ऋषय ऊचुः ॥ एवं वाराणसी पुण्या यदि सूत महापुरी ॥ तत्प्रभावं वदास्माकमविमुक्तस्य च प्रभो ॥ १ ॥

RSaya UcuH ॥ evaM vArANasI puNyA yadi sUta mahApurI ॥ tatprabhAvaM vadAsmAkamavimuktasya ca prabho ॥ 1 ॥

सूत उवाच॥ वक्ष्ये संक्षेपतस्सम्यग्वाराणस्यास्सुशोभनम् ॥ विश्वेश्वरस्य माहात्म्यं श्रूयतां च मुनीश्वराः ॥ २॥

sUta uvAca॥ vakSye saMkSepatassamyagvArANasyAssuzobhanam ॥ vizvezvarasya mAhAtmyaM zrUyatAM ca munIzvarAH ॥ 2॥

कदाचित्पार्वती देवी शङ्करं परया मुदा ॥ लोककामनयापृच्छन्माहात्म्यमविमुक्तयोः ॥ ३॥

kadAcitpArvatI devI zaGkaraM parayA mudA ॥ lokakAmanayApRcchanmAhAtmyamavimuktayoH ॥ 3॥

पार्वत्युवाच ॥ अस्य क्षेत्रस्य माहात्म्यं वक्तुमर्हस्य शेषतः ॥ ममोपरि कृपां कृत्वा लोकानां हितकाम्यया ॥ ४ ॥

pArvatyuvAca ॥ asya kSetrasya mAhAtmyaM vaktumarhasya zeSataH ॥ mamopari kRpAM kRtvA lokAnAM hitakAmyayA ॥ 4 ॥

सूत उवाच ॥ देव्यास्तद्वचनं श्रुत्वा देवदेवो जगत्प्रभुः॥ प्रत्युवाच भवानीं तां जीवानां प्रियहेतवे ॥ ५॥

sUta uvAca ॥ devyAstadvacanaM zrutvA devadevo jagatprabhuH॥ pratyuvAca bhavAnIM tAM jIvAnAM priyahetave ॥ 5॥

परमेश्वर उवाच॥ साधु पृष्टं त्वया भद्रे लोकानां सुखदं शुभम् ॥ कथयामि यथार्थं वै महा त्म्यमविमुक्तयोः ॥ ६॥

paramezvara uvAca॥ sAdhu pRSTaM tvayA bhadre lokAnAM sukhadaM zubham ॥ kathayAmi yathArthaM vai mahA tmyamavimuktayoH ॥ 6॥

इदं गुह्यतमं क्षेत्रं सदा वाराणसी मम॥ सर्वेषामेव जंतूनां हेतुर्मोक्षस्य सर्वथा ॥ ७॥

idaM guhyatamaM kSetraM sadA vArANasI mama॥ sarveSAmeva jaMtUnAM heturmokSasya sarvathA ॥ 7॥

अस्मिन्सिद्धास्सदा क्षेत्रे मदीयं व्रतमाश्रिताः ॥ नानालिंगधरा नित्यं मम लोकाभिकांक्षिणः ॥ ८ ॥

asminsiddhAssadA kSetre madIyaM vratamAzritAH ॥ nAnAliMgadharA nityaM mama lokAbhikAMkSiNaH ॥ 8 ॥

अभ्यस्यंति महायोगं जितात्मानो जितेन्द्रियाः ॥ परं पाशुपतं श्रौतं भुक्तिमुक्तिफलप्रदम्॥ ९॥

abhyasyaMti mahAyogaM jitAtmAno jitendriyAH ॥ paraM pAzupataM zrautaM bhuktimuktiphalapradam॥ 9॥

रोचते मे सदा वासो वाराणस्यां महेश्वरि॥ हेतुना येन सर्वाणि विहाय शृणु तद्ध्रुवम्॥ १०॥

rocate me sadA vAso vArANasyAM mahezvari॥ hetunA yena sarvANi vihAya zRNu taddhruvam॥ 10॥

यो मे भक्तश्च विज्ञानी तावुभौ मुक्तिभागिनौ ॥ तीर्थापेक्षा च न तयोर्विहिता विहिते समौ ॥ ११ ॥

yo me bhaktazca vijJAnI tAvubhau muktibhAginau ॥ tIrthApekSA ca na tayorvihitA vihite samau ॥ 11 ॥

