॥ सूत उवाच ॥ शिवोऽपि च गणैस्सार्द्धं जगाम हितकाम्यया ॥ स्वभक्तनिकटं गुप्तस्तस्थौ रक्षार्थमादरात् ॥ १ ॥

॥ sUta uvAca ॥ zivo'pi ca gaNaissArddhaM jagAma hitakAmyayA ॥ svabhaktanikaTaM guptastasthau rakSArthamAdarAt ॥ 1 ॥

एतस्मिन्नन्तरे तत्र कामरूपेश्वरेण च ॥ अत्यंतं ध्यानमारब्धं पार्थिवस्य पुरस्तदा ॥ २ ॥

etasminnantare tatra kAmarUpezvareNa ca ॥ atyaMtaM dhyAnamArabdhaM pArthivasya purastadA ॥ 2 ॥

केनचित्तत्र गत्वा च राक्षसाय निवेदितम् ॥ राजा किंचित्करोत्येवं त्वदर्थं ह्याभिचारिकम्॥ ३॥

kenacittatra gatvA ca rAkSasAya niveditam ॥ rAjA kiMcitkarotyevaM tvadarthaM hyAbhicArikam॥ 3॥

सूत उवाच ॥ राक्षसस्स च तच्छुत्वा क्रुद्धस्तद्धननेच्छया ॥ गृहीत्वा करवालं च जगाम नृपतिं प्रति ॥ ४ ॥

sUta uvAca ॥ rAkSasassa ca tacchutvA kruddhastaddhananecchayA ॥ gRhItvA karavAlaM ca jagAma nRpatiM prati ॥ 4 ॥

तद्दृष्ट्वा राक्षसस्तत्र पार्थिवादि स्थितं च यत् ॥ तदर्थं तत्स्वरूपं च दृष्ट्वा किंचित्करोत्यसौ ॥ ५ ॥

taddRSTvA rAkSasastatra pArthivAdi sthitaM ca yat ॥ tadarthaM tatsvarUpaM ca dRSTvA kiMcitkarotyasau ॥ 5 ॥

अत एनं बलादद्य हन्मि सोपस्करं नृपम् ॥ विचार्येति महाक्रुद्धो राक्षसः प्राह तं नृपम् ॥ ६ ॥

ata enaM balAdadya hanmi sopaskaraM nRpam ॥ vicAryeti mahAkruddho rAkSasaH prAha taM nRpam ॥ 6 ॥

भीम उवाच ॥ रेरे पार्थिव दुष्टात्मन्क्रियते किं त्वयाधुना ॥ सत्यं वद न हन्यां त्वामन्यथा हन्मि निश्चितम् ॥ ७॥

bhIma uvAca ॥ rere pArthiva duSTAtmankriyate kiM tvayAdhunA ॥ satyaM vada na hanyAM tvAmanyathA hanmi nizcitam ॥ 7॥

सूत उवाच ॥ इति श्रुत्वा वचस्तस्य कामरूपेश्वरश्च सः ॥ मनसीति चिचिन्ताशु शिवविश्वासपूरितः ॥ ८ ॥

sUta uvAca ॥ iti zrutvA vacastasya kAmarUpezvarazca saH ॥ manasIti cicintAzu zivavizvAsapUritaH ॥ 8 ॥

भविष्यं यद्भवत्येव नास्ति तस्य निवर्तकः ॥ प्रारब्धाधीनमेवात्र प्रारब्धस्स शिवः स्मृतः ॥ ९ ॥

bhaviSyaM yadbhavatyeva nAsti tasya nivartakaH ॥ prArabdhAdhInamevAtra prArabdhassa zivaH smRtaH ॥ 9 ॥

कृपालुश्शंकरश्चात्र पार्थिवे वर्तते ध्रुवम् ॥ मदर्थं न करोतीह कुतः कोयं च राक्षसः ॥ १० ॥

kRpAluzzaMkarazcAtra pArthive vartate dhruvam ॥ madarthaM na karotIha kutaH koyaM ca rAkSasaH ॥ 10 ॥

स्वानुरूपां प्रतिज्ञां स सत्यं चैव करिष्यति ॥ सत्यप्रतिज्ञो भगवाञ्छिवश्चेति श्रुतौ श्रुतः ॥ ११ ॥

svAnurUpAM pratijJAM sa satyaM caiva kariSyati ॥ satyapratijJo bhagavAJchivazceti zrutau zrutaH ॥ 11 ॥

