सूत उवाच ॥ पुत्रं दृष्ट्वा कनिष्ठाया ज्येष्ठा दुःखमुपागता ॥ विरोधं सा चकाराशु न सहंती च तत्सुखम् ॥ १ ॥

sUta uvAca ॥ putraM dRSTvA kaniSThAyA jyeSThA duHkhamupAgatA ॥ virodhaM sA cakArAzu na sahaMtI ca tatsukham ॥ 1 ॥

सर्वे पुत्रप्रसूतिं तां प्रशशंसुर्निरन्तरम् ॥ तया तत्सह्यते न स्म शिशो रूपादिकं तथा ॥ २॥

sarve putraprasUtiM tAM prazazaMsurnirantaram ॥ tayA tatsahyate na sma zizo rUpAdikaM tathA ॥ 2॥

सुप्रियं तनयं तं च पित्रोस्सद्गुणभाजनम् ॥ दृष्ट्वाऽभवत्तदा तस्या हृदयं तप्तमग्निवत् ॥ ३॥

supriyaM tanayaM taM ca pitrossadguNabhAjanam ॥ dRSTvA'bhavattadA tasyA hRdayaM taptamagnivat ॥ 3॥

एतस्मिन्नंतरे विप्राः कन्यां दातुं समागताः ॥ विवाहं तस्य तत्रैव चकार विधिवच्च सः ॥ ४॥

etasminnaMtare viprAH kanyAM dAtuM samAgatAH ॥ vivAhaM tasya tatraiva cakAra vidhivacca saH ॥ 4॥

सुधर्मा घुश्मया सार्द्धमानन्दं परमं गतः ॥ सर्वे संबंधिनस्तस्यां घुश्मायां मानमादधुः ॥ ५॥

sudharmA ghuzmayA sArddhamAnandaM paramaM gataH ॥ sarve saMbaMdhinastasyAM ghuzmAyAM mAnamAdadhuH ॥ 5॥

तं दृष्ट्वा सा सुदेहा हि मनसि ज्वलिता तदा ॥ अत्यन्तं दुःखमापन्ना हा हतास्मीति वादिनी ॥ ६॥

taM dRSTvA sA sudehA hi manasi jvalitA tadA ॥ atyantaM duHkhamApannA hA hatAsmIti vAdinI ॥ 6॥

सुधर्म्मा गृहमागत्य वधूं पुत्रं विवाहितम् ॥ उत्साहं दर्शयामास प्रियाभ्यां हर्षयन्निव ॥ ७ ॥

sudharmmA gRhamAgatya vadhUM putraM vivAhitam ॥ utsAhaM darzayAmAsa priyAbhyAM harSayanniva ॥ 7 ॥

अभवद्धर्षिता घुष्मा सुदेहा दुःखमागता ॥ न सहंती सुखं तच्च दुःखं कृत्वापतद्भुवि ॥ ८॥

abhavaddharSitA ghuSmA sudehA duHkhamAgatA ॥ na sahaMtI sukhaM tacca duHkhaM kRtvApatadbhuvi ॥ 8॥

घुश्माऽवदद्वधूपुत्रौ त्वदीयौ न मदीयकौ ॥ वधूः पुत्रश्च तां प्रीत्या प्रसूं श्वश्रममन्यत ॥ ९ ॥

ghuzmA'vadadvadhUputrau tvadIyau na madIyakau ॥ vadhUH putrazca tAM prItyA prasUM zvazramamanyata ॥ 9 ॥

भर्त्ता प्रियां तां ज्येष्ठां च मेने नैव कनिष्ठिकाम् ॥ तथापि सा तदा ज्येष्ठा स्वान्तर्मलवती ह्यभूत् ॥ १० ॥

bharttA priyAM tAM jyeSThAM ca mene naiva kaniSThikAm ॥ tathApi sA tadA jyeSThA svAntarmalavatI hyabhUt ॥ 10 ॥

एकस्मिन्दिवसे ज्येष्ठा सा सुदेहा च दुःखिनी ॥ हृदये संचिचिन्तेति दुःखशांतिः कथं भवेत् ॥ ११ ॥

ekasmindivase jyeSThA sA sudehA ca duHkhinI ॥ hRdaye saMcicinteti duHkhazAMtiH kathaM bhavet ॥ 11 ॥