जीवन्मुक्तौ तु तौ ज्ञेयौ यत्रकुत्रापि वै मृतौ ॥ प्राप्नुतो मोक्षमाश्वेव मयोक्तं निश्चितं वचः ॥ १२ ॥

jIvanmuktau tu tau jJeyau yatrakutrApi vai mRtau ॥ prApnuto mokSamAzveva mayoktaM nizcitaM vacaH ॥ 12 ॥

अत्र तीर्थे विशेषोस्त्यविमुक्ताख्ये परोत्तमे ॥ श्रूयतां तत्त्वया देवि परशक्ते सुचित्तया॥ १३॥

atra tIrthe vizeSostyavimuktAkhye parottame ॥ zrUyatAM tattvayA devi parazakte sucittayA॥ 13॥

सर्वे वर्णा आश्रमाश्च बालयौवनवार्द्धकाः ॥ अस्यां पुर्यां मृताश्चेत्त्स्युर्मुक्ता एव न संशयः ॥ १४॥

sarve varNA AzramAzca bAlayauvanavArddhakAH ॥ asyAM puryAM mRtAzcettsyurmuktA eva na saMzayaH ॥ 14॥

अशुचिश्च शुचिर्वापि कन्या परिणता तथा ॥ विधवा वाथ वा वंध्या रजोदोषयुतापि वा ॥ १५॥

azucizca zucirvApi kanyA pariNatA tathA ॥ vidhavA vAtha vA vaMdhyA rajodoSayutApi vA ॥ 15॥

प्रसूता संस्कृता कापि यादृशी तादृशी द्विजाः ॥ अत्र क्षेत्रे मृता चेत्स्यान्मोक्षभाङ् नात्र संशयः ॥ १६॥

prasUtA saMskRtA kApi yAdRzI tAdRzI dvijAH ॥ atra kSetre mRtA cetsyAnmokSabhAG nAtra saMzayaH ॥ 16॥

स्वेदजश्चांडजो वापि द्युद्भिज्जोऽथ जरायुजः । मृतो मोक्षमवाप्नोति यथात्र न तथा क्वचित् ॥ १७॥

svedajazcAMDajo vApi dyudbhijjo'tha jarAyujaH । mRto mokSamavApnoti yathAtra na tathA kvacit ॥ 17॥

ज्ञानापेक्षा न चात्रैव भत्तयपेक्षा न वै पुनः ॥ कर्मापेक्षा न देव्यत्र दानापेक्षा न चैव हि ॥ १८ ॥

jJAnApekSA na cAtraiva bhattayapekSA na vai punaH ॥ karmApekSA na devyatra dAnApekSA na caiva hi ॥ 18 ॥

संस्कृत्यपेक्षा नैवात्र ध्यानापेक्षा न कर्हिचित् ॥ नामापेक्षार्चनापेक्षा सुजातीनां तथात्र न ॥ १९ ॥

saMskRtyapekSA naivAtra dhyAnApekSA na karhicit ॥ nAmApekSArcanApekSA sujAtInAM tathAtra na ॥ 19 ॥

मम क्षेत्रे मोक्षदे हि यो वा वसति मानवः ॥ यथा तथा मृतः स्याच्चेन्मोक्षमाप्नोति निश्चितम् ॥ २० ॥

mama kSetre mokSade hi yo vA vasati mAnavaH ॥ yathA tathA mRtaH syAccenmokSamApnoti nizcitam ॥ 20 ॥

एतन्मम पुरं दिव्यं गुह्याद्गुह्यतरं प्रिये ॥ ब्रह्मादयोऽपि जानंति माहात्म्यं नास्य पार्वति ॥ २१ ॥

etanmama puraM divyaM guhyAdguhyataraM priye ॥ brahmAdayo'pi jAnaMti mAhAtmyaM nAsya pArvati ॥ 21 ॥

महत्क्षेत्रमिदं तस्मादविमुक्तमिति स्मृतम् ॥ सर्वेभ्यो नैमिषादिभ्यः परं मोक्षप्रदं मृते ॥ २२ ॥

mahatkSetramidaM tasmAdavimuktamiti smRtam ॥ sarvebhyo naimiSAdibhyaH paraM mokSapradaM mRte ॥ 22 ॥

