सूत उवाच ॥ श्रुत्वोपदिष्टं गुरुणा वेदार्थं मुनिपुंगवः ॥ परमात्मनि संदिग्धं परिपप्रच्छ सादरम् ॥ १ ॥

sUta uvAca ॥ zrutvopadiSTaM guruNA vedArthaM munipuMgavaH ॥ paramAtmani saMdigdhaM paripapraccha sAdaram ॥ 1 ॥

वामदेव उवाच ॥ ज्ञानशक्तिधर स्वामिन्परमानन्दविग्रह ॥ प्रणवार्थामृतं पीतं श्रीमुखख्जात्परिस्रुतम् ॥ २ ॥

vAmadeva uvAca ॥ jJAnazaktidhara svAminparamAnandavigraha ॥ praNavArthAmRtaM pItaM zrImukhakhjAtparisrutam ॥ 2 ॥

दृढप्रज्ञश्च जातोऽस्मि संदेहो विगतो मम ॥ किंचिदन्यन्महासेन पृच्छामि त्वां शृणु प्रभो ॥ ३ ॥

dRDhaprajJazca jAto'smi saMdeho vigato mama ॥ kiMcidanyanmahAsena pRcchAmi tvAM zRNu prabho ॥ 3 ॥

सदाशिवादिकीटांतरूपस्य जगतः स्थितिः॥ स्त्रीपुंरूपेण सर्वत्र दृश्यते न हि संशयः ॥ ४ ॥

sadAzivAdikITAMtarUpasya jagataH sthitiH॥ strIpuMrUpeNa sarvatra dRzyate na hi saMzayaH ॥ 4 ॥

एवं रूपस्य जगतः कारणं यत्सनातनम् ॥ स्त्रीरूपं तत्किमाहोस्वित्पुरुषो वा नपुंसकम् ॥ ५ ॥

evaM rUpasya jagataH kAraNaM yatsanAtanam ॥ strIrUpaM tatkimAhosvitpuruSo vA napuMsakam ॥ 5 ॥

उत मिश्रं किमन्यद्वा न जातस्तत्र निर्णयः ॥ बहुधा विवदन्तीह विद्वांसश्शास्त्रमोहिताः ॥ ६ ॥

uta mizraM kimanyadvA na jAtastatra nirNayaH ॥ bahudhA vivadantIha vidvAMsazzAstramohitAH ॥ 6 ॥

जगत्सृष्टिविधायिन्यः श्रुतयो जगता सह ॥ विष्णुब्रह्मादयो देवाः सिद्धाश्च न विदन्ति हि ॥ ७ ॥

jagatsRSTividhAyinyaH zrutayo jagatA saha ॥ viSNubrahmAdayo devAH siddhAzca na vidanti hi ॥ 7 ॥

यथैक्यभावं गच्छेयुरेतदन्यच्च वेदय ॥ जानामीति करोमीति व्यवहारः प्रदृश्यते ॥ ८ ॥

yathaikyabhAvaM gaccheyuretadanyacca vedaya ॥ jAnAmIti karomIti vyavahAraH pradRzyate ॥ 8 ॥

स हि सर्वात्मसंसिद्धो विवादो नात्र कस्यचित् ॥ सर्वदेहेन्द्रियमनोबुध्यहंकारसंभवः ॥ ९ ॥

sa hi sarvAtmasaMsiddho vivAdo nAtra kasyacit ॥ sarvadehendriyamanobudhyahaMkArasaMbhavaH ॥ 9 ॥

आहोस्वि दात्मनोरूपं महानत्रापि संशयः ॥ द्वयमेतद्धि सर्व्वेषां विवादास्पदमद्भुतम् ॥ १० ॥

Ahosvi dAtmanorUpaM mahAnatrApi saMzayaH ॥ dvayametaddhi sarvveSAM vivAdAspadamadbhutam ॥ 10 ॥

उत्पाट्याज्ञानसंभूतं संशयाख्यं विषद्रुमम्॥ शिवाद्वैतमहाकल्पवृक्षभूमिर्यथाभवेत् ॥ ११ ॥

utpATyAjJAnasaMbhUtaM saMzayAkhyaM viSadrumam॥ zivAdvaitamahAkalpavRkSabhUmiryathAbhavet ॥ 11 ॥

