प्रज्ञानं ब्रह्मवाक्यार्थः पूर्वमेव प्रबोधितः ॥ अहंपदस्यार्थभूतः शक्त्यात्मा परमेश्वरः ॥ १ ॥

prajJAnaM brahmavAkyArthaH pUrvameva prabodhitaH ॥ ahaMpadasyArthabhUtaH zaktyAtmA paramezvaraH ॥ 1 ॥

अकारः सर्ववर्णाग्र्यः प्रकाशः परमः शिवः ॥ हकारो व्योमरूपः स्याच्छक्त्यात्मा संप्रकीर्तितः ॥ २ ॥

akAraH sarvavarNAgryaH prakAzaH paramaH zivaH ॥ hakAro vyomarUpaH syAcchaktyAtmA saMprakIrtitaH ॥ 2 ॥

शिवशक्त्योस्तु संयोगादानन्दः सततोदितः ॥ ब्रह्मेति शिवशक्त्योस्तु सर्वात्मत्वमिति स्फुटम् ॥ ३ ॥

zivazaktyostu saMyogAdAnandaH satatoditaH ॥ brahmeti zivazaktyostu sarvAtmatvamiti sphuTam ॥ 3 ॥

पूर्वमेवोपदिष्टं तत्सोहमस्मीति भावयेत् ॥ तत्त्वमित्यत्र तदिति सशब्दार्थः प्रबोधितः॥ ४ ॥

pUrvamevopadiSTaM tatsohamasmIti bhAvayet ॥ tattvamityatra taditi sazabdArthaH prabodhitaH॥ 4 ॥

अन्यथा सोऽहमित्यत्र विपरीतार्थभावना ॥ अहंशब्दस्तु पुरुषस्तदिति स्यान्नपुंसकम्॥ एवमन्योन्यवैरुध्यादन्वयो नभवेत्तयोः ॥ ५ ॥

anyathA so'hamityatra viparItArthabhAvanA ॥ ahaMzabdastu puruSastaditi syAnnapuMsakam॥ evamanyonyavairudhyAdanvayo nabhavettayoH ॥ 5 ॥

स्त्रीपुंरूपस्य जगतः कारणं चान्यथा भवेत् ॥ स तत्त्वमसि इत्येवमुपदेशार्थभावना ॥ ६ ॥

strIpuMrUpasya jagataH kAraNaM cAnyathA bhavet ॥ sa tattvamasi ityevamupadezArthabhAvanA ॥ 6 ॥

अयमात्मेति वाक्ये च पुंरूपं पदयुग्मकम् ॥ ईशेन रक्षणीयत्वादीशावस्यमिदं जगत् ॥ ७ ॥

ayamAtmeti vAkye ca puMrUpaM padayugmakam ॥ Izena rakSaNIyatvAdIzAvasyamidaM jagat ॥ 7 ॥

प्रज्ञानात्मा यदेवेह तदमुत्रेति चिन्तयेत् ॥ यः स एवेति विद्वद्भिस्सिद्धान्तिभिरिहोच्यते ॥ ८ ॥

prajJAnAtmA yadeveha tadamutreti cintayet ॥ yaH sa eveti vidvadbhissiddhAntibhirihocyate ॥ 8 ॥

उपरिस्थितवाक्ये च योऽमुत्र स इह स्थितः ॥ इति पूर्ववदेवार्थः पुरुषो विदुषां मतः ॥ ९ ॥

uparisthitavAkye ca yo'mutra sa iha sthitaH ॥ iti pUrvavadevArthaH puruSo viduSAM mataH ॥ 9 ॥

अन्यदेव तद्विदितादथो ॥ अविदितादपि ॥ अस्मिन्वाक्ये फलस्यापि वैपरीत्यविभावना ॥ १० ॥

anyadeva tadviditAdatho ॥ aviditAdapi ॥ asminvAkye phalasyApi vaiparItyavibhAvanA ॥ 10 ॥

यथास्यात्तद्वदेवात्र वक्ष्यामि श्रूयतां मुने ॥ अयथाविदिताछब्दो पूर्ववद्विदितादिति ॥ ११ ॥

yathAsyAttadvadevAtra vakSyAmi zrUyatAM mune ॥ ayathAviditAchabdo pUrvavadviditAditi ॥ 11 ॥