सुदेहोवाच ॥ मदीयो हृदयाग्निश्च घुश्मानेत्रजलेन वै ॥ भविष्यति ध्रुवं शांतो नान्यथा दुःखजेन हि ॥ १२ ॥

sudehovAca ॥ madIyo hRdayAgnizca ghuzmAnetrajalena vai ॥ bhaviSyati dhruvaM zAMto nAnyathA duHkhajena hi ॥ 12 ॥

अतोऽहं मारयाम्यद्य तत्पुत्रं प्रियवादिनम् ॥ अग्रे भावि भवेदेवं निश्चयः परमो मम ॥ १३॥

ato'haM mArayAmyadya tatputraM priyavAdinam ॥ agre bhAvi bhavedevaM nizcayaH paramo mama ॥ 13॥

सूत उवाच ॥ कदर्य्याणां विचारश्च कृत्याकृत्ये भवेन्नहि॥ कठोरः प्रायशो विप्राः सापत्नो भाव आत्महा ॥ १४ ॥

sUta uvAca ॥ kadaryyANAM vicArazca kRtyAkRtye bhavennahi॥ kaThoraH prAyazo viprAH sApatno bhAva AtmahA ॥ 14 ॥

एकस्मिन्दिवसे ज्येष्ठा सुप्तं पुत्रं वधूयुतम् ॥ चिच्छिदे निशि चांगेषु गृहीत्वा छुरिकां च सा ॥ १५ ॥

ekasmindivase jyeSThA suptaM putraM vadhUyutam ॥ cicchide nizi cAMgeSu gRhItvA churikAM ca sA ॥ 15 ॥

सर्वांगं खण्डयामास रात्रौ घुश्मासुतस्य सा ॥ नीत्वा सरसि तत्रैवाक्षिपद्दृप्ता महाबला ॥ १६ ॥

sarvAMgaM khaNDayAmAsa rAtrau ghuzmAsutasya sA ॥ nItvA sarasi tatraivAkSipaddRptA mahAbalA ॥ 16 ॥

यत्र क्षिप्तानि लिंगानि घुश्मया नित्यमेव हि॥ तत्र क्षिप्त्वा समायाता सुष्वाप सुखमागता॥ १७॥

yatra kSiptAni liMgAni ghuzmayA nityameva hi॥ tatra kSiptvA samAyAtA suSvApa sukhamAgatA॥ 17॥

प्रातश्चैव समुत्थाय घुश्मा नित्यं तथाकरोत्॥। सुधर्मा च स्वयं श्रेष्ठो नित्यकर्म समाचरत् ॥ १८॥

prAtazcaiva samutthAya ghuzmA nityaM tathAkarot॥। sudharmA ca svayaM zreSTho nityakarma samAcarat ॥ 18॥

एतस्मिन्नंतरे सा च ज्येष्ठा कार्यं गृहस्य वै ॥ चकारानन्दसंयुक्ता सुशांतहृदयानला॥ १९॥

etasminnaMtare sA ca jyeSThA kAryaM gRhasya vai ॥ cakArAnandasaMyuktA suzAMtahRdayAnalA॥ 19॥

प्रातःकाले समुत्थाय वधूश्शय्यां विलोक्य सा॥ रुधिरार्द्रां देहखंडैर्युक्तां दुःखमुपागता ॥ २०॥

prAtaHkAle samutthAya vadhUzzayyAM vilokya sA॥ rudhirArdrAM dehakhaMDairyuktAM duHkhamupAgatA ॥ 20॥

श्वश्रूं निवेदयामास पुत्रस्ते च कुतो गतः॥ शय्या च रुधिरार्द्रा वै दृश्यंते देहखंडकाः॥ २१॥

zvazrUM nivedayAmAsa putraste ca kuto gataH॥ zayyA ca rudhirArdrA vai dRzyaMte dehakhaMDakAH॥ 21॥

हा हतास्मि कृतं केन दुष्टं कर्म शुचिव्रते॥ इत्युच्चार्य रुरोदातिविविधं तत्प्रिया च सा॥ २२॥

hA hatAsmi kRtaM kena duSTaM karma zucivrate॥ ityuccArya rurodAtivividhaM tatpriyA ca sA॥ 22॥

ज्येष्ठा दुःखं तदापन्ना हा हतास्मि किलेति च ॥ बहिर्दुःखं चकारासौ मनसा हर्षसंयुता॥ २३॥

jyeSThA duHkhaM tadApannA hA hatAsmi kileti ca ॥ bahirduHkhaM cakArAsau manasA harSasaMyutA॥ 23॥

