वामदेव उवाच ॥ ये मुक्ता यतयस्तेषां दाहकर्म्म न विद्यते ॥ मृते शरीरे खननं तद्देहस्य श्रुतं मया॥ १ ॥

vAmadeva uvAca ॥ ye muktA yatayasteSAM dAhakarmma na vidyate ॥ mRte zarIre khananaM taddehasya zrutaM mayA॥ 1 ॥

तत्कर्माचक्ष्व सुप्रीत्या कार्तिकेय गुरो मम॥ त्वत्तोन्यो न हि संवक्ता त्रिषु लोकेषु विद्यते ॥ २ ॥

tatkarmAcakSva suprItyA kArtikeya guro mama॥ tvattonyo na hi saMvaktA triSu lokeSu vidyate ॥ 2 ॥

पूर्णाहं भावमाश्रित्य ये मुक्ता देहपंजरात् ॥ ये तूपासनमार्गेण देहमुक्ताः परंगतः ॥ ३ ॥

pUrNAhaM bhAvamAzritya ye muktA dehapaMjarAt ॥ ye tUpAsanamArgeNa dehamuktAH paraMgataH ॥ 3 ॥

तेषां गतिविशेषञ्च भगवञ्छंकरात्मज ॥ वक्तुमर्हसि सुप्रीत्या मां विचार्य्य स्वशिष्यतः॥ ४ ॥

teSAM gativizeSaJca bhagavaJchaMkarAtmaja ॥ vaktumarhasi suprItyA mAM vicAryya svaziSyataH॥ 4 ॥

॥सूत उवाच ॥ मुनिविज्ञप्तिमाकर्ण्य शक्तिपुत्रस्सुरारिहा ॥ प्राहात्यन्तरहस्यं तद्भृगुणा श्रुतमीश्वरात् ॥ ५ ॥

॥sUta uvAca ॥ munivijJaptimAkarNya zaktiputrassurArihA ॥ prAhAtyantarahasyaM tadbhRguNA zrutamIzvarAt ॥ 5 ॥

॥ सुब्रह्मण्य उवाच ॥ इदमेव मुने गुह्यं भृगवे शिवयोगिने ॥ उक्तं भगवता साक्षात्सर्वज्ञेन पिनाकिना ॥ ६ ॥

॥ subrahmaNya uvAca ॥ idameva mune guhyaM bhRgave zivayogine ॥ uktaM bhagavatA sAkSAtsarvajJena pinAkinA ॥ 6 ॥

वक्ष्ये तदद्य ते ब्रह्मन्न देयं यस्य कस्यचित् ॥ देयं शिष्याय शान्ताय शिवभक्तियुताय वै ॥ ७ ॥

vakSye tadadya te brahmanna deyaM yasya kasyacit ॥ deyaM ziSyAya zAntAya zivabhaktiyutAya vai ॥ 7 ॥

समाधिस्थो यतिः कश्चिच्छिवभावेन देहभुक् ॥ अस्ति चेत्स महाधीरः परिपूर्णश्शिवो भवेत् ॥ ८ ॥

samAdhistho yatiH kazcicchivabhAvena dehabhuk ॥ asti cetsa mahAdhIraH paripUrNazzivo bhavet ॥ 8 ॥

अधैर्य्यचित्तो यः कश्चित्समाधिं न च विंदति ॥ तदुपायम्प्रवक्ष्यामि सावधानतया शृणु ॥ ९ ॥

adhairyyacitto yaH kazcitsamAdhiM na ca viMdati ॥ tadupAyampravakSyAmi sAvadhAnatayA zRNu ॥ 9 ॥

त्रिपदार्थपरिज्ञानं वेदान्तागमवाक्यजम् ॥ श्रुत्वा गुरोर्मुखाद्योगमभ्यसेत्स यमादिकम् ॥ १०॥

tripadArthaparijJAnaM vedAntAgamavAkyajam ॥ zrutvA gurormukhAdyogamabhyasetsa yamAdikam ॥ 10॥

तत्कुर्वन्स यतिस्सम्यक्छिवध्यानपरो भवेत् ॥ नियमेन मुने नित्यं प्रणवासक्तमानसः ॥ ११ ॥

tatkurvansa yatissamyakchivadhyAnaparo bhavet ॥ niyamena mune nityaM praNavAsaktamAnasaH ॥ 11 ॥

