सूत उवाच ॥ अतःपरं प्रवक्ष्यामि श्रूयतामृषिसत्तमाः ॥ विश्वेश्वरस्य माहात्म्यं महापातकनाशनम् ॥ १॥

sUta uvAca ॥ ataHparaM pravakSyAmi zrUyatAmRSisattamAH ॥ vizvezvarasya mAhAtmyaM mahApAtakanAzanam ॥ 1॥

यदिदं दृश्यते किंचिज्जगत्यां वस्तुमात्रकम्॥ चिदानन्द स्वरूपं च निर्विकारं सनातनम् ॥ २ ॥

yadidaM dRzyate kiMcijjagatyAM vastumAtrakam॥ cidAnanda svarUpaM ca nirvikAraM sanAtanam ॥ 2 ॥

तस्यैव कैवल्यरतेर्द्वितीयेच्छा ततोभवत् ॥ स एव सगुणो जातश्शिव इत्यभिधीयते ॥ ३॥

tasyaiva kaivalyaraterdvitIyecchA tatobhavat ॥ sa eva saguNo jAtazziva ityabhidhIyate ॥ 3॥

स एव हि द्विधा जातः पुंस्त्रीरूपप्रभेदतः ॥ यः पुमान्स शिवः ख्यातः स्त्रीशक्तिस्सा हि कथ्यते ॥ ४ ॥

sa eva hi dvidhA jAtaH puMstrIrUpaprabhedataH ॥ yaH pumAnsa zivaH khyAtaH strIzaktissA hi kathyate ॥ 4 ॥

चिदानन्देस्वरूपाभ्यां पुरुषावपि निर्मितौ ॥ ५ ॥

cidAnandesvarUpAbhyAM puruSAvapi nirmitau ॥ 5 ॥

अदृष्टाभ्यां तदा ताभ्यां स्वभावान्मुनिसत्तमाः ॥ तावदृष्ट्वा तदा तौ च स्वमातृपितरौ द्विजाः ॥ ६॥

adRSTAbhyAM tadA tAbhyAM svabhAvAnmunisattamAH ॥ tAvadRSTvA tadA tau ca svamAtRpitarau dvijAH ॥ 6॥

महासंशयमापन्नौ प्रकृतिः पुरुषश्च तौ ॥ तदा वाणी समुत्पन्ना निर्गुणात्परमात्मनः ॥ तपश्चैव प्रकर्तव्यं ततस्सृष्टिरनुत्तमा ॥ ७॥

mahAsaMzayamApannau prakRtiH puruSazca tau ॥ tadA vANI samutpannA nirguNAtparamAtmanaH ॥ tapazcaiva prakartavyaM tatassRSTiranuttamA ॥ 7॥

प्रकृतिपुरुषाबूचतुः ॥ तपसस्तु स्थलंनास्ति कुत्रावाभ्यां प्रभोऽधुना॥ स्थित्वा तपः प्रकर्तव्यं तव शासनतश्शिव ॥ ८ ॥

prakRtipuruSAbUcatuH ॥ tapasastu sthalaMnAsti kutrAvAbhyAM prabho'dhunA॥ sthitvA tapaH prakartavyaM tava zAsanatazziva ॥ 8 ॥

ततश्च तेजसस्सारं पंचक्रोशात्मकं शुभम्॥ सर्वोपकरणैर्युक्तं सुंदरं नगरं तथा॥ ९॥

tatazca tejasassAraM paMcakrozAtmakaM zubham॥ sarvopakaraNairyuktaM suMdaraM nagaraM tathA॥ 9॥

निर्माय प्रेषितं तत्स्वं निर्गुणेन शिवेन च॥ अंतरिक्षे स्थितं तच्च पुरुषस्य समीपतः॥ १०॥

nirmAya preSitaM tatsvaM nirguNena zivena ca॥ aMtarikSe sthitaM tacca puruSasya samIpataH॥ 10॥