घुश्मा चापि तदा तस्या वध्वा दुखं निशम्य सा॥ न चचाल व्रतात्तस्मान्नित्यपार्थिवपूजनात्॥ २४॥

ghuzmA cApi tadA tasyA vadhvA dukhaM nizamya sA॥ na cacAla vratAttasmAnnityapArthivapUjanAt॥ 24॥

मनश्चैवोत्सुकं नैव जातं तस्या मनागपि॥ भर्तापि च तथैवासीद्यावद्व्रतविधिर्भवेत्॥ २५॥

manazcaivotsukaM naiva jAtaM tasyA manAgapi॥ bhartApi ca tathaivAsIdyAvadvratavidhirbhavet॥ 25॥

मध्याह्ने पूजनांते च दृष्ट्वा शय्यां भयावहाम्॥ तथापि न तदा किञ्चित्कृतं दुःखं हि घुश्मया॥ २६॥

madhyAhne pUjanAMte ca dRSTvA zayyAM bhayAvahAm॥ tathApi na tadA kiJcitkRtaM duHkhaM hi ghuzmayA॥ 26॥

येनैव चार्पितश्चायं स वै रक्षां करिष्यति ॥ भक्तप्रियस्स विख्यातः कालकालस्सतां गतिः ॥ २७ ॥

yenaiva cArpitazcAyaM sa vai rakSAM kariSyati ॥ bhaktapriyassa vikhyAtaH kAlakAlassatAM gatiH ॥ 27 ॥

यदि नो रक्षिता शंभुरीश्वरः प्रभुरेकलः ॥ मालाकार इवासौ यान्युङ्क्ते तान्वियुनक्ति च ॥ २८ ॥

yadi no rakSitA zaMbhurIzvaraH prabhurekalaH ॥ mAlAkAra ivAsau yAnyuGkte tAnviyunakti ca ॥ 28 ॥

अद्य मे चिंतया किं स्यादिति तत्त्वं विचार्य सा ॥ न चकार तदा दुःखं शिवे धैर्यं समागता ॥ २९॥

adya me ciMtayA kiM syAditi tattvaM vicArya sA ॥ na cakAra tadA duHkhaM zive dhairyaM samAgatA ॥ 29॥

पार्थिवांश्च गृहीत्वा सा पूर्ववत्स्वस्थमानसा ॥ शंभोर्नामान्युच्चरंती जगाम सरसस्तटे ॥ ३० ॥

pArthivAMzca gRhItvA sA pUrvavatsvasthamAnasA ॥ zaMbhornAmAnyuccaraMtI jagAma sarasastaTe ॥ 30 ॥

क्षिप्त्वा च पार्थिवांस्तत्र परावर्त्तत सा यदा ॥ तदा पुत्रस्तडागस्थो दृश्यते स्म तटे तया॥ ३१॥

kSiptvA ca pArthivAMstatra parAvarttata sA yadA ॥ tadA putrastaDAgastho dRzyate sma taTe tayA॥ 31॥

पुत्र उवाच ॥ मातरेहि मिलिष्यामि मृतोऽहं जीवितोऽधुना ॥ तव पुण्यप्रभावाद्धि कृपया शंकरस्य वै ॥ ३२ ॥

putra uvAca ॥ mAtarehi miliSyAmi mRto'haM jIvito'dhunA ॥ tava puNyaprabhAvAddhi kRpayA zaMkarasya vai ॥ 32 ॥

॥ सूत उवाच ॥ जीवितं तं सुतं दृष्ट्वा घुष्मा सा तत्प्रसूर्द्विजाः ॥ प्रहृष्ट्वा नाभवत्तत्र दुःखिता न यथा पुरा ॥ ३३ ॥

॥ sUta uvAca ॥ jIvitaM taM sutaM dRSTvA ghuSmA sA tatprasUrdvijAH ॥ prahRSTvA nAbhavattatra duHkhitA na yathA purA ॥ 33 ॥

एतस्मिन्समये तत्र स्वाविरासीच्छिवो द्रुतम् ॥ ज्योतिरूपो महेशश्च संतुष्टः प्रत्युवाच ह ॥ ३४॥

etasminsamaye tatra svAvirAsIcchivo drutam ॥ jyotirUpo mahezazca saMtuSTaH pratyuvAca ha ॥ 34॥

