Chapter 17
अध्यायः 17
Koṭirudra Saṃhitā, Chapter 17
Shlokas (78)
+ Add ShlokaKotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 1
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 1
ऋषय ऊचुः ॥ महाकालसमाह्वस्थज्योतिर्लिंगस्य रक्षिणः ॥ भक्तानां महिमानं च पुनर्ब्रूहि महामते ॥ १ ॥
RSaya UcuH ॥ mahAkAlasamAhvasthajyotirliMgasya rakSiNaH ॥ bhaktAnAM mahimAnaM ca punarbrUhi mahAmate ॥ 1 ॥
The sages said:— O most intelligent one, please mention again the greatness of the Jyotirliṅga Mahākāla, the protector of his devotees.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 2
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 2
सूत उवाच॥ शृणुतादरतो विप्रो भक्तरक्षाविधायिनः ॥ महाकालस्य लिंगस्य माहात्म्यं भक्तिवर्द्धनम् ॥ २ ॥
sUta uvAca॥ zRNutAdarato vipro bhaktarakSAvidhAyinaH ॥ mahAkAlasya liMgasya mAhAtmyaM bhaktivarddhanam ॥ 2 ॥
Sūta said:— O brahmins, listen with interest to the devotion enhancing greatness of Mahākāla, the protector of the devotees.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 3
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 3
उज्जयिन्यामभूद्राजा चन्द्रसेनाह्वयो महान् ॥ सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञश्शिवभक्तो जितेन्द्रियः ॥ ३ ॥
ujjayinyAmabhUdrAjA candrasenAhvayo mahAn ॥ sarvazAstrArthatattvajJazzivabhakto jitendriyaH ॥ 3 ॥
In Ujjayinī there was a king Candrasena, a devotee of Śiva, who had conquered his sense-organs and who knew the principles of all Śāstras.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 4
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 4
तस्याभवत्सखा राज्ञो मणिभद्रो गणो द्विजाः ॥ गिरीशगणमुख्यश्च सर्वलोकनमस्कृतः ॥ ४ ॥
tasyAbhavatsakhA rAjJo maNibhadro gaNo dvijAH ॥ girIzagaNamukhyazca sarvalokanamaskRtaH ॥ 4 ॥
O brahmins, the Gaṇa Maṇibhadra, honoured by the people, the chief of the Gaṇas of Śiva, was a friend of that king.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 5
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 5
एकदा स गणेन्द्रो हि प्रसन्नास्यो महामणिम् ॥ मणिभद्रो ददौ तस्मै चिंतामणिमुदारधीः ॥ ५॥
ekadA sa gaNendro hi prasannAsyo mahAmaNim ॥ maNibhadro dadau tasmai ciMtAmaNimudAradhIH ॥ 5॥
Once the liberal-minded Gaṇa-chief Maṇibhadra, gave him the great jewel Cintāmaṇi, out of pleasure.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 6
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 6
स वै मणिः कौस्तुभवद्द्योतमानोर्कसन्निभः ॥ ध्यातो दृष्टः श्रुतो वापि मंगलं यच्छति ध्रुवम् ॥ ६ ॥
sa vai maNiH kaustubhavaddyotamAnorkasannibhaH ॥ dhyAto dRSTaH zruto vApi maMgalaM yacchati dhruvam ॥ 6 ॥
The jewel was as brilliant as the sun. It shone like Kaustubha. It blessed auspiciously when meditated upon, heard of or sighted.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 7
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 7
तस्य कांतितलस्पृष्टं कांस्यं ताम्रमयं त्रपु ॥ पाषाणादिकमन्यद्वा द्रुतं भवति हाटकम् ॥ ७ ॥
tasya kAMtitalaspRSTaM kAMsyaM tAmramayaM trapu ॥ pASANAdikamanyadvA drutaM bhavati hATakam ॥ 7 ॥
Any thing made of bell-metal, copper, tin or stone touched with its brilliant surface turned into gold.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 8
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 8
स तु चिन्तामणिं कंठे बिभ्रद्राजा शिवाश्रयः ॥ चन्द्रसेनो रराजाति देवमध्येव भानुमान् ॥ ८॥
sa tu cintAmaNiM kaMThe bibhradrAjA zivAzrayaH ॥ candraseno rarAjAti devamadhyeva bhAnumAn ॥ 8॥
Wearing that gem round his neck the king Candrasena, dependent on Śiva shone well like the sun in the midst of gods.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 9
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 9
श्रुत्वा चिन्तामणिग्रीवं चन्द्रसेनं नृपोत्तमम् ॥ निखिलाः क्षितिराजानस्तृष्णाक्षुब्धहृदोऽभवन् ॥ ९ ॥
zrutvA cintAmaNigrIvaM candrasenaM nRpottamam ॥ nikhilAH kSitirAjAnastRSNAkSubdhahRdo'bhavan ॥ 9 ॥
On hearing that the excellent king Candrasena had the Cintāmaṇi round his neck, the kings on the earth were agitated in their hearts due to greed.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 10
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 10
नृपा मत्सरिणस्सर्वे तं मणिं चन्द्रसेनतः ॥ नानोपायैरयाचंत देवलब्धमबुद्धयः ॥ १० ॥
nRpA matsariNassarve taM maNiM candrasenataH ॥ nAnopAyairayAcaMta devalabdhamabuddhayaH ॥ 10 ॥