मम भक्तं यदा कश्चित्पीडयत्यतिदारुणः ॥ तदाहं तस्य रक्षार्थं दुष्टं हन्मि न संशयः ॥ १२ ॥

mama bhaktaM yadA kazcitpIDayatyatidAruNaH ॥ tadAhaM tasya rakSArthaM duSTaM hanmi na saMzayaH ॥ 12 ॥

एवं धैर्य्यं समालंब्य ध्यात्वा देवं च शंकरम् ॥ प्रार्थयामास सद्भक्त्या मनसैव रसेश्वरः ॥ १३ ॥

evaM dhairyyaM samAlaMbya dhyAtvA devaM ca zaMkaram ॥ prArthayAmAsa sadbhaktyA manasaiva rasezvaraH ॥ 13 ॥

त्वदीयोऽस्मि महाराज यथेच्छसि तथा कुरु ॥ सत्यं च वचनं ह्यत्र ब्रवीमि कुरु मे हितम् ॥ १४ ॥

tvadIyo'smi mahArAja yathecchasi tathA kuru ॥ satyaM ca vacanaM hyatra bravImi kuru me hitam ॥ 14 ॥

एवं मनसि स ध्यात्वा सत्यपाशेन मंत्रितः ॥ प्राह सत्यं वचो राजा राक्षसं चावमानयन् ॥ १५ ॥

evaM manasi sa dhyAtvA satyapAzena maMtritaH ॥ prAha satyaM vaco rAjA rAkSasaM cAvamAnayan ॥ 15 ॥

नृप उवाच ॥ भजामि शंकरं देवं स्वभक्तपरिपालकम् ॥ चराचराणां सर्वेषामीश्वरं निर्विकारकम् ॥ १६ ॥

nRpa uvAca ॥ bhajAmi zaMkaraM devaM svabhaktaparipAlakam ॥ carAcarANAM sarveSAmIzvaraM nirvikArakam ॥ 16 ॥

सूत उवाच ॥ इति तस्य वचः श्रुत्वा कामरूपेश्वरस्य सः ॥ क्रोधेन प्रचलद्गात्रो भीमो वचनमब्रवीत् ॥ १७ ॥

sUta uvAca ॥ iti tasya vacaH zrutvA kAmarUpezvarasya saH ॥ krodhena pracaladgAtro bhImo vacanamabravIt ॥ 17 ॥

॥ भीम उवाच ॥ शंकरस्ते मया ज्ञातः किं करिष्यति वै मम ॥ यो मे पितृव्यकेनैव स्थापितः किंकरो यथा ॥ १८ ॥

॥ bhIma uvAca ॥ zaMkaraste mayA jJAtaH kiM kariSyati vai mama ॥ yo me pitRvyakenaiva sthApitaH kiMkaro yathA ॥ 18 ॥

तद्बलं हि समाश्रित्य विजेतुं त्वं समीहसे ॥ तर्हि त्वया जितं सर्वं नात्र कार्या विचारणा ॥ १९ ॥

tadbalaM hi samAzritya vijetuM tvaM samIhase ॥ tarhi tvayA jitaM sarvaM nAtra kAryA vicAraNA ॥ 19 ॥

यावन्मया न दृष्टो हि शंकरस्त्वत्प्रपालकः ॥ तावत्त्वं स्वामिनं मत्वा सेवसे नान्यथा क्वचित् ॥ २० ॥

yAvanmayA na dRSTo hi zaMkarastvatprapAlakaH ॥ tAvattvaM svAminaM matvA sevase nAnyathA kvacit ॥ 20 ॥

मया दृष्टे च तत्सर्वं स्फुटं स्यात्सर्वथा नृप ॥ तस्मात्त्वं वै शिवस्येदं रूपं दूरतरं कुरु ॥ २१ ॥

mayA dRSTe ca tatsarvaM sphuTaM syAtsarvathA nRpa ॥ tasmAttvaM vai zivasyedaM rUpaM dUrataraM kuru ॥ 21 ॥

