॥ सूत उवाच ॥ अतः परं च घुश्मेशं ज्योतिर्लिंगमुदाहृतम्॥ तस्यैव च सुमाहात्म्यं श्रूयतामृषिसत्तमः ॥ १॥

॥ sUta uvAca ॥ ataH paraM ca ghuzmezaM jyotirliMgamudAhRtam॥ tasyaiva ca sumAhAtmyaM zrUyatAmRSisattamaH ॥ 1॥

दक्षिणस्यां दिशि श्रेष्ठो गिरिर्देवेति संज्ञकः ॥ महाशोभान्वितो नित्यं राजतेऽद्भुत दर्शनः ॥ २ ॥

dakSiNasyAM dizi zreSTho girirdeveti saMjJakaH ॥ mahAzobhAnvito nityaM rAjate'dbhuta darzanaH ॥ 2 ॥

तस्यैव निकटे कश्चिद्भारद्वाजकुलोद्भवः ॥ सुधर्मा नाम विप्रश्च न्यवसद्ब्रह्मवित्तमः ॥ ३ ॥

tasyaiva nikaTe kazcidbhAradvAjakulodbhavaH ॥ sudharmA nAma viprazca nyavasadbrahmavittamaH ॥ 3 ॥

तस्य प्रिया सुदेहा च शिवधर्मपरायणः ॥ पतिसेवापरा नित्यं गृहकर्मविचक्षणा ॥ ४॥

tasya priyA sudehA ca zivadharmaparAyaNaH ॥ patisevAparA nityaM gRhakarmavicakSaNA ॥ 4॥

सुधर्मा च द्विजश्रेष्ठो देवतातिथिपूजकः ॥ वेदमार्गपरो नित्यमग्नि सेवापरायणः ॥ ५॥

sudharmA ca dvijazreSTho devatAtithipUjakaH ॥ vedamArgaparo nityamagni sevAparAyaNaH ॥ 5॥

त्रिकालसंध्यया युक्तस्सूर्य्यरूपसमद्युतिः ॥ शिष्याणां पाठकश्चैव वेदशास्त्रविचक्षणः ॥ ६॥

trikAlasaMdhyayA yuktassUryyarUpasamadyutiH ॥ ziSyANAM pAThakazcaiva vedazAstravicakSaNaH ॥ 6॥

धनवांश्च परो दाता सौजन्यगुणभाजनः ॥ शिवकर्मरतो नित्यं शैवश्शैवजनप्रियः ॥ ७॥

dhanavAMzca paro dAtA saujanyaguNabhAjanaH ॥ zivakarmarato nityaM zaivazzaivajanapriyaH ॥ 7॥

आयुर्बहु व्यतीयाय तस्य धर्मं प्रकुर्वतः ॥ पुत्रश्च नाभवत्तस्य ऋतुः स्यादफलः स्त्रियाः ॥ ८॥

Ayurbahu vyatIyAya tasya dharmaM prakurvataH ॥ putrazca nAbhavattasya RtuH syAdaphalaH striyAH ॥ 8॥

तेन दुःखं कृतं नैव वस्तुज्ञानपरेण हि ॥ आत्मनस्तारकश्चात्मा ह्यात्मनः पावनश्च सः ॥ ९ ॥

tena duHkhaM kRtaM naiva vastujJAnapareNa hi ॥ AtmanastArakazcAtmA hyAtmanaH pAvanazca saH ॥ 9 ॥

इत्येवं मानसं धृत्वा दुःखं न कृतवान्स्तदा ॥ सुदेहा च तदा दुःखं चकार पुत्रसम्भवम् ॥ १०॥

ityevaM mAnasaM dhRtvA duHkhaM na kRtavAnstadA ॥ sudehA ca tadA duHkhaM cakAra putrasambhavam ॥ 10॥

नित्यं च स्वामिनं सा वै प्रार्थयद्यत्नसाधने ॥ पुत्रोत्पादनहेतोश्च सर्वविद्याविशारदम् ॥ ११ ॥

nityaM ca svAminaM sA vai prArthayadyatnasAdhane ॥ putrotpAdanahetozca sarvavidyAvizAradam ॥ 11 ॥