प्रवृत्तिस्स्यात्तद्विदितात्तथैवाविदितात्परम् ॥ अन्यदेव हि संसिद्ध्यै न भवेदिति निश्चितम् ॥ १२ ॥

pravRttissyAttadviditAttathaivAviditAtparam ॥ anyadeva hi saMsiddhyai na bhavediti nizcitam ॥ 12 ॥

एष त आत्मांतर्यामी योऽमृतश्च शिवस्स्वयम् ॥ यश्चायम्पुरुषे शंभुर्यश्चादित्ये व्यवस्थितः ॥ १३ ॥

eSa ta AtmAMtaryAmI yo'mRtazca zivassvayam ॥ yazcAyampuruSe zaMbhuryazcAditye vyavasthitaH ॥ 13 ॥

स चाऽसौ सेति पार्थक्यं नैकं सर्वं स ईरितः ॥ सोपाधिद्वयमस्यार्थ उपचारात्तथोच्यते ॥ १४ ॥

sa cA'sau seti pArthakyaM naikaM sarvaM sa IritaH ॥ sopAdhidvayamasyArtha upacArAttathocyate ॥ 14 ॥

तं शम्भुनाथं श्रुतयो वदन्ति हि हिरण्मयम् ॥ हिरण्य बाहव इति सर्वांगस्यो पलक्षलम् ॥ १५ ॥

taM zambhunAthaM zrutayo vadanti hi hiraNmayam ॥ hiraNya bAhava iti sarvAMgasyo palakSalam ॥ 15 ॥

अन्यथा तत्पतित्वं तु न भवेदिति यत्नतः ॥ य एषोन्तरिति शंभुश्छान्दोग्ये श्रूयते शिवः ॥ १६ ॥

anyathA tatpatitvaM tu na bhavediti yatnataH ॥ ya eSontariti zaMbhuzchAndogye zrUyate zivaH ॥ 16 ॥

हिरण्यश्मश्रुवांस्तद्वद्धिरण्यमयकेशवान् ॥ नखमारभ्य केशाग्रा सर्वत्रापि हिरण्मयः ॥ १७ ॥

hiraNyazmazruvAMstadvaddhiraNyamayakezavAn ॥ nakhamArabhya kezAgrA sarvatrApi hiraNmayaH ॥ 17 ॥

अहमस्मि परं ब्रह्म परापरपरात्परम् ॥ इति वाक्यस्य तात्पर्यं वदामि श्रूयतामिदम् ॥ १८ ॥

ahamasmi paraM brahma parAparaparAtparam ॥ iti vAkyasya tAtparyaM vadAmi zrUyatAmidam ॥ 18 ॥

अहंपदस्यार्थभूतः शक्त्यात्मा शिवईरितः ॥ स एवास्मीति वाक्यार्थ योजना भवति ध्रुवम् ॥ १९ ॥

ahaMpadasyArthabhUtaH zaktyAtmA zivaIritaH ॥ sa evAsmIti vAkyArtha yojanA bhavati dhruvam ॥ 19 ॥

सर्वोत्कृष्टश्च सर्वात्मा परब्रह्म स ईरितः ॥ परश्चाथापरश्चेति परात्परमिति त्रिधा ॥ २० ॥

sarvotkRSTazca sarvAtmA parabrahma sa IritaH ॥ parazcAthAparazceti parAtparamiti tridhA ॥ 20 ॥

रुद्रो ब्रह्मा च विष्णुश्च प्रोक्ताः श्रुत्यैव नान्यथा ॥ तेभ्यश्च परमो देवः परशब्देन बोधितः ॥ २१ ॥

rudro brahmA ca viSNuzca proktAH zrutyaiva nAnyathA ॥ tebhyazca paramo devaH parazabdena bodhitaH ॥ 21 ॥

वेदशास्त्र गुरूणां च वाक्याभ्या सवशाच्छिशोः ॥ पूर्णानन्दमयश्शंभुः प्रादुर्भूतो भवेद्धृदि ॥ २२ ॥

vedazAstra gurUNAM ca vAkyAbhyA savazAcchizoH ॥ pUrNAnandamayazzaMbhuH prAdurbhUto bhaveddhRdi ॥ 22 ॥

सर्वभूतस्थितश्शम्भुस्स एवाहं न संशयः ॥ तत्त्वजातस्य सर्वस्य प्राणोस्म्यहमहं शिवः ॥ २३ ॥

sarvabhUtasthitazzambhussa evAhaM na saMzayaH ॥ tattvajAtasya sarvasya prANosmyahamahaM zivaH ॥ 23 ॥

