सूत उवाच ॥ अथातः संप्रवक्ष्यामि नागेशाख्यं परात्मनः ॥ ज्योतीरूपं यथा जातं परमं लिंगमुत्तमम् ॥ १ ॥

sUta uvAca ॥ athAtaH saMpravakSyAmi nAgezAkhyaM parAtmanaH ॥ jyotIrUpaM yathA jAtaM paramaM liMgamuttamam ॥ 1 ॥

दारुका राक्षसी काचित्पार्वती वरदर्पिता ॥ दारुकश्च पतिस्तस्या बभूव बलवत्तरः ॥ २ ॥

dArukA rAkSasI kAcitpArvatI varadarpitA ॥ dArukazca patistasyA babhUva balavattaraH ॥ 2 ॥

बहुभी राक्षसैस्तत्र चकार कदनं सताम् ॥ यज्ञध्वंसं च लोकानां धर्मध्वंसं तदाकरोत् ॥ ३ ॥

bahubhI rAkSasaistatra cakAra kadanaM satAm ॥ yajJadhvaMsaM ca lokAnAM dharmadhvaMsaM tadAkarot ॥ 3 ॥

पश्चिमे सागरे तस्य वनं सर्वसमृद्धिमत् ॥ योजनानां षोडशभिर्विस्तृतं सर्वतो दिशम् ॥ ४ ॥

pazcime sAgare tasya vanaM sarvasamRddhimat ॥ yojanAnAM SoDazabhirvistRtaM sarvato dizam ॥ 4 ॥

दारुका स्वविलासार्थं यत्र गच्छति तद्वनम् ॥ भूम्या च तरुभिस्तत्र सर्वोपकरणैर्युतम् ॥ ५ ॥

dArukA svavilAsArthaM yatra gacchati tadvanam ॥ bhUmyA ca tarubhistatra sarvopakaraNairyutam ॥ 5 ॥

दारुकायै ददौ देवी तद्वनस्यावलोकनम्॥ प्रयाति तद्वनं सा हि पत्या सह यदृच्छया॥ ६॥

dArukAyai dadau devI tadvanasyAvalokanam॥ prayAti tadvanaM sA hi patyA saha yadRcchayA॥ 6॥

तत्र स्थित्वा तदा सोपि सर्वेषां च भयं ददौ ॥ दारुको राक्षसः पत्न्या तया दारुकया सह ॥ ७॥

tatra sthitvA tadA sopi sarveSAM ca bhayaM dadau ॥ dAruko rAkSasaH patnyA tayA dArukayA saha ॥ 7॥

ते सर्वे पीडिता लोका और्वस्य शरणं ययुः ॥ नत्वा प्रीत्या विशेषेण तमूचुर्नतमस्तकाः ॥ ८ ॥

te sarve pIDitA lokA aurvasya zaraNaM yayuH ॥ natvA prItyA vizeSeNa tamUcurnatamastakAH ॥ 8 ॥

लोका ऊचुः ॥ महर्षे शरणं देहि नो चेद्दुष्टैश्च मारिताः ॥ सर्वं कर्तुं समर्थोसि तेजसा दीप्तिमानसि ॥ ९ ॥

lokA UcuH ॥ maharSe zaraNaM dehi no cedduSTaizca mAritAH ॥ sarvaM kartuM samarthosi tejasA dIptimAnasi ॥ 9 ॥

पृथ्व्यां न वर्तते कश्चित्त्वां विना शरणं च नः ॥ यामो यस्य समीपे तु स्थित्वा सुखमवाप्नुमः ॥ १० ॥

pRthvyAM na vartate kazcittvAM vinA zaraNaM ca naH ॥ yAmo yasya samIpe tu sthitvA sukhamavApnumaH ॥ 10 ॥

त्वां दृष्ट्वा राश्रसास्सर्वे पला यंते विदूरतः ॥ त्वयि शैवं सदा तेजो विभाति ज्वलनो यथा ॥ ११ ॥

tvAM dRSTvA rAzrasAssarve palA yaMte vidUrataH ॥ tvayi zaivaM sadA tejo vibhAti jvalano yathA ॥ 11 ॥