चित्तं मम यथा देव बोध्योऽस्मि कृपया तव ॥ कृपातस्तव देवेश दृढज्ञानी भवा म्यहम् ॥ १२ ॥

cittaM mama yathA deva bodhyo'smi kRpayA tava ॥ kRpAtastava deveza dRDhajJAnI bhavA myaham ॥ 12 ॥

सूत उवाच ॥ श्रुत्वैवं मुनिना पृष्टं वचो वेदान्तनिर्वृतम् ॥ रहस्यं प्रभुराहेदं किंचित्प्रहसिताननः ॥ १३॥

sUta uvAca ॥ zrutvaivaM muninA pRSTaM vaco vedAntanirvRtam ॥ rahasyaM prabhurAhedaM kiMcitprahasitAnanaH ॥ 13॥

सुब्रह्मण्य उवाच ॥ एतदेव मुने गुह्यं शिवेन परिभाषितम् ॥ अम्बायाः शृण्वतो देव्या वामदेव ममापि हि ॥ १४ ॥

subrahmaNya uvAca ॥ etadeva mune guhyaM zivena paribhASitam ॥ ambAyAH zRNvato devyA vAmadeva mamApi hi ॥ 14 ॥

तस्याः स्तन्यं तदा पीत्वा संतृप्तोऽस्मि मुहुर्मुहुः॥ श्रुतवान्निश्चलं तद्वै निश्चितं मे विचारितम्॥ १५॥

tasyAH stanyaM tadA pItvA saMtRpto'smi muhurmuhuH॥ zrutavAnnizcalaM tadvai nizcitaM me vicAritam॥ 15॥

तत्ते वदामि दयया वामदेव महामुने॥ महद्गुह्यं च परमं सुत त्वं शृणु सांप्रतम् ॥ १६ ॥

tatte vadAmi dayayA vAmadeva mahAmune॥ mahadguhyaM ca paramaM suta tvaM zRNu sAMpratam ॥ 16 ॥

कर्मास्ति तत्त्वादारभ्य शास्त्रवादस्सुविस्तरः ॥ यथाविवेकं श्रोतव्यो ज्ञानिना ज्ञानदो मुने॥ १७ ॥

karmAsti tattvAdArabhya zAstravAdassuvistaraH ॥ yathAvivekaM zrotavyo jJAninA jJAnado mune॥ 17 ॥

त्वयोपदिष्टा ये शिष्यास्तत्र को वा भवत्समः ॥ कपिलादिषु शास्त्रेषु भ्रमंत्यद्यापि तेऽधमाः ॥ १८ ॥

tvayopadiSTA ye ziSyAstatra ko vA bhavatsamaH ॥ kapilAdiSu zAstreSu bhramaMtyadyApi te'dhamAH ॥ 18 ॥

ते शप्ता मुनिभिः षड्भिश्शिवनिन्दा पराः पुरा॥ न श्रोतव्या हि तद्वार्त्ता तेऽन्यथावादिनो यतः॥ १९ ॥

te zaptA munibhiH SaDbhizzivanindA parAH purA॥ na zrotavyA hi tadvArttA te'nyathAvAdino yataH॥ 19 ॥

अनुमानप्रयोगस्याप्यवकाशो न विद्यते॥ पंचावयवयुक्तस्य स तु धूमस्य दर्शनात् ॥ २० ॥

anumAnaprayogasyApyavakAzo na vidyate॥ paMcAvayavayuktasya sa tu dhUmasya darzanAt ॥ 20 ॥

पर्व्वतस्याग्निमद्भावं वदंत्यत्रापि सुव्रत। प्रत्यक्षस्य प्रपंचस्य दर्शनालंबनं त्वतः ॥ २१ ॥

parvvatasyAgnimadbhAvaM vadaMtyatrApi suvrata। pratyakSasya prapaMcasya darzanAlaMbanaM tvataH ॥ 21 ॥