इत्युक्त्वा पुनरप्याह शिवस्तत्त्वत्रयस्य च ॥ प्राणोस्मीत्यत्र पृथ्व्यादिगुणान्तग्रहणान्मुने ॥ २४ ॥

ityuktvA punarapyAha zivastattvatrayasya ca ॥ prANosmItyatra pRthvyAdiguNAntagrahaNAnmune ॥ 24 ॥

आत्मतत्त्वानि सर्वाणि गृहीतानीति भावय ॥ पुनश्च सर्वग्रहणं विद्यातत्त्वशिवात्मनोः ॥ २५ ॥

AtmatattvAni sarvANi gRhItAnIti bhAvaya ॥ punazca sarvagrahaNaM vidyAtattvazivAtmanoH ॥ 25 ॥

तत्त्वयोश्चास्म्यहं प्राणास्सर्वस्स्सर्वात्मको ह्यहम् ॥ जीवस्य चान्तर्यामित्वाज्जीवोऽहं तस्य सर्वदा ॥ २६ ॥

tattvayozcAsmyahaM prANAssarvasssarvAtmako hyaham ॥ jIvasya cAntaryAmitvAjjIvo'haM tasya sarvadA ॥ 26 ॥

यद्भूतं यच्च भव्यं यद्भविप्यत्सर्वमेव च ॥ मन्मयत्वादहं सर्वः सर्वो वै रुद्र इत्यपि ॥ २७ ॥

yadbhUtaM yacca bhavyaM yadbhavipyatsarvameva ca ॥ manmayatvAdahaM sarvaH sarvo vai rudra ityapi ॥ 27 ॥

श्रुतिराह मुने सा हि साक्षाच्छिवमुखोद्गता ॥ सर्वात्मा परमैरेभिर्गुणैर्नित्यसमन्वयात् ॥ २८ ॥

zrutirAha mune sA hi sAkSAcchivamukhodgatA ॥ sarvAtmA paramairebhirguNairnityasamanvayAt ॥ 28 ॥

स्वस्मात्परात्मविरहादद्वितीयोऽहमेव हि ॥ सर्वं खल्विदं ब्रह्मेति वाक्यार्थः पूर्व्वमीरितः ॥ २९ ॥

svasmAtparAtmavirahAdadvitIyo'hameva hi ॥ sarvaM khalvidaM brahmeti vAkyArthaH pUrvvamIritaH ॥ 29 ॥

पूर्णोऽहं भावरूपत्वान्नित्यमुक्तोऽहमेव हि ॥ पशवो मत्प्रसादेन मुक्ता मद्भावमाश्रिताः ॥ ३० ॥

pUrNo'haM bhAvarUpatvAnnityamukto'hameva hi ॥ pazavo matprasAdena muktA madbhAvamAzritAH ॥ 30 ॥

योऽसौ सर्वात्मकश्शम्भुस्सोऽहं स शिवोऽस्म्यहम् ॥ इति वै सर्ववाक्यार्थो वामदेव शिवोदितः ॥ ३१ ॥

yo'sau sarvAtmakazzambhusso'haM sa zivo'smyaham ॥ iti vai sarvavAkyArtho vAmadeva zivoditaH ॥ 31 ॥

इतीशश्रुतिवाक्याभ्यामुपदिष्टार्थमादरात् ॥ साक्षाच्छिवैक्यदं पुंसां शिशोगुरुरुपादिशेत् ॥ ३२ ॥

itIzazrutivAkyAbhyAmupadiSTArthamAdarAt ॥ sAkSAcchivaikyadaM puMsAM zizogururupAdizet ॥ 32 ॥

आदाय शंखं साधारमस्त्रमन्त्रेण भस्मना ॥ शोध्य तत्पुरतस्स्थाप्य चतुरस्रे समर्चिते ॥ ३३ ॥

AdAya zaMkhaM sAdhAramastramantreNa bhasmanA ॥ zodhya tatpuratassthApya caturasre samarcite ॥ 33 ॥

ओमित्यभ्यर्च्य गन्धाद्यैरस्त्रं वस्त्रोपशोभितम् ॥ वासितं जलमापूर्य सम्पूज्योमिति मन्त्रतः ॥ ३४ ॥

omityabhyarcya gandhAdyairastraM vastropazobhitam ॥ vAsitaM jalamApUrya sampUjyomiti mantrataH ॥ 34 ॥