देहदौर्बल्यवशतो यद्यधैर्य्यधरो यतिः ॥ अकामश्च शिवं स्मृत्वा स जीर्णां स्वां तनुं त्यजेत् ॥ १२ ॥

dehadaurbalyavazato yadyadhairyyadharo yatiH ॥ akAmazca zivaM smRtvA sa jIrNAM svAM tanuM tyajet ॥ 12 ॥

सदाशिवानुग्रहतो नंदिना प्रेरिता मुने॥ आतिवाहिकरूपिण्यो(?) देवताः पञ्च विश्रुताः॥ १३ ॥

sadAzivAnugrahato naMdinA preritA mune॥ AtivAhikarUpiNyo(?) devatAH paJca vizrutAH॥ 13 ॥

आत्महन्ताकृतिः काचिज्ज्योत्तिःपुंजवपुष्मती ॥ अह्नोऽभिमानिनी काचिच्छुक्लपक्षाभिमानिनी ॥ १४ ॥

AtmahantAkRtiH kAcijjyottiHpuMjavapuSmatI ॥ ahno'bhimAninI kAcicchuklapakSAbhimAninI ॥ 14 ॥

उत्तरायणरूपा च पंचानुग्रहतत्परा ॥ धूम्रा तमस्विनी रात्रिः कृष्णपक्षाभिमानिनी ॥ १५ ॥

uttarAyaNarUpA ca paMcAnugrahatatparA ॥ dhUmrA tamasvinI rAtriH kRSNapakSAbhimAninI ॥ 15 ॥

दक्षिणायनरूपेति विश्रुताः पञ्च देवताः ॥ तासां वृत्तिं शृणुष्वाद्य वामदेव महामुने ॥ १६ ॥

dakSiNAyanarUpeti vizrutAH paJca devatAH ॥ tAsAM vRttiM zRNuSvAdya vAmadeva mahAmune ॥ 16 ॥

ताः पंचदेवता जीवान्कर्मानुष्ठान तत्परान् ॥ गृहीत्वा त्रिदिवं यांति तत्पुण्यवशतो मुने ॥ १७ ॥

tAH paMcadevatA jIvAnkarmAnuSThAna tatparAn ॥ gRhItvA tridivaM yAMti tatpuNyavazato mune ॥ 17 ॥

भुक्त्वा भोगान्यथोक्तांश्च ते तत्पुण्यक्षये पुनः ॥ मानुषं लोकमासाद्य भजते जन्मपूर्ववत् ॥ १८ ॥

bhuktvA bhogAnyathoktAMzca te tatpuNyakSaye punaH ॥ mAnuSaM lokamAsAdya bhajate janmapUrvavat ॥ 18 ॥

ताः पुनः पंचधा मार्गं विभज्यारभ्य भूतलम् ॥ अग्न्यादिक्रमतां गृह्यं सदाशिवपदं यतिः ॥ १९ ॥

tAH punaH paMcadhA mArgaM vibhajyArabhya bhUtalam ॥ agnyAdikramatAM gRhyaM sadAzivapadaM yatiH ॥ 19 ॥

निनीय वन्द्यचरणौ देवदेवस्य पृष्ठतः ॥ तिष्ठंत्यनुग्रहाकाराः कर्म्मण्येव प्रयोजिताः ॥ २० ॥

ninIya vandyacaraNau devadevasya pRSThataH ॥ tiSThaMtyanugrahAkArAH karmmaNyeva prayojitAH ॥ 20 ॥

समागतमभिप्रेक्ष्य देवदेवस्सदा शिवः ॥ विरक्तश्चेन्महामंत्रतात्पर्यमुपदिश्य च ॥ २१ ॥

samAgatamabhiprekSya devadevassadA zivaH ॥ viraktazcenmahAmaMtratAtparyamupadizya ca ॥ 21 ॥

स्वसाम्यं च वपुर्दत्ते गाणपत्येभिषिच्य च ॥ अनुगृह्णाति सर्वेशश्शंकरः सर्वनायकः ॥ २२ ॥

svasAmyaM ca vapurdatte gANapatyebhiSicya ca ॥ anugRhNAti sarvezazzaMkaraH sarvanAyakaH ॥ 22 ॥

