॥ ऋषय ऊचुः ॥ सूतसूत महाभाग ज्ञानवानसि सुव्रत ॥ पुनरेव शिवस्य वै चरितं ब्रूहि विस्तरात् ॥ १ ॥

॥ RSaya UcuH ॥ sUtasUta mahAbhAga jJAnavAnasi suvrata ॥ punareva zivasya vai caritaM brUhi vistarAt ॥ 1 ॥

पुरातनाश्च राजान ऋषयो देवतास्तथा॥ आराधनञ्च तस्यैव चकुर्देववरस्य हि ॥ २ ॥

purAtanAzca rAjAna RSayo devatAstathA॥ ArAdhanaJca tasyaiva cakurdevavarasya hi ॥ 2 ॥

सूत उवाच॥ साधु पृष्टमृषिश्रेष्ठाः श्रूयतां कथयामि वः ॥ । चरित्रं शांकरं रम्यं शृण्वतां भुक्तिमुक्तिदम् ॥ ३ ॥

sUta uvAca॥ sAdhu pRSTamRSizreSThAH zrUyatAM kathayAmi vaH ॥ । caritraM zAMkaraM ramyaM zRNvatAM bhuktimuktidam ॥ 3 ॥

एतदेव पुरा पृष्टो नारदेन पितामहः ॥ प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा नारदं मुनिसत्तमम् ॥ ४ ॥

etadeva purA pRSTo nAradena pitAmahaH ॥ pratyuvAca prasannAtmA nAradaM munisattamam ॥ 4 ॥

ब्रह्मोवाच ॥ शृणु नारद सुप्रीत्या शांकरं चरितं वरम्॥ प्रवक्ष्यामि भवत्स्नेहान्महापातकनाशनम् ॥ ५॥

brahmovAca ॥ zRNu nArada suprItyA zAMkaraM caritaM varam॥ pravakSyAmi bhavatsnehAnmahApAtakanAzanam ॥ 5॥

रमया सहितो विष्णुश्शिवपूजां चकार ह ॥ कृपया परमेशस्य सर्वान्कामानवाप हि ॥ ६ ॥

ramayA sahito viSNuzzivapUjAM cakAra ha ॥ kRpayA paramezasya sarvAnkAmAnavApa hi ॥ 6 ॥

अहं पितामहश्चापि शिवपूजनकारकः ॥ तस्यैव कृपया तात विश्वसृष्टिकरस्सदा ॥ ७ ॥

ahaM pitAmahazcApi zivapUjanakArakaH ॥ tasyaiva kRpayA tAta vizvasRSTikarassadA ॥ 7 ॥

शिवपूजाकरा नित्यं मत्पुत्राः परमर्षयः ॥ अन्ये च ऋषयो ये ते शिवपूजनकारकाः ॥ ८ ॥

zivapUjAkarA nityaM matputrAH paramarSayaH ॥ anye ca RSayo ye te zivapUjanakArakAH ॥ 8 ॥

नारद त्वं विशेषेण शिवपूजनकारकः ॥ सप्तर्षयो वसिष्ठाद्याः शिवपूजनकारकाः॥ ९॥

nArada tvaM vizeSeNa zivapUjanakArakaH ॥ saptarSayo vasiSThAdyAH zivapUjanakArakAH॥ 9॥

अरुंधती मदासाध्वी लोपामुद्रा तथैव च ॥ अहल्या गौतमस्त्री च शिवपूजनकारिकाः॥ १०॥

aruMdhatI madAsAdhvI lopAmudrA tathaiva ca ॥ ahalyA gautamastrI ca zivapUjanakArikAH॥ 10॥

दुर्वासाः कौशिकश्शक्तिर्दधीचो गौतमस्तथा ॥ कणादो भार्गवो जीवो वैशंपायन एव च ॥ ११॥

durvAsAH kauzikazzaktirdadhIco gautamastathA ॥ kaNAdo bhArgavo jIvo vaizaMpAyana eva ca ॥ 11॥