धर्मस्योपनिषत्सत्यं मोक्षस्योपनिषत्समम् ॥ क्षेत्रतीर्थोपनिषदमविमुक्तं विदुर्बुधाः ॥ २३ ॥

dharmasyopaniSatsatyaM mokSasyopaniSatsamam ॥ kSetratIrthopaniSadamavimuktaM vidurbudhAH ॥ 23 ॥

कामं भुंजन्स्वपन्क्रीडन्कुर्वन्हि विविधाः क्रियाः ॥ अविमुक्ते त्यजन्प्राणाञ्जंतुर्मोक्षाय कल्पते ॥ २४ ॥

kAmaM bhuMjansvapankrIDankurvanhi vividhAH kriyAH ॥ avimukte tyajanprANAJjaMturmokSAya kalpate ॥ 24 ॥

कृत्वा पापसहस्राणि पिशाचत्वं वरं नृणाम् ॥ न च क्रतुसहस्रत्वं स्वर्गे काशीं पुरीं विना ॥ २५ ॥

kRtvA pApasahasrANi pizAcatvaM varaM nRNAm ॥ na ca kratusahasratvaM svarge kAzIM purIM vinA ॥ 25 ॥

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सेव्यते काशिका पुरी ॥ अव्यक्तलिंगं मुनिभिर्ध्यायते च सदाशिवः ॥ २६ ॥

tasmAtsarvaprayatnena sevyate kAzikA purI ॥ avyaktaliMgaM munibhirdhyAyate ca sadAzivaH ॥ 26 ॥

यद्यत्फलं समुद्दिश्य तपन्त्यत्र नरः प्रिये ॥ तेभ्यश्चाहं प्रय च्छामि सम्यक्तत्तत्फलं धुवम्॥ २७॥

yadyatphalaM samuddizya tapantyatra naraH priye ॥ tebhyazcAhaM praya cchAmi samyaktattatphalaM dhuvam॥ 27॥

सायुज्यमात्मनः पश्चादीप्सितं स्थानमेव च॥ न कुतश्चित्कर्मबंधस्त्यजतामत्र वै तनुम्॥ २८॥

sAyujyamAtmanaH pazcAdIpsitaM sthAnameva ca॥ na kutazcitkarmabaMdhastyajatAmatra vai tanum॥ 28॥

ब्रह्मा देवर्षिभिस्सार्द्धं विष्णुर्वापि दिवाकरः ॥ उपासते महात्मानस्सर्वे मामिह चापरे ॥ २९ ॥

brahmA devarSibhissArddhaM viSNurvApi divAkaraH ॥ upAsate mahAtmAnassarve mAmiha cApare ॥ 29 ॥

विषयासक्तचित्तोऽपि त्यक्त धर्मरुचिर्नरः ॥ इह क्षेत्रे मृतो यो वै संसारं न पुनर्विशेत् ॥ ३० ॥

viSayAsaktacitto'pi tyakta dharmarucirnaraH ॥ iha kSetre mRto yo vai saMsAraM na punarvizet ॥ 30 ॥

किं पुनर्निर्ममा धीरासत्त्वस्था दंभवर्जिताः ॥ कृतिनश्च निरारंभास्सर्वे ते मयि भाविताः ॥ ३१ ॥

kiM punarnirmamA dhIrAsattvasthA daMbhavarjitAH ॥ kRtinazca nirAraMbhAssarve te mayi bhAvitAH ॥ 31 ॥

जन्मांतरसहस्रेषु जन्म योगी समाप्नुयात् ॥ तदिहैव परं मोक्षं मरणादधिगच्छति ॥ ३२ ॥

janmAMtarasahasreSu janma yogI samApnuyAt ॥ tadihaiva paraM mokSaM maraNAdadhigacchati ॥ 32 ॥

अत्र लिंगान्यनेकानि भक्तैस्संस्थापितानि हि ॥ सर्वकामप्रदानीह मोक्षदानि च पार्वति ॥ ३३ ॥

atra liMgAnyanekAni bhaktaissaMsthApitAni hi ॥ sarvakAmapradAnIha mokSadAni ca pArvati ॥ 33 ॥