मृगटंकत्रिशूलाग्र्यवरदानविभूषितम् ॥ त्रिनेत्रं चन्द्रशकलं गंगोल्लासिजटाधरम् ॥ २३ ॥

mRgaTaMkatrizUlAgryavaradAnavibhUSitam ॥ trinetraM candrazakalaM gaMgollAsijaTAdharam ॥ 23 ॥

अधिष्ठितविमानाग्र्यं सर्वदं सर्वकामदम् ॥ इति शाखाविरक्तश्चेद्रुद्रकन्यासमावृतम् ॥ २४ ॥

adhiSThitavimAnAgryaM sarvadaM sarvakAmadam ॥ iti zAkhAviraktazcedrudrakanyAsamAvRtam ॥ 24 ॥

नृत्यगीतमृदंगादिवाद्यघोषमनोहरम् ॥ दिव्याम्बरस्रगालेप भूषणैरपि भूषितम् ॥ २५ ॥

nRtyagItamRdaMgAdivAdyaghoSamanoharam ॥ divyAmbarasragAlepa bhUSaNairapi bhUSitam ॥ 25 ॥

दिव्यामृतघटैः पूर्णं दिव्यांभःपरिपूरितम् ॥ सूर्यकोटिप्रतीकाशं चंद्रकोटिसुशीतलम् ॥ २६ ॥

divyAmRtaghaTaiH pUrNaM divyAMbhaHparipUritam ॥ sUryakoTipratIkAzaM caMdrakoTisuzItalam ॥ 26 ॥

मनोवेगं सर्वगं च विमानमनुगृह्य च ॥ भुक्तभोगस्य तस्यापि भोगकौतूहलक्षये ॥ २७ ॥

manovegaM sarvagaM ca vimAnamanugRhya ca ॥ bhuktabhogasya tasyApi bhogakautUhalakSaye ॥ 27 ॥

निपात्य शक्तिं तीव्रतरां प्रकृत्या ह्यति दुर्गमाम् ॥ कान्तारं दग्धुकामान्तान्मलयानलसुप्रभाम् ॥ २८ ॥

nipAtya zaktiM tIvratarAM prakRtyA hyati durgamAm ॥ kAntAraM dagdhukAmAntAnmalayAnalasuprabhAm ॥ 28 ॥

अनुगृह्य महामंत्रतात्पर्यम्परमेश्वरः ॥ पूर्णोहं भावनारूपः शंभुर स्मीति निश्चलम् ॥ २९ ॥

anugRhya mahAmaMtratAtparyamparamezvaraH ॥ pUrNohaM bhAvanArUpaH zaMbhura smIti nizcalam ॥ 29 ॥

अनुगृह्य समाधिश्च स्वदास्यस्पन्दरूपिणीः ॥ रव्यादिकर्म्मसामर्थ्यरूपाः सिद्धीरनर्गलाः ॥ ३०॥

anugRhya samAdhizca svadAsyaspandarUpiNIH ॥ ravyAdikarmmasAmarthyarUpAH siddhIranargalAH ॥ 30॥

आयुः क्षये पद्मयोनेः पुनरावृत्तिवर्जिताम् ॥ मुक्तिं च परमां तस्मै प्रयच्छति जगद्गुरुः ॥ ३१ ॥

AyuH kSaye padmayoneH punarAvRttivarjitAm ॥ muktiM ca paramAM tasmai prayacchati jagadguruH ॥ 31 ॥

एतदेव पदं तस्मात्सर्वैश्वर्य्यं समष्टिमत्॥ मुक्तिघंटापथं चेति वेदांतानां विनिश्चयः ॥ ३२ ॥

etadeva padaM tasmAtsarvaizvaryyaM samaSTimat॥ muktighaMTApathaM ceti vedAMtAnAM vinizcayaH ॥ 32 ॥

मुमूर्षोस्तस्य मन्दस्य यतेस्सत्सम्प्रदायिनः ॥ यतयः सानुकूलत्वात्तिष्ठेयुः परित स्तदा ॥ ३३ ॥

mumUrSostasya mandasya yatessatsampradAyinaH ॥ yatayaH sAnukUlatvAttiSTheyuH parita stadA ॥ 33 ॥