तदधिष्ठाय हरिणा सृष्टिकामनया ततः ॥ बहुकालं तपस्तप्तं तद्ध्यानमवलंब्य च॥ ११॥

tadadhiSThAya hariNA sRSTikAmanayA tataH ॥ bahukAlaM tapastaptaM taddhyAnamavalaMbya ca॥ 11॥

श्रमेण जलधारश्च विविधाश्चाभवंस्तदा ॥ ताभिर्व्याप्तं च तच्छून्यं नान्यत्किंचिददृश्यत ॥ १२॥

zrameNa jaladhArazca vividhAzcAbhavaMstadA ॥ tAbhirvyAptaM ca tacchUnyaM nAnyatkiMcidadRzyata ॥ 12॥

ततश्च विष्णुना दृष्टं किमेतद्दृश्यतेऽद्भुतम्॥ इत्याश्चर्यं तदा दृष्ट्वा शिरसः कम्पनं कृतम् ॥ १३ ॥

tatazca viSNunA dRSTaM kimetaddRzyate'dbhutam॥ ityAzcaryaM tadA dRSTvA zirasaH kampanaM kRtam ॥ 13 ॥

ततश्च पतितः कर्णान्मणिश्च पुरतः प्रभो ॥ तद्बभूव महत्तीर्थं नामतो मणिकर्णिका॥ १४॥

tatazca patitaH karNAnmaNizca purataH prabho ॥ tadbabhUva mahattIrthaM nAmato maNikarNikA॥ 14॥

जलौघे प्लाव्यमाना सा पंचक्रोशी यदाभवत ॥ निर्गुणेन शिवेनाशु त्रिशूलेन धृता तदा ॥ १५ ॥

jalaughe plAvyamAnA sA paMcakrozI yadAbhavata ॥ nirguNena zivenAzu trizUlena dhRtA tadA ॥ 15 ॥

विष्णुस्तत्रैव सुष्वाप प्रकृत्या स्वस्त्रिया सह ॥ तन्नाभिकमलाज्जातो ब्रह्मा शंकरशासनात् ॥ १६ ॥

viSNustatraiva suSvApa prakRtyA svastriyA saha ॥ tannAbhikamalAjjAto brahmA zaMkarazAsanAt ॥ 16 ॥

शिवाज्ञां स समासाद्य सृष्टिचक्रेऽद्भुता तदा ॥ चतुर्द्दशमिता लोका ब्रह्मांडे यत्र निर्मिताः ॥ १७॥

zivAjJAM sa samAsAdya sRSTicakre'dbhutA tadA ॥ caturddazamitA lokA brahmAMDe yatra nirmitAH ॥ 17॥

योजनानां च पंचाशत्कोटिसंख्याप्रमाणतः॥ ब्रह्मांडस्यैव विस्तारो मुनिभिः परिकीर्तितः॥ १८॥

yojanAnAM ca paMcAzatkoTisaMkhyApramANataH॥ brahmAMDasyaiva vistAro munibhiH parikIrtitaH॥ 18॥

ब्रह्मांडे कर्मणा बद्धा प्राणिनो मां कथं पुनः ॥ प्राप्स्यंतीति विचिन्त्यैतत्पंचक्रोशी विमोचिता ॥ १९ ॥

brahmAMDe karmaNA baddhA prANino mAM kathaM punaH ॥ prApsyaMtIti vicintyaitatpaMcakrozI vimocitA ॥ 19 ॥

इयं च शुभदा लोके कर्म नाशकरी मता ॥ मोक्षप्रकाशिका काशी ज्ञानदा मम सुप्रिया ॥ २०॥

iyaM ca zubhadA loke karma nAzakarI matA ॥ mokSaprakAzikA kAzI jJAnadA mama supriyA ॥ 20॥