ज्ञातव्यः परमेशानः परमात्मा न संशयः ॥ स्त्रीपुंरूपमयं विश्वं प्रत्यक्षेणैव दृश्यते ॥ २२ ॥

jJAtavyaH paramezAnaH paramAtmA na saMzayaH ॥ strIpuMrUpamayaM vizvaM pratyakSeNaiva dRzyate ॥ 22 ॥

षट्कोशरूपः पिण्डो हि तत्र चाद्यत्रयम्भवेत् ॥ मात्रंशजं पुनश्चान्यत्पित्रंशजमिति श्रुतिः ॥ २३ ॥

SaTkozarUpaH piNDo hi tatra cAdyatrayambhavet ॥ mAtraMzajaM punazcAnyatpitraMzajamiti zrutiH ॥ 23 ॥

एवं सर्वशरीरेषु स्त्रीपुंभावविदो जनाः ॥ परमात्मन्यपि मुने स्त्रीपुंभावं विदुर्बुधा॥ २४ ॥

evaM sarvazarIreSu strIpuMbhAvavido janAH ॥ paramAtmanyapi mune strIpuMbhAvaM vidurbudhA॥ 24 ॥

सच्चिदानदरूपत्वं वदति ब्रह्मणः श्रुतिः ॥ असन्निवर्त्तकः शब्दः सदात्मेति निगद्यते ॥ २५ ॥

saccidAnadarUpatvaM vadati brahmaNaH zrutiH ॥ asannivarttakaH zabdaH sadAtmeti nigadyate ॥ 25 ॥

निवर्त्तनं जगत्त्वस्य चिच्छब्देन विधीयते ॥ त्रिलिंगवर्त्ती सच्छब्दः पुरुषोत्र विधीयताम् ॥ २६ ॥

nivarttanaM jagattvasya cicchabdena vidhIyate ॥ triliMgavarttI sacchabdaH puruSotra vidhIyatAm ॥ 26 ॥

प्रकाशवाची स भवेत्सत्प्रकाश इति स्फुटम् ॥ ज्ञानशब्दस्य पर्य्यायश्चिच्छब्दः स्त्रीत्वमागतः ॥ २७ ॥

prakAzavAcI sa bhavetsatprakAza iti sphuTam ॥ jJAnazabdasya paryyAyazcicchabdaH strItvamAgataH ॥ 27 ॥

प्रकाशश्चिच्च मिथुनं जगत्कारणतां गतम् ॥ सच्चिदात्मन्यपि तथा जगत्कारणतां गतम् ॥ २८ ॥

prakAzazcicca mithunaM jagatkAraNatAM gatam ॥ saccidAtmanyapi tathA jagatkAraNatAM gatam ॥ 28 ॥

एकत्रैव शिवश्शक्तिरिति भावो विधीयते ॥ तैलवर्त्त्यादिमालिन्यात्प्रकाशस्यापि वर्त्तते ॥ २९ ॥

ekatraiva zivazzaktiriti bhAvo vidhIyate ॥ tailavarttyAdimAlinyAtprakAzasyApi varttate ॥ 29 ॥

मालिन्यमशिवत्वं च चिताग्न्यादिषु दृश्यते ॥ एवं विवर्त्तकत्वेन शिवत्वं श्रुतिचोदितम् ॥ ३० ॥

mAlinyamazivatvaM ca citAgnyAdiSu dRzyate ॥ evaM vivarttakatvena zivatvaM zruticoditam ॥ 30 ॥

जीवाश्रितायाश्चिच्छक्तेर्दौर्बल्यं विद्यते सदा ॥ तन्निवृत्यर्थमेवात्र शक्तित्वं सार्वकालिकम् ॥ ३१ ॥

jIvAzritAyAzcicchakterdaurbalyaM vidyate sadA ॥ tannivRtyarthamevAtra zaktitvaM sArvakAlikam ॥ 31 ॥

बलवाञ्छक्तिमांश्चेति व्यवहारः प्रदृश्यते ॥ लोके वेदे च ससतं वामदेव महामुने ॥ ३२ ॥

balavAJchaktimAMzceti vyavahAraH pradRzyate ॥ loke vede ca sasataM vAmadeva mahAmune ॥ 32 ॥