ततस्सर्वे च ते तत्र प्रणवादीन्यनुक्रमात् ॥ उपदिश्य च वाक्यानि तात्पर्यं च समाहिताः ॥ ३४ ॥

tatassarve ca te tatra praNavAdInyanukramAt ॥ upadizya ca vAkyAni tAtparyaM ca samAhitAH ॥ 34 ॥

वर्णयेयुः स्फुटं प्रीत्या शिवं संस्मारयन्सदा ॥ निर्गुणं परमज्योतिः प्रणम्य विलयावधि ॥ ३५ ॥

varNayeyuH sphuTaM prItyA zivaM saMsmArayansadA ॥ nirguNaM paramajyotiH praNamya vilayAvadhi ॥ 35 ॥

एतेषां सममेवात्र संस्कारक्रम उच्यते ॥ असंस्कृतशरीराणां दौर्गत्यं नैव जायते ॥ ३६ ॥

eteSAM samamevAtra saMskArakrama ucyate ॥ asaMskRtazarIrANAM daurgatyaM naiva jAyate ॥ 36 ॥

संन्यस्य सर्वकर्म्माणि शिवाश्रयपरा यतः ॥ देहं दूषयतस्तेषां राज्ञो राष्ट्रं च नश्यति ॥ ३७ ॥

saMnyasya sarvakarmmANi zivAzrayaparA yataH ॥ dehaM dUSayatasteSAM rAjJo rASTraM ca nazyati ॥ 37 ॥

तद्ग्रामवासिनस्तेऽपि भवेयुर्भृशदुःखिनः ॥ तद्दोषपरिहाराय विधानं चैवमुच्यते ॥ ३८ ॥

tadgrAmavAsinaste'pi bhaveyurbhRzaduHkhinaH ॥ taddoSaparihArAya vidhAnaM caivamucyate ॥ 38 ॥

स तु नम हरिण्याय चेत्यारभ्य विनम्रधीः ॥ नम आमीवत्केभ्यान्तं तत्काले प्रजपेन्मनुम् ॥ ३९ ॥

sa tu nama hariNyAya cetyArabhya vinamradhIH ॥ nama AmIvatkebhyAntaM tatkAle prajapenmanum ॥ 39 ॥

ॐमित्यन्ते जपन्देवयजनम्पूरयेत्ततः ॥ ततश्शान्तिर्भवेत्तस्य दोषस्य हि मुनीश्वर ॥ ४० ॥

OMmityante japandevayajanampUrayettataH ॥ tatazzAntirbhavettasya doSasya hi munIzvara ॥ 40 ॥

पुत्रादयो यथा न्यायं कुर्य्युस्संस्कारमुत्तमम् ॥ वच्मि तत्कृपया विप्र सावधानतया शृणु ॥ ४१ ॥

putrAdayo yathA nyAyaM kuryyussaMskAramuttamam ॥ vacmi tatkRpayA vipra sAvadhAnatayA zRNu ॥ 41 ॥

अभ्यर्च्य स्नाप्य शुद्धोदैरभ्यर्च्य कुसुमादिभिः ॥ श्रीरुद्रचमकाभ्यां च रुद्रसूक्तेन च क्रमात् ॥ ४२ ॥

abhyarcya snApya zuddhodairabhyarcya kusumAdibhiH ॥ zrIrudracamakAbhyAM ca rudrasUktena ca kramAt ॥ 42 ॥

शंखं च पुरतः स्थाप्य तज्जलेनाभिषिच्य च ॥ पुष्पं निधाय शिरसि प्रणवेन प्रमार्जयेत् ॥ ४३ ॥

zaMkhaM ca purataH sthApya tajjalenAbhiSicya ca ॥ puSpaM nidhAya zirasi praNavena pramArjayet ॥ 43 ॥

कौपीनादीनि संत्यज्य पुनरन्यानि धारयेत् ॥ भस्मनोद्धूलयेत्तस्य सर्वांगं विधिना ततः ॥ ४४ ॥

kaupInAdIni saMtyajya punaranyAni dhArayet ॥ bhasmanoddhUlayettasya sarvAMgaM vidhinA tataH ॥ 44 ॥