The kings ignorantly trying to rival with him, begged of Candrasena, that jewel secured from the god. They used various means to get the jewel.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 11
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 11
सर्वेषां भूभृतां याञ्चा चन्द्रसेनेन तेन वै ॥ व्यर्थीकृता महाकालदृढभक्तेन भूसुराः ॥ ११ ॥
sarveSAM bhUbhRtAM yAJcA candrasenena tena vai ॥ vyarthIkRtA mahAkAladRDhabhaktena bhUsurAH ॥ 11 ॥
O brahmins, the importunity of the kings was rendered futile by Cmdrasena, a staunch devotee of Śiva.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 12
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 12
ते कदर्थीकृतास्सर्वे चन्द्रसेनेन भूभृता ॥ राजानस्सर्वदेशानां संरम्भं चक्रिरे तदा ॥ १२॥
te kadarthIkRtAssarve candrasenena bhUbhRtA ॥ rAjAnassarvadezAnAM saMrambhaM cakrire tadA ॥ 12॥
Disappointed and offended thus by him the kings of all the lands became wrathful against him.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 13
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 13
अथ ते सर्वराजानश्चतुरंगबलान्विताः ॥ चन्द्रसेनं रणे जेतुं संबभूवुः किलोद्यताः ॥ १३ ॥
atha te sarvarAjAnazcaturaMgabalAnvitAH ॥ candrasenaM raNe jetuM saMbabhUvuH kilodyatAH ॥ 13 ॥
Then the kings fully equipped with the four types of armies attempted to conquer Candrasena in the battle.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 14
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 14
ते तु सर्वे समेता वै कृतसंकेतसंविदः ॥ उज्जयिन्याश्चतुर्द्वारं रुरुधुर्बहुसैनिकाः ॥ १४ ॥
te tu sarve sametA vai kRtasaMketasaMvidaH ॥ ujjayinyAzcaturdvAraM rurudhurbahusainikAH ॥ 14 ॥
They joined together, consulted and conspired with one another. With a vast army they laid siege to the four main gates of Ujjayinī.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 15
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 15
संरुध्यमानां स्वपुरीं दृष्ट्वा निखिल राजभिः ॥ तमेव शरणं राजा महाकालेश्वरं ययौ ॥ १५॥
saMrudhyamAnAM svapurIM dRSTvA nikhila rAjabhiH ॥ tameva zaraNaM rAjA mahAkAlezvaraM yayau ॥ 15॥
On seeing his city thus attacked by the kings, the king Candrasena sought refuge in Mahākāleśvara.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 16
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 16
निर्विकल्पो निराहारस्स नृपो दृढनिश्चयः ॥ समानर्च महाकालं दिवा नक्तमनन्यधीः ॥ १६ ॥
nirvikalpo nirAhArassa nRpo dRDhanizcayaH ॥ samAnarca mahAkAlaM divA naktamananyadhIH ॥ 16 ॥
Without doubts and hesitations, without taking in any food that king of steady resolve worshipped Mahākāla day and night without turning his mind to anything else.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 17
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 17
ततस्स भगवाञ्छंभुर्महाकालः प्रसन्नधीः ॥ तं रक्षितुमुपायं वै चक्रे तं शृणुतादरात् ॥ १७ ॥
tatassa bhagavAJchaMbhurmahAkAlaH prasannadhIH ॥ taM rakSitumupAyaM vai cakre taM zRNutAdarAt ॥ 17 ॥
Then the lord Śiva, delighted in his mind, concocted a means in order to save him. Listen to that with attention.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 18
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 18
तदैव समये गोपि काचित्तत्र पुरोत्तमे ॥ चरंती सशिशुर्विप्रा महाकालांतिकं ययौ ॥ १८ ॥
tadaiva samaye gopi kAcittatra purottame ॥ caraMtI sazizurviprA mahAkAlAMtikaM yayau ॥ 18 ॥
O brahmins, at that very time a certain cowherdess roaming here and there in that excellent city accompanied by her child came near Mahākāla.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 19
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 19
पञ्चाब्दवयसं बालं वहन्ती गतभर्तृका ॥ राज्ञा कृतां महाकालपूजां सापश्यदादरात् ॥ १९ ॥
paJcAbdavayasaM bAlaM vahantI gatabhartRkA ॥ rAjJA kRtAM mahAkAlapUjAM sApazyadAdarAt ॥ 19 ॥
She had lost her husband. She carried her babe five years old. With great devotion she watched the Mahākāla worship performed by the monarch.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 20
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 20
सा दृष्ट्वा सुमहाश्चर्यां शिवपूजां च तत्कृताम् ॥ प्रणिपत्य स्वशिविरं पुनरेवाभ्यपद्यत ॥ २० ॥
sA dRSTvA sumahAzcaryAM zivapUjAM ca tatkRtAm ॥ praNipatya svaziviraM punarevAbhyapadyata ॥ 20 ॥