सूत उवाच ॥ इत्येवं प्रार्थितो लोकैरौर्वो हि मुनिसत्तमः॥ शोचमानः शरण्यश्च रक्षायै हि वचोऽब्रवीत् ॥ १२ ॥

sUta uvAca ॥ ityevaM prArthito lokairaurvo hi munisattamaH॥ zocamAnaH zaraNyazca rakSAyai hi vaco'bravIt ॥ 12 ॥

और्व उवाच ॥ पृथिव्यां यदि रक्षांसि हिंस्युर्वै प्राणिनस्तदा ॥ स्वयं प्राणैर्वियुज्येयू राक्षसा बलवत्तराः ॥ १३ ॥

aurva uvAca ॥ pRthivyAM yadi rakSAMsi hiMsyurvai prANinastadA ॥ svayaM prANairviyujyeyU rAkSasA balavattarAH ॥ 13 ॥

यदा यज्ञा न हन्येरंस्तदा प्राणैर्वियोजिताः ॥ भवंतु राक्षसास्सर्वे सत्यमेतन्मयोच्यते ॥ १४ ॥

yadA yajJA na hanyeraMstadA prANairviyojitAH ॥ bhavaMtu rAkSasAssarve satyametanmayocyate ॥ 14 ॥

सूत उवाच ॥ इत्युक्त्वा वचनं तेभ्यस्समाश्वास्य प्रजाः पुनः ॥ तपश्चकार विविधमौर्वो लोकसुखावहः ॥ १५॥

sUta uvAca ॥ ityuktvA vacanaM tebhyassamAzvAsya prajAH punaH ॥ tapazcakAra vividhamaurvo lokasukhAvahaH ॥ 15॥

देवास्तदा ते विज्ञाय शापस्य कारणं हि तत् ॥ युद्धाय च समुद्योगं चक्रुर्देवारिभिस्सह ॥ १६॥

devAstadA te vijJAya zApasya kAraNaM hi tat ॥ yuddhAya ca samudyogaM cakrurdevAribhissaha ॥ 16॥

सर्वैश्चैव प्रयत्नैश्च नानायुधधरास्सुराः॥ सर्वे शक्रादयस्तत्र युद्धार्थं समुपागताः ॥ १७॥

sarvaizcaiva prayatnaizca nAnAyudhadharAssurAH॥ sarve zakrAdayastatra yuddhArthaM samupAgatAH ॥ 17॥

तान्दृष्ट्वा राक्षसास्तत्र विचारे तत्पराः पुनः ॥ बभूवुस्तेऽखिला दुष्टा मिथो ये यत्र संस्थिताः ॥ १८ ॥

tAndRSTvA rAkSasAstatra vicAre tatparAH punaH ॥ babhUvuste'khilA duSTA mitho ye yatra saMsthitAH ॥ 18 ॥

राक्षसा ऊचुः ॥ किं कर्तव्यं क्व गंतव्यं संकटं समुपागताः ॥ युद्ध्यते म्रियते चैव युद्ध्यते न विहन्यते ॥ १९॥

rAkSasA UcuH ॥ kiM kartavyaM kva gaMtavyaM saMkaTaM samupAgatAH ॥ yuddhyate mriyate caiva yuddhyate na vihanyate ॥ 19॥

तथैव स्थीयते चेद्वै भक्ष्यते किं परस्परम् ॥ दुःखं हि सर्वथा जातं क एनं विनिवारयेत् ॥ २०॥

tathaiva sthIyate cedvai bhakSyate kiM parasparam ॥ duHkhaM hi sarvathA jAtaM ka enaM vinivArayet ॥ 20॥

सूत उवाच॥ विचार्येति च ते तत्र दारुकाद्याश्च राक्षसाः ॥ उपायं न विजानन्तो दुःखं प्राप्तास्सदा हि वै ॥ २१ ॥

sUta uvAca॥ vicAryeti ca te tatra dArukAdyAzca rAkSasAH ॥ upAyaM na vijAnanto duHkhaM prAptAssadA hi vai ॥ 21 ॥

