥

शास्तिस्मेत्थञ्च बहुशो रुद्रस्सूतिकरः प्रभुः । नारदो न हितं मेने शिवमायाविमोहितः ॥३५॥

zAstismetthaJca bahuzo rudrassUtikaraH prabhuH । nArado na hitaM mene zivamAyAvimohitaH ॥35॥

प्रबला भाविनी कर्म गतिर्ज्ञेया विचक्षणैः॥ न निवार्या जनैः कैश्चिदपीच्छा सैव शांकरी॥३६॥

prabalA bhAvinI karma gatirjJeyA vicakSaNaiH॥ na nivAryA janaiH kaizcidapIcchA saiva zAMkarI॥36॥

ततस्स मुनिवर्यो हि ब्रह्मलोकं जगाम ह ॥ विधिं नत्वाऽब्रवीत्कामजयं स्वस्य तपोबलात् ॥३७॥

tatassa munivaryo hi brahmalokaM jagAma ha ॥ vidhiM natvA'bravItkAmajayaM svasya tapobalAt ॥37॥

तदाकर्ण्य विधिस्सोथ स्मृत्वा शम्भुपदाम्बुजम् ॥ ज्ञात्वा सर्वं कारणं तन्निषिषेध सुतं तदा ॥३८॥

tadAkarNya vidhissotha smRtvA zambhupadAmbujam ॥ jJAtvA sarvaM kAraNaM tanniSiSedha sutaM tadA ॥38॥

मेने हितन्न विध्युक्तं नारदो ज्ञानिसत्तमः ॥ शिवमायामोहितश्च रूढचित्तमदांकुरः ॥३९॥

mene hitanna vidhyuktaM nArado jJAnisattamaH ॥ zivamAyAmohitazca rUDhacittamadAMkuraH ॥39॥

शिवेच्छा यादृशी लोके भवत्येव हि सा तदा ॥ तदधीनं जगत्सर्वं वचस्तंत्यांत स्थितं यतः॥2-1-2-४०॥

zivecchA yAdRzI loke bhavatyeva hi sA tadA ॥ tadadhInaM jagatsarvaM vacastaMtyAMta sthitaM yataH॥2-1-2-40॥

नारदोऽथ ययौ शीघ्रं विष्णुलोकं विनष्टधीः ॥ मदांकुरमना वृत्तं गदितुं स्वं तदग्रतः ॥४१॥

nArado'tha yayau zIghraM viSNulokaM vinaSTadhIH ॥ madAMkuramanA vRttaM gadituM svaM tadagrataH ॥41॥

आगच्छंतं मुनिन्दृष्ट्वा नारदं विष्णुरादरात्॥ उत्थित्वाग्रे गतोऽरं तं शिश्लेषज्ञातहेतुकः ॥ ४२ ॥

AgacchaMtaM munindRSTvA nAradaM viSNurAdarAt॥ utthitvAgre gato'raM taM zizleSajJAtahetukaH ॥ 42 ॥

स्वासने समुपावेश्य स्मृत्वा शिवपदाम्बुजम् ॥ हरिः प्राह वचस्तथ्यं नारदं मदनाशनम् ॥ ४३ ॥

svAsane samupAvezya smRtvA zivapadAmbujam ॥ hariH prAha vacastathyaM nAradaM madanAzanam ॥ 43 ॥

विष्णुरुवाच ॥ कुत आगम्यते तात किमर्थमिह चागतः ॥ धन्यस्त्वं मुनिशार्दूल तीर्थोऽहं तु तवागमात् ॥ ४४ ॥

viSNuruvAca ॥ kuta Agamyate tAta kimarthamiha cAgataH ॥ dhanyastvaM munizArdUla tIrtho'haM tu tavAgamAt ॥ 44 ॥

