व्यास उवाच ॥ इति श्रुत्वा वचस्तस्य सूतस्य च मुनीश्वराः ॥ समूचुस्तं सुप्रशस्य लोकानां हितकाम्यया ॥ १ ॥

vyAsa uvAca ॥ iti zrutvA vacastasya sUtasya ca munIzvarAH ॥ samUcustaM suprazasya lokAnAM hitakAmyayA ॥ 1 ॥

ऋषय ऊचुः ॥ सूत सर्वं विजानासि ततः पृच्छामहे वयम् ॥ हरीश्वरस्य लिंगस्य महिमानं वद प्रभो ॥ २ ॥

RSaya UcuH ॥ sUta sarvaM vijAnAsi tataH pRcchAmahe vayam ॥ harIzvarasya liMgasya mahimAnaM vada prabho ॥ 2 ॥

चक्रं सुदर्शनं प्राप्तं विष्णुनेति श्रुतं पुरा ॥ तदाराधनतस्तात तत्कथा च विशेषतः ॥ ३ ॥

cakraM sudarzanaM prAptaM viSNuneti zrutaM purA ॥ tadArAdhanatastAta tatkathA ca vizeSataH ॥ 3 ॥

सूत उवाच ॥ श्रूयतां च ऋषिश्रेष्ठा हरीश्वरकथा शुभा ॥ यतस्सुदर्शनं लब्धं विष्णुना शंकरात्पुरा ॥ ४ ॥

sUta uvAca ॥ zrUyatAM ca RSizreSThA harIzvarakathA zubhA ॥ yatassudarzanaM labdhaM viSNunA zaMkarAtpurA ॥ 4 ॥

कस्मिंश्चित्समये दैत्याः संजाता बलवत्तराः ॥ लोकांस्ते पीडयामासुर्धर्मलोपं च चक्रिरे ॥ ५ ॥

kasmiMzcitsamaye daityAH saMjAtA balavattarAH ॥ lokAMste pIDayAmAsurdharmalopaM ca cakrire ॥ 5 ॥

ते देवाः पीडिता दैत्यैर्महाबलपराक्रमैः ॥ स्वं दुखं कथयामासुर्विष्णुं निर्जररक्षकम् ॥ ६ ॥

te devAH pIDitA daityairmahAbalaparAkramaiH ॥ svaM dukhaM kathayAmAsurviSNuM nirjararakSakam ॥ 6 ॥

देवा ऊचुः ॥ कृपां कुरु प्रभो त्वं च दैत्यैस्संपीडिता भृशम् ॥ कुत्र यामश्च किं कुर्मश्शरण्यं त्वां समाश्रिताः ॥ ७ ॥

devA UcuH ॥ kRpAM kuru prabho tvaM ca daityaissaMpIDitA bhRzam ॥ kutra yAmazca kiM kurmazzaraNyaM tvAM samAzritAH ॥ 7 ॥

सूत उवाच ॥ इत्येवं वचनं श्रुत्वा देवानां दुःखितात्मनाम् ॥ स्मृत्वा शिवपदांभोजं विष्णुर्वचनमब्रवीत ॥ ८ ॥

sUta uvAca ॥ ityevaM vacanaM zrutvA devAnAM duHkhitAtmanAm ॥ smRtvA zivapadAMbhojaM viSNurvacanamabravIta ॥ 8 ॥

विष्णुरुवाच ॥ करिष्यामि च वः कार्य्यमाराध्य गिरिशं सुराः ॥ बलिष्ठाश्शत्रवो ह्येते विजेतव्याः प्रयत्नतः ॥ ९ ॥

viSNuruvAca ॥ kariSyAmi ca vaH kAryyamArAdhya girizaM surAH ॥ baliSThAzzatravo hyete vijetavyAH prayatnataH ॥ 9 ॥

सूत उवाच ॥ इत्युक्तास्ते सुरास्सर्वे विष्णुना प्रभविष्णुना ॥ मत्वा दैत्यान्हतान्दुष्टान्ययुर्धाम स्वकंस्वकम् ॥ १० ॥

sUta uvAca ॥ ityuktAste surAssarve viSNunA prabhaviSNunA ॥ matvA daityAnhatAnduSTAnyayurdhAma svakaMsvakam ॥ 10 ॥

विष्णुरप्यमराणां तु जयार्थमभजच्छिवम्॥ सर्वामराणामधिपं सर्वसाक्षिणमव्ययम् ॥ ११॥

viSNurapyamarANAM tu jayArthamabhajacchivam॥ sarvAmarANAmadhipaM sarvasAkSiNamavyayam ॥ 11॥