दारुका राक्षसी चापि ज्ञात्वा दुःखं समागतम् ॥ भवान्याश्च वरं तञ्च कथयामास सा तदा ॥ २२ ॥

dArukA rAkSasI cApi jJAtvA duHkhaM samAgatam ॥ bhavAnyAzca varaM taJca kathayAmAsa sA tadA ॥ 22 ॥

दारुकोवाच ॥ मया ह्याराधिता पूर्वं भवपत्नी वरं ददौ ॥ वनं गच्छ निजैः सार्धं यत्र गंतुं त्वमिच्छसि ॥ २३ ॥

dArukovAca ॥ mayA hyArAdhitA pUrvaM bhavapatnI varaM dadau ॥ vanaM gaccha nijaiH sArdhaM yatra gaMtuM tvamicchasi ॥ 23 ॥

तद्वरश्च मया प्राप्तः कथं दुःखं विषह्यते ॥ जलं वनं च नीत्वा वै सुखं स्थेयं तु राक्षसैः ॥ २४ ॥

tadvarazca mayA prAptaH kathaM duHkhaM viSahyate ॥ jalaM vanaM ca nItvA vai sukhaM stheyaM tu rAkSasaiH ॥ 24 ॥

भूत उवाच ॥ तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा राक्षस्या हर्षमागताः ॥ उचुस्सर्वे मिथस्ते हि राक्षसा निर्भयास्तदा ॥ २५ ॥

bhUta uvAca ॥ tasyAstadvacanaM zrutvA rAkSasyA harSamAgatAH ॥ ucussarve mithaste hi rAkSasA nirbhayAstadA ॥ 25 ॥

धन्येयं कृतकृत्येयं राज्ञ्या वै जीवितास्स्वयम् ॥ नत्वा तस्यै च तत्सर्वं कथयामासुरादरात् ॥ २६॥

dhanyeyaM kRtakRtyeyaM rAjJyA vai jIvitAssvayam ॥ natvA tasyai ca tatsarvaM kathayAmAsurAdarAt ॥ 26॥

यदि गंतुं भवेच्छक्तिर्गम्यतां किं विचार्यते॥ तत्र गत्वा जले देवि सुखं स्थास्याम नित्यशः ॥ २७॥

yadi gaMtuM bhavecchaktirgamyatAM kiM vicAryate॥ tatra gatvA jale devi sukhaM sthAsyAma nityazaH ॥ 27॥

एतस्मिन्नंतरे लोका देवैस्सार्द्धं समागताः ॥ युद्धाय विविधैर्दुःखैः पीडिता राक्षसैः पुरा॥ २८ ॥

etasminnaMtare lokA devaissArddhaM samAgatAH ॥ yuddhAya vividhairduHkhaiH pIDitA rAkSasaiH purA॥ 28 ॥

पीडिताश्च तदा तस्या भवान्या बलमाश्रिताः ॥ समग्रं नगरं नीत्वा जलस्थलसमन्वितम् ॥ २९॥

pIDitAzca tadA tasyA bhavAnyA balamAzritAH ॥ samagraM nagaraM nItvA jalasthalasamanvitam ॥ 29॥

जयजयेति देव्यास्तु स्तुतिमुच्चार्य राक्षसी ॥ तत उड्डीयनं कृत्वा सपक्षो गिरिराड्यथा ॥ ३० ॥

jayajayeti devyAstu stutimuccArya rAkSasI ॥ tata uDDIyanaM kRtvA sapakSo girirADyathA ॥ 30 ॥

समुद्रस्य च मध्ये सा संस्थिता निर्भया तदा ॥ सकलैः परिवारैश्च मुमुदेति शिवानुगा ॥ ३१ ॥

samudrasya ca madhye sA saMsthitA nirbhayA tadA ॥ sakalaiH parivAraizca mumudeti zivAnugA ॥ 31 ॥