शिव उवाच ॥ प्रसन्नोऽस्मि वरं ब्रूहि दुष्टया मारितो ह्ययम् ॥ एनां च मारयिष्यामि त्रिशूलेन वरानने ॥ ३५ ॥

ziva uvAca ॥ prasanno'smi varaM brUhi duSTayA mArito hyayam ॥ enAM ca mArayiSyAmi trizUlena varAnane ॥ 35 ॥

॥ सूत उवाच ॥ पुरा तदा वरं वव्रे सुप्रणम्य शिवं नता ॥ रक्षणीया त्वया नाथ सुदेहेयं स्वसा मम ॥ ३६ ॥

॥ sUta uvAca ॥ purA tadA varaM vavre supraNamya zivaM natA ॥ rakSaNIyA tvayA nAtha sudeheyaM svasA mama ॥ 36 ॥

शिव उवाच ॥ अपकारः कृतस्तस्यामुपकारः कथं त्वया ॥ क्रियते हननीया च सुदेहा दुष्टकारिणी ॥ ३७ ॥

ziva uvAca ॥ apakAraH kRtastasyAmupakAraH kathaM tvayA ॥ kriyate hananIyA ca sudehA duSTakAriNI ॥ 37 ॥

घुश्मोवाच ॥ तव दर्शनमात्रेण पातकं नैव तिष्ठति ॥ इदानीं त्वां च वै दृष्ट्वा तत्पापं भस्मतां व्रजेत् ॥ ३८॥

ghuzmovAca ॥ tava darzanamAtreNa pAtakaM naiva tiSThati ॥ idAnIM tvAM ca vai dRSTvA tatpApaM bhasmatAM vrajet ॥ 38॥

अपकारेषु यश्चैव ह्युपकारं करोति च ॥ तस्य दर्शनमात्रेण पापं दूरतरं व्रजेत् ॥ ३९॥

apakAreSu yazcaiva hyupakAraM karoti ca ॥ tasya darzanamAtreNa pApaM dUrataraM vrajet ॥ 39॥

इति श्रुतं मया देव भगवद्वाक्यमद्भुतम् ॥ तस्माच्चैवं कृतं येन क्रियतां च सदाशिव ॥ ४०॥

iti zrutaM mayA deva bhagavadvAkyamadbhutam ॥ tasmAccaivaM kRtaM yena kriyatAM ca sadAziva ॥ 40॥

सूत उवाच ॥ इत्युक्तस्तु तया तत्र प्रसन्नोऽत्यभवत्पुनः ॥ महेश्वरः कृपासिंधुः समूचे भक्तवत्सलः॥ ४१॥

sUta uvAca ॥ ityuktastu tayA tatra prasanno'tyabhavatpunaH ॥ mahezvaraH kRpAsiMdhuH samUce bhaktavatsalaH॥ 41॥

शिव उवाच॥ अन्यद्वरं ब्रूहि घुश्मे ददामि च हितं तव ॥ त्वद्भक्त्या सुप्रसन्नोऽस्मि निर्विकारस्वभावतः ॥ ४२ ॥

ziva uvAca॥ anyadvaraM brUhi ghuzme dadAmi ca hitaM tava ॥ tvadbhaktyA suprasanno'smi nirvikArasvabhAvataH ॥ 42 ॥

सूत उवाच ॥ सोवाच तद्वचश्श्रुत्वा यदि देयो वरस्त्वया ॥ लोकानां चैव रक्षार्थमत्र स्थेयं मदाख्यया ॥ ४३॥

sUta uvAca ॥ sovAca tadvacazzrutvA yadi deyo varastvayA ॥ lokAnAM caiva rakSArthamatra stheyaM madAkhyayA ॥ 43॥

तदोवाच शिवस्तत्र सुप्रसन्नो महेश्वरः ॥ स्थास्येऽत्र तव नाम्नाहं घुश्मेशाख्यस्सुखप्रदः ॥ ४४ ॥

tadovAca zivastatra suprasanno mahezvaraH ॥ sthAsye'tra tava nAmnAhaM ghuzmezAkhyassukhapradaH ॥ 44 ॥

घुश्मेशाख्यं सुप्रसिद्धं लिंगं मे जायतां शुभम् ॥ इदं सरस्तु लिंगानामालयं जायतां सदा ॥ ४५ ॥

ghuzmezAkhyaM suprasiddhaM liMgaM me jAyatAM zubham ॥ idaM sarastu liMgAnAmAlayaM jAyatAM sadA ॥ 45 ॥