गत्वा कैलासनिकटे तपस्तेपे हरिस्स्वयम् ॥ कृत्वा कुंडं च संस्थाप्य जातवेदसमग्रतः ॥ १२॥

gatvA kailAsanikaTe tapastepe harissvayam ॥ kRtvA kuMDaM ca saMsthApya jAtavedasamagrataH ॥ 12॥

पार्थिवेन विधानेन मंत्रैर्नानाविधैरपि॥ स्तोत्रैश्चैवाप्यनेकैश्च गिरिशं चाभजन्मुदा ॥ १३॥

pArthivena vidhAnena maMtrairnAnAvidhairapi॥ stotraizcaivApyanekaizca girizaM cAbhajanmudA ॥ 13॥

कमलैस्सरसो जातैर्मानसाख्यान्मुनीश्वराः ॥ बद्ध्वा चैवासनं तत्र न चचाल हरिस्स्वयम् ॥ १४ ॥

kamalaissaraso jAtairmAnasAkhyAnmunIzvarAH ॥ baddhvA caivAsanaM tatra na cacAla harissvayam ॥ 14 ॥

प्रसादावधि चैवात्र स्थेयं वै सर्वथा मया ॥ इत्येवं निश्चयं कृत्वा समानर्च शिवं हरिः॥ १५॥

prasAdAvadhi caivAtra stheyaM vai sarvathA mayA ॥ ityevaM nizcayaM kRtvA samAnarca zivaM hariH॥ 15॥

यदा नैव हरस्तुष्टो बभूव हरये द्विजाः ॥ तदा स भगवान्विष्णुर्विचारे तत्परोऽभवत्॥ १६॥

yadA naiva harastuSTo babhUva haraye dvijAH ॥ tadA sa bhagavAnviSNurvicAre tatparo'bhavat॥ 16॥

विचार्यैवं स्वमनसि सेवनं बहुधा कृतम् ॥ तथापि न हरस्तुष्टो बभूवोतिकरः प्रभुः ॥ १७॥

vicAryaivaM svamanasi sevanaM bahudhA kRtam ॥ tathApi na harastuSTo babhUvotikaraH prabhuH ॥ 17॥

ततस्तु विस्मितो विष्णुर्भक्त्या परमयान्वितः ॥ सहस्रैर्नामभिः प्रीत्या तुष्टाव परमेश्वरम् ॥ १८ ॥

tatastu vismito viSNurbhaktyA paramayAnvitaH ॥ sahasrairnAmabhiH prItyA tuSTAva paramezvaram ॥ 18 ॥

प्रत्येकं कमलं तस्मै नाममंत्रमुदीर्य च ॥ पूजयामास वै शंभुं शरणागतवत्सलम् ॥ १९ ॥

pratyekaM kamalaM tasmai nAmamaMtramudIrya ca ॥ pUjayAmAsa vai zaMbhuM zaraNAgatavatsalam ॥ 19 ॥

परीक्षार्थं विष्णुभक्तेस्तदा वै शंकरेण ह ॥ कमलानां सहस्रात्तु हृतमेकं च नीरजम् ॥ २०॥

parIkSArthaM viSNubhaktestadA vai zaMkareNa ha ॥ kamalAnAM sahasrAttu hRtamekaM ca nIrajam ॥ 20॥

न ज्ञातं विष्णुना तच्च मायाकारणमद्भुतम् ॥ न्यूनं तच्चापि सञ्ज्ञाय तदन्वेषणतत्परः ॥ २१ ॥

na jJAtaM viSNunA tacca mAyAkAraNamadbhutam ॥ nyUnaM taccApi saJjJAya tadanveSaNatatparaH ॥ 21 ॥

बभ्राम सकलां पृथ्वीं तत्प्रीत्यै सुदृढव्रतः ॥ तदप्राप्य विशुद्धात्मा नेत्रमेकमुदाहरत् ॥ २२ ॥

babhrAma sakalAM pRthvIM tatprItyai sudRDhavrataH ॥ tadaprApya vizuddhAtmA netramekamudAharat ॥ 22 ॥

तं दृष्ट्वा स प्रसन्नोऽभूच्छंकरस्सर्वदुःखहा ॥ आविर्बभूव तत्रैव जगाद वचनं हरिम् ॥ २३ ॥

taM dRSTvA sa prasanno'bhUcchaMkarassarvaduHkhahA ॥ AvirbabhUva tatraiva jagAda vacanaM harim ॥ 23 ॥

शिव उवाच ॥ प्रसन्नोऽस्मि हरे तुभ्यं वरं ब्रूहि यथेप्सितम् ॥ मनोऽभिलषितं दद्मि नादेयं विद्यते तव ॥ २४ ॥

ziva uvAca ॥ prasanno'smi hare tubhyaM varaM brUhi yathepsitam ॥ mano'bhilaSitaM dadmi nAdeyaM vidyate tava ॥ 24 ॥