सप्तधैवाभिमंत्र्याथ प्रणवेन पुनश्च तम् ॥ यस्त्वन्तरं किंचिदस्ति कुरुते त्यतिभीतिभाक् ॥ ३५ ॥

saptadhaivAbhimaMtryAtha praNavena punazca tam ॥ yastvantaraM kiMcidasti kurute tyatibhItibhAk ॥ 35 ॥

इत्याह श्रुतिसत्तत्त्वं दृढात्मा गतभीर्भव ॥ इत्याभाष्य स्वयं शिष्यं देवं ध्यायन्समर्चयेत् ॥ ३६ ॥

ityAha zrutisattattvaM dRDhAtmA gatabhIrbhava ॥ ityAbhASya svayaM ziSyaM devaM dhyAyansamarcayet ॥ 36 ॥

शिष्यासनं सम्प्रपूज्य षडुत्थापनमार्गतः ॥ शिवासनं च संकल्प्य शिवमूर्तिं प्रकल्पयेत् ॥ ३७ ॥

ziSyAsanaM samprapUjya SaDutthApanamArgataH ॥ zivAsanaM ca saMkalpya zivamUrtiM prakalpayet ॥ 37 ॥

पञ्च ब्रह्माणि विन्यस्य शिरः पादावसानकम् ॥ मुण्डवत्क्रकलाभेदैः प्रणवस्य कला अपि ॥ ३८ ॥

paJca brahmANi vinyasya ziraH pAdAvasAnakam ॥ muNDavatkrakalAbhedaiH praNavasya kalA api ॥ 38 ॥

अष्टत्रिंशन्मंत्ररूपा श्शिष्यदेहेऽथ मस्तके ॥ समावाह्य शिवं मुद्राः स्थापनीयाः प्रदर्शयेत् ॥ ३९ ॥

aSTatriMzanmaMtrarUpA zziSyadehe'tha mastake ॥ samAvAhya zivaM mudrAH sthApanIyAH pradarzayet ॥ 39 ॥

ततश्चाङ्गानि विन्यस्य सर्वज्ञानीत्यनुक्रमात्॥ कल्पयेदुपचारांश्च षोडशासनपूर्वकान् ॥ ४० ॥

tatazcAGgAni vinyasya sarvajJAnItyanukramAt॥ kalpayedupacArAMzca SoDazAsanapUrvakAn ॥ 40 ॥

पायसान्नञ्च नैवेद्यं समर्प्यो मग्निजायया ॥ गण्डूषाचमनार्घ्यादि धूपदीपादिकं क्रमात् ॥ ४१ ॥

pAyasAnnaJca naivedyaM samarpyo magnijAyayA ॥ gaNDUSAcamanArghyAdi dhUpadIpAdikaM kramAt ॥ 41 ॥

नामाष्टकेन सम्पूज्य ब्राह्मणैर्वेदपारगैः ॥ जपेद्ब्रह्मविदाप्नोति भृगुर्वै वारुणिस्ततः ॥ ४२ ॥

nAmASTakena sampUjya brAhmaNairvedapAragaiH ॥ japedbrahmavidApnoti bhRgurvai vAruNistataH ॥ 42 ॥

यो देवानामुपक्रम्यः यः परः स महेश्वरः ॥ इत्यंतं तस्य पुरतः कह्लारादिविर्निताम् ॥ ४३ ॥

yo devAnAmupakramyaH yaH paraH sa mahezvaraH ॥ ityaMtaM tasya purataH kahlArAdivirnitAm ॥ 43 ॥

आदाय मालामुत्थाय श्रीविरूपाक्ष निर्मिते ॥ शास्त्रे पंचाशिके रूपे सिद्धिस्कन्धं जपेच्छनैः ॥ ४४ ॥

AdAya mAlAmutthAya zrIvirUpAkSa nirmite ॥ zAstre paMcAzike rUpe siddhiskandhaM japecchanaiH ॥ 44 ॥

ख्यातिः पूर्णोहमित्यंतं सानुकूलेन चेतसा ॥ देशिकस्तस्य शिष्यस्य कण्ठदेशे समर्पयेत् ॥ ४५ ॥

khyAtiH pUrNohamityaMtaM sAnukUlena cetasA ॥ dezikastasya ziSyasya kaNThadeze samarpayet ॥ 45 ॥

तिलकं वन्दनेनाथ सर्वाङ्गालेपनं पुनः ॥ स्वसम्प्रदायानुगुणं कारयेच्च यथाविधि ॥ ४६ ॥

tilakaM vandanenAtha sarvAGgAlepanaM punaH ॥ svasampradAyAnuguNaM kArayecca yathAvidhi ॥ 46 ॥