अविमुक्तं स्वयं लिंगं स्थापितं परमात्मना॥ न कदाचित्त्वया त्याज्यमिदं क्षेत्रं ममांशक ॥ २१॥

avimuktaM svayaM liMgaM sthApitaM paramAtmanA॥ na kadAcittvayA tyAjyamidaM kSetraM mamAMzaka ॥ 21॥

इत्युक्त्वा च त्रिशूलात्स्वादवतार्य्य हरस्स्वयम् ॥ मोचयामास भुवने मर्त्यलोके हि काशिकाम् ॥ २२ ॥

ityuktvA ca trizUlAtsvAdavatAryya harassvayam ॥ mocayAmAsa bhuvane martyaloke hi kAzikAm ॥ 22 ॥

ब्रह्मणश्च दिने सा हि न विनश्यति निश्चितम् ॥ तदा शिवस्त्रिशूलेन दधाति मुनयश्च ताम् ॥ २३॥

brahmaNazca dine sA hi na vinazyati nizcitam ॥ tadA zivastrizUlena dadhAti munayazca tAm ॥ 23॥

पुनश्च ब्रह्मणा सृष्टौ कृतायां स्थाप्यते द्विजाः ॥ कर्मणा कर्षणाच्चैव काशीति परिपठ्यते॥ २४॥

punazca brahmaNA sRSTau kRtAyAM sthApyate dvijAH ॥ karmaNA karSaNAccaiva kAzIti paripaThyate॥ 24॥

अविमुक्तेश्वरं लिंगं काश्यां तिष्ठति सर्वदा॥ मुक्तिदातृ च लोकानां महापातकिनामपि ॥ २५ ॥

avimuktezvaraM liMgaM kAzyAM tiSThati sarvadA॥ muktidAtR ca lokAnAM mahApAtakinAmapi ॥ 25 ॥

अन्यत्र प्राप्यते मुक्तिस्सारूप्यादिर्मुनीश्वराः ॥ अत्रैव प्राप्यते जीवैः सायुज्या मुक्तिरुत्तमा ॥ २६ ॥

anyatra prApyate muktissArUpyAdirmunIzvarAH ॥ atraiva prApyate jIvaiH sAyujyA muktiruttamA ॥ 26 ॥

येषां क्वापि गतिर्नास्ति तेषां वाराणसी पुरी॥ पंचक्रोशी महापुण्या हत्याकोटिविनाशनी ॥ २७॥

yeSAM kvApi gatirnAsti teSAM vArANasI purI॥ paMcakrozI mahApuNyA hatyAkoTivinAzanI ॥ 27॥

अमरा मरणं सर्वे वांछतीह परे च के ॥ भुक्तिमुक्तिप्रदा चैषा सर्वदा शंकरप्रिया ॥ २८ ॥

amarA maraNaM sarve vAMchatIha pare ca ke ॥ bhuktimuktipradA caiSA sarvadA zaMkarapriyA ॥ 28 ॥

ब्रह्मा च श्लाघते चामूं विष्णुस्सिद्धाश्च योगिनः ॥ मुनयश्च तथैवान्ये त्रिलोकस्था जनाः सदा॥ २९॥

brahmA ca zlAghate cAmUM viSNussiddhAzca yoginaH ॥ munayazca tathaivAnye trilokasthA janAH sadA॥ 29॥

काश्याश्च महिमानं वै वक्तुं वर्षशतैरपि॥ शक्नोम्यहं न सर्वं हि यथाशक्ति ब्रुवे ततः ॥ ३० ॥

kAzyAzca mahimAnaM vai vaktuM varSazatairapi॥ zaknomyahaM na sarvaM hi yathAzakti bruve tataH ॥ 30 ॥

