🚧This site is under construction — data is currently being added and may be incomplete or change.🚧
🕉

Sanatan Dharma

सनातन धर्म — Hindu Scripture Knowledge Base

Chapter 42

अध्यायः 42

Koṭirudra Saṃhitā, Chapter 42

Shlokas (32)

+ Add Shloka

Kotirudra-samhita - Chapter 42 - Verse 1

Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 42 · Verse 1

ऋषय ऊचुः ॥ शिवः को वा हरिः को वा रुद्रः को वा विधिश्च कः ॥ एतेषु निर्गुणः को वा ह्येतं नश्छिन्धि संशयम् ॥ १ ॥

RSaya UcuH ॥ zivaH ko vA hariH ko vA rudraH ko vA vidhizca kaH ॥ eteSu nirguNaH ko vA hyetaM nazchindhi saMzayam ॥ 1 ॥

The sages said:— Who is Śiva? Who is Viṣṇu? Who is Rudra? Who is Brahmā? Of these who is Nirguṇa? Please clear this doubt of ours.

🤖 AI Generated

Kotirudra-samhita - Chapter 42 - Verse 2

Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 42 · Verse 2

सूत उवाच ॥ यच्चादौ हि समुत्पन्नं निर्गुणात्परमात्मनः ॥ तदेव शिवसंज्ञं हि वेदवेदांतिनो विदुः ॥ २ ॥

sUta uvAca ॥ yaccAdau hi samutpannaM nirguNAtparamAtmanaH ॥ tadeva zivasaMjJaM hi vedavedAMtino viduH ॥ 2 ॥

Sūta said:— Masters of the Vedas and Vedānta know that which originates from the Nirguṇa great soul as the one termed Śiva.

🤖 AI Generated

Kotirudra-samhita - Chapter 42 - Verse 3

Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 42 · Verse 3

तस्मात्प्रकृतिरुत्पन्ना पुरुषेण समन्विता ॥ ताभ्यान्तपः कृतं तत्र मूलस्थे च जले सुधीः ॥ ३ ॥

tasmAtprakRtirutpannA puruSeNa samanvitA ॥ tAbhyAntapaH kRtaM tatra mUlasthe ca jale sudhIH ॥ 3 ॥

From that nature arose and was united with the Purusha. They both performed austerities in the water at the root of the river.

🤖 AI Generated

Kotirudra-samhita - Chapter 42 - Verse 4

Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 42 · Verse 4

पञ्चकोशीति विख्याता काशी सर्वातिवल्लभा ॥ व्याप्तं च सकलं ह्येतत्तज्जलं विश्वतो गतम् ॥ ४ ॥

paJcakozIti vikhyAtA kAzI sarvAtivallabhA ॥ vyAptaM ca sakalaM hyetattajjalaM vizvato gatam ॥ 4 ॥

Kāśī is known as Panchakośī and is the most dear to all The whole universe is pervaded by that water which has spread all over the world.

🤖 AI Generated

Kotirudra-samhita - Chapter 42 - Verse 5

Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 42 · Verse 5

संभाव्य मायया युक्तस्तत्र सुप्तो हरिस्स वै ॥ नारायणेति विख्यातः प्रकृतिर्नारायणी मता ॥ ५ ॥

saMbhAvya mAyayA yuktastatra supto harissa vai ॥ nArAyaNeti vikhyAtaH prakRtirnArAyaNI matA ॥ 5 ॥

Viṣṇu famous as Nārāyaṇa slept there enveloped by Māyā. The Prakṛti is known as Nārāyaṇī (belonging to Nārāyaṇa.)

🤖 AI Generated

Kotirudra-samhita - Chapter 42 - Verse 6

Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 42 · Verse 6

तन्नाभिकमले यो वै जातस्स च पितामहः ॥ तेनैव तपसा दृष्टस्स वै विष्णुरुदाहृतः ॥ ६॥

tannAbhikamale yo vai jAtassa ca pitAmahaH ॥ tenaiva tapasA dRSTassa vai viSNurudAhRtaH ॥ 6॥

He who was born of his umbilical lotus was Pitāmaha. He who was seen by him through penance is said to be Viṣṇu.