एवं शिवत्वं शक्तित्वं परमात्मनि दर्शितम् ॥ शिवशक्त्योस्तु संयोगादानंदस्सततोदितः ॥ ३३ ॥

evaM zivatvaM zaktitvaM paramAtmani darzitam ॥ zivazaktyostu saMyogAdAnaMdassatatoditaH ॥ 33 ॥

अतो मुने तमुद्दिश्य मुनयः क्षीणकल्मषाः ॥ शिवे मनस्समाधाय प्राप्ताश्शिवमनामयम् ॥ ३४ ॥

ato mune tamuddizya munayaH kSINakalmaSAH ॥ zive manassamAdhAya prAptAzzivamanAmayam ॥ 34 ॥

सर्वात्मत्वं तयोरेवं ब्रह्मेत्युपनिषत्सु च ॥ गीयते ब्रह्मशब्देन बृंहिधात्वर्थगोचरम् ॥ ३५ ॥

sarvAtmatvaM tayorevaM brahmetyupaniSatsu ca ॥ gIyate brahmazabdena bRMhidhAtvarthagocaram ॥ 35 ॥

बृंहणत्वं बृहत्त्वं च शंभ्वाख्यविग्रहे ॥ पंचब्रह्ममये विश्वप्रतीतिर्ब्रह्म शब्दिता ॥ ३६ ॥

bRMhaNatvaM bRhattvaM ca zaMbhvAkhyavigrahe ॥ paMcabrahmamaye vizvapratItirbrahma zabditA ॥ 36 ॥

प्रतिलोमात्मके हंसे वक्ष्यामि प्रणवोद्भवम् ॥ तव स्नेहाद्वामदेव सावधानतया शृणु ॥ ३७ ॥

pratilomAtmake haMse vakSyAmi praNavodbhavam ॥ tava snehAdvAmadeva sAvadhAnatayA zRNu ॥ 37 ॥

व्यंजनस्य सकारस्य हकारस्य च वर्जनात् ॥ ओमित्येव भवेत्स्थूलो वाचकः परमात्मनः ॥ ३८ ॥

vyaMjanasya sakArasya hakArasya ca varjanAt ॥ omityeva bhavetsthUlo vAcakaH paramAtmanaH ॥ 38 ॥

महामन्त्रस्स विज्ञेयो मुनिभिस्तत्त्वदर्शिभिः ॥ तत्र सूक्ष्मो महामन्त्रस्तदुद्धारं वदामि ते ॥ ३९ ॥

mahAmantrassa vijJeyo munibhistattvadarzibhiH ॥ tatra sUkSmo mahAmantrastaduddhAraM vadAmi te ॥ 39 ॥

आद्ये त्रिपंचरूपे च स्वरे षोडशके त्रिषु ॥ महामन्त्रो भवेदादौ स सकारो भवेद्यदा ॥ ४०॥

Adye tripaMcarUpe ca svare SoDazake triSu ॥ mahAmantro bhavedAdau sa sakAro bhavedyadA ॥ 40॥

हंसस्य प्रतिलोमः स्यात्सकारार्थश्शिवः स्मृतः ॥ शक्त्यात्मको महामन्त्रवाच्यः स्यादिति निर्णयः ॥ ४१ ॥

haMsasya pratilomaH syAtsakArArthazzivaH smRtaH ॥ zaktyAtmako mahAmantravAcyaH syAditi nirNayaH ॥ 41 ॥

गुरूपदेश काले तु सोहंशक्त्यात्मकश्शिवः ॥ इति जीवपरो भूयान्महामन्त्रस्तदा पशुः ॥ ४२ ॥

gurUpadeza kAle tu sohaMzaktyAtmakazzivaH ॥ iti jIvaparo bhUyAnmahAmantrastadA pazuH ॥ 42 ॥

