ईश्वर उवाच ॥ ततः परं प्रवक्ष्यामि सृष्टिपद्धतिमुत्तमाम् ॥ सदाशिवान्महेशादिचतुष्कस्य वरानने॥ १ ॥

Izvara uvAca ॥ tataH paraM pravakSyAmi sRSTipaddhatimuttamAm ॥ sadAzivAnmahezAdicatuSkasya varAnane॥ 1 ॥

सदाशिवस्समष्टिस्स्यादाकाशधिपतिः प्रभुः ॥ अस्यैव व्यष्टितापन्नम्महेशादिचतुष्टयम् ॥ २ ॥

sadAzivassamaSTissyAdAkAzadhipatiH prabhuH ॥ asyaiva vyaSTitApannammahezAdicatuSTayam ॥ 2 ॥

सदाशिवसहस्रांशान्महेशस्य समुद्भवः ॥ पुरुषाननरूपत्वाद्वायोरधिपतिश्च सः ॥ ३ ॥

sadAzivasahasrAMzAnmahezasya samudbhavaH ॥ puruSAnanarUpatvAdvAyoradhipatizca saH ॥ 3 ॥

मायाशक्तियुतो वामे सकलश्च क्रियाधिकः ॥ अस्यैव व्यष्टिरूपं स्यादीश्वरादिचतुष्टयम् ॥ ४॥

mAyAzaktiyuto vAme sakalazca kriyAdhikaH ॥ asyaiva vyaSTirUpaM syAdIzvarAdicatuSTayam ॥ 4॥

ईशो विश्वेश्वरः पश्चात्परमेशस्ततः परम् ॥ सर्वेश्वर इतीदन्तु तिरोधाचक्रमुत्तमम् ॥ ५ ॥

Izo vizvezvaraH pazcAtparamezastataH param ॥ sarvezvara itIdantu tirodhAcakramuttamam ॥ 5 ॥

तिरोभावो द्विधा भिन्न एको रुद्रादिगोचरः ॥ अन्यश्च देहभावेन पशुवर्गस्य सन्ततेः ॥ ६ ॥

tirobhAvo dvidhA bhinna eko rudrAdigocaraH ॥ anyazca dehabhAvena pazuvargasya santateH ॥ 6 ॥

भोगानुरंजनपरः कर्मसाम्यक्षणावधि ॥ कर्मसाम्ये स एकः स्यादनुग्रहमयो विभुः ॥ ७ ॥

bhogAnuraMjanaparaH karmasAmyakSaNAvadhi ॥ karmasAmye sa ekaH syAdanugrahamayo vibhuH ॥ 7 ॥

तत्र सर्वेश्वरा यास्ते देवताः परिकीर्त्तिताः ॥ परब्रह्मात्मकाः साक्षान्निर्विकल्पा निरामयाः ॥ ८ ॥

tatra sarvezvarA yAste devatAH parikIrttitAH ॥ parabrahmAtmakAH sAkSAnnirvikalpA nirAmayAH ॥ 8 ॥

तिरोभावात्मकं चक्रं भवेच्छान्तिकलामयम् ॥ महेश्वराधिष्ठितं च पदमेतदनुत्तमम् ॥ ९ ॥

tirobhAvAtmakaM cakraM bhavecchAntikalAmayam ॥ mahezvarAdhiSThitaM ca padametadanuttamam ॥ 9 ॥

एतदेव पदं प्राप्यं महेशपदसेविनाम् ॥ माहेश्वराणां सालोक्यक्रमादेव विमुक्तिदम्॥ १०॥

etadeva padaM prApyaM mahezapadasevinAm ॥ mAhezvarANAM sAlokyakramAdeva vimuktidam॥ 10॥

महेश्वरसहस्रांशाद्रुद्रमूर्तिरजायत ॥ अघोरवदनाकारस्तेजस्तत्त्वाधिपश्च सः ॥ ११ ॥

mahezvarasahasrAMzAdrudramUrtirajAyata ॥ aghoravadanAkArastejastattvAdhipazca saH ॥ 11 ॥

गौरीशक्तियुतो वामे सर्व्वसंहारकृत्प्रभुः ॥ अस्यैव व्यष्टिरूपं स्याच्छिवाद्यथ चतुष्टयम् ॥ १२ ॥

gaurIzaktiyuto vAme sarvvasaMhArakRtprabhuH ॥ asyaiva vyaSTirUpaM syAcchivAdyatha catuSTayam ॥ 12 ॥