तत्र सिंधौ च ते स्थित्वा नगरे च विलासिनः ॥ राक्षसाश्च सुखं प्रापु्र्निर्भयाश्च विजह्रिरे॥ ३२॥

tatra siMdhau ca te sthitvA nagare ca vilAsinaH ॥ rAkSasAzca sukhaM prApurnirbhayAzca vijahrire॥ 32॥

राक्षसाश्च पृथिव्यां वै नाजग्मुश्च कदाचन ॥ मुनेश्शापभयादेव बभ्रमुस्ते चले तदा ॥ ३३ ॥

rAkSasAzca pRthivyAM vai nAjagmuzca kadAcana ॥ munezzApabhayAdeva babhramuste cale tadA ॥ 33 ॥

नौषु स्थिताञ्जनान्नीत्वा नगरे तत्र तांस्तदा ॥ चिक्षिपुर्बन्धनागारे कांश्चिज्जघ्नुस्तदा हि ते ॥ ३४॥

nauSu sthitAJjanAnnItvA nagare tatra tAMstadA ॥ cikSipurbandhanAgAre kAMzcijjaghnustadA hi te ॥ 34॥

यथायथा पुनः पीडां चक्रुस्ते राक्षसास्तदा॥ तत्रस्थिता भवान्याश्च वरदानाच्च निर्भयाः॥ ३५॥

yathAyathA punaH pIDAM cakruste rAkSasAstadA॥ tatrasthitA bhavAnyAzca varadAnAcca nirbhayAH॥ 35॥

यथापूर्वं स्थले लोके भयं चासीन्निरन्तरम्॥ तथा भयं जले तेषामासीन्नित्यं मुनीश्वराः॥ ३६॥

yathApUrvaM sthale loke bhayaM cAsInnirantaram॥ tathA bhayaM jale teSAmAsInnityaM munIzvarAH॥ 36॥

कदाचिद्राक्षसी सा च निस्सृता नगराज्जले॥ रुद्ध्वा मार्गं स्थिता लोकपीडार्थं धरणौ च हि॥ ३७॥

kadAcidrAkSasI sA ca nissRtA nagarAjjale॥ ruddhvA mArgaM sthitA lokapIDArthaM dharaNau ca hi॥ 37॥

एतस्मिन्नंतरे तत्र नावो बहुतराः शुभाः॥ आगता बहुधा तत्र सर्वतो लोकसंवृताः॥ ३८॥

etasminnaMtare tatra nAvo bahutarAH zubhAH॥ AgatA bahudhA tatra sarvato lokasaMvRtAH॥ 38॥

ता नावश्च तदा दृष्ट्वा हर्षं संप्राप्य राक्षसाः॥ द्रुतं गत्वा हि तत्रस्थान्वेगात्संदध्रिरे खलाः॥ ३९॥

tA nAvazca tadA dRSTvA harSaM saMprApya rAkSasAH॥ drutaM gatvA hi tatrasthAnvegAtsaMdadhrire khalAH॥ 39॥

आजग्मुर्नगरं ते च तानादाय महाबलाः॥ चिक्षिपुर्बन्धनागारे बद्ध्वा हि निगडैर्दृढैः॥ ४०॥

AjagmurnagaraM te ca tAnAdAya mahAbalAH॥ cikSipurbandhanAgAre baddhvA hi nigaDairdRDhaiH॥ 40॥

बद्धास्ते निगडैर्लोका संस्थिता बंधनालये॥ अतीव दुःखमाजग्मुर्भर्त्सितास्ते मुहुर्मुहुः॥ ४१॥

baddhAste nigaDairlokA saMsthitA baMdhanAlaye॥ atIva duHkhamAjagmurbhartsitAste muhurmuhuH॥ 41॥

तेषां मध्ये च योऽधीशस्स वैश्यस्सुप्रियाभिधः॥ शिवप्रियश्शुभाचारश्शैवश्चासीत्सदातनः ॥ ४२ ॥

teSAM madhye ca yo'dhIzassa vaizyassupriyAbhidhaH॥ zivapriyazzubhAcArazzaivazcAsItsadAtanaH ॥ 42 ॥