त्रिपुण्ड्रं च विधानेन तिलकं चन्दनेन च ॥ विरच्य पुष्पैर्मालाभिरलंकुर्य्यात्कलेवरम् ॥ ४५ ॥

tripuNDraM ca vidhAnena tilakaM candanena ca ॥ viracya puSpairmAlAbhiralaMkuryyAtkalevaram ॥ 45 ॥

उरः कण्डशिरोबाहुप्रकोष्ठश्रुतिषु क्रमात् ॥ रुद्राक्षमालाभरणैरलंकुर्य्याच्च मंत्रतः ॥ ४६ ॥

uraH kaNDazirobAhuprakoSThazrutiSu kramAt ॥ rudrAkSamAlAbharaNairalaMkuryyAcca maMtrataH ॥ 46 ॥

सुधूपितं समुत्थाप्य शिक्योपरि निधाय च ॥ पंचब्रह्ममये रम्ये रथे संस्थापयेत्तनुम् ॥ ४७ ॥

sudhUpitaM samutthApya zikyopari nidhAya ca ॥ paMcabrahmamaye ramye rathe saMsthApayettanum ॥ 47 ॥

ॐमाद्यैः पंचभिर्ब्रह्ममंत्रैस्सद्यादिभिः क्र्मात् ॥ सुगंधकुसुमैर्माल्यैरलंकुर्य्याद्रथं च तम् ॥ ४८ ॥

OMmAdyaiH paMcabhirbrahmamaMtraissadyAdibhiH krmAt ॥ sugaMdhakusumairmAlyairalaMkuryyAdrathaM ca tam ॥ 48 ॥

नृत्यवाद्यैर्ब्राह्मणानां वेदघोषैश्च सर्वतः ॥ ग्रामम्प्रदक्षिणीकृत्य गच्छे त्प्रेतं तमुद्वहन् ॥ ४९ ॥

nRtyavAdyairbrAhmaNAnAM vedaghoSaizca sarvataH ॥ grAmampradakSiNIkRtya gacche tpretaM tamudvahan ॥ 49 ॥

ततस्ते यतिनः सर्वे तथा प्राच्यामथापि वा ॥ उदीच्यम्पुण्यदेशे तु पुण्यवृक्षसमीपतः ॥ ५०॥

tataste yatinaH sarve tathA prAcyAmathApi vA ॥ udIcyampuNyadeze tu puNyavRkSasamIpataH ॥ 50॥

खनित्वा देवयजनं दण्डमात्रप्रमाणतः ॥ प्रणवव्याहृतिभ्यां च प्रोक्ष्य चास्तीर्य्य च क्रमात् ॥ ५१ ॥

khanitvA devayajanaM daNDamAtrapramANataH ॥ praNavavyAhRtibhyAM ca prokSya cAstIryya ca kramAt ॥ 51 ॥

शमीपत्रश्च कुसुमैरुत्तराग्रं तदूर्ध्वतः॥ आस्तीर्य दर्भांस्तत्पीठं चैलाजिनकुशोत्तरम् ॥ ५२ ॥

zamIpatrazca kusumairuttarAgraM tadUrdhvataH॥ AstIrya darbhAMstatpIThaM cailAjinakuzottaram ॥ 52 ॥

प्रणवेन ब्रह्मभिश्च पञ्चगव्येन तां तनुम् ॥ प्रोक्ष्याभिषिच्य रौद्रेण सूक्तेन प्रणवेन च ॥ ५३ ॥

praNavena brahmabhizca paJcagavyena tAM tanum ॥ prokSyAbhiSicya raudreNa sUktena praNavena ca ॥ 53 ॥

शंखतोयेनाभिषिच्य मूर्ध्नि पुष्पं विनिःक्षिपेत् ॥ तद्गतस्यानुकूलोऽसौ शिवस्मरणतत्परः ॥ ५४ ॥

zaMkhatoyenAbhiSicya mUrdhni puSpaM viniHkSipet ॥ tadgatasyAnukUlo'sau zivasmaraNatatparaH ॥ 54 ॥

ॐमित्यथ समुद्धृत्य स्वस्तिवाचनपूर्वकम् ॥ गर्ते योगासने स्थाप्य प्राङ्मुखं स्याद्यथा तथा ॥ ५५ ॥

OMmityatha samuddhRtya svastivAcanapUrvakam ॥ garte yogAsane sthApya prAGmukhaM syAdyathA tathA ॥ 55 ॥