After witnessing the wonderful Śiva-worship performed by him and bowing down she returned to her camp.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 21
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 21
तत्सर्वमशेषेण स दृष्ट्वा बल्लवीसुतः ॥ कुतूहलेन तां कर्त्तुं शिवपूजां मनोदधे ॥ २१॥
tatsarvamazeSeNa sa dRSTvA ballavIsutaH ॥ kutUhalena tAM karttuM zivapUjAM manodadhe ॥ 21॥
The son of that cowherdess who had watched everything out of curiosity, thought of performing Śiva’s worship similarly.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 22
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 22
आनीय हृद्यं पाषाणं शून्ये तु शिविरांतरे ॥ अविदूरे स्वशिबिराच्छिवलिगं स भक्तितः ॥ २२॥
AnIya hRdyaM pASANaM zUnye tu zivirAMtare ॥ avidUre svazibirAcchivaligaM sa bhaktitaH ॥ 22॥
Bring the heart stone to the empty space between the camps. Not far from his camp he worshiped Lord Shiva with devotion.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 23
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 23
॥ गन्धालंकारवासोभिर्धूपदीपाक्षतादिभिः ॥ विधाय कृत्रिमैर्द्रव्यैर्नैवेद्यं चाप्यकल्पयत् ॥ २३ ॥
॥ gandhAlaMkAravAsobhirdhUpadIpAkSatAdibhiH ॥ vidhAya kRtrimairdravyairnaivedyaM cApyakalpayat ॥ 23 ॥
fragrant oils, ornaments, clothes, incense, lamps, unbroken grains and so on. He also prepared offerings with artificial ingredients.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 24
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 24
भूयोभूयस्समभ्यर्च्य पत्रैः पुष्पैर्मनोरमैः ॥ नृत्यं च विविधं कृत्वा प्रणनाम पुनःपुनः ॥ २४ ॥
bhUyobhUyassamabhyarcya patraiH puSpairmanoramaiH ॥ nRtyaM ca vividhaM kRtvA praNanAma punaHpunaH ॥ 24 ॥
Worshipping again and again with delightful leaves and flowers he danced in various ways and made obeisance again and again.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 25
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 25
एतस्मिन्समये पुत्रं शिवासक्तसुचेतसम् ॥ प्रणयाद्गोपिका सा तं भोजनाय समाह्वयत्॥ २५॥
etasminsamaye putraM zivAsaktasucetasam ॥ praNayAdgopikA sA taM bhojanAya samAhvayat॥ 25॥
As his mind was engrossed in the worship of Śiva the cowherdess, his mother called him to take his meals.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 26
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 26
यदाहूतोऽपि बहुशश्शिवपूजाक्तमानसः ॥ बालश्च भोजनं नैच्छत्तदा तत्र ययौ प्रसूः ॥ २६॥
yadAhUto'pi bahuzazzivapUjAktamAnasaH ॥ bAlazca bhojanaM naicchattadA tatra yayau prasUH ॥ 26॥
When the son engrossed in the worship did not like to take meals though called many times, the mother went there.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 27
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 27
तं विलोक्य शिवस्याग्रे निषण्णं मीलितेक्षणम् ॥ चकर्ष पाणिं संगृह्य कोपेन समताडयत् ॥ २७॥
taM vilokya zivasyAgre niSaNNaM mIlitekSaNam ॥ cakarSa pANiM saMgRhya kopena samatADayat ॥ 27॥
On seeing him seated in front of Śiva with eyes closed she angrily caught hold of his hand, dragged him and beat him.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 28
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 28
आकृष्टस्ताडितश्चापि नागच्छत्स्वसुतो यदा ॥ तां पूजां नाशयामास क्षिप्त्वा लिंगं च दूरतः ॥ २८॥
AkRSTastADitazcApi nAgacchatsvasuto yadA ॥ tAM pUjAM nAzayAmAsa kSiptvA liMgaM ca dUrataH ॥ 28॥
When the son did not come away even after being dragged and struck she threw the image far off and spoiled his worship.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 29
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 29
हाहेति दूयमानं तं निर्भर्त्स्य स्वसुतं च सा ॥ पुनर्विवेश स्वगृहं गोपी क्रोधसमन्विता ॥ २९॥
hAheti dUyamAnaM taM nirbhartsya svasutaM ca sA ॥ punarviveza svagRhaM gopI krodhasamanvitA ॥ 29॥
Rebuking her son who was lamenting piteously the infuriated cowherdess entered her house again.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 30
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 30
मात्रा विनाशितां पूजां दृष्ट्वा देवस्य शूलिनः ॥ देवदेवेति चुक्रोश निपपात स बालकः ॥ ३० ॥
mAtrA vinAzitAM pUjAM dRSTvA devasya zUlinaH ॥ devadeveti cukroza nipapAta sa bAlakaH ॥ 30 ॥
On seeing his worship spoilt by his mother, the boy fell down and lamented, “O lord, O lord.”