पंचक्रोशं चतुर्दिक्षु क्षेत्रमेतत्प्रकीर्तितम् ॥ समंताच्च तथा जंतोर्मृतिकालेऽमृतप्रदम् ॥ ३४ ॥

paMcakrozaM caturdikSu kSetrametatprakIrtitam ॥ samaMtAcca tathA jaMtormRtikAle'mRtapradam ॥ 34 ॥

अपापश्च मृतो यो वै सद्यो मोक्षं समश्नुते ॥ सपापश्च मृतौ यस्स्यात्कायव्यूहान्समश्नुते ॥ ३५ ॥

apApazca mRto yo vai sadyo mokSaM samaznute ॥ sapApazca mRtau yassyAtkAyavyUhAnsamaznute ॥ 35 ॥

यातनां सोनुभूयैव पश्चान्मोक्षमवाप्नुयात् ॥ पातकं योऽविमुक्ताख्ये क्षेत्रेऽस्मिन्कुरुते ध्रुवम् ॥ ३६ ॥

yAtanAM sonubhUyaiva pazcAnmokSamavApnuyAt ॥ pAtakaM yo'vimuktAkhye kSetre'sminkurute dhruvam ॥ 36 ॥

भैरवीं यातनां प्राप्य वर्षाणामयुते पुनः ॥ ततो मोक्षमवाप्नोति भुक्त्वा पापं च सुन्दरि ॥ ३७ ॥

bhairavIM yAtanAM prApya varSANAmayute punaH ॥ tato mokSamavApnoti bhuktvA pApaM ca sundari ॥ 37 ॥

इति ते च समाख्याता पापाचारे च या गतिः ॥ एवं ज्ञात्वा नरस्सम्यक्सेवयेदविमुक्तकम् ॥ ३८ ॥

iti te ca samAkhyAtA pApAcAre ca yA gatiH ॥ evaM jJAtvA narassamyaksevayedavimuktakam ॥ 38 ॥

कृतकर्मक्षयो नास्ति कल्पकोटिशतैरपि ॥ अवश्यमेव भोक्तव्यं कृतं कर्म शुभाशुभम् ॥ ३९ ॥

kRtakarmakSayo nAsti kalpakoTizatairapi ॥ avazyameva bhoktavyaM kRtaM karma zubhAzubham ॥ 39 ॥

केवलं चाशुभं कर्म नरकाय भवेदिह ॥ शुभं स्वर्गाय जायेत द्वाभ्यां मानुष्यमीरितम् ॥ ४० ॥

kevalaM cAzubhaM karma narakAya bhavediha ॥ zubhaM svargAya jAyeta dvAbhyAM mAnuSyamIritam ॥ 40 ॥

जन्म सम्यगसम्यक् च न्यूनाधिक्ये भवेदिह ॥ उभयोश्च क्षयो मुक्तिर्भवेत्सत्यं हि पार्वति ॥ ४१ ॥

janma samyagasamyak ca nyUnAdhikye bhavediha ॥ ubhayozca kSayo muktirbhavetsatyaM hi pArvati ॥ 41 ॥

कर्म च त्रिविधं प्रोक्तं कर्मकाण्डे महेश्वरि ॥ संचितं क्रियमाणं च प्रारब्धं चेति बंधकृत् ॥ ४२ ॥

karma ca trividhaM proktaM karmakANDe mahezvari ॥ saMcitaM kriyamANaM ca prArabdhaM ceti baMdhakRt ॥ 42 ॥

पूर्वजन्मसमुद्भूतं संचितं समुदाहृतम् ॥ भुज्यते च शरीरेण प्रारब्धं परिकीर्तितम् ॥ ४३ ॥

pUrvajanmasamudbhUtaM saMcitaM samudAhRtam ॥ bhujyate ca zarIreNa prArabdhaM parikIrtitam ॥ 43 ॥

जन्मना यच्च क्रियते कर्म सांप्रतम् ॥ शुभाशुभं च देवेशि क्रियमाणं विदुर्बुधाः ॥ ४४ ॥

janmanA yacca kriyate karma sAMpratam ॥ zubhAzubhaM ca devezi kriyamANaM vidurbudhAH ॥ 44 ॥

प्रारब्धकर्मणो भोगात्क्षयश्चैव चान्यथा ॥ उपायेन द्वयोर्नाशः कर्मणोः पूजनादिना ॥ ४५ ॥

prArabdhakarmaNo bhogAtkSayazcaiva cAnyathA ॥ upAyena dvayornAzaH karmaNoH pUjanAdinA ॥ 45 ॥

???????? ??????? ???? ?????? ????? ????? ???? ? ????? ? ????? ?????? ????????? ?????? ???? ? ???

sarveSAM karmaNAM nAzo nAsti kAzIM purIM vinA ? sarvaM ca sulabhaM tIrthaM durllabhA kAzikA purI ? 46?