🤖 AI Generated

Kotirudra-samhita - Chapter 42 - Verse 7

Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 42 · Verse 7

उभयोर्वादशमने यद्रूपं स दर्शितं बुधाः ॥ महादेवेति विख्यातं निर्गुणेन शिवेन हि ॥ ७ ॥

ubhayorvAdazamane yadrUpaM sa darzitaM budhAH ॥ mahAdeveti vikhyAtaM nirguNena zivena hi ॥ 7 ॥

The form that was revealed by Nirguṇa Śiva at the time of subduing the dispute between the two is, O learned ones, famous as Mahādeva.

🤖 AI Generated

Kotirudra-samhita - Chapter 42 - Verse 8

Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 42 · Verse 8

तेन प्रोक्तमहं शम्भुर्भविष्यामि कभालतः ॥ रुद्रो नाम स विख्यातो लोकानुग्रहकारकः ॥ ८ ॥

tena proktamahaM zambhurbhaviSyAmi kabhAlataH ॥ rudro nAma sa vikhyAto lokAnugrahakArakaH ॥ 8 ॥

This was said by him, “I will be Śiva with fire in my forehead.” He became famous by the name Rudra. He is the cause of blessing the worlds.

🤖 AI Generated

Kotirudra-samhita - Chapter 42 - Verse 9

Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 42 · Verse 9

ध्यानार्थं चैव सर्वेषामरूपो रूपवानभूत् ॥ स एव च शिवस्साक्षाद्भक्तवात्सल्यकारकः ॥ ९ ॥

dhyAnArthaM caiva sarveSAmarUpo rUpavAnabhUt ॥ sa eva ca zivassAkSAdbhaktavAtsalyakArakaH ॥ 9 ॥

The formless one became one with forms in order to facilitate meditation. He alone is Śiva himself, favourably disposed towards his devotees.

🤖 AI Generated

Kotirudra-samhita - Chapter 42 - Verse 10

Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 42 · Verse 10

शिवे त्रिगुणसम्भिन्ने रुद्रे तु गुणधामनि ॥ वस्तुतो न हि भेदोऽस्ति स्वर्णे तद्भूषणे यथा ॥ १० ॥

zive triguNasambhinne rudre tu guNadhAmani ॥ vastuto na hi bhedo'sti svarNe tadbhUSaNe yathA ॥ 10 ॥

Essentially there is no difference between Śiva who is different from the three Guṇas and Rudra the abode of Guṇas, as in the case of gold and an ornament made thereof.

🤖 AI Generated

Kotirudra-samhita - Chapter 42 - Verse 11

Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 42 · Verse 11

समानरूपकर्माणौ समभक्तगतिप्रदौ ॥ समानाखिलसंसेव्यौ नानालीलाविहारिणौ ॥ ११॥

samAnarUpakarmANau samabhaktagatipradau ॥ samAnAkhilasaMsevyau nAnAlIlAvihAriNau ॥ 11॥

Their forms and activities are the same; they bestow good goal on the devotees equally; they are equally worthy of being served by all and they indulge in various divine sports.

🤖 AI Generated

Kotirudra-samhita - Chapter 42 - Verse 12

Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 42 · Verse 12

सर्वथा शिवरूपो हि रुद्रो रौद्रपराक्रमः॥ उत्पन्नो भक्तकार्यार्थं हरिब्रह्मसहायकृत् ॥ १२॥

sarvathA zivarUpo hi rudro raudraparAkramaH॥ utpanno bhaktakAryArthaM haribrahmasahAyakRt ॥ 12॥

Rudra of terrible exploits has the form of Śiva in every respect. He was born for carrying out the tasks of the devotees. He helps Viṣṇu and Brahmā.

🤖 AI Generated

Kotirudra-samhita - Chapter 42 - Verse 13

Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 42 · Verse 13

अन्ये च ये समुत्पन्ना यथानुक्रमतो लयम् ॥ यांति नैव तथा रुद्रः शिवे रुद्रो विलीयते ॥ ४३ ॥

anye ca ye samutpannA yathAnukramato layam ॥ yAMti naiva tathA rudraH zive rudro vilIyate ॥ 43 ॥

Other beings and gods who are born get dissolved in due order but not so Rudra. Rudra gets merged in Śiva.