शक्त्यात्मकश्शिवांशश्च शिवैक्याच्छिवसाम्यभाक् ॥ प्रज्ञानं ब्रह्मवाक्ये तु प्रज्ञानार्थः प्रदृश्यते ॥ ४३ ॥

zaktyAtmakazzivAMzazca zivaikyAcchivasAmyabhAk ॥ prajJAnaM brahmavAkye tu prajJAnArthaH pradRzyate ॥ 43 ॥

प्रज्ञानशब्दश्चैतन्यपर्य्यायस्स्यान्न संशयः ॥ चैतन्यमात्मेति मुने शिवसूत्रं प्रवर्त्तितम् ॥ ४४ ॥

prajJAnazabdazcaitanyaparyyAyassyAnna saMzayaH ॥ caitanyamAtmeti mune zivasUtraM pravarttitam ॥ 44 ॥

चैतन्यमिति विश्वस्य सर्वज्ञानक्रियात्मकम् ॥ स्वातन्त्र्यं तत्स्वभावो यः स आत्मा परिकीर्त्तितः ॥ ४५ ॥

caitanyamiti vizvasya sarvajJAnakriyAtmakam ॥ svAtantryaM tatsvabhAvo yaH sa AtmA parikIrttitaH ॥ 45 ॥

इत्यादिशिवसूत्राणां वार्तिकं कथितं मया॥ ज्ञानं बंध इतीदं तु द्वितीयं सूत्रमीशितुः ॥ ४६ ॥

ityAdizivasUtrANAM vArtikaM kathitaM mayA॥ jJAnaM baMdha itIdaM tu dvitIyaM sUtramIzituH ॥ 46 ॥

ज्ञानमित्यात्मनस्तस्य किंचिज्ज्ञानक्रियात्मकम्॥ इत्याहाद्यपदेनेशः पशुवर्गस्य लक्षणम्॥ ४७ ॥

jJAnamityAtmanastasya kiMcijjJAnakriyAtmakam॥ ityAhAdyapadenezaH pazuvargasya lakSaNam॥ 47 ॥

एतद्द्वयं पराशक्तेः प्रथमं स्पंदतां गतम्॥ एतामेव परां शक्तिं श्वेताश्वतरशाखिनः ॥ ४८ ॥

etaddvayaM parAzakteH prathamaM spaMdatAM gatam॥ etAmeva parAM zaktiM zvetAzvatarazAkhinaH ॥ 48 ॥

स्वाभाविकी ज्ञानबलक्रिया चेत्यस्तुवन्मुदा॥ ज्ञानक्रियेच्छारूपं हि शंभोर्दृष्टित्रयं विदुः॥ ४९ ॥

svAbhAvikI jJAnabalakriyA cetyastuvanmudA॥ jJAnakriyecchArUpaM hi zaMbhordRSTitrayaM viduH॥ 49 ॥

एतन्मनोमध्यगं सदिन्द्रियज्ञानगोचरम् ॥ अनुप्रविश्य जानाति करोति च पशुः सदा॥ ५० ॥

etanmanomadhyagaM sadindriyajJAnagocaram ॥ anupravizya jAnAti karoti ca pazuH sadA॥ 50 ॥

तस्मादात्मन एवेदं रूपमित्येव निश्चितम् ॥ प्रपंचार्थं प्रवक्ष्यामि प्रणवै क्यप्रदर्शनम् ॥ ५१ ॥

tasmAdAtmana evedaM rUpamityeva nizcitam ॥ prapaMcArthaM pravakSyAmi praNavai kyapradarzanam ॥ 51 ॥

ॐमितीदं सर्वमिति श्रुतिराह सनातनी ॥ तस्माद्वेतीत्युपक्रम्य जगत्सृष्टिः प्रक्रीर्तिता ॥ ५२ ॥

OMmitIdaM sarvamiti zrutirAha sanAtanI ॥ tasmAdvetItyupakramya jagatsRSTiH prakrIrtitA ॥ 52 ॥

तस्याः श्रुतेस्तु तात्पर्यं वक्ष्यामि श्रूयतामिदम् ॥ तव स्नेहाद्वामदेव विवेकार्थविजृंभितम् ॥ ५३ ॥

tasyAH zrutestu tAtparyaM vakSyAmi zrUyatAmidam ॥ tava snehAdvAmadeva vivekArthavijRMbhitam ॥ 53 ॥