अन्यथा हि भयं तेऽद्य भविष्यति न संशयः ॥ स्वामिनस्ते करं तीक्ष्णं दास्येऽहं भीमविक्रमः ॥ २२ ॥

anyathA hi bhayaM te'dya bhaviSyati na saMzayaH ॥ svAminaste karaM tIkSNaM dAsye'haM bhImavikramaH ॥ 22 ॥

॥ सूत उवाच ॥ इति तद्वचनं श्रुत्वा कामरूपेश्वरो नृपः ॥ दृढं शंकरविश्वासो द्रुतं वाक्यमुवाच तम् ॥ २३॥

॥ sUta uvAca ॥ iti tadvacanaM zrutvA kAmarUpezvaro nRpaH ॥ dRDhaM zaMkaravizvAso drutaM vAkyamuvAca tam ॥ 23॥

राजोवाच ॥ अहं च पामरो दुष्टो न मोक्ष्ये शंकरं पुनः ॥ सर्वोत्कृष्टश्च मे स्वामी न मां मुंचति कर्हिचित् ॥ २४॥

rAjovAca ॥ ahaM ca pAmaro duSTo na mokSye zaMkaraM punaH ॥ sarvotkRSTazca me svAmI na mAM muMcati karhicit ॥ 24॥

सूत उवाच ॥ एवं वचस्तदा श्रुत्वा तस्य राज्ञश्शिवात्मनः ॥ तं प्रहस्य द्रुतं भीमो भूपतिं राक्षसोऽब्रवीत् ॥ २५ ॥

sUta uvAca ॥ evaM vacastadA zrutvA tasya rAjJazzivAtmanaH ॥ taM prahasya drutaM bhImo bhUpatiM rAkSaso'bravIt ॥ 25 ॥

॥ भीम उवाच ॥ मत्तो भिक्षयते नित्यं स किं जानाति स्वाकृतिम् ॥ योगिनां का च निष्ठा वै भक्तानां प्रतिपालने ॥ २६॥

॥ bhIma uvAca ॥ matto bhikSayate nityaM sa kiM jAnAti svAkRtim ॥ yoginAM kA ca niSThA vai bhaktAnAM pratipAlane ॥ 26॥

इति कृत्वा मतिं त्वं च दूरतो भव सर्वथा॥ अहं च तव स स्वामी युद्धं वै करवावहे ॥ २७ ॥

iti kRtvA matiM tvaM ca dUrato bhava sarvathA॥ ahaM ca tava sa svAmI yuddhaM vai karavAvahe ॥ 27 ॥

सूत उवाच ॥ इत्युक्तस्य नृपश्रेष्ठश्शंभुभक्तो दृढव्रतः ॥ प्रत्युवाचाभयो भीमं दुःखदं जगतां सदा ॥ २८ ॥

sUta uvAca ॥ ityuktasya nRpazreSThazzaMbhubhakto dRDhavrataH ॥ pratyuvAcAbhayo bhImaM duHkhadaM jagatAM sadA ॥ 28 ॥

राजोवाच ॥ शृणु राक्षस दुष्टात्मन्मया कर्तुं न शक्यते ॥ त्वया विक्रियते तर्हि कुतस्त्वं शक्तिमानसि ॥ २९ ॥

rAjovAca ॥ zRNu rAkSasa duSTAtmanmayA kartuM na zakyate ॥ tvayA vikriyate tarhi kutastvaM zaktimAnasi ॥ 29 ॥

सूत उवाच ॥ इत्युक्तस्सैन्यमादाय राजानं परिभर्त्स्य तम् ॥ करालं करवालं च पार्थिवे प्राक्षिपत्तदा ॥ ३० ॥

sUta uvAca ॥ ityuktassainyamAdAya rAjAnaM paribhartsya tam ॥ karAlaM karavAlaM ca pArthive prAkSipattadA ॥ 30 ॥

पश्य त्वं स्वामिनोऽद्यैव बलं भक्तसुखावहम् ॥ इत्युवाच विहस्यैव राक्षसैस्स महाबलः ॥ ३१ ॥

pazya tvaM svAmino'dyaiva balaM bhaktasukhAvaham ॥ ityuvAca vihasyaiva rAkSasaissa mahAbalaH ॥ 31 ॥

करवालः पार्थिवं च यावत्स्पृशति नो द्विजाः ॥ यावच्च पार्थिवात्तस्मादाविरासीत्स्वयं हरः ॥ ३२ ॥

karavAlaH pArthivaM ca yAvatspRzati no dvijAH ॥ yAvacca pArthivAttasmAdAvirAsItsvayaM haraH ॥ 32 ॥