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 31
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 31
प्रनष्टसंज्ञः सहसा स बभूव शुचाकुलः ॥ लब्धसंज्ञो मुहूर्तेन चक्षुषी उदमीलयत् ॥ ३१ ॥
pranaSTasaMjJaH sahasA sa babhUva zucAkulaH ॥ labdhasaMjJo muhUrtena cakSuSI udamIlayat ॥ 31 ॥
In his excessive grief he became unconscious suddenly. Regaining consciousness after a while he opened his eyes.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 32
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 32
तदैव जातं शिबिरं महाकालस्य सुन्दरम् ॥ ददर्श स शिशुस्तत्र शिवानुग्रहतोऽचिरात् ॥ ३२ ॥
tadaiva jAtaM zibiraM mahAkAlasya sundaram ॥ dadarza sa zizustatra zivAnugrahato'cirAt ॥ 32 ॥
Immediately the camp became a beautiful temple of Mahākāla. Thanks to the blessings of Śiva, that child saw all these.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 33
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 33
हिरण्मयबृहद्द्वारं कपाटवरतोरणम् ॥ महार्हनीलविमलवज्रवेदीविराजितम् ॥ ३३ ॥
hiraNmayabRhaddvAraM kapATavaratoraNam ॥ mahArhanIlavimalavajravedIvirAjitam ॥ 33 ॥
The doorway was made of gold. There were excellent festoons at the doorstep. The temple had a shining dais set with costly and pure blue diamonds.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 34
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 34
संतप्तहेमकलशैर्विचित्रैर्बहुभिर्युतम् ॥ प्रोद्भासितमणिस्तंभैर्बद्धस्फटिकभूतलैः ॥ ३४ ॥
saMtaptahemakalazairvicitrairbahubhiryutam ॥ prodbhAsitamaNistaMbhairbaddhasphaTikabhUtalaiH ॥ 34 ॥
The temple was equipped with many golden potlike domes, shining jewel-bedecked columns and the floor-paved with crystal bricks.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 35
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 35
तन्मध्ये रत्नलिंगं हि शंकरस्य कृपानिधे ॥ स्वकृतार्चनसंयुक्तमपश्यद्गोपिकासुतः ॥ ३५ ॥
tanmadhye ratnaliMgaM hi zaMkarasya kRpAnidhe ॥ svakRtArcanasaMyuktamapazyadgopikAsutaH ॥ 35 ॥
In the midst, the cowherd’s son saw a jewel-bedecked liṅga of Śiva, the storehouse of mercy, along with the articles he used for worshipping.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 36
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 36
स दृष्ट्वा सहसोत्थाय शिशुर्विस्मितमानसः ॥ संनिमग्न इवासीद्वै परमानंदसागरे ॥ ३६ ॥
sa dRSTvA sahasotthAya zizurvismitamAnasaH ॥ saMnimagna ivAsIdvai paramAnaMdasAgare ॥ 36 ॥
On seeing these, the boy was much surprised in his mind. He got up immediately. It seemed as if he was immersed in the ocean of great bliss.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 37
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 37
ततः स्तुत्वा स गिरिशं भूयोभूयः प्रणम्य च ॥ सूर्ये चास्तं गते बालो निर्जगाम शिवालयात् ॥ ३७॥
tataH stutvA sa girizaM bhUyobhUyaH praNamya ca ॥ sUrye cAstaM gate bAlo nirjagAma zivAlayAt ॥ 37॥
He eulogised and bowed to Śiva again and again. When the sun set the boy came out of the Śiva temple.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 38
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 38
अथापश्यत्स्वशिबिरं पुरंदरपुरोपमम्॥ सद्यो हिरण्मयीभूतं विचित्रं परमोज्ज्वलम्॥ ३८॥
athApazyatsvazibiraM puraMdarapuropamam॥ sadyo hiraNmayIbhUtaM vicitraM paramojjvalam॥ 38॥
Then he saw his own camp as beautiful as the city of Indra. It had been suddenly transformed into one of gold, of variegated nature and shining much.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 39
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 39
सोन्तर्विवेश भवनं सर्वशोभासमन्वितम् ॥ मणिहेमगणाकीर्ण मोदमानो निशामुखे ॥ ३९ ॥
sontarviveza bhavanaM sarvazobhAsamanvitam ॥ maNihemagaNAkIrNa modamAno nizAmukhe ॥ 39 ॥
He entered the house equipped with everything brilliant and glittering in the night. Jewels and gold pieces were scattered everywhere. He was joyous.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 40
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 40
तत्रापश्यत्स्वजननीं स्वपंतीं दिव्यलक्षणाम्॥ रत्नालंकारदीप्तांगीं साक्षात्सुरवधूमिव॥ ४०॥
tatrApazyatsvajananIM svapaMtIM divyalakSaNAm॥ ratnAlaMkAradIptAMgIM sAkSAtsuravadhUmiva॥ 40॥