????????????? ?????? ???????????????? ? ??? ????? ? ????????? ???????????? ? ??????? ? ???

pUrvajanmakRtaM cedvai kAzIdarzanamAdarAt ? tadA kAzIM ca saMprApya labhenmRtyuM na cAnyathA ? 47?

????? ??????? ??? ????? ??????? ???????????? ? ??? ? ??????????? ??????????? ??????? ? ?? ?

kAzIM prApya naro yastu gaMgAyAM snAnamAcaret ? tadA ca kriyamANasya saMcitasyApi saMkSayaH ? 48 ?

????????? ? ???? ???? ???? ???? ??????????? ? ??????? ???? ?????? ??? ???? ????? ????? ? ?? ?

prArabdhaM na vinA bhogo nazya tIti sunizcitam ? mRtizca tasya saMjAtA tadA tasya kSayo bhavet ? 49 ?

?????? ??? ???? ???? ??????????? ???????? ? ???????? ????? ????? ?????? ???? ? ???

pUrvaM caiva kRtA kAzI pazcAtpApaM samAcaret ? tadbIjena balavatA nIyate kAzikA punaH ? 50?

तदा सर्वाणि पापानि भस्मसाच्च भवंति हि ॥ तस्मात्काशीं नरस्सेवेत्कर्मनिर्मूलनीं ध्रुवम् ॥ ५१॥

tadA sarvANi pApAni bhasmasAcca bhavaMti hi ॥ tasmAtkAzIM narassevetkarmanirmUlanIM dhruvam ॥ 51॥

एकोऽपि ब्राह्मणो येन काश्यां संवासितः प्रिये ॥ काशीवासमवाप्यैव ततो मुक्तिं स विंदति ॥ ५२॥

eko'pi brAhmaNo yena kAzyAM saMvAsitaH priye ॥ kAzIvAsamavApyaiva tato muktiM sa viMdati ॥ 52॥

काश्यां यो वै मृतश्चैव तस्य जन्म पुनर्नहि ॥ समुद्दिश्य प्रयागे च मृतस्य कामनाफले ॥ ५३ ॥

kAzyAM yo vai mRtazcaiva tasya janma punarnahi ॥ samuddizya prayAge ca mRtasya kAmanAphale ॥ 53 ॥

संयोगश्च तयोश्चेत्स्यात्काशीजन्यफलं वृथा ॥ यदि न स्यात्तयोर्योगस्तीर्थराजफलं वृथा॥ ५४॥

saMyogazca tayozcetsyAtkAzIjanyaphalaM vRthA ॥ yadi na syAttayoryogastIrtharAjaphalaM vRthA॥ 54॥

तस्मान्मच्छासनाद्विष्णुस्सृष्टिं साक्षाद्धि नूतनाम् ॥ विधाय मनसोद्दिष्टां तत्सिद्धिं यच्छति ध्रुवम् ॥ ५५ ॥

tasmAnmacchAsanAdviSNussRSTiM sAkSAddhi nUtanAm ॥ vidhAya manasoddiSTAM tatsiddhiM yacchati dhruvam ॥ 55 ॥

सूत उवाच ॥ इत्यादि बहुमाहात्म्यं काश्यां वै मुनिसत्तमाः ॥ तथा विश्वेश्वरस्यापि भुक्तिमुक्तिप्रदं सताम् ॥ ५६ ॥

sUta uvAca ॥ ityAdi bahumAhAtmyaM kAzyAM vai munisattamAH ॥ tathA vizvezvarasyApi bhuktimuktipradaM satAm ॥ 56 ॥

अतः परं प्रवक्ष्यामि माहात्म्यं त्र्यंबकस्य च ॥ यच्छ्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते मानवः क्षणात् ॥ ५७ ॥

ataH paraM pravakSyAmi mAhAtmyaM tryaMbakasya ca ॥ yacchrutvA sarvapApebhyo mucyate mAnavaH kSaNAt ॥ 57 ॥