कैलासस्य पतिर्यो वै ह्यंतस्सत्त्वो बहिस्तमाः ॥ कालाग्निर्नामतः ख्यातो निर्गुणो गुणवान्भवः ॥ प्रणिपातैरनेकैश्च वचनं चेदमब्रवीत् ॥ ३१ ॥

kailAsasya patiryo vai hyaMtassattvo bahistamAH ॥ kAlAgnirnAmataH khyAto nirguNo guNavAnbhavaH ॥ praNipAtairanekaizca vacanaM cedamabravIt ॥ 31 ॥

॥ रुद्र उवाच ॥ विश्वेश्वर महेशान त्वदीयोऽस्मि न संशयः ॥ कृपां कुरु महादेव मयि त्वं साम्ब आत्मजे ॥ ३२ ॥

॥ rudra uvAca ॥ vizvezvara mahezAna tvadIyo'smi na saMzayaH ॥ kRpAM kuru mahAdeva mayi tvaM sAmba Atmaje ॥ 32 ॥

स्थातव्यं च सदात्रैव लोकानां हितकाम्यया ॥ तारयस्व जगन्नाथ प्रार्थयामि जगत्पते ॥ ३३॥

sthAtavyaM ca sadAtraiva lokAnAM hitakAmyayA ॥ tArayasva jagannAtha prArthayAmi jagatpate ॥ 33॥

सूत उवाच॥ अविमुक्तेऽपि दान्तात्मा तं संप्रार्थ्य पुनः पुनः ॥ नेत्राश्रूणि प्रमुच्यैव प्रीतः प्रोवाच शंकरम् ॥ ३४॥

sUta uvAca॥ avimukte'pi dAntAtmA taM saMprArthya punaH punaH ॥ netrAzrUNi pramucyaiva prItaH provAca zaMkaram ॥ 34॥

अविमुक्त उवाच ॥ देवदेव महादेव कालामयसुभेषज॥ त्वं त्रिलोकपतिस्सत्यं सेव्यो ब्रह्माच्युतादिभिः ॥ ३५॥

avimukta uvAca ॥ devadeva mahAdeva kAlAmayasubheSaja॥ tvaM trilokapatissatyaM sevyo brahmAcyutAdibhiH ॥ 35॥

काश्यां पुर्यां त्वया देव राजधानी प्रगृह्यताम् ॥ मया ध्यानतया स्थेयमचिंत्य सुखहेतवे ॥ ३६॥

kAzyAM puryAM tvayA deva rAjadhAnI pragRhyatAm ॥ mayA dhyAnatayA stheyamaciMtya sukhahetave ॥ 36॥

मुक्तिदाता भवानेव कामदश्च न चापरः ॥ तस्मात्त्वमुपकाराय तिष्ठोमासहितस्सदा ॥ ३७॥

muktidAtA bhavAneva kAmadazca na cAparaH ॥ tasmAttvamupakArAya tiSThomAsahitassadA ॥ 37॥

जीवान्भवाब्धेरखिलांस्तारय त्वं सदाशिव ॥ भक्तकार्य्यं कुरु हर प्रार्थयामि पुनःपुनः ॥ ३८ ॥

jIvAnbhavAbdherakhilAMstAraya tvaM sadAziva ॥ bhaktakAryyaM kuru hara prArthayAmi punaHpunaH ॥ 38 ॥

॥ सूत उवाच ॥ इत्येवं प्रार्थितस्तेन विश्वनाथेन शंकरः॥ लोकानामुपकारार्थं तस्थौ तत्रापि सर्वराट्॥ ३९॥

॥ sUta uvAca ॥ ityevaM prArthitastena vizvanAthena zaMkaraH॥ lokAnAmupakArArthaM tasthau tatrApi sarvarAT॥ 39॥

यद्दिनं हि समारभ्य हरः काश्यामुपागतः ॥ तदारभ्य च सा काशी सर्वश्रेष्ठतराभवत् ॥ ४० ॥

yaddinaM hi samArabhya haraH kAzyAmupAgataH ॥ tadArabhya ca sA kAzI sarvazreSThatarAbhavat ॥ 40 ॥