तस्माच्छिवालयं नाम प्रसिद्धं भुवनत्रये ॥ सर्वकामप्रदं ह्येतद्दर्शनात्स्यात्सदा सरः ॥ ४६॥

tasmAcchivAlayaM nAma prasiddhaM bhuvanatraye ॥ sarvakAmapradaM hyetaddarzanAtsyAtsadA saraH ॥ 46॥

तव वंशे शतं चैकं पुरुषावधि सुव्रते ॥ ईदृशाः पुत्रकाः श्रेष्ठा भविष्यंति न संशयः ॥ ४७ ॥

tava vaMze zataM caikaM puruSAvadhi suvrate ॥ IdRzAH putrakAH zreSThA bhaviSyaMti na saMzayaH ॥ 47 ॥

सुस्त्रीकास्सुधनाश्चैव स्वायुष्याश्च विचक्षणाः ॥ विद्यावंतो ह्युदाराश्च भुक्तिमुक्तिफलाप्तये ॥ ४८॥

sustrIkAssudhanAzcaiva svAyuSyAzca vicakSaNAH ॥ vidyAvaMto hyudArAzca bhuktimuktiphalAptaye ॥ 48॥

शतमेकोत्तरं चैव भविष्यंति गुणाधिकाः ॥ ईदृशो वंशविस्तारो भविष्यति सुशोभनः ॥ ४९॥

zatamekottaraM caiva bhaviSyaMti guNAdhikAH ॥ IdRzo vaMzavistAro bhaviSyati suzobhanaH ॥ 49॥

सूत उवाच ॥ इत्युक्त्वा च शिवस्तत्र लिंगरूपोऽभवत्तदा ॥ घुश्मेशो नाम विख्यातः सरश्चैव शिवालयम् ॥ ५० ॥

sUta uvAca ॥ ityuktvA ca zivastatra liMgarUpo'bhavattadA ॥ ghuzmezo nAma vikhyAtaH sarazcaiva zivAlayam ॥ 50 ॥

सुधर्मा स च घुश्मा च सुदेहा च समागताः ॥ प्रदक्षिणं शिवस्याशु शतमेकोत्तरं दधुः ॥ ५१ ॥

sudharmA sa ca ghuzmA ca sudehA ca samAgatAH ॥ pradakSiNaM zivasyAzu zatamekottaraM dadhuH ॥ 51 ॥

पूजां कृत्वा महेशस्य मिलित्वा च परस्परम् ॥ हित्वा चांतर्मलं तत्र लेभिरे परमं सुखम् ॥ ५२ ॥

pUjAM kRtvA mahezasya militvA ca parasparam ॥ hitvA cAMtarmalaM tatra lebhire paramaM sukham ॥ 52 ॥

पुत्रं दृष्ट्वा सुदेहा सा जीवितं लज्जिताभवत् ॥ तौ क्षमाप्याचरद्विप्रा निजपापापहं व्रतम् ॥ ५३ ॥

putraM dRSTvA sudehA sA jIvitaM lajjitAbhavat ॥ tau kSamApyAcaradviprA nijapApApahaM vratam ॥ 53 ॥

घुश्मेशाख्यमिदं लिंगमित्थं जातं मुनीश्वराः ॥ तं दृष्ट्वा पूजयित्वा हि सुखं संवर्द्धते सदा ॥ ५४ ॥

ghuzmezAkhyamidaM liMgamitthaM jAtaM munIzvarAH ॥ taM dRSTvA pUjayitvA hi sukhaM saMvarddhate sadA ॥ 54 ॥

इति वश्च समाख्याता ज्योतिर्लिंगावली मया ॥ द्वादशप्रमिता सर्वकामदा भुक्ति मुक्तिदा ॥ ५५ ॥

iti vazca samAkhyAtA jyotirliMgAvalI mayA ॥ dvAdazapramitA sarvakAmadA bhukti muktidA ॥ 55 ॥

एतज्ज्योतिर्लिंगकथां यः पठेच्छृणुयादपि ॥ मुच्यते सर्वपापेभ्यो भुक्तिं मुक्तिं च विंदति ॥ ५६ ॥

etajjyotirliMgakathAM yaH paThecchRNuyAdapi ॥ mucyate sarvapApebhyo bhuktiM muktiM ca viMdati ॥ 56 ॥