There he saw his mother sleeping. She was like a celestial lady with all divine characteristics. Her limbs shone and glittered with ornamental jewelry.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 41
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 41
अथो स तनयो विप्राश्शिवानुग्रहभाजनम्॥ जवेनोत्थापयामास मातरं सुखविह्वलः ॥ ४१॥
atho sa tanayo viprAzzivAnugrahabhAjanam॥ javenotthApayAmAsa mAtaraM sukhavihvalaH ॥ 41॥
O brahmins, then that son, the special object of Śiva’s blessings, excited due to happiness awakened his mother immediately.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 42
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 42
सोत्थिताद्भुतमालक्ष्यापूर्वं सर्वमिवाभवत् ॥ महानंदसुमग्ना हि सस्वजे स्वसुतं च तम्॥ ४२॥
sotthitAdbhutamAlakSyApUrvaM sarvamivAbhavat ॥ mahAnaMdasumagnA hi sasvaje svasutaM ca tam॥ 42॥
Getting up and seeing everything unprecedentedly wonderful, she was as it were immersed in great bliss. She embraced her son.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 43
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 43
श्रुत्वा पुत्रमुखात्सर्वं प्रसादं गिरिजापतेः ॥ प्रभुं विज्ञापयामास यो भजत्यनिशं शिवम् ॥ ४३॥
zrutvA putramukhAtsarvaM prasAdaM girijApateH ॥ prabhuM vijJApayAmAsa yo bhajatyanizaM zivam ॥ 43॥
Hearing everything of the benign favour of the lord of Pārvatī from her son she sent word of it to the monarch who was worshipping Śiva constantly.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 44
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 44
स राजा सहसागत्य समाप्तनियमो निशि ॥ ददर्श गोपिकासूनोः प्रभावं शिवतोषणम् ॥ ४४॥
sa rAjA sahasAgatya samAptaniyamo nizi ॥ dadarza gopikAsUnoH prabhAvaM zivatoSaNam ॥ 44॥
The king who had concluded the observance of rites during the night came there immediately and saw the refulgence of the cowherd’s son in propitiating Śiva.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 45
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 45
दृष्ट्वा महीपतिस्सर्वं तत्सामात्यपुरोहितः ॥ आसीन्निमग्नो विधृतिः परमानंदसागरे॥ ४५॥
dRSTvA mahIpatissarvaM tatsAmAtyapurohitaH ॥ AsInnimagno vidhRtiH paramAnaMdasAgare॥ 45॥
On seeing everything in the company of his ministers and chief priest the king was immersed in the ocean of great bliss and emboldened.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 46
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 46
प्रेम्णा वाष्पजलं मुञ्चञ्चन्द्रसेनो नृपो हि सः ॥ शिवनामोच्चरन्प्रीत्या परिरेभे तमर्भकम् ॥ ४६ ॥
premNA vASpajalaM muJcaJcandraseno nRpo hi saH ॥ zivanAmoccaranprItyA parirebhe tamarbhakam ॥ 46 ॥
Shedding tears of love and repeating the names of Śiva with pleasure, the king Candrasena embraced the boy.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 47
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 47
महामहोत्सवस्तत्र प्रबभूवाद्भुतो द्विजाः ॥ महेशकीर्तनं चक्रुस्सर्वे च सुखविह्वलाः ॥ ४७॥
mahAmahotsavastatra prababhUvAdbhuto dvijAH ॥ mahezakIrtanaM cakrussarve ca sukhavihvalAH ॥ 47॥
O brahmins, there was a great and wonderful jubilation. Excited with happiness they sang the glorious songs of lord Śiva.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 48
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 48
एवमत्यद्भुताचाराच्छिवमाहात्म्यदर्शनात् ॥ पौराणां सम्भ्रमाच्चैव सा रात्रिः क्षणतामगात् ॥ ४८ ॥
evamatyadbhutAcArAcchivamAhAtmyadarzanAt ॥ paurANAM sambhramAccaiva sA rAtriH kSaNatAmagAt ॥ 48 ॥
On account of this wonderful event, this manifestation of the greatness of Śiva and the flutter in the midst of the citizens, the night elapsed as though it was only a moment.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 49
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 49
अथ प्रभाते युद्धाय पुरं संरुध्य संस्थिताः ॥ राजानश्चारवक्त्रेभ्यश्शुश्रुवुश्चरितं च तत् ॥ ४९ ॥
atha prabhAte yuddhAya puraM saMrudhya saMsthitAH ॥ rAjAnazcAravaktrebhyazzuzruvuzcaritaM ca tat ॥ 49 ॥
The kings who had besieged the city for an attack heard of this event in the morning through their spies.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 50