सोऽपि स्त्रियं तदा भर्त्स्य किं पुत्रश्च करिष्यति ॥ का माता कः पिता पुत्रः को बंधुश्च प्रियश्च कः ॥ १२ ॥

so'pi striyaM tadA bhartsya kiM putrazca kariSyati ॥ kA mAtA kaH pitA putraH ko baMdhuzca priyazca kaH ॥ 12 ॥

सर्वं स्वार्थपरं देवि त्रिलोक्यां नात्र संशयः ॥ जानीहि त्वं विशेषेण बुद्ध्या शोकं न वै कुरु ॥ १३ ॥

sarvaM svArthaparaM devi trilokyAM nAtra saMzayaH ॥ jAnIhi tvaM vizeSeNa buddhyA zokaM na vai kuru ॥ 13 ॥

तस्माद्देवि त्वया दुःखं त्यजनीयं सुनिश्चितम् ॥ नित्यं मह्यं त्वया नैव कथनीयं शुभव्रते ॥ १४ ॥

tasmAddevi tvayA duHkhaM tyajanIyaM sunizcitam ॥ nityaM mahyaM tvayA naiva kathanIyaM zubhavrate ॥ 14 ॥

एवं तां सन्निवार्य्यैव भगवद्धर्मतत्परः ॥ आसीत्परमसंतुष्टो द्वन्द्वदुःखं समत्यजत् ॥ १५॥

evaM tAM sannivAryyaiva bhagavaddharmatatparaH ॥ AsItparamasaMtuSTo dvandvaduHkhaM samatyajat ॥ 15॥

कदाचिच्च सुदेहा वै गेहे च सहवासिनः ॥ जगाम प्रियगोष्ठ्यर्थं विवादस्तत्र संगतः ॥ १६॥

kadAcicca sudehA vai gehe ca sahavAsinaH ॥ jagAma priyagoSThyarthaM vivAdastatra saMgataH ॥ 16॥

तत्पत्नी स्त्रीस्वभावाच्च भर्त्सिता सा तया तदा ॥ उक्ता चेति दुरुक्त्या वै सुदेहा विप्रकामिनी॥ १७॥

tatpatnI strIsvabhAvAcca bhartsitA sA tayA tadA ॥ uktA ceti duruktyA vai sudehA viprakAminI॥ 17॥

द्विजपत्न्युवाच ॥ अपुत्रिणि कथं गर्वं कुरुषे पुत्रिणी ह्यहम् ॥ मद्धनं भोक्ष्यते पुत्रो धनं ते कश्च भोक्ष्यते ॥ १८ ॥

dvijapatnyuvAca ॥ aputriNi kathaM garvaM kuruSe putriNI hyaham ॥ maddhanaM bhokSyate putro dhanaM te kazca bhokSyate ॥ 18 ॥

नूनं हरिष्यते राजा त्वद्धनं नात्र संशयः ॥ धिग्धिक्त्वां ते धनं धिक्च धिक्ते मानं हि वन्ध्यके ॥ १९ ॥

nUnaM hariSyate rAjA tvaddhanaM nAtra saMzayaH ॥ dhigdhiktvAM te dhanaM dhikca dhikte mAnaM hi vandhyake ॥ 19 ॥

॥ सूत उवाच ॥ भर्त्सिता ताभिरिति सा गृहमागत्य दुःखिता ॥ स्वामिने कथयामास तदुक्तं सर्वमादरात् ॥ २० ॥

॥ sUta uvAca ॥ bhartsitA tAbhiriti sA gRhamAgatya duHkhitA ॥ svAmine kathayAmAsa taduktaM sarvamAdarAt ॥ 20 ॥

ब्राह्मणोऽपि तदा दुःखं न चकार सुबुद्धिमान् ॥ कथितं कथ्यतामेव यद्भावि तद्भवेत्प्रिये ॥ २१ ॥

brAhmaNo'pi tadA duHkhaM na cakAra subuddhimAn ॥ kathitaM kathyatAmeva yadbhAvi tadbhavetpriye ॥ 21 ॥