एते च मुनयस्सर्वे शिवपूजाकरा मताः॥ तथा पराशरो व्यासश्शिवपूजारतस्सदा ॥ १२॥

ete ca munayassarve zivapUjAkarA matAH॥ tathA parAzaro vyAsazzivapUjAratassadA ॥ 12॥

उपमन्युर्महाभक्तश्शिवस्य परमात्मनः ॥ याज्ञवल्क्यो महाशैवो जैमिनिर्गर्ग एव च ॥ १३॥

upamanyurmahAbhaktazzivasya paramAtmanaH ॥ yAjJavalkyo mahAzaivo jaiminirgarga eva ca ॥ 13॥

शुकश्च शौनकाद्याश्च शङ्करस्य प्रपूजकाः ॥ अन्येऽपि बहवस्सन्ति मुनयो मुनिसत्तमाः ॥ १४॥

zukazca zaunakAdyAzca zaGkarasya prapUjakAH ॥ anye'pi bahavassanti munayo munisattamAH ॥ 14॥

अदितिर्देवमाता च नित्यं प्रीत्या चकार ह ॥ पार्थिवीं शैवपूजां वै सवधूः प्रेमतत्परा॥ १५॥

aditirdevamAtA ca nityaM prItyA cakAra ha ॥ pArthivIM zaivapUjAM vai savadhUH prematatparA॥ 15॥

शक्रादयो लोकपाला वसवश्च सुरास्तथा ॥ महाराजिकदेवाश्च साध्याश्च शिवपूजकाः ॥ १६॥

zakrAdayo lokapAlA vasavazca surAstathA ॥ mahArAjikadevAzca sAdhyAzca zivapUjakAH ॥ 16॥

गन्धर्वा किन्नराद्याश्चोपसुराश्शिवपूजकाः ॥ तथाऽसुरा महात्मानश्शिवपूजाकरा मताः ॥ १७॥

gandharvA kinnarAdyAzcopasurAzzivapUjakAH ॥ tathA'surA mahAtmAnazzivapUjAkarA matAH ॥ 17॥

हिरण्यकशिपुर्देत्यस्सानुजत्ससुतो मुने॥ शिवपूजाकरो नित्यं विरोचनबली तथा॥ १८॥

hiraNyakazipurdetyassAnujatsasuto mune॥ zivapUjAkaro nityaM virocanabalI tathA॥ 18॥

महाशैव स्मृतो बाणो हिरण्याक्षसुतास्तथा॥ वृषपर्वा दनुस्तात दानवाः शिवपूजकाः ॥ १९ ॥

mahAzaiva smRto bANo hiraNyAkSasutAstathA॥ vRSaparvA danustAta dAnavAH zivapUjakAH ॥ 19 ॥

शेषश्च वासुकिश्चैव तक्षकश्च तथा परे ॥ शिवभक्ता महानागा गरुडाद्याश्च पक्षिणः ॥ २०॥

zeSazca vAsukizcaiva takSakazca tathA pare ॥ zivabhaktA mahAnAgA garuDAdyAzca pakSiNaH ॥ 20॥

सूर्यचन्द्रावुभौ देवौ पृथ्व्यां वंशप्रवर्त्तकौ॥ शिवसेवारतौ नित्यं सवंश्यौ तौ मुनीश्वर ॥ २१॥

sUryacandrAvubhau devau pRthvyAM vaMzapravarttakau॥ zivasevAratau nityaM savaMzyau tau munIzvara ॥ 21॥

मनवश्च तथा चक्रुस्स्वायंभुवपुरस्सराः ॥ शिवपूजां विशेषेण शिववेषधरा मुने ॥ २२ ॥

manavazca tathA cakrussvAyaMbhuvapurassarAH ॥ zivapUjAM vizeSeNa zivaveSadharA mune ॥ 22 ॥

प्रियव्रतश्च तत्पुत्रास्तथा चोत्तानपात्सुतः ॥ तद्वंशाश्चैव राजानश्शिवपूजनकारकाः ॥ २३ ॥

priyavratazca tatputrAstathA cottAnapAtsutaH ॥ tadvaMzAzcaiva rAjAnazzivapUjanakArakAH ॥ 23 ॥