सूत उवाच ॥ तच्छ्रुत्वा शंभुवचनं केशवः प्रीतमानसः ॥ महाहर्षसमापन्नो ह्यब्रवीत्सांजलिश्शिवम् ॥ २५ ॥

sUta uvAca ॥ tacchrutvA zaMbhuvacanaM kezavaH prItamAnasaH ॥ mahAharSasamApanno hyabravItsAMjalizzivam ॥ 25 ॥

विष्णुरुवाच ॥ वाच्यं किं मे त्वदग्रे वै ह्यन्तर्यामी त्वमास्थितः ॥ तथापि कथ्यते नाथ तव शासनगौरवात्॥ २६॥

viSNuruvAca ॥ vAcyaM kiM me tvadagre vai hyantaryAmI tvamAsthitaH ॥ tathApi kathyate nAtha tava zAsanagauravAt॥ 26॥

दैत्यैश्च पीडितं विश्वं सुखं नो नस्सदा शिव ॥ दैत्यान्हंतुं मम स्वामिन्स्वायुधं न प्रवर्त्तते॥ २७॥

daityaizca pIDitaM vizvaM sukhaM no nassadA ziva ॥ daityAnhaMtuM mama svAminsvAyudhaM na pravarttate॥ 27॥

किं करोमि क्व गच्छामि नान्यो मे रक्षकः परः॥ अतोऽहं परमेशान शरणं त्वां समागतः ॥ २८॥

kiM karomi kva gacchAmi nAnyo me rakSakaH paraH॥ ato'haM paramezAna zaraNaM tvAM samAgataH ॥ 28॥

सूत उवाच ॥ इत्युक्त्वा च नमस्कृत्य शिवाय परमात्मने॥ स्थितश्चैवाग्रतश्शंभोः स्वयं च पुरुपीडितः॥ २९॥

sUta uvAca ॥ ityuktvA ca namaskRtya zivAya paramAtmane॥ sthitazcaivAgratazzaMbhoH svayaM ca purupIDitaH॥ 29॥

सूत उवाच ॥ इति श्रुत्वा वचो विष्णोर्देवदेवो महेश्वरः ॥ ददौ तस्मै स्वकं चक्रं तेजोराशिं सुदर्शनम्॥ ३०॥

sUta uvAca ॥ iti zrutvA vaco viSNordevadevo mahezvaraH ॥ dadau tasmai svakaM cakraM tejorAziM sudarzanam॥ 30॥

तत्प्राप्य भगवान्विष्णुर्दैत्यांस्तान्बलवत्तरान् ॥ जघान तेन चक्रेण द्रुतं सर्वान्विना श्रमम् ॥ ३१ ॥

tatprApya bhagavAnviSNurdaityAMstAnbalavattarAn ॥ jaghAna tena cakreNa drutaM sarvAnvinA zramam ॥ 31 ॥

जगत्स्वास्थ्यं परं लेभे बभूवुस्सुखिनस्सुराः ॥ सुप्रीतः स्वायुधं प्राप्य हरिरासीन्महासुखी ॥ ३२ ॥

jagatsvAsthyaM paraM lebhe babhUvussukhinassurAH ॥ suprItaH svAyudhaM prApya harirAsInmahAsukhI ॥ 32 ॥

ऋषय ऊचुः ॥ किं तन्नामसहस्रं वै कथय त्वं हि शांकरम् ॥ येन तुष्टो ददौ चक्रं हरये स महेश्वरः ॥ ३३ ॥

RSaya UcuH ॥ kiM tannAmasahasraM vai kathaya tvaM hi zAMkaram ॥ yena tuSTo dadau cakraM haraye sa mahezvaraH ॥ 33 ॥

तन्माहात्म्यम्मम ब्रूहि शिवसंवादपूर्वकम् ॥ कृपालुत्वं च शंभोर्हि विष्णूपरि यथातथम् ॥ ३४॥

tanmAhAtmyammama brUhi zivasaMvAdapUrvakam ॥ kRpAlutvaM ca zaMbhorhi viSNUpari yathAtatham ॥ 34॥

व्यास उवाच ॥ इति तेषां वचश्श्रुत्वा मुनीनां भावितात्मनाम् ॥ स्मृत्वा शिवपदांभोजं सूतो वचनमब्रवीत् ॥ ३५॥

vyAsa uvAca ॥ iti teSAM vacazzrutvA munInAM bhAvitAtmanAm ॥ smRtvA zivapadAMbhojaM sUto vacanamabravIt ॥ 35॥