🤖 AI Generated

Kotirudra-samhita - Chapter 42 - Verse 14

Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 42 · Verse 14

ते वै रुद्रं मिलित्वा तु प्रयान्ति प्रकृता इमे ॥ इमान्रुद्रो मिलित्वा तु न याति श्रुतिशासनम् ॥ १४॥

te vai rudraM militvA tu prayAnti prakRtA ime ॥ imAnrudro militvA tu na yAti zrutizAsanam ॥ 14॥

This is the directive in the Vedas that all these Prākṛtas (born of Prakṛti) meet Rudra and go but Rudra does not meet these and go.

🤖 AI Generated

Kotirudra-samhita - Chapter 42 - Verse 15

Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 42 · Verse 15

सर्वे रुद्रं भजन्त्येव रुद्रः कञ्चिद्भजेन्न हि ॥ स्वात्मना भक्तवात्सल्याद्भजत्येव कदाचन ॥ १५ ॥

sarve rudraM bhajantyeva rudraH kaJcidbhajenna hi ॥ svAtmanA bhaktavAtsalyAdbhajatyeva kadAcana ॥ 15 ॥

All worship Rudra but Rudra does not worship any one. Yet due to his favourable attitude to his devotees sometimes he worships himself.

🤖 AI Generated

Kotirudra-samhita - Chapter 42 - Verse 16

Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 42 · Verse 16

अन्यं भजन्ति ये नित्यं तस्मिंस्ते लीनतां गताः ॥ तेनैव रुद्रं ते प्राप्ताः कालेन महता बुधाः ॥ १६ ॥

anyaM bhajanti ye nityaM tasmiMste lInatAM gatAH ॥ tenaiva rudraM te prAptAH kAlena mahatA budhAH ॥ 16 ॥

Those who worship others get dissolved in them. That is why they attain Rudra in due course, O learned ones.

🤖 AI Generated

Kotirudra-samhita - Chapter 42 - Verse 17

Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 42 · Verse 17

रुद्रभक्तास्तु ये केचित्तत्क्षणं शिवतां गताः ॥ अन्यापेक्षा न वै तेषां श्रुतिरेषा सनातनी ॥ १७ ॥

rudrabhaktAstu ye kecittatkSaNaM zivatAM gatAH ॥ anyApekSA na vai teSAM zrutireSA sanAtanI ॥ 17 ॥

Those who are Rudra’s devotees attain the state of Śiva in a trice. They need not depend on any one else. This is the eternal statement in the Vedas.

🤖 AI Generated

Kotirudra-samhita - Chapter 42 - Verse 18

Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 42 · Verse 18

अज्ञानं विविधं ह्येतद्विज्ञानं विविधं न हि ॥ तत्प्रकारमहं वक्ष्ये शृणुतादरतो द्विजाः ॥ १८॥

ajJAnaM vividhaM hyetadvijJAnaM vividhaM na hi ॥ tatprakAramahaM vakSye zRNutAdarato dvijAH ॥ 18॥

O brahmins, ignorance is of various types. Perfect knowledge is not so. I shall explain their modes. Listen respectively.

🤖 AI Generated

Kotirudra-samhita - Chapter 42 - Verse 19

Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 42 · Verse 19

ब्रह्मादि तृणपर्यंतं यत्किंचिद्दृश्यते त्विह ॥ तत्सर्वं शिव एवास्ति मिथ्या नानात्वकल्पना ॥ १९ ॥

brahmAdi tRNaparyaMtaM yatkiMciddRzyate tviha ॥ tatsarvaM ziva evAsti mithyA nAnAtvakalpanA ॥ 19 ॥

Whatever is seen here beginning with Brahmā is Śiva himself. The concept of manifoldness is unreal.