गंधपुष्पैरलंकृत्वा धूपगुग्गुलुना ततः॥ विष्णो हव्यमिति प्रोच्य रक्षस्वेति वदन्ददेत् ॥ ५६ ॥

gaMdhapuSpairalaMkRtvA dhUpaguggulunA tataH॥ viSNo havyamiti procya rakSasveti vadandadet ॥ 56 ॥

दण्डं दक्षिणहस्ते तु वामे दद्यात्कमण्डलुम् ॥ प्रजापते न त्वदेतान्यन्यो मंत्रेण सोदकम् ॥ ५७ ॥

daNDaM dakSiNahaste tu vAme dadyAtkamaNDalum ॥ prajApate na tvadetAnyanyo maMtreNa sodakam ॥ 57 ॥

ब्रह्मजज्ञानम्प्रथममितिमंत्रेण मस्तके ॥ स्पृशञ्जप्त्वा रुद्रसूक्तं भुवोर्मध्ये स्पृशञ्जपेत् ॥ ५८ ॥

brahmajajJAnamprathamamitimaMtreNa mastake ॥ spRzaJjaptvA rudrasUktaM bhuvormadhye spRzaJjapet ॥ 58 ॥

मानो महान्तमित्यादिचतुर्भिर्मस्तकन्ततः ॥ नालिकेरेण निर्भिद्यादवटं पूरयेत्ततः ॥ ५९ ॥

mAno mahAntamityAdicaturbhirmastakantataH ॥ nAlikereNa nirbhidyAdavaTaM pUrayettataH ॥ 59 ॥

पंचभिर्ब्रह्मभिस्स्पृष्ट्वा जपेत्स्थलमनन्यधीः ॥ यो देवानामुपक्रम्य यः परः स महेश्वरः ॥ ६० ॥

paMcabhirbrahmabhisspRSTvA japetsthalamananyadhIH ॥ yo devAnAmupakramya yaH paraH sa mahezvaraH ॥ 60 ॥

इति जप्त्वा महादेवं सांबं संसारभेषजम् ॥ सर्वज्ञमपराधीनं सर्वानुग्रहकारकम् ॥ ६१ ॥

iti japtvA mahAdevaM sAMbaM saMsArabheSajam ॥ sarvajJamaparAdhInaM sarvAnugrahakArakam ॥ 61 ॥

एकारत्निसमुत्सेधमरत्निद्वयविस्तृतम् ॥ मृदा पीठं प्रकल्प्याथ गोपये नोपलेपयेत् ॥ ६२ ॥

ekAratnisamutsedhamaratnidvayavistRtam ॥ mRdA pIThaM prakalpyAtha gopaye nopalepayet ॥ 62 ॥

चतुरस्रं च तन्मध्ये गंधाक्षतसमन्वितेः ॥ सुगंधकुसुमैर्बिल्वैस्तुलस्या च समर्चयेत् ॥ ६३ ॥

caturasraM ca tanmadhye gaMdhAkSatasamanviteH ॥ sugaMdhakusumairbilvaistulasyA ca samarcayet ॥ 63 ॥

प्रणवेन ततो दयाद्धूपदीपौ पयोहविः ॥ दत्त्वा प्रदक्षिणीकृत्य नमस्कुर्य्याच्च पंचधा ॥ ६४ ॥

praNavena tato dayAddhUpadIpau payohaviH ॥ dattvA pradakSiNIkRtya namaskuryyAcca paMcadhA ॥ 64 ॥

प्रणवं द्वादशावृत्त्वा संजप्य प्रणमेत्ततः ॥ दिग्विदिक्क्रमतो दद्याद्ब्रह्माद्यम्प्रणवेन च ॥ ६५ ॥

praNavaM dvAdazAvRttvA saMjapya praNamettataH ॥ digvidikkramato dadyAdbrahmAdyampraNavena ca ॥ 65 ॥

एवं दशाहपर्य्यंतं विधिस्ते समुदाहृतः ॥ यतीनां मुनिवर्य्याथैकादशाहविधिं शृणु ॥ ६६ ॥

evaM dazAhaparyyaMtaM vidhiste samudAhRtaH ॥ yatInAM munivaryyAthaikAdazAhavidhiM zRNu ॥ 66 ॥