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 50
ते समेताश्च राजानः सर्वे येये समागताः ॥ परस्परमिति प्रोचुस्तच्छ्रुत्वा चकित अति ॥ ५० ॥
te sametAzca rAjAnaH sarve yeye samAgatAH ॥ parasparamiti procustacchrutvA cakita ati ॥ 50 ॥
Extremely surprised on hearing it the kings who had come there met together and consulted one another.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 51
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 51
राजान ऊचुः ॥ अयं राजा चन्द्रसेनश्शिवभक्तोति दुर्जयः ॥ उज्जयिन्या महाकालपुर्याः पतिरनाकुलः ॥ ५१ ॥
rAjAna UcuH ॥ ayaM rAjA candrasenazzivabhaktoti durjayaH ॥ ujjayinyA mahAkAlapuryAH patiranAkulaH ॥ 51 ॥
The kings said:— This king Candrasena is a devotee of Śiva and hence invincible. The king of Ujjayinī, the city of Mahākāla, is never distressed.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 52
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 52
ईदृशाश्शिशवो यस्य पुर्य्यां संति शिवव्रताः ॥ स राजा चन्द्रसेनस्तु महाशंकरसेवकः ॥ ५२ ॥
IdRzAzzizavo yasya puryyAM saMti zivavratAH ॥ sa rAjA candrasenastu mahAzaMkarasevakaH ॥ 52 ॥
The king Candrasena is a great devotee of Śiva inasmuch as even children in his city observe Śiva’s rites.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 53
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 53
नूनमस्य विरोधेन शिवः क्रोधं करिष्यति ॥ तत्क्रोधाद्धि वयं सर्वे भविष्यामो विनष्टकाः ॥ ५३ ॥
nUnamasya virodhena zivaH krodhaM kariSyati ॥ tatkrodhAddhi vayaM sarve bhaviSyAmo vinaSTakAH ॥ 53 ॥
Certainly Śiva will be furious if we offend him. We will be doomed if Śiva is furious.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 54
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 54
तस्मादनेन राज्ञा वै मिलापः कार्य एव हि ॥ एवं सति महेशानः करिष्यति कृपां पराम् ॥ ५४ ॥
tasmAdanena rAjJA vai milApaH kArya eva hi ॥ evaM sati mahezAnaH kariSyati kRpAM parAm ॥ 54 ॥
Hence we shall make an alliance with him. In that case lord Śiva will be compassionate to us.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 55
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 55
सूत उवाच ॥ इति निश्चित्य ते भूपास्त्यक्तवैरास्सदाशयाः ॥ सर्वे बभूवुस्सुप्रीता न्यस्तशस्त्रास्त्रपाणयः ॥ ५५ ॥
sUta uvAca ॥ iti nizcitya te bhUpAstyaktavairAssadAzayAH ॥ sarve babhUvussuprItA nyastazastrAstrapANayaH ॥ 55 ॥
Sūta said:— Thus deciding, the kings abandoned their enmity. They regained purity of mind. They were pleased. They abandoned their weapons and missiles.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 56
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 56
विविशुस्ते पुरीं रम्यां महाकालस्य भूभृतः ॥ महाकालं समानर्चुश्चंद्रसेनानुमोदिताः ॥ ५६ ॥
vivizuste purIM ramyAM mahAkAlasya bhUbhRtaH ॥ mahAkAlaM samAnarcuzcaMdrasenAnumoditAH ॥ 56 ॥
Permitted and encouraged by Candrasena they entered Ujjayinī, the beautiful city of Mahākāla and worshipped him.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 57
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 57
ततस्ते गोपवनिता गेहं जग्मुर्महीभृतः ॥ प्रसंशंतश्च तद्भाग्यं सर्वे दिव्यमहोदयम् ॥ ५७ ॥
tataste gopavanitA gehaM jagmurmahIbhRtaH ॥ prasaMzaMtazca tadbhAgyaM sarve divyamahodayam ॥ 57 ॥
Then they went to the house of the cowherdess. They praised her good fortune with divine blessings.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 58
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 58
ते तत्र चन्द्रसेनेन प्रत्युद्गम्याभिपूजिताः ॥ महार्हविष्टरगताः प्रत्यनंदन्सुविस्मिताः ॥ ५८ ॥
te tatra candrasenena pratyudgamyAbhipUjitAH ॥ mahArhaviSTaragatAH pratyanaMdansuvismitAH ॥ 58 ॥
They were welcomed and honoured by Candrasena there. Seated on a very worthy seat they congratulated him and were surprised.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 59
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 59
गोपसूनोः प्रसादात्तत्प्रादुर्भूतं शिवालयम् ॥ संवीक्ष्य शिवलिंगं च शिवे चकुः परां मतिम्॥ ५९॥
gopasUnoH prasAdAttatprAdurbhUtaM zivAlayam ॥ saMvIkSya zivaliMgaM ca zive cakuH parAM matim॥ 59॥
