सूत उवाच ॥ कदाचित्सेवकस्तस्य राक्षसस्य दुरात्मनः ॥ तदग्रे सुंदरं रूपं शंकरस्य ददर्श ह ॥ १॥

sUta uvAca ॥ kadAcitsevakastasya rAkSasasya durAtmanaH ॥ tadagre suMdaraM rUpaM zaMkarasya dadarza ha ॥ 1॥

तस्मै निवेदितं राज्ञे राक्षसानां यथार्थकम् ॥ सर्वं तच्चरितं तेन सकौतुकमथाद्भुतम् ॥ २ ॥

tasmai niveditaM rAjJe rAkSasAnAM yathArthakam ॥ sarvaM taccaritaM tena sakautukamathAdbhutam ॥ 2 ॥

राजापि तत्र चागत्य राक्षसानां स दारुकः ॥ विह्वलस्सबलश्शीघ्रं पर्यपृच्छच्च तं शिवम् ॥ ३ ॥

rAjApi tatra cAgatya rAkSasAnAM sa dArukaH ॥ vihvalassabalazzIghraM paryapRcchacca taM zivam ॥ 3 ॥

दारुक उवाच ॥ किं ध्यायसि हि वैश्य त्वं सत्यं वद ममाग्रतः ॥ एवं सति न मृत्युस्ते मम वाक्यं च नान्यथा ॥ ४ ॥

dAruka uvAca ॥ kiM dhyAyasi hi vaizya tvaM satyaM vada mamAgrataH ॥ evaM sati na mRtyuste mama vAkyaM ca nAnyathA ॥ 4 ॥

सूत उवाच ॥ तेनोक्तं च न जानामि तच्छ्रुत्वा कुपितस्य वै ॥ राक्षसान्प्रेरयामास हन्यतां राक्षसा अयम् ॥ ५॥

sUta uvAca ॥ tenoktaM ca na jAnAmi tacchrutvA kupitasya vai ॥ rAkSasAnprerayAmAsa hanyatAM rAkSasA ayam ॥ 5॥

तदुक्तास्ते तदा हंतुं नानायुधधरा गताः ॥ द्रुतं तं वैश्यशार्दूलं शंकरासक्तचेतसम् ॥ ६॥

taduktAste tadA haMtuM nAnAyudhadharA gatAH ॥ drutaM taM vaizyazArdUlaM zaMkarAsaktacetasam ॥ 6॥

तानागतांस्तदा दृष्ट्वा भयवित्रस्तलोचनः ॥ शिवं सस्मार सुप्रीत्या तन्नामानि जगौ मुहुः ॥ ७ ॥

tAnAgatAMstadA dRSTvA bhayavitrastalocanaH ॥ zivaM sasmAra suprItyA tannAmAni jagau muhuH ॥ 7 ॥

वैश्यपतिरुवाच ॥ पाहि शंकर देवेश पाहि शंभो शिवेति च ॥ दुष्टादस्मात्त्रिलोकेश खलहन्भक्तवत्सल ॥ ८॥

vaizyapatiruvAca ॥ pAhi zaMkara deveza pAhi zaMbho ziveti ca ॥ duSTAdasmAttrilokeza khalahanbhaktavatsala ॥ 8॥

सर्वस्वं च भवानद्य मम देव त्वमेव हि ॥ त्वदधीनस्त्वदीयोऽहं त्वत्प्राणस्सर्वदा प्रभो ॥ ९ ॥

sarvasvaM ca bhavAnadya mama deva tvameva hi ॥ tvadadhInastvadIyo'haM tvatprANassarvadA prabho ॥ 9 ॥

सूत उवाच ॥ इति संप्रार्थितश्शंभुर्विवरान्निर्गतस्तदा ॥ भवनेनोत्तमेनाथ चतुर्द्वारयुतेन च ॥ १० ॥

sUta uvAca ॥ iti saMprArthitazzaMbhurvivarAnnirgatastadA ॥ bhavanenottamenAtha caturdvArayutena ca ॥ 10 ॥

मध्यज्योतिस्स्वरूपं च शिवरूपं तदद्भुतम् ॥ परिवारसमायुक्तं दृष्ट्वा चापूजयत्स वै ॥ ११ ॥

madhyajyotissvarUpaM ca zivarUpaM tadadbhutam ॥ parivArasamAyuktaM dRSTvA cApUjayatsa vai ॥ 11 ॥