पश्य भीमेश्वरोहं च रक्षार्थं प्रकटोऽभवम् ॥ मम पूर्वव्रतं ह्येतद्रक्ष्यो भक्तो मया सदा ॥ ३३ ॥

pazya bhImezvarohaM ca rakSArthaM prakaTo'bhavam ॥ mama pUrvavrataM hyetadrakSyo bhakto mayA sadA ॥ 33 ॥

एतस्मात्पश्य मे शीघ्रं बलं भक्तसुखावहम् ॥ इत्युक्त्वा स पिनाकेन करवालो द्विधा कृतः ॥ ३४ ॥

etasmAtpazya me zIghraM balaM bhaktasukhAvaham ॥ ityuktvA sa pinAkena karavAlo dvidhA kRtaH ॥ 34 ॥

पुनश्चैव त्रिशूलं स्वं चिक्षिपे तेन रक्षसा ॥ तच्छूलं शतधा नीतमपि दुष्टस्य शंभुना ॥ ३५ ॥

punazcaiva trizUlaM svaM cikSipe tena rakSasA ॥ tacchUlaM zatadhA nItamapi duSTasya zaMbhunA ॥ 35 ॥

पुनश्शक्तिश्च निःक्षिप्ता तेन शंभूपरि द्विजाः ॥ शंभुना सापि बाणैस्स्वैर्लक्षधा च कृता द्रुतम् ॥ ३६ ॥

punazzaktizca niHkSiptA tena zaMbhUpari dvijAH ॥ zaMbhunA sApi bANaissvairlakSadhA ca kRtA drutam ॥ 36 ॥

पट्टिशश्च ततस्तेन निःक्षिप्तो हि शिवोपरि ॥ शिवेन स त्रिशूलेन तिलशश्च कृतं क्षणात् ॥ ३७॥

paTTizazca tatastena niHkSipto hi zivopari ॥ zivena sa trizUlena tilazazca kRtaM kSaNAt ॥ 37॥

ततश्शिवगणानां च राक्षसानां परस्परम् ॥ युद्धमासीत्तदा घोरं पश्यतां दुःखकावहम् ॥ ३८॥

tatazzivagaNAnAM ca rAkSasAnAM parasparam ॥ yuddhamAsIttadA ghoraM pazyatAM duHkhakAvaham ॥ 38॥

ततश्च पृथिवी सर्वा व्याकुला चाभवत्क्षणात् ॥ समुद्राश्च तदा सर्वे चुक्षुभुस्समहीधराः ॥ ३९ ॥

tatazca pRthivI sarvA vyAkulA cAbhavatkSaNAt ॥ samudrAzca tadA sarve cukSubhussamahIdharAH ॥ 39 ॥

देवाश्च ऋषयस्सर्वे बभूवुर्विकला अति ॥ ऊचुः परस्परं चेति व्यर्थं वै प्रार्थितश्शिवः ॥ ४० ॥

devAzca RSayassarve babhUvurvikalA ati ॥ UcuH parasparaM ceti vyarthaM vai prArthitazzivaH ॥ 40 ॥

नारदश्च समागत्य शंकरं दुःखदाहकम् ॥ प्रार्थयामास तत्रैव सांजलिर्नतमस्तकः ॥ ४१ ॥

nAradazca samAgatya zaMkaraM duHkhadAhakam ॥ prArthayAmAsa tatraiva sAMjalirnatamastakaH ॥ 41 ॥

नारद उवाच ॥ क्षम्यतां क्षम्यतां नाथ त्वया विभ्रमकारक ॥ तृणेकश्च कुठारो वै हन्यतां शीघ्रमेव हि ॥ ४२ ॥

nArada uvAca ॥ kSamyatAM kSamyatAM nAtha tvayA vibhramakAraka ॥ tRNekazca kuThAro vai hanyatAM zIghrameva hi ॥ 42 ॥

इति संप्रार्थितश्शंभुः सर्वान्रक्षोगणान्प्रभुः ॥ हुंकारेणैव चास्त्रेण भस्मसात्कृतवांस्तदा ॥ ४३ ॥

iti saMprArthitazzaMbhuH sarvAnrakSogaNAnprabhuH ॥ huMkAreNaiva cAstreNa bhasmasAtkRtavAMstadA ॥ 43 ॥