Seeing the shrine of Śiva and the Śiva-Liṅga that rose up, thanks to the power of the son of the cowherdess they fixed their mind in Siva.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 60
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 60
ततस्ते गोपशिशवे प्रीता निखिलभूभुजः ॥ ददुर्बहूनि वस्तूनि तस्मै शिवकृपार्थिनः ॥ ६० ॥
tataste gopazizave prItA nikhilabhUbhujaH ॥ dadurbahUni vastUni tasmai zivakRpArthinaH ॥ 60 ॥
The delighted kings, sought the sympathy of Śiva and presented several valuable things to the cowherd boy.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 61
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 61
येये सर्वेषु देशेषु गोपास्तिष्ठंति भूरिशः ॥ तेषां तमेव राजानं चक्रिरे सर्वपार्थिवाः ॥ ६१ ॥
yeye sarveSu dezeSu gopAstiSThaMti bhUrizaH ॥ teSAM tameva rAjAnaM cakrire sarvapArthivAH ॥ 61 ॥
The kings made him the chieftain of cowherds in all their different lands.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 62
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 62
अथास्मिन्नन्तरे सर्वैस्त्रिदशैरभिपूजितः ॥ प्रादुर्बभूव तेजस्वी हनूमान्वानरेश्वरः ॥ ६२ ॥
athAsminnantare sarvaistridazairabhipUjitaH ॥ prAdurbabhUva tejasvI hanUmAnvAnarezvaraH ॥ 62 ॥
In the meantime Hanumat, the brilliant lord of monkeys, worshipped by the gods manifested himself there.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 63
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 63
ते तस्याभिगमादेव राजानो जातसंभ्रमाः ॥ प्रत्युत्थाय नमश्चकुर्भक्तिनम्रात्ममूर्तयः ॥ ६३ ॥
te tasyAbhigamAdeva rAjAno jAtasaMbhramAH ॥ pratyutthAya namazcakurbhaktinamrAtmamUrtayaH ॥ 63 ॥
The kings were bewildered at his arrival. They rose up in reverence and made obeisance to him perfectly humble in their devotion.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 64
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 64
तेषां मध्ये समासीनः पूजितः प्लवगेश्वरः ॥ गोपात्मजं तमालिंग्य राज्ञो वीक्ष्येदमब्रवीत् ॥ ६४ ॥
teSAM madhye samAsInaH pUjitaH plavagezvaraH ॥ gopAtmajaM tamAliMgya rAjJo vIkSyedamabravIt ॥ 64 ॥
Worshipped by them and seated in their midst the lord of monkeys embraced the cowherd boy and glanced at the kings and said.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 65
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 65
हनूमानुवाच ॥ सर्वे शृण्वन्तु भद्रं वो राजानो ये च देहिनः ॥ ऋते शिवं नान्यतमो गतिरस्ति शरीरिणाम् ॥ ६५ ॥
hanUmAnuvAca ॥ sarve zRNvantu bhadraM vo rAjAno ye ca dehinaH ॥ Rte zivaM nAnyatamo gatirasti zarIriNAm ॥ 65 ॥
Hanūmat said:— Weal unto ye all, O kings and all the souls here, listen. Except Śiva there is no other goal to human beings.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 66
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 66
एवं गोपसुतो दिष्ट्या शिवपूजां विलोक्य च ॥ अमंत्रेणापि संपूज्य शिवं शिवमवाप्तवान् ॥ ६६ ॥
evaM gopasuto diSTyA zivapUjAM vilokya ca ॥ amaMtreNApi saMpUjya zivaM zivamavAptavAn ॥ 66 ॥
This cowherd boy fortunately saw the worship of Śiva. Without the use of mantras he worshipped Śiva and attained happiness.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 67
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 67
एष भक्तवरश्शंभोर्गोपानां कीर्तिवर्द्धनः ॥ इह भुक्त्वाखिलान्भोगानंते मोक्षमवाप्स्यति ॥ ६७ ॥
eSa bhaktavarazzaMbhorgopAnAM kIrtivarddhanaH ॥ iha bhuktvAkhilAnbhogAnaMte mokSamavApsyati ॥ 67 ॥
This boy, the most excellent devotee of Śiva, the enhancer of the glory of cowherds, shall enjoy all pleasures here and attain salvation hereafter.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 68
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 68
अस्य वंशेऽष्टमो भावी नन्दो नाम महायशाः ॥ प्राप्स्यते तस्य पुत्रत्वं कृष्णो नारायणस्स्वयम् ॥ ६८ ॥
asya vaMze'STamo bhAvI nando nAma mahAyazAH ॥ prApsyate tasya putratvaM kRSNo nArAyaNassvayam ॥ 68 ॥
In his race, in the eighth generation, there will be a famous cowherd Nanda. Viṣṇu himself will be born as his son, Kṛṣna.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 69
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 69