पूजितश्च तदा शंभुः प्रसन्नो ह्यभवत्स्वयम् ॥ अस्त्रं पाशुपतं नाम दत्त्वा राक्षसपुंगवान् ॥ १२ ॥

pUjitazca tadA zaMbhuH prasanno hyabhavatsvayam ॥ astraM pAzupataM nAma dattvA rAkSasapuMgavAn ॥ 12 ॥

जघान सोपकरणांस्तान्सर्वान्सगणान्द्रुतम् ॥ अरक्षच्च स्वभक्तं वै दुष्टहा स हि शंकरः ॥ १३॥

jaghAna sopakaraNAMstAnsarvAnsagaNAndrutam ॥ arakSacca svabhaktaM vai duSTahA sa hi zaMkaraH ॥ 13॥

सर्वांस्तांश्च तदा हत्वा वरं प्रादाद्वनस्य च ॥ अत्यद्भुतकरश्शंभुस्स्वलीलात्तसुविग्रहः ॥ १४॥

sarvAMstAMzca tadA hatvA varaM prAdAdvanasya ca ॥ atyadbhutakarazzaMbhussvalIlAttasuvigrahaH ॥ 14॥

अस्मिन्वने सदा वर्णधर्मा वै संभवंतु च ॥ ब्राह्मणक्षत्रियविशां शूद्राणां हि तथैव च ॥ १५ ॥

asminvane sadA varNadharmA vai saMbhavaMtu ca ॥ brAhmaNakSatriyavizAM zUdrANAM hi tathaiva ca ॥ 15 ॥

भवत्वत्र मुनिश्रेष्ठास्तामसा न कदाचन ॥ शिवधर्मप्रवक्तारश्शिवधर्मप्रवर्तकाः ॥ १६॥

bhavatvatra munizreSThAstAmasA na kadAcana ॥ zivadharmapravaktArazzivadharmapravartakAH ॥ 16॥

एतस्मिन्समये सा वै राक्षसी दारुकाह्वया ॥ देव्याः स्तुतिं चकारासौ पार्वत्या दीनमानसा ॥ १७ ॥

etasminsamaye sA vai rAkSasI dArukAhvayA ॥ devyAH stutiM cakArAsau pArvatyA dInamAnasA ॥ 17 ॥

प्रसन्ना च तदा देवी किं करोमीत्युवाच हि ॥ साप्युवाच पुनस्तत्र वंशो मे रक्ष्यतां त्वया ॥ १८ ॥

prasannA ca tadA devI kiM karomItyuvAca hi ॥ sApyuvAca punastatra vaMzo me rakSyatAM tvayA ॥ 18 ॥

रक्षयिष्यामि ते वंशं सत्यं च कथ्यते मया ॥ इत्युक्त्वा च शिवेनैव विग्रहं सा चकार ह ॥ १९ ॥

rakSayiSyAmi te vaMzaM satyaM ca kathyate mayA ॥ ityuktvA ca zivenaiva vigrahaM sA cakAra ha ॥ 19 ॥

शिवोपि कुपितां देवीं दृष्ट्वा वरवशः प्रभुः ॥ प्रत्युवाचेति सुप्रीत्या यथेच्छसि तथा कुरु ॥ २० ॥

zivopi kupitAM devIM dRSTvA varavazaH prabhuH ॥ pratyuvAceti suprItyA yathecchasi tathA kuru ॥ 20 ॥

सूत् उवाच ॥ इति श्रुत्वा वचस्तस्य स्वपतेश्शंकरस्य वै ॥ सुप्रसन्ना विहस्याशु पार्वती वाक्यमब्रवीत् ॥ २१ ॥

sUt uvAca ॥ iti zrutvA vacastasya svapatezzaMkarasya vai ॥ suprasannA vihasyAzu pArvatI vAkyamabravIt ॥ 21 ॥

पार्वत्युवाच ॥ भवदीयं वचस्तथ्यं युगांते संभविष्यति ॥ तावच्च तामसी सृष्टिर्भवत्विति मतं मम ॥ २२॥

pArvatyuvAca ॥ bhavadIyaM vacastathyaM yugAMte saMbhaviSyati ॥ tAvacca tAmasI sRSTirbhavatviti mataM mama ॥ 22॥