ध्रुवश्च ऋषभश्चैव भरतो नव योगिनः ॥ तद्भ्रातरः परे चापि शिवपूजनकारकाः॥ २४॥

dhruvazca RSabhazcaiva bharato nava yoginaH ॥ tadbhrAtaraH pare cApi zivapUjanakArakAH॥ 24॥

वैवस्वतसुतास्तार्क्ष्य इक्ष्वाकुप्रमुखा नृपाः॥ शिवपूजारतात्मानः सर्वदा सुखभोगिनः ॥ २५॥

vaivasvatasutAstArkSya ikSvAkupramukhA nRpAH॥ zivapUjAratAtmAnaH sarvadA sukhabhoginaH ॥ 25॥

ककुत्स्थश्चापि मांधाता सगरश्शैवसत्तमः॥ मुचुकुन्दो हरिश्चन्द्रः कल्माषांघ्रिस्तथैव च॥ २६॥

kakutsthazcApi mAMdhAtA sagarazzaivasattamaH॥ mucukundo harizcandraH kalmASAMghristathaiva ca॥ 26॥

भगीरथादयो भूपा बहवो नृपसत्तमाः॥ शिवपूजाकरा ज्ञेयाः शिववेषविधायिनः ॥ २७॥

bhagIrathAdayo bhUpA bahavo nRpasattamAH॥ zivapUjAkarA jJeyAH zivaveSavidhAyinaH ॥ 27॥

खट्वांगश्च महाराजो देवसाहाय्यकारकः ॥ विधितः पार्थिवीम्मूर्तिं शिवस्यापूजयत्सदा ॥ २८॥

khaTvAMgazca mahArAjo devasAhAyyakArakaH ॥ vidhitaH pArthivImmUrtiM zivasyApUjayatsadA ॥ 28॥

तत्पुत्रो हि दिलीपश्च शिवपूजनकृत्सदा ॥ रघुस्तत्तनयः शैवः सुप्रीत्याः शिवपूजकः ॥ २९ ॥

tatputro hi dilIpazca zivapUjanakRtsadA ॥ raghustattanayaH zaivaH suprItyAH zivapUjakaH ॥ 29 ॥

अजश्शिवार्चकस्तस्य तनयो धर्मयुद्धकृत् ॥ जातो दशरथो भूयो महाराजो विशेषतः ॥ ३०॥

ajazzivArcakastasya tanayo dharmayuddhakRt ॥ jAto dazaratho bhUyo mahArAjo vizeSataH ॥ 30॥

पुत्रार्थे पार्थिवी मूर्त्ति शैवी दशरथो हि सः ॥ समानर्च विशेषेण वसि ष्ठस्याज्ञया मुनेः ॥ ३१॥

putrArthe pArthivI mUrtti zaivI dazaratho hi saH ॥ samAnarca vizeSeNa vasi SThasyAjJayA muneH ॥ 31॥

पुत्रेष्टिं च चकारासौ पार्थिवो भवभक्तिमान्॥ ऋष्यशृङ्गमुनेराज्ञां संप्राप्य नृपसत्तमः ॥ ३२ ॥

putreSTiM ca cakArAsau pArthivo bhavabhaktimAn॥ RSyazRGgamunerAjJAM saMprApya nRpasattamaH ॥ 32 ॥

कौसल्या तत्प्रिया मूर्त्ति पार्थिवीं शांकरीं मुदा ॥ ऋष्यशृंगसमादिष्टा समानर्च सुताप्तये ॥ ३३॥

kausalyA tatpriyA mUrtti pArthivIM zAMkarIM mudA ॥ RSyazRMgasamAdiSTA samAnarca sutAptaye ॥ 33॥