विना च शिवपूजां वै न तिष्ठति कदाचन ॥ सर्वथा शिवधर्मा हि भस्मरुद्राक्षभूषणः ॥ ४३ ॥

vinA ca zivapUjAM vai na tiSThati kadAcana ॥ sarvathA zivadharmA hi bhasmarudrAkSabhUSaNaH ॥ 43 ॥

यदि पूजा न जाता चेन्न भुनक्ति तदा तु सः ॥ अतस्तत्रापि वैश्योऽसौ चकार शिवपूजनम् ॥ ४४ ॥

yadi pUjA na jAtA cenna bhunakti tadA tu saH ॥ atastatrApi vaizyo'sau cakAra zivapUjanam ॥ 44 ॥

कारागृहगतस्सोपि बहूंश्चाशिक्षयत्तदा ॥ शिवमंत्रं च पूजां च पार्थिवीमृषिसत्तमाः ॥ ४५ ॥

kArAgRhagatassopi bahUMzcAzikSayattadA ॥ zivamaMtraM ca pUjAM ca pArthivImRSisattamAH ॥ 45 ॥

ते सर्वे च तदा तत्र शिवपूजां स्वकामदाम् ॥ चक्रिरे विधिवत्तत्र यथादृष्टं यथाश्रुतम् ॥ ४६ ॥

te sarve ca tadA tatra zivapUjAM svakAmadAm ॥ cakrire vidhivattatra yathAdRSTaM yathAzrutam ॥ 46 ॥

केचित्तत्र स्थिता ध्याने बद्ध्वासनमनुत्तमम् ॥ मानसीं शिवपूजां च केचिच्चक्रुर्मुदान्विताः ॥ ४७ ॥

kecittatra sthitA dhyAne baddhvAsanamanuttamam ॥ mAnasIM zivapUjAM ca keciccakrurmudAnvitAH ॥ 47 ॥

तदधीशेन तत्रैव प्रत्यक्षं शिवपूजनम् ॥ कृतं च पार्थिवस्यैव विधानेन मुनीश्वराः ॥ ४८ ॥

tadadhIzena tatraiva pratyakSaM zivapUjanam ॥ kRtaM ca pArthivasyaiva vidhAnena munIzvarAH ॥ 48 ॥

अन्ये च ये न जानन्ति विधानं स्मरणं परम् ॥ नमश्शिवाय मंत्रेण ध्यायंतश्शंकरं स्थिताः ॥ ४९ ॥

anye ca ye na jAnanti vidhAnaM smaraNaM param ॥ namazzivAya maMtreNa dhyAyaMtazzaMkaraM sthitAH ॥ 49 ॥

सुप्रियो नाम यश्चासीद्वैश्यवर्यश्शिवप्रियः ॥ ध्यायंश्च मनसा तत्र चकार शिवपूजनम् ॥ ५० ॥

supriyo nAma yazcAsIdvaizyavaryazzivapriyaH ॥ dhyAyaMzca manasA tatra cakAra zivapUjanam ॥ 50 ॥

यथोक्तरूपी शंभुश्च प्रत्यक्षं सर्वमाददे ॥ सोपि स्वयं न जानाति गृह्यते न शिवेन वै ॥ ५१ ॥

yathoktarUpI zaMbhuzca pratyakSaM sarvamAdade ॥ sopi svayaM na jAnAti gRhyate na zivena vai ॥ 51 ॥

एवं च क्रियमाणस्य वैश्यस्य शिवपूजनम् ॥ व्यतीयुस्तत्र षण्मासा निर्विघ्नेन मुनीश्वराः ॥ ५२ ॥

evaM ca kriyamANasya vaizyasya zivapUjanam ॥ vyatIyustatra SaNmAsA nirvighnena munIzvarAH ॥ 52 ॥

अतः परं च यज्जातं चरितं शशिमौलिनः॥ तच्छृणुध्वमृषिश्रेष्ठाः सावधानेन चेतसा॥ ५३॥

ataH paraM ca yajjAtaM caritaM zazimaulinaH॥ tacchRNudhvamRSizreSThAH sAvadhAnena cetasA॥ 53॥