इत्येवं च तदा तेन ह्याश्वस्तापि पुनः पुनः ॥ न तदा सात्यजद्दुःखं ह्याग्रहं कृतवत्यसौ ॥ २२ ॥

ityevaM ca tadA tena hyAzvastApi punaH punaH ॥ na tadA sAtyajadduHkhaM hyAgrahaM kRtavatyasau ॥ 22 ॥

॥सुदेहोवाच ॥ यथा तथा त्वया पुत्रस्समुत्पाद्यः प्रियोऽसि मे ॥ त्यक्षामि ह्यन्यथाहं च देहं देहभृतां वर ॥ २३ ॥

॥sudehovAca ॥ yathA tathA tvayA putrassamutpAdyaH priyo'si me ॥ tyakSAmi hyanyathAhaM ca dehaM dehabhRtAM vara ॥ 23 ॥

सूत उवाच ॥ एवमुक्तं तया श्रुत्वा सुधर्मा ब्राह्मणोत्तमः ॥ शिवं सस्मार मनसा तदाग्रहनिपीडितः॥ २४॥

sUta uvAca ॥ evamuktaM tayA zrutvA sudharmA brAhmaNottamaH ॥ zivaM sasmAra manasA tadAgrahanipIDitaH॥ 24॥

अग्नेरग्रेऽक्षिपत्पुष्पद्वयं विप्रो ह्यतंद्रितः ॥ मनसा दक्षिणं पुष्पं तन्मेने पुत्रकामदम् ॥ २५ ॥

agneragre'kSipatpuSpadvayaM vipro hyataMdritaH ॥ manasA dakSiNaM puSpaM tanmene putrakAmadam ॥ 25 ॥

एवं कृत्वा पणं पत्नीमुवाच ब्राह्मणस्स च ॥ अनयोर्ग्राह्यमेकं ते पुष्पं पुत्र फलाप्तये ॥ २६॥

evaM kRtvA paNaM patnImuvAca brAhmaNassa ca ॥ anayorgrAhyamekaM te puSpaM putra phalAptaye ॥ 26॥

तया च मनसा धृत्वा पुत्रश्चैव भवेन्मम ॥ तदा च स्वामिना यच्च धृतं पुष्पं समेतु माम् ॥ २७ ॥

tayA ca manasA dhRtvA putrazcaiva bhavenmama ॥ tadA ca svAminA yacca dhRtaM puSpaM sametu mAm ॥ 27 ॥

इत्युक्त्वा च तया तत्र नमस्कृत्य शिवं तदा ॥ नत्वा चाग्निं पुनः प्रार्थ्य गृहीतं पुष्पमेककम् ॥ २८ ॥

ityuktvA ca tayA tatra namaskRtya zivaM tadA ॥ natvA cAgniM punaH prArthya gRhItaM puSpamekakam ॥ 28 ॥

स्वामिना चिंतितं यच्च तद्गृहीतं तया न हि ॥ सुदेहया विमोहेन शिवेच्छासंभवेन वै॥ २९॥

svAminA ciMtitaM yacca tadgRhItaM tayA na hi ॥ sudehayA vimohena zivecchAsaMbhavena vai॥ 29॥

तद्दृष्ट्वा पुरुषश्चैव निश्वासं पर्यमोचयत् ॥ स्मृत्वा शिवपदांभोजमुवाच निजकामिनीम् ॥ ३०॥

taddRSTvA puruSazcaiva nizvAsaM paryamocayat ॥ smRtvA zivapadAMbhojamuvAca nijakAminIm ॥ 30॥

सुधर्मोवाच ॥ निर्मितं चेश्वरेणैव कथं चैवान्यथा भवेत् ॥ आशां त्यज प्रिये त्वं च परिचर्य्यां कुरु प्रभोः ॥ ३१॥

sudharmovAca ॥ nirmitaM cezvareNaiva kathaM caivAnyathA bhavet ॥ AzAM tyaja priye tvaM ca paricaryyAM kuru prabhoH ॥ 31॥