सुमित्रा च शिवं प्रीत्या कैकेयी नृपवल्लभा॥ पूजयामास सत्पुत्रप्राप्तये मुनिसत्तम ॥ ३४ ॥

sumitrA ca zivaM prItyA kaikeyI nRpavallabhA॥ pUjayAmAsa satputraprAptaye munisattama ॥ 34 ॥

शिवप्रसादतस्ता वै पुत्रान्प्रापुश्शुभंकरान् ॥ महाप्रतापिनो वीरान्सन्मार्गनिरतान्मुने ॥ ३५॥

zivaprasAdatastA vai putrAnprApuzzubhaMkarAn ॥ mahApratApino vIrAnsanmArganiratAnmune ॥ 35॥

ततः शिवाज्ञया तस्मात्तासु राज्ञस्स्वयं हरिः ॥ चतुर्भिश्चैव रूपैश्चाविर्बभूव नृपात्मजः ॥ ३६ ॥

tataH zivAjJayA tasmAttAsu rAjJassvayaM hariH ॥ caturbhizcaiva rUpaizcAvirbabhUva nRpAtmajaH ॥ 36 ॥

कौसल्यायाः सुतो राम सुमित्रायाश्च लक्ष्मण ॥ शत्रुघ्नश्चैव कैकेय्या भरतश्चेति सुव्रताः ॥ ३७॥

kausalyAyAH suto rAma sumitrAyAzca lakSmaNa ॥ zatrughnazcaiva kaikeyyA bharatazceti suvratAH ॥ 37॥

रामस्ससहजो नित्यं पार्थिवं समपूजयत् ॥ भस्म रुद्राक्षधारी च विरजागममास्थितः ॥ ३८ ॥

rAmassasahajo nityaM pArthivaM samapUjayat ॥ bhasma rudrAkSadhArI ca virajAgamamAsthitaH ॥ 38 ॥

तद्वंशे ये समुत्पन्ना राजानः सानुगा मुने ॥ ते सर्वे पार्थिवं लिंगं शिवस्य समपूजयन् ॥ ३९॥

tadvaMze ye samutpannA rAjAnaH sAnugA mune ॥ te sarve pArthivaM liMgaM zivasya samapUjayan ॥ 39॥

सुद्युम्नश्च महाराजश्शैवो मुनिसुतो मुने ॥ शिवशापात्प्रियाहेतोरभून्नारी ससेवकः ॥ ४०॥

sudyumnazca mahArAjazzaivo munisuto mune ॥ zivazApAtpriyAhetorabhUnnArI sasevakaH ॥ 40॥

पार्थिवेशसमर्चातः पुनस्सोऽभूत्पुमान्वरः ॥ मासं स्त्री पुरुषो मासमेवं स्त्रीत्वं न्यवर्त्तत ॥ ४१ ॥

pArthivezasamarcAtaH punasso'bhUtpumAnvaraH ॥ mAsaM strI puruSo mAsamevaM strItvaM nyavarttata ॥ 41 ॥

ततो राज्यं परित्यज्य शिवधर्मपरायणः ॥ शिववेषधरो भक्त्या दुर्लभं मोक्षमाप्तवान् ॥ ४२॥

tato rAjyaM parityajya zivadharmaparAyaNaH ॥ zivaveSadharo bhaktyA durlabhaM mokSamAptavAn ॥ 42॥

पुरूरवाश्च तत्पुत्रो महाराजस्तु पूजक ॥ शिवस्य देवदेवस्य तत्सुतः शिवपूजकः ॥ ४३ ॥

purUravAzca tatputro mahArAjastu pUjaka ॥ zivasya devadevasya tatsutaH zivapUjakaH ॥ 43 ॥

भरतस्तु महापूजां शिवस्यैव सदाकरोत् ॥ नहुषश्च महा शैवः शिवपूजारतो ह्यभूत् ॥ ४४॥

bharatastu mahApUjAM zivasyaiva sadAkarot ॥ nahuSazca mahA zaivaH zivapUjArato hyabhUt ॥ 44॥