🤖 AI Generated

Kotirudra-samhita - Chapter 42 - Verse 20

Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 42 · Verse 20

सृष्टेः पूर्वं शिवः प्रोक्तः सृष्टेर्मध्ये शिवस्तथा॥ सृष्टेरन्ते शिवः प्रोक्तस्सर्वशून्ये तदा शिवः ॥ २०॥

sRSTeH pUrvaM zivaH proktaH sRSTermadhye zivastathA॥ sRSTerante zivaH proktassarvazUnye tadA zivaH ॥ 20॥

Śiva is said to be before creation. Śiva is there in the midst of creation. Śiva is said to be at the end of creation. When everything is a void, Sadāśiva exists.

🤖 AI Generated

Kotirudra-samhita - Chapter 42 - Verse 21

Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 42 · Verse 21

तस्माच्चतुर्गुणः प्रोक्तः शिव एव मुनीश्वराः॥ स एव सगुणो ज्ञेयः शक्तिमत्त्वाद्द्विधापि सः ॥ २१॥

tasmAccaturguNaH proktaH ziva eva munIzvarAH॥ sa eva saguNo jJeyaH zaktimattvAddvidhApi saH ॥ 21॥

O great sages, thus Śiva is fourfold. He alone shall be known as Saguṇa. In view of the possession of Śakti he is twofold.

🤖 AI Generated

Kotirudra-samhita - Chapter 42 - Verse 22

Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 42 · Verse 22

येनैव विष्णवे दत्तास्सर्वे वेदास्सनातनाः ॥ वर्णा मात्रा ह्यनैकाश्च ध्यानं स्वस्य च पूजनम् ॥ २२॥

yenaiva viSNave dattAssarve vedAssanAtanAH ॥ varNA mAtrA hyanaikAzca dhyAnaM svasya ca pUjanam ॥ 22॥

It is by him that the eternal Vedas, syllables, syllabic instants and his meditation and worship were given to Viṣṇu.

🤖 AI Generated

Kotirudra-samhita - Chapter 42 - Verse 23

Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 42 · Verse 23

ईशानः सर्वविद्यानां श्रुतिरेषा सनातनी ॥ वेदकर्ता वेदपतिस्तस्माच्छंभुरुदाहृतः ॥ २३॥

IzAnaH sarvavidyAnAM zrutireSA sanAtanI ॥ vedakartA vedapatistasmAcchaMbhurudAhRtaH ॥ 23॥

The eternal Śruti says—“Īśānaḥ Sarvavidyānām”. Hence Śiva is the creator of the Vedas and the lord of the Vedas.

🤖 AI Generated

Kotirudra-samhita - Chapter 42 - Verse 24

Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 42 · Verse 24

स एव शंकरः साक्षात्सर्वानुग्रहकारकः ॥ कर्ता भर्ता च हर्ता च साक्षी निर्गुण एव सः॥ २४॥

sa eva zaMkaraH sAkSAtsarvAnugrahakArakaH ॥ kartA bhartA ca hartA ca sAkSI nirguNa eva saH॥ 24॥

He alone is Śiva himself who blesses all. He is the creator, sustainer and annihilator. He is the cosmic witness and Nirguṇa.

🤖 AI Generated

Kotirudra-samhita - Chapter 42 - Verse 25

Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 42 · Verse 25

अन्येषां कालमानं च कालस्य कलना न हि ॥ महाकालस्स्वयं साक्षान्महाकालीसमाश्रितः ॥ २५॥

anyeSAM kAlamAnaM ca kAlasya kalanA na hi ॥ mahAkAlassvayaM sAkSAnmahAkAlIsamAzritaH ॥ 25॥

Restriction of time is for others and not for Rudra. He is Mahākāla himself associating with Mahākālī.

🤖 AI Generated

Kotirudra-samhita - Chapter 42 - Verse 26

Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 42 · Verse 26

तथा च ब्राह्मणा रुद्रं तथा कालीं प्रचक्षते॥ सर्वं ताभ्यान्ततः प्राप्तमिच्छया सत्यलीलया॥ २६॥

tathA ca brAhmaNA rudraM tathA kAlIM pracakSate॥ sarvaM tAbhyAntataH prAptamicchayA satyalIlayA॥ 26॥

It is so that Brahmins mention Rudra and Kālī. Thanks to their wish and truthful sports everything is obtained by them.