ततश्च देशिकः प्रीत्या नामश्रीपादसंज्ञितम् ॥ छत्रञ्च पादुकां दद्याद्दूर्वाकल्पविकल्पनम् ॥ ४७ ॥

tatazca dezikaH prItyA nAmazrIpAdasaMjJitam ॥ chatraJca pAdukAM dadyAddUrvAkalpavikalpanam ॥ 47 ॥

व्याख्यातत्वञ्च कर्म्मादिगुर्वासनपरिग्रहम् ॥ अनुगृह्य गुरुस्तस्मै शिष्याय शिवरूपिणे ॥ ४८ ॥

vyAkhyAtatvaJca karmmAdigurvAsanaparigraham ॥ anugRhya gurustasmai ziSyAya zivarUpiNe ॥ 48 ॥

शिवोहमस्मीति सदा समाधिस्थो भवेति तम् ॥ सम्प्रोच्याथ स्वयं तस्मै नमस्कारं समाचरेत् ॥ ४९ ॥

zivohamasmIti sadA samAdhistho bhaveti tam ॥ samprocyAtha svayaM tasmai namaskAraM samAcaret ॥ 49 ॥

सम्प्रदायानुगुण्येन नमस्कुर्युस्तथापरे ॥ शिष्यस्तदा समुत्थाय नमस्कुर्याद्गुरुन्तथा ॥ गुरोरपि गुरुं तस्य शिष्यांश्च स्वगुरोरपि ॥ ५० ॥

sampradAyAnuguNyena namaskuryustathApare ॥ ziSyastadA samutthAya namaskuryAdguruntathA ॥ gurorapi guruM tasya ziSyAMzca svagurorapi ॥ 50 ॥

एवं कृतनमस्कारं शिष्यन्दद्याद्गुरुः स्वयम् ॥ सुशीलं यतवाचं तं विनयावनतं स्थितम् ॥ ५१ ॥

evaM kRtanamaskAraM ziSyandadyAdguruH svayam ॥ suzIlaM yatavAcaM taM vinayAvanataM sthitam ॥ 51 ॥

अद्यप्रभृति लोकानामनुग्रहपरो भव ॥ परीक्ष्य वत्सरं शिष्यमंगीकुरु विधानतः ॥ ५२॥

adyaprabhRti lokAnAmanugrahaparo bhava ॥ parIkSya vatsaraM ziSyamaMgIkuru vidhAnataH ॥ 52॥

रागादिदोषान्संत्यज्य शिवध्यानपरो भव ॥ सत्सम्प्रदायसंसिद्धैस्संगं कुरु न चेतरैः ॥ ५३ ॥

rAgAdidoSAnsaMtyajya zivadhyAnaparo bhava ॥ satsampradAyasaMsiddhaissaMgaM kuru na cetaraiH ॥ 53 ॥

अनभ्यर्च्य शिवं जातुमा भुंक्ष्वाप्राण संक्षयम् ॥ गुरुभक्तिं समास्थाय सुखी भव सुखी भव ॥ ५४ ॥

anabhyarcya zivaM jAtumA bhuMkSvAprANa saMkSayam ॥ gurubhaktiM samAsthAya sukhI bhava sukhI bhava ॥ 54 ॥

इति क्रमाद्गुरुवरो दयालुर्ज्ञानसागरः ॥ सानुकूलेन चित्तेन समं शिष्यं समाचरेत् ॥ ५५ ॥

iti kramAdguruvaro dayAlurjJAnasAgaraH ॥ sAnukUlena cittena samaM ziSyaM samAcaret ॥ 55 ॥

तव स्नेहान्मयायं वै वामदेव मुनीश्वर॥ योगपट्टप्रकारस्ते प्रोक्तो गुह्यतरोऽपि हि ॥ ५६॥

tava snehAnmayAyaM vai vAmadeva munIzvara॥ yogapaTTaprakAraste prokto guhyataro'pi hi ॥ 56॥

इत्युक्त्वा षण्मुखस्तस्मै क्षौरस्नानविधिक्रमम्॥ वक्तुमारभत प्रीत्या यतीनां कृपया शुभम्॥ ५७ ॥

ityuktvA SaNmukhastasmai kSaurasnAnavidhikramam॥ vaktumArabhata prItyA yatInAM kRpayA zubham॥ 57 ॥