अद्यप्रभृति लोकेस्मिन्नेष गोप कुमारकः ॥ नाम्ना श्रीकर इत्युच्चैर्लोकख्यातिं गमिष्यति ॥ ६९ ॥
adyaprabhRti lokesminneSa gopa kumArakaH ॥ nAmnA zrIkara ityuccairlokakhyAtiM gamiSyati ॥ 69 ॥
Henceforth this cowherd boy will attain glory all over the world in the name of Śrīkara.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 70
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 70
सूत उवाच ॥ एवमुक्त्वाञ्जनीसूनुः शिवरूपो हरीश्वरः॥ सर्वान्राज्ञश्चन्द्रसेनं कृपादृष्ट्या ददर्श ह॥ ७०॥
sUta uvAca ॥ evamuktvAJjanIsUnuH zivarUpo harIzvaraH॥ sarvAnrAjJazcandrasenaM kRpAdRSTyA dadarza ha॥ 70॥
Sūla said:— After saying this, the son of Añjanā the lord of monkeys in the form of Śiva mercifully glanced at the kings and Candrasena.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 71
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 71
अथ तस्मै श्रीकराय गोपपुत्राय धीमते॥ उपादिदेश सुप्रीत्या शिवाचारं शिवप्रियम्॥ ७१॥
atha tasmai zrIkarAya gopaputrAya dhImate॥ upAdideza suprItyA zivAcAraM zivapriyam॥ 71॥
He then initiated the intelligent cowherd child Śrīkara with pleasure in the rites of Śiva pleasing to the lord.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 72
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 72
हनूमानथ सुप्रीतः सर्वेषां पश्यतां द्विजः॥ चन्द्रसेनं श्रीकरं च तत्रैवान्तरधी यत॥ ७२॥
hanUmAnatha suprItaH sarveSAM pazyatAM dvijaH॥ candrasenaM zrIkaraM ca tatraivAntaradhI yata॥ 72॥
O brahmins even as all of them were glancing at Candrasena and Śrīkara, the delighted Hanūmat vanished there itself.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 73
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 73
तं सर्वे च महीपालास्संहृष्टाः प्रतिपूजिताः॥ चन्द्रसेनं समामंत्र्य प्रतिजग्मुर्यथागतम्॥ ७३॥
taM sarve ca mahIpAlAssaMhRSTAH pratipUjitAH॥ candrasenaM samAmaMtrya pratijagmuryathAgatam॥ 73॥
The delighted kings who were duly honoured took leave of Candrasena and returned the way they had come.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 74
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 74
श्रीकरोपि महातेजा उपदिष्टो हनूमता॥ ब्राह्मणैस्सहधर्मज्ञैश्चक्रे शम्भोस्समर्हणम् ॥ ७४॥
zrIkaropi mahAtejA upadiSTo hanUmatA॥ brAhmaNaissahadharmajJaizcakre zambhossamarhaNam ॥ 74॥
The brilliant Śrīkara, initiated by Hanūmat, propitiated Śiva along with brahmins well-versed in sacred rites.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 75
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 75
चन्द्रसेनो महाराजः श्रीकरो गोपबालकः॥ उभावपि परप्रीत्या महाकालं च भेजतुः ॥ ७५ ॥
candraseno mahArAjaH zrIkaro gopabAlakaH॥ ubhAvapi paraprItyA mahAkAlaM ca bhejatuH ॥ 75 ॥
The king Candrasena and Śrīkara, the cowherd boy, worshipped Mahākāla with great devotion and pleasure.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 76
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 76
कालेन श्रीकरस्सोपि चन्द्रसेनश्च भूपतिः ॥ समाराध्य महाकालं भेजतुः परमं पदम् ॥ ७६॥
kAlena zrIkarassopi candrasenazca bhUpatiH ॥ samArAdhya mahAkAlaM bhejatuH paramaM padam ॥ 76॥
In due course, Śrīkara and Candrasena propitiating Mahākāla attained the great region of lord Śiva.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 77
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 77
एवंविधो महाकालश्शिवलिंगस्सतां गतिः ॥ सर्वथा दुष्टहंता च शंकरो भक्तवत्सलः ॥ ७७॥
evaMvidho mahAkAlazzivaliMgassatAM gatiH ॥ sarvathA duSTahaMtA ca zaMkaro bhaktavatsalaH ॥ 77॥
Such is the phallic form of Śiva Mahākāla, the goal of the good, the slayer of the wicked in every respect who is favourably disposed towards his devotees.
Kotirudra-samhita - Chapter 17 - Verse 78
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 17 · Verse 78
इदं पवित्रं परमं रहस्यं सर्वसौख्यदम् ॥ आख्यानं कथितं स्वर्ग्यं शिवभक्तिविवर्द्धनम्॥ ७८॥
idaM pavitraM paramaM rahasyaM sarvasaukhyadam ॥ AkhyAnaM kathitaM svargyaM zivabhaktivivarddhanam॥ 78॥
Thus the great secret, the sanctifying narrative that bestows all happiness, conducive to heaven and enhancing devotion to Śiva has been narrated to you.