शिवशक्तिसमायोगः परमात्मेति निश्चितम्॥ पराशक्तेस्तु संजाता चिच्छक्तिस्तु तदुद्भवा ॥ ५४ ॥

zivazaktisamAyogaH paramAtmeti nizcitam॥ parAzaktestu saMjAtA cicchaktistu tadudbhavA ॥ 54 ॥

आनन्दशक्तिस्तज्जास्यादिच्छाशक्तिस्तदुद्भवा ॥ ज्ञानशक्तिस्ततो जाता क्रियाशक्तिस्तु पंचमी ॥ एताभ्य एव संजाता निवृत्त्याद्याः कला मुने॥ ५५ ॥

AnandazaktistajjAsyAdicchAzaktistadudbhavA ॥ jJAnazaktistato jAtA kriyAzaktistu paMcamI ॥ etAbhya eva saMjAtA nivRttyAdyAH kalA mune॥ 55 ॥

चिदानन्दसमुत्पन्नौ नादबिन्दू प्रकीर्त्तितौ॥ इच्छाशक्तेर्मकारस्तु ज्ञानशक्तेस्तु पंचमः ॥ ५६ ॥

cidAnandasamutpannau nAdabindU prakIrttitau॥ icchAzaktermakArastu jJAnazaktestu paMcamaH ॥ 56 ॥

स्वरः क्रियाशक्तिजातो ह्यकारस्तु मुनीश्वर ॥ इत्युक्ता प्रणवोत्पत्तिः पंचब्रह्मोद्भवं शृणु ॥ ५७ ॥

svaraH kriyAzaktijAto hyakArastu munIzvara ॥ ityuktA praNavotpattiH paMcabrahmodbhavaM zRNu ॥ 57 ॥

शिवादीशान उत्पन्नस्ततस्तत्पुरुषोद्भवः ॥ ततोऽघोरस्ततो वामस्सद्योजातोद्भवस्ततः ॥ ५८ ॥

zivAdIzAna utpannastatastatpuruSodbhavaH ॥ tato'ghorastato vAmassadyojAtodbhavastataH ॥ 58 ॥

एतस्मान्मातृकादष्टत्रिंशन्मातृसमुद्भवः॥ ईशानाच्छान्त्यतीताख्या कला जाताथ पूरुषात्॥ उत्पद्यते शान्तिकला विद्याऽघोरसमुद्भवा ॥ ५९ ॥

etasmAnmAtRkAdaSTatriMzanmAtRsamudbhavaH॥ IzAnAcchAntyatItAkhyA kalA jAtAtha pUruSAt॥ utpadyate zAntikalA vidyA'ghorasamudbhavA ॥ 59 ॥

प्रतिष्ठा च निवृत्तिश्च वाम सद्योद्भवे मते ॥ ईशाच्चिच्छक्तिमुखतो विभोर्मिथुनपञ्चकम्॥ ६०॥

pratiSThA ca nivRttizca vAma sadyodbhave mate ॥ IzAccicchaktimukhato vibhormithunapaJcakam॥ 60॥

अनुग्रहादिकृत्यानां हेतुः पञ्चकमिष्यते ॥ तद्विद्भिर्मुनिभिः प्राज्ञैर्वरतत्त्वप्रदर्शिभिः ॥ ६१ ॥

anugrahAdikRtyAnAM hetuH paJcakamiSyate ॥ tadvidbhirmunibhiH prAjJairvaratattvapradarzibhiH ॥ 61 ॥

वाच्यवाचकसम्बन्धान्मिथुनत्वमुपेयुषि ॥ कलावर्णस्वरूपेऽस्मिन्पञ्चके भूतपञ्चकम् ॥ ६२ ॥

vAcyavAcakasambandhAnmithunatvamupeyuSi ॥ kalAvarNasvarUpe'sminpaJcake bhUtapaJcakam ॥ 62 ॥