इत्युक्त्वा तु स्वयं विप्र आशां परिविहाय च ॥ धर्मकार्यरतस्सोऽभूच्छंकरध्यानतत्परः ॥ ३२ ॥

ityuktvA tu svayaM vipra AzAM parivihAya ca ॥ dharmakAryaratasso'bhUcchaMkaradhyAnatatparaH ॥ 32 ॥

सा सुदेहाग्रहं नैव मुमोचात्मजकाम्यया ॥ प्रत्युवाच पतिं प्रेम्णा सांजलिर्नतमस्तका ॥ ३३ ॥

sA sudehAgrahaM naiva mumocAtmajakAmyayA ॥ pratyuvAca patiM premNA sAMjalirnatamastakA ॥ 33 ॥

मयि पुत्रो न चास्त्वन्या पत्नीं कुरु मदाज्ञया ॥ तस्यां नूनं सुतश्चैव भविष्यति न संशयः ॥ ३४॥

mayi putro na cAstvanyA patnIM kuru madAjJayA ॥ tasyAM nUnaM sutazcaiva bhaviSyati na saMzayaH ॥ 34॥

सूत उवाच ॥ तदैव प्रथितो वै स ब्रह्मणश्शैवसत्तमः ॥ उवाच स्वप्रियां तां च सुदेहां धर्म तत्परः ॥ ३५॥

sUta uvAca ॥ tadaiva prathito vai sa brahmaNazzaivasattamaH ॥ uvAca svapriyAM tAM ca sudehAM dharma tatparaH ॥ 35॥

सुधर्मोवाच ॥ त्वदीयं च मदीयं च सर्वं दुःखं गतं ध्रुवम् ॥ तस्मात्त्वं धर्मविघ्नं च प्रियो मा कुरु सांप्रतम् ॥ ३६॥

sudharmovAca ॥ tvadIyaM ca madIyaM ca sarvaM duHkhaM gataM dhruvam ॥ tasmAttvaM dharmavighnaM ca priyo mA kuru sAMpratam ॥ 36॥

सूत उवाच ॥ इत्येवं वारिता सा च स्वामातुः पुत्रिकां तदा ॥ गृहमानीय भर्तारं वृणु त्वेनामिदं जगौ ॥ ३७॥

sUta uvAca ॥ ityevaM vAritA sA ca svAmAtuH putrikAM tadA ॥ gRhamAnIya bhartAraM vRNu tvenAmidaM jagau ॥ 37॥

सुधर्मोवाच ॥ इदानीं वदसि त्वं च मत्प्रियेयं ततः पुनः ॥ पुत्रसूश्च यदा स्याद्वै तदा स्पर्द्धां करिष्यसि ॥ ३८॥

sudharmovAca ॥ idAnIM vadasi tvaM ca matpriyeyaM tataH punaH ॥ putrasUzca yadA syAdvai tadA sparddhAM kariSyasi ॥ 38॥

सूत उवाच॥ इत्युक्त्वा तेन पतिना सा सुदेहा च तत्प्रिया ॥ पुनः प्राह करौ बद्ध्वा सुधर्माणं पतिं द्विजाः ॥ ३९ ॥

sUta uvAca॥ ityuktvA tena patinA sA sudehA ca tatpriyA ॥ punaH prAha karau baddhvA sudharmANaM patiM dvijAH ॥ 39 ॥

नाहं स्पर्द्धां भगिन्या वै करिष्ये द्विजसत्तम ॥ उपयच्छस्व पुत्रार्थमिमामाज्ञापयामि च ॥ ४०॥

nAhaM sparddhAM bhaginyA vai kariSye dvijasattama ॥ upayacchasva putrArthamimAmAjJApayAmi ca ॥ 40॥

इत्येवं प्रार्थितस्सोऽपि सुधर्मा प्रियया तया ॥ घुश्मां तां समुपायंस्त विवाहविधिना द्विजः॥ ४१॥

ityevaM prArthitasso'pi sudharmA priyayA tayA ॥ ghuzmAM tAM samupAyaMsta vivAhavidhinA dvijaH॥ 41॥