सर्वे ते राक्षसा दग्धाः शंकरेण क्षणं मुने ॥ बभूवुस्तत्र सर्वेषां देवानां पश्यताद्भुतम्॥ ४४॥

sarve te rAkSasA dagdhAH zaMkareNa kSaNaM mune ॥ babhUvustatra sarveSAM devAnAM pazyatAdbhutam॥ 44॥

दावानलगतो वह्निर्यथा च वनमादहेत् ॥ तथा शिवेन क्रुद्धेन राक्षसानां बलं क्षणात्॥ ४५॥

dAvAnalagato vahniryathA ca vanamAdahet ॥ tathA zivena kruddhena rAkSasAnAM balaM kSaNAt॥ 45॥

भीमस्यैव च किं भस्म न ज्ञातं केनचित्तदा ॥ परिवारयुतो दग्धो नाम न श्रूयते क्वचित् ॥ ४६ ॥

bhImasyaiva ca kiM bhasma na jJAtaM kenacittadA ॥ parivArayuto dagdho nAma na zrUyate kvacit ॥ 46 ॥

ततश्शिवस्य कृपया शांतिं प्राप्ता मुनीश्वराः ॥ देवास्सर्वे च शक्राद्यास्स्वास्थ्यं प्रापाखिलं जगत् ॥ ४७॥

tatazzivasya kRpayA zAMtiM prAptA munIzvarAH ॥ devAssarve ca zakrAdyAssvAsthyaM prApAkhilaM jagat ॥ 47॥

क्रोधज्वाला महेशस्य निस्ससार वनाद्वनम् ॥ राक्षसानां च तद्भस्म सर्वं व्याप्तं वनेऽखिलम् ॥ ४८ ॥

krodhajvAlA mahezasya nissasAra vanAdvanam ॥ rAkSasAnAM ca tadbhasma sarvaM vyAptaM vane'khilam ॥ 48 ॥

ततश्चौषधयो जाता नानाकार्यकरास्तथा ॥ रूपान्तरं ततो नॄणां भवेद्वेषांतरं तथा ॥ ४९॥

tatazcauSadhayo jAtA nAnAkAryakarAstathA ॥ rUpAntaraM tato nRRNAM bhavedveSAMtaraM tathA ॥ 49॥

भूतप्रेतपिशाचादि दूरतश्च ततो व्रजेत् ॥ तन्न कार्यं च यच्चैव ततो न भवति द्विजाः ॥ ५० ॥

bhUtapretapizAcAdi dUratazca tato vrajet ॥ tanna kAryaM ca yaccaiva tato na bhavati dvijAH ॥ 50 ॥

ततः प्रार्थितश्शम्भुर्मुनिभिश्च विशेषतः ॥ स्थातव्यं स्वामिना ह्यत्र लोकानां सुखहेतवे ॥ ५१ ॥

tataH prArthitazzambhurmunibhizca vizeSataH ॥ sthAtavyaM svAminA hyatra lokAnAM sukhahetave ॥ 51 ॥

अयं वै कुत्सितो देश अयोध्यालोकदुःखदः ॥ भवंतं च तदा दृष्ट्वा कल्याणं संभविष्यति ॥ ५२ ॥

ayaM vai kutsito deza ayodhyAlokaduHkhadaH ॥ bhavaMtaM ca tadA dRSTvA kalyANaM saMbhaviSyati ॥ 52 ॥

भीमशंकरनामा त्वं भविता सर्वसाधकः ॥ एतल्लिंगं सदा पूज्यं सर्वापद्विनिवारकम् ॥ ५३ ॥

bhImazaMkaranAmA tvaM bhavitA sarvasAdhakaH ॥ etalliMgaM sadA pUjyaM sarvApadvinivArakam ॥ 53 ॥

सूत उवाच॥ इत्येवं प्रार्थितश्शम्भुर्लोकानां हितकारकः ॥ तत्रैवास्थितवान्प्रीत्या स्वतन्त्रो भक्तवत्सलः ॥ ५४॥

sUta uvAca॥ ityevaM prArthitazzambhurlokAnAM hitakArakaH ॥ tatraivAsthitavAnprItyA svatantro bhaktavatsalaH ॥ 54॥