अन्यथा प्रलयस्स्याद्वै सत्यं मे व्याहृतं शिव ॥ प्रमाणीक्रियतां नाथ त्वदीयास्मि त्वदाश्रया ॥ २३॥

anyathA pralayassyAdvai satyaM me vyAhRtaM ziva ॥ pramANIkriyatAM nAtha tvadIyAsmi tvadAzrayA ॥ 23॥

इयं च दारुका देवी राक्षसी शक्तिका मम ॥ बलिष्ठा राक्षसीनां च रक्षोराज्यं प्रशास्तु च ॥ २४॥

iyaM ca dArukA devI rAkSasI zaktikA mama ॥ baliSThA rAkSasInAM ca rakSorAjyaM prazAstu ca ॥ 24॥

इमा राक्षसपत्न्यस्तु प्रसविष्यंति पुत्रकान् ॥ ते सर्वे मिलिताश्चैव वने वासाय मे मताः ॥ २५ ॥

imA rAkSasapatnyastu prasaviSyaMti putrakAn ॥ te sarve militAzcaiva vane vAsAya me matAH ॥ 25 ॥

सूत उवाच ॥ इत्येवं वचनं श्रुत्वा पार्वत्यास्स्वस्त्रियाः प्रभुः ॥ प्रसन्नमानसो भूत्वा शंकरो वाक्यमब्रवीत् ॥ २६ ॥

sUta uvAca ॥ ityevaM vacanaM zrutvA pArvatyAssvastriyAH prabhuH ॥ prasannamAnaso bhUtvA zaMkaro vAkyamabravIt ॥ 26 ॥

शङ्कर उवाच ॥ इति ब्रवीषि त्वं वै चेच्छृणु मद्वचनं प्रिये ॥ स्थास्याम्यस्मिन्वने प्रीत्या भक्तानां पालनाय च ॥ २७ ॥

zaGkara uvAca ॥ iti bravISi tvaM vai cecchRNu madvacanaM priye ॥ sthAsyAmyasminvane prItyA bhaktAnAM pAlanAya ca ॥ 27 ॥

अत्र मे वर्णधर्मस्थो दर्शनं प्रीतिसंयुतम् ॥ करिष्यति च यो वै स चक्रवर्ती भविष्यति ॥ २८ ॥

atra me varNadharmastho darzanaM prItisaMyutam ॥ kariSyati ca yo vai sa cakravartI bhaviSyati ॥ 28 ॥

अन्यथा कलिपर्याये सत्यस्यादौ नृपेश्वर ॥ महासेनसुतो यो वै वीरसेनेति विश्रुतः ॥ २९ ॥

anyathA kaliparyAye satyasyAdau nRpezvara ॥ mahAsenasuto yo vai vIraseneti vizrutaH ॥ 29 ॥

स मे भक्त्यातिविक्रांतो दर्शनं मे करिष्यति ॥ दर्शनं मे स कृत्वैव चक्रवर्ती भविष्यति ॥ ३०॥

sa me bhaktyAtivikrAMto darzanaM me kariSyati ॥ darzanaM me sa kRtvaiva cakravartI bhaviSyati ॥ 30॥

सूत उवाच ॥ ॥ इत्येवं दंपती तौ च कृत्वा हास्यं परस्परम् । स्थितौ तत्र स्वयं साक्षान्महत्त्वकारकौ द्विजाः ॥ ३१ ॥

sUta uvAca ॥ ॥ ityevaM daMpatI tau ca kRtvA hAsyaM parasparam । sthitau tatra svayaM sAkSAnmahattvakArakau dvijAH ॥ 31 ॥

ज्योतिर्लिंगस्वरूपो हि नाम्ना नागेश्वरश्शिवः ॥ नागेश्वरी शिवा देवी बभूव च सतां प्रियौ ॥ ३२ ॥

jyotirliMgasvarUpo hi nAmnA nAgezvarazzivaH ॥ nAgezvarI zivA devI babhUva ca satAM priyau ॥ 32 ॥

ऋषय ऊचुः ॥ वीरसेनः कथं तत्र यास्यते दारुकावने ॥ कथमर्चिष्यति शिवं त्वं तद्वद महामते ॥ ३३ ॥