विष्णुवाक्यमिति श्रुत्वा नारदो गर्वितो मुनिः ॥ स्ववृत्तं सर्वमाचष्ट समदं मदमोहितः ॥ ४५ ॥

viSNuvAkyamiti zrutvA nArado garvito muniH ॥ svavRttaM sarvamAcaSTa samadaM madamohitaH ॥ 45 ॥

श्रुत्वा मुनिवचो विष्णुस्समदं कारणं ततः ॥ ज्ञातवानखिलं स्मृत्वा शिवपादाम्बुजं हृदि ॥४६॥

zrutvA munivaco viSNussamadaM kAraNaM tataH ॥ jJAtavAnakhilaM smRtvA zivapAdAmbujaM hRdi ॥46॥

तुष्टाव गिरिशं भक्त्या शिवात्मा शैवराड् हरिः॥ सांजलिर्विसुधीर्नम्रमस्तकः परमेश्वरम् ॥४७ ॥

tuSTAva girizaM bhaktyA zivAtmA zaivarAD hariH॥ sAMjalirvisudhIrnamramastakaH paramezvaram ॥47 ॥

विष्णुरुवाच ॥ देवदेव महादेव प्रसीद परमेश्वर ॥ धन्यस्त्वं शिव धन्या ते माया सर्व विमोहिनी ॥ ४८ ॥

viSNuruvAca ॥ devadeva mahAdeva prasIda paramezvara ॥ dhanyastvaM ziva dhanyA te mAyA sarva vimohinI ॥ 48 ॥

इत्यादि स स्तुतिं कृत्वा शिवस्य परमात्मनः ॥ निमील्य नयने ध्यात्वा विरराम पदाम्बुजम् ॥४९॥

ityAdi sa stutiM kRtvA zivasya paramAtmanaH ॥ nimIlya nayane dhyAtvA virarAma padAmbujam ॥49॥

यत्कर्तव्यं शंकरस्य स ज्ञात्वा विश्वपालकः ॥ शिवशासनतः प्राह हृदाथ मुनिसत्तमम् ॥ 2-1-2-५० ॥

yatkartavyaM zaMkarasya sa jJAtvA vizvapAlakaH ॥ zivazAsanataH prAha hRdAtha munisattamam ॥ 2-1-2-50 ॥

विष्णुरुवाच ॥ धन्यस्त्वं मुनिशार्दूल तपोनिधिरुदारधीः ॥ भक्तित्रिकं न यस्यास्ति काममोहादयो मुने ॥५१॥

viSNuruvAca ॥ dhanyastvaM munizArdUla taponidhirudAradhIH ॥ bhaktitrikaM na yasyAsti kAmamohAdayo mune ॥51॥

विकारास्तस्य सद्यो वै भवंत्यखिलदुःखदाः ॥ नैष्ठिको ब्रह्मचारी त्वं ज्ञानवैराग्यवान्सदा ॥ ५२ ॥

vikArAstasya sadyo vai bhavaMtyakhiladuHkhadAH ॥ naiSThiko brahmacArI tvaM jJAnavairAgyavAnsadA ॥ 52 ॥

कथं कामविकारी स्या जन्मना विकृतस्सुधीः ॥ इत्याद्युक्तं वचो भूरि श्रुत्वा स मुनिसत्तमः ॥५३॥

kathaM kAmavikArI syA janmanA vikRtassudhIH ॥ ityAdyuktaM vaco bhUri zrutvA sa munisattamaH ॥53॥

विजहास हृदा नत्वा प्रत्युवाच वचो हरिम् ॥ नारद उवाच ॥ किं प्रभावः स्मरः स्वामिन्कृपा यद्यस्ति ते मयि ॥ ५४ ॥

vijahAsa hRdA natvA pratyuvAca vaco harim ॥ nArada uvAca ॥ kiM prabhAvaH smaraH svAminkRpA yadyasti te mayi ॥ 54 ॥

इत्युक्त्वा हरिमानम्य ययौ यादृच्छिको मुनिः ॥५५॥

ityuktvA harimAnamya yayau yAdRcchiko muniH ॥55॥