ततस्तां परिणीयाथ प्रार्थयामास तां द्विजः ॥ त्वदीयेयं कनिष्ठा हि सदा पोष्यानघे प्रिये ॥ ४२॥

tatastAM pariNIyAtha prArthayAmAsa tAM dvijaH ॥ tvadIyeyaM kaniSThA hi sadA poSyAnaghe priye ॥ 42॥

उक्तैव स च धर्मात्मा सुधर्मा शैवसत्तमः ॥ यथायोग्यं चकाराशु धर्मसंग्रहमात्मनः ॥ ४३॥

uktaiva sa ca dharmAtmA sudharmA zaivasattamaH ॥ yathAyogyaM cakArAzu dharmasaMgrahamAtmanaH ॥ 43॥

सा चापि मातृपुत्रीं तां दासीवत्पर्यवर्त्तत ॥ परित्यज्य विरोधं हि पुपोषाहर्निशं प्रिया ॥ ४४॥

sA cApi mAtRputrIM tAM dAsIvatparyavarttata ॥ parityajya virodhaM hi pupoSAharnizaM priyA ॥ 44॥

कनिष्ठा चैव या पत्नी स्वस्रनुज्ञामवाप्य च ॥ पार्थिवान्सा चकाराशु श्रियमेकोत्तरं शतम् ॥ ४५॥

kaniSThA caiva yA patnI svasranujJAmavApya ca ॥ pArthivAnsA cakArAzu zriyamekottaraM zatam ॥ 45॥

विधानपूर्वकं घुष्मा सोपचारसमन्वितम् ॥ कृत्वा तान्प्राक्षिपत्तत्र तडागे निकटस्थिते ॥ ४६ ॥

vidhAnapUrvakaM ghuSmA sopacArasamanvitam ॥ kRtvA tAnprAkSipattatra taDAge nikaTasthite ॥ 46 ॥

एवं नित्यं सा चकार शिवपूजां स्वकामदाम् ॥ विसृज्य पुनरावाह्य तत्सपर्य्याविधानतः ॥ ४७ ॥

evaM nityaM sA cakAra zivapUjAM svakAmadAm ॥ visRjya punarAvAhya tatsaparyyAvidhAnataH ॥ 47 ॥

कुर्वन्त्या नित्यमेवं हि तस्याश्शंकरपूजनम् ॥ लक्षसंख्याभवत्पूर्णा सर्वकामफलप्रदा ॥ ४८ ॥

kurvantyA nityamevaM hi tasyAzzaMkarapUjanam ॥ lakSasaMkhyAbhavatpUrNA sarvakAmaphalapradA ॥ 48 ॥

कृपया शंकरस्यैव तस्याः पुत्रो व्यजायत ॥ सुन्दरस्सुभगश्चैव कल्याणगुणभाजम् ॥ ४९ ॥

kRpayA zaMkarasyaiva tasyAH putro vyajAyata ॥ sundarassubhagazcaiva kalyANaguNabhAjam ॥ 49 ॥

तं दृष्ट्वा परमप्रीतः स विप्रो धर्मवित्तमः ॥ अनासक्तस्सुखं भेजे ज्ञानधर्मपरायणः ॥ ५० ॥

taM dRSTvA paramaprItaH sa vipro dharmavittamaH ॥ anAsaktassukhaM bheje jJAnadharmaparAyaNaH ॥ 50 ॥

सुदेहा तावदस्यास्तु स्पर्द्धामुग्रां चकार सा ॥ प्रथमं शीतलं तस्या हृदयं ह्यसिवत्पुनः ॥ ५१ ॥

sudehA tAvadasyAstu sparddhAmugrAM cakAra sA ॥ prathamaM zItalaM tasyA hRdayaM hyasivatpunaH ॥ 51 ॥

ततः परं च यज्जातं कुत्सितं कर्म दुःखदम् ॥ सावधानेन मनसा श्रूयतां तन्मुनीश्वरा ॥ ५२ ॥

tataH paraM ca yajjAtaM kutsitaM karma duHkhadam ॥ sAvadhAnena manasA zrUyatAM tanmunIzvarA ॥ 52 ॥