वियदादि क्रमादासीदुत्पन्नम्मुनिपुङ्गव ॥ आद्यं मिथुनमारभ्य पञ्चमं यन्मयं विदुः ॥ ६३ ॥

viyadAdi kramAdAsIdutpannammunipuGgava ॥ AdyaM mithunamArabhya paJcamaM yanmayaM viduH ॥ 63 ॥

शब्दैकगुण आकाशः शब्दस्पर्शगुणो मरुत्॥ शब्दस्पर्शरूपगुणप्रधानो वह्निरुच्यते ॥ ६४ ॥

zabdaikaguNa AkAzaH zabdasparzaguNo marut॥ zabdasparzarUpaguNapradhAno vahnirucyate ॥ 64 ॥

शब्दस्पर्शरूपरसगुणकं सलिलं स्मृतम्॥ शब्द्स्पर्शरूपरसगन्धाढ्या पृथिवी स्मृता ॥ ६५ ॥

zabdasparzarUparasaguNakaM salilaM smRtam॥ zabdsparzarUparasagandhADhyA pRthivI smRtA ॥ 65 ॥

व्यापकत्वञ्च भूतानामिदमेव प्रकीर्तितम् ॥ व्याप्यत्वं वैपरीत्येन गन्धादिक्रमतो भवेत् ॥ ६६ ॥

vyApakatvaJca bhUtAnAmidameva prakIrtitam ॥ vyApyatvaM vaiparItyena gandhAdikramato bhavet ॥ 66 ॥

भूतपञ्चकरूपोऽयम्प्रपञ्चः परिकीर्त्यते॥ विराट् सर्वसमष्ट्यात्मा ब्रह्माण्डमिति च स्फुटम्॥ ६७ ॥

bhUtapaJcakarUpo'yamprapaJcaH parikIrtyate॥ virAT sarvasamaSTyAtmA brahmANDamiti ca sphuTam॥ 67 ॥

पृथिवीतत्त्वमारभ्य शिवतत्त्वावधि क्रमात्॥ निलीय तत्त्वसंदोहे जीव एव विलीयते॥ ६८ ॥

pRthivItattvamArabhya zivatattvAvadhi kramAt॥ nilIya tattvasaMdohe jIva eva vilIyate॥ 68 ॥

संशक्तिकः पुनस्सृष्टौ शक्तिद्वारा विनिर्गतः॥ स्थूलप्रपञ्चरूपेण तिष्ठत्याप्रलयं सुखम्॥ ६९ ॥

saMzaktikaH punassRSTau zaktidvArA vinirgataH॥ sthUlaprapaJcarUpeNa tiSThatyApralayaM sukham॥ 69 ॥

निजेच्छया जगत्सृष्टमुद्युक्तस्य महेशितुः॥ प्रथमो यः परिस्पन्दश्शिव तत्त्वन्तदुच्यते॥ ७०॥

nijecchayA jagatsRSTamudyuktasya mahezituH॥ prathamo yaH parispandazziva tattvantaducyate॥ 70॥

एषैवेच्छाशक्तितत्वं सर्वकृत्यानुवर्तनात् ॥ ज्ञानक्रियाशक्तियुग्मे ज्ञानाधिक्ये सदाशिवः ॥ ७१ ॥

eSaivecchAzaktitatvaM sarvakRtyAnuvartanAt ॥ jJAnakriyAzaktiyugme jJAnAdhikye sadAzivaH ॥ 71 ॥

महेश्वरं क्रियोद्रेके तत्त्वं विद्धि मुनीश्वर॥ ज्ञानक्रियाशक्तिसाम्यं शुद्धविद्यात्मकं मतम्॥ ७२ ॥

mahezvaraM kriyodreke tattvaM viddhi munIzvara॥ jJAnakriyAzaktisAmyaM zuddhavidyAtmakaM matam॥ 72 ॥

स्वाङ्गरूपेषु भावेषु मायातत्त्वविभेदधीः॥ शिवो यदा निजं रूपं परमैश्वर्य्यपूर्वकम्॥ ७३ ॥

svAGgarUpeSu bhAveSu mAyAtattvavibhedadhIH॥ zivo yadA nijaM rUpaM paramaizvaryyapUrvakam॥ 73 ॥