ययातिः शिवपूजातः सर्वान्कामानवाप्तवान् ॥ अजीजनत्सुतान्पंच शिवधर्मपरायणान् ॥ ४५॥

yayAtiH zivapUjAtaH sarvAnkAmAnavAptavAn ॥ ajIjanatsutAnpaMca zivadharmaparAyaNAn ॥ 45॥

तत्सुता यदुमुख्याश्च पंचापि शिवपूजकाः ॥ शिवपूजाप्रभावेण सर्वान्कामांश्च लेभिरे ॥ ४६ ॥

tatsutA yadumukhyAzca paMcApi zivapUjakAH ॥ zivapUjAprabhAveNa sarvAnkAmAMzca lebhire ॥ 46 ॥

अन्येऽपि ये महाभागाः समानर्चुश्शिवं हि ते ॥ तद्वंश्या अन्यवंश्याश्च भुक्तिमुक्तिप्रदं मुने॥ ४७ ॥

anye'pi ye mahAbhAgAH samAnarcuzzivaM hi te ॥ tadvaMzyA anyavaMzyAzca bhuktimuktipradaM mune॥ 47 ॥

कृष्णेन च कृतं नित्यं बदरीपर्वतोत्तमे ॥ पूजनं तु शिवस्यैव सप्तमासावधि स्वयम् ॥ ४८ ॥

kRSNena ca kRtaM nityaM badarIparvatottame ॥ pUjanaM tu zivasyaiva saptamAsAvadhi svayam ॥ 48 ॥

प्रसन्नाद्भगवांस्तस्माद्वरान्दिव्यानने कशः॥ सम्प्राप्य च जगत्सर्वं वशेऽनयत शङ्करात् ॥ ४९ ॥

prasannAdbhagavAMstasmAdvarAndivyAnane kazaH॥ samprApya ca jagatsarvaM vaze'nayata zaGkarAt ॥ 49 ॥

प्रद्युम्नः तत्सुतस्तात शिवपूजाकरस्सदा ॥ अन्ये च कार्ष्णिप्रवरास्साम्बाद्याश्शिवपूजकाः ॥ ५०॥

pradyumnaH tatsutastAta zivapUjAkarassadA ॥ anye ca kArSNipravarAssAmbAdyAzzivapUjakAH ॥ 50॥

जरासंधो महाशैवस्तद्वंश्याश्च नृपास्तथा ॥ निमिश्शैवश्च जनकस्तत्पुत्राश्शिवपूजकाः॥ ५१॥

jarAsaMdho mahAzaivastadvaMzyAzca nRpAstathA ॥ nimizzaivazca janakastatputrAzzivapUjakAH॥ 51॥

नलेन च कृता पूजा वीरसेनसुतेन वै ॥ पूर्वजन्मनि यो भिल्लो वने पान्थसुरक्षकः ॥ ५२ ॥

nalena ca kRtA pUjA vIrasenasutena vai ॥ pUrvajanmani yo bhillo vane pAnthasurakSakaH ॥ 52 ॥

यतिश्च रक्षितस्तेन पुरा हरसमीपतः ॥ स्वयंव्याघ्रादिभी रात्रौ भक्षितश्च मृतो वृषात् ॥ ५३ ॥

yatizca rakSitastena purA harasamIpataH ॥ svayaMvyAghrAdibhI rAtrau bhakSitazca mRto vRSAt ॥ 53 ॥

तेन पुण्यप्रभावेण स भिल्लो हि नलोऽभवत् ॥ चक्रवर्ती महाराजो दमयन्ती प्रियोऽभवत् ॥ ५४ ॥

tena puNyaprabhAveNa sa bhillo hi nalo'bhavat ॥ cakravartI mahArAjo damayantI priyo'bhavat ॥ 54 ॥

इति ते कथितं तात यत्पृष्टं भवतानघ ॥ शाङ्करं चरितं दिव्यं किमन्यत्प्रष्टुमिच्छसि ॥ ५५ ॥

iti te kathitaM tAta yatpRSTaM bhavatAnagha ॥ zAGkaraM caritaM divyaM kimanyatpraSTumicchasi ॥ 55 ॥