RSaya UcuH ॥ vIrasenaH kathaM tatra yAsyate dArukAvane ॥ kathamarciSyati zivaM tvaM tadvada mahAmate ॥ 33 ॥

सूत उवाच ॥ निषधे सुंदरे देशे क्षत्रियाणां कुले च सः ॥ महासेनसुतो वीरसेनश्चैव शिवप्रियः ॥ ३४ ॥

sUta uvAca ॥ niSadhe suMdare deze kSatriyANAM kule ca saH ॥ mahAsenasuto vIrasenazcaiva zivapriyaH ॥ 34 ॥

पार्थिवेशार्चनं कृत्वा तपः परमदुष्करम् ॥ चकार वीरसेनो वै वर्षाणां द्वादशावधिः ॥ ३५॥

pArthivezArcanaM kRtvA tapaH paramaduSkaram ॥ cakAra vIraseno vai varSANAM dvAdazAvadhiH ॥ 35॥

ततः प्रसन्नो देवेशः प्रत्यक्षं प्राह शंकरः ॥ काष्ठस्य मत्स्यिकां कृत्वा त्रपुधातु विलेपनाम् ॥ ३६ ॥

tataH prasanno devezaH pratyakSaM prAha zaMkaraH ॥ kASThasya matsyikAM kRtvA trapudhAtu vilepanAm ॥ 36 ॥

विधाय योगमायां च दास्यामि वीरसेनक ॥ तां गृहीत्वा प्रविश्यैतं नृभिस्सह व्रजाधुना ॥ ३७ ॥

vidhAya yogamAyAM ca dAsyAmi vIrasenaka ॥ tAM gRhItvA pravizyaitaM nRbhissaha vrajAdhunA ॥ 37 ॥

ततस्त्वं तत्र गत्वा च विवरे च कृते मया ॥ प्रविश्य च तदा पूजां कृत्वा नागेश्वरस्य च ॥ ३८॥

tatastvaM tatra gatvA ca vivare ca kRte mayA ॥ pravizya ca tadA pUjAM kRtvA nAgezvarasya ca ॥ 38॥

ततः पाशुपतं प्राप्य हत्वा च राक्षसीमुखान् ॥ मयि दृष्टे तदा किंचिन्न्यूनं ते न भविष्यति ॥ ३९॥

tataH pAzupataM prApya hatvA ca rAkSasImukhAn ॥ mayi dRSTe tadA kiMcinnyUnaM te na bhaviSyati ॥ 39॥

पार्वत्याश्च बलं चैव संपूर्णं वै भविष्यति॥ अन्ये च म्लेच्छरूपा ये भविष्यंति वने शुभाः ॥ ४० ॥

pArvatyAzca balaM caiva saMpUrNaM vai bhaviSyati॥ anye ca mleccharUpA ye bhaviSyaMti vane zubhAH ॥ 40 ॥

सूत उवाच ॥ इत्युक्त्वा शंकरस्तत्र वीरसेनं हि दुःखह ॥ कृत्वा कृपां च महतीं तत्रैवांतर्द्दधे प्रभुः ॥ ४१॥

sUta uvAca ॥ ityuktvA zaMkarastatra vIrasenaM hi duHkhaha ॥ kRtvA kRpAM ca mahatIM tatraivAMtarddadhe prabhuH ॥ 41॥

इति दत्तवरस्सोऽपि शिवेन परमात्मना ॥ शक्तस्स वै तदा कर्तुं संबभूव न संशयः ॥ ४२॥

iti dattavarasso'pi zivena paramAtmanA ॥ zaktassa vai tadA kartuM saMbabhUva na saMzayaH ॥ 42॥

एवं नागेश्वरो देव उत्पन्नो ज्योतिषां पतिः ॥ लिंगरूपस्त्रिलोकस्य सर्वकामप्रदस्सदा ॥ ४३॥

evaM nAgezvaro deva utpanno jyotiSAM patiH ॥ liMgarUpastrilokasya sarvakAmapradassadA ॥ 43॥

एतद्यश्शृणुयान्नित्यं नागेशोद्भवमादरात् ॥ सर्वान्कामानियाद्धीमान्महापातकनाशनान् ॥ ४४॥

etadyazzRNuyAnnityaM nAgezodbhavamAdarAt ॥ sarvAnkAmAniyAddhImAnmahApAtakanAzanAn ॥ 44॥