निगृह्य माययाशेषपदार्थग्राहको भवेत्॥ तदा पुरुष इत्याख्या तत्सृष्ट्वेत्यभवच्छ्रुतिः॥ ७४ ॥

nigRhya mAyayAzeSapadArthagrAhako bhavet॥ tadA puruSa ityAkhyA tatsRSTvetyabhavacchrutiH॥ 74 ॥

अयमेव हि संसारी मायया मोहितः पशुः॥ शिवज्ञानविहीनो हि नानाकर्मविमूढधीः॥ ७५ ॥

ayameva hi saMsArI mAyayA mohitaH pazuH॥ zivajJAnavihIno hi nAnAkarmavimUDhadhIH॥ 75 ॥

शिवादभिन्नं न जगदात्मानं भिन्नमित्यपि ॥ जानतोऽस्य पशोरेव मोहो भवति न प्रभो॥ ७६ ॥

zivAdabhinnaM na jagadAtmAnaM bhinnamityapi ॥ jAnato'sya pazoreva moho bhavati na prabho॥ 76 ॥

यथैन्द्रजालिकस्यापि योगिनो न भवेद्भ्रमः ॥ गुरुणा ज्ञापितैश्वर्यश्शिवो भवति चिद्धनः ॥ ७७ ॥

yathaindrajAlikasyApi yogino na bhavedbhramaH ॥ guruNA jJApitaizvaryazzivo bhavati ciddhanaH ॥ 77 ॥

सर्वकर्तृत्वरूपा च सर्वजत्वस्वरूपिणी ॥ पूर्णत्वरूपान्नित्यत्वव्यापकत्व स्वरूपिणी ॥ ७८ ॥

sarvakartRtvarUpA ca sarvajatvasvarUpiNI ॥ pUrNatvarUpAnnityatvavyApakatva svarUpiNI ॥ 78 ॥

शिवस्य शक्तयः पञ्च संकुचदूपभास्कराः॥ ७९ ॥

zivasya zaktayaH paJca saMkucadUpabhAskarAH॥ 79 ॥

अपि संकोचरूपेण विभांत्य इति नित्यशः ॥ पशोः कलाख्य विद्येति रागकालौ नियत्यपि ॥ तत्त्वपञ्चकरूपेण भवत्यत्र कलेति सा ॥ ८०॥

api saMkocarUpeNa vibhAMtya iti nityazaH ॥ pazoH kalAkhya vidyeti rAgakAlau niyatyapi ॥ tattvapaJcakarUpeNa bhavatyatra kaleti sA ॥ 80॥

किंचित्कर्तृत्त्त्वहेतुस्स्यात्किंचित्तत्त्वैकसाधनम् ॥ सा तु विद्या भवेद्रागो विषयेष्वनुरंजकः॥ ८१ ॥

kiMcitkartRtttvahetussyAtkiMcittattvaikasAdhanam ॥ sA tu vidyA bhavedrAgo viSayeSvanuraMjakaH॥ 81 ॥

कालो हि भावभावानां भासानां भासनात्मकः ॥ क्रमावच्छेदको भूत्वा भूतादिरिति कथ्यते ॥ ८२ ॥

kAlo hi bhAvabhAvAnAM bhAsAnAM bhAsanAtmakaH ॥ kramAvacchedako bhUtvA bhUtAdiriti kathyate ॥ 82 ॥

इदन्तु मम कर्तव्यमिदन्नेति नियामिका ॥ नियतिस्स्याद्विभोश्शक्तिस्तदाक्षेपात्पतेत्पशुः ॥ ८३ ॥

idantu mama kartavyamidanneti niyAmikA ॥ niyatissyAdvibhozzaktistadAkSepAtpatetpazuH ॥ 83 ॥

एतत्पंचकमेवास्य स्वरूपा वारकत्वतः ॥ पञ्चकञ्चुकमाख्यातमन्तरंगं च साधनम् ॥ ८४ ॥

etatpaMcakamevAsya svarUpA vArakatvataH ॥ paJcakaJcukamAkhyAtamantaraMgaM ca sAdhanam ॥ 84 ॥