🤖 AI Generated

Kotirudra-samhita - Chapter 42 - Verse 27

Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 42 · Verse 27

न तस्योत्पादकः कश्चिद्भर्ता हर्ता न तस्य हि ॥ स्वयं सर्वस्य हेतुस्ते कार्यभूताच्युतादयः ॥ २७ ॥

na tasyotpAdakaH kazcidbhartA hartA na tasya hi ॥ svayaM sarvasya hetuste kAryabhUtAcyutAdayaH ॥ 27 ॥

He has no progenitor, no sustainer and no annihilator. He himself is the cause of all Viṣṇu and others are his creations.

🤖 AI Generated

Kotirudra-samhita - Chapter 42 - Verse 28

Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 42 · Verse 28

स्वयं च कारणं कार्यं स्वस्य नैव कदाचन ॥ एकोव्यनेकतां यातोप्यनेकोप्येकतां व्रजेत् ॥ २८॥

svayaM ca kAraNaM kAryaM svasya naiva kadAcana ॥ ekovyanekatAM yAtopyanekopyekatAM vrajet ॥ 28॥

He is not the creation of any one. Though single he assumes manifold shapes. Seeming to be many he becomes unified into one.

🤖 AI Generated

Kotirudra-samhita - Chapter 42 - Verse 29

Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 42 · Verse 29

एकं बीजं बहिर्भूत्वा पुनर्बीजं च जायते ॥ बहुत्वे च स्वयं सर्वं शिवरूपी महेश्वरः ॥ २९ ॥

ekaM bIjaM bahirbhUtvA punarbIjaM ca jAyate ॥ bahutve ca svayaM sarvaM zivarUpI mahezvaraH ॥ 29 ॥

A single seed grows into a tree and produces many seeds. Even in their multiplicity they are of one tree. Maheśvara in the form of Śiva is verily like this.

🤖 AI Generated

Kotirudra-samhita - Chapter 42 - Verse 30

Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 42 · Verse 30

एतत्परं शिवज्ञानं तत्त्वतस्तदुदाहृतम् ॥ जानाति ज्ञानवानेव नान्यः कश्चिदृषीश्वराः ॥ ३० ॥

etatparaM zivajJAnaM tattvatastadudAhRtam ॥ jAnAti jJAnavAneva nAnyaH kazcidRSIzvarAH ॥ 30 ॥

This is the great knowledge of Śiva explained factually. O great sages, only the wise know this, none else.

🤖 AI Generated

Kotirudra-samhita - Chapter 42 - Verse 31

Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 42 · Verse 31

मुनय ऊचुः ॥ ज्ञानं सलक्षणं ब्रूहि यज्ज्ञात्वा शिवताम्व्रजेत् ॥ कथं शिवश्च तत्सर्वं सर्वं वा शिव एव च ॥ ३१ ॥

munaya UcuH ॥ jJAnaM salakSaNaM brUhi yajjJAtvA zivatAmvrajet ॥ kathaM zivazca tatsarvaM sarvaM vA ziva eva ca ॥ 31 ॥

The sages said:— Please explain that knowledge with all its characteristics realising which one attains the state of Śiva. How is Śiva all and how is all Śiva?

🤖 AI Generated

Kotirudra-samhita - Chapter 42 - Verse 32

Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 42 · Verse 32

व्यास उवाच ॥ एतदाकर्ण्य वचनं सूतः पौराणिकोत्तमः ॥ स्मृत्वा शिवपदाम्भोजं मुनींस्तानब्रवीद्वचः ॥ ३२॥

vyAsa uvAca ॥ etadAkarNya vacanaM sUtaH paurANikottamaH ॥ smRtvA zivapadAmbhojaM munIMstAnabravIdvacaH ॥ 32॥

Vyāsa said:— On hearing these words, Sūta the excellent propounder of the Purāṇas remembered the lotus-like feet of Śiva and spoke these words to the sages.

🤖 AI Generated