शिवो हरो मृडभवौ विदितं चक्रमद्भुतम् ॥ संहाराख्यं महादिव्यं परमं हि मुनीश्वर ॥ १३ ॥

zivo haro mRDabhavau viditaM cakramadbhutam ॥ saMhArAkhyaM mahAdivyaM paramaM hi munIzvara ॥ 13 ॥

स संहारस्त्रिधा प्रोक्तो बुधैर्नित्यादिभेदतः ॥ नित्यो जीवसुषुप्त्याख्यो विधेर्नैमित्तिकः स्मृतः ॥ १४ ॥

sa saMhArastridhA prokto budhairnityAdibhedataH ॥ nityo jIvasuSuptyAkhyo vidhernaimittikaH smRtaH ॥ 14 ॥

विलयस्तस्य तु महानिति वेदनिदर्शितः ॥ जीवानां जन्मदुःखादिशांतानामुषितात्मनाम् ॥ १५ ॥

vilayastasya tu mahAniti vedanidarzitaH ॥ jIvAnAM janmaduHkhAdizAMtAnAmuSitAtmanAm ॥ 15 ॥

विश्रांत्यर्थं मुनिश्रेष्ठ कर्मणां पाकहेतवे॥ संहारः कल्पितस्त्रेधा रुद्रेणामिततेजसा ॥ १६ ॥

vizrAMtyarthaM munizreSTha karmaNAM pAkahetave॥ saMhAraH kalpitastredhA rudreNAmitatejasA ॥ 16 ॥

रुद्रस्यैव तु कृत्यानां त्रयमेतदुदाहृतम् ॥ संहृतवपि सृष्ट्यादिकृत्यानां पञ्चकं विभोः ॥ १७ ॥

rudrasyaiva tu kRtyAnAM trayametadudAhRtam ॥ saMhRtavapi sRSTyAdikRtyAnAM paJcakaM vibhoH ॥ 17 ॥

मुने तत्र भवाद्यास्ते देवताः परिकीर्त्तिताः ॥ परब्रह्मस्वरूपाश्च लोकानुग्रहकारकाः ॥ १८ ॥

mune tatra bhavAdyAste devatAH parikIrttitAH ॥ parabrahmasvarUpAzca lokAnugrahakArakAH ॥ 18 ॥

संहाराख्यमिदं चक्रं विद्यारूपकलामयम् ॥ अधिष्ठितं च रुद्रेण पदमेतन्निरामयम् ॥ १९॥

saMhArAkhyamidaM cakraM vidyArUpakalAmayam ॥ adhiSThitaM ca rudreNa padametannirAmayam ॥ 19॥

एतदेव पदं प्राप्यं रुद्राराधनकांक्षिणाम् ॥ रुद्राणां तद्धि सालोक्यक्रमात्सायुज्यदम्मुने ॥ २०॥

etadeva padaM prApyaM rudrArAdhanakAMkSiNAm ॥ rudrANAM taddhi sAlokyakramAtsAyujyadammune ॥ 20॥

रुद्रमूर्त्तेस्सहस्रांशाद्विष्णोश्चैवाभवज्जनिः ॥ स वामदेवचक्रात्मा वारितत्त्वैकनायकः ॥ २१ ॥

rudramUrttessahasrAMzAdviSNozcaivAbhavajjaniH ॥ sa vAmadevacakrAtmA vAritattvaikanAyakaH ॥ 21 ॥

रमाशाक्तियुतो वामे सर्व्वरक्षाकरो महान्॥ चतुर्भुजोऽरविंदाक्षः श्यामश्शंखादिचिह्नभृत् ॥ २२ ॥

ramAzAktiyuto vAme sarvvarakSAkaro mahAn॥ caturbhujo'raviMdAkSaH zyAmazzaMkhAdicihnabhRt ॥ 22 ॥

अस्यैव वासुदेवादिचतुष्कं व्यष्टितां गतम् ॥ उपासनरतानां वै वैष्णवानां विमुक्तिदम् ॥ २३ ॥

asyaiva vAsudevAdicatuSkaM vyaSTitAM gatam ॥ upAsanaratAnAM vai vaiSNavAnAM vimuktidam ॥ 23 ॥

वासुदेवोऽनिरुद्धश्च ततस्संकर्षणः परः ॥ प्रद्युम्नश्चेति विख्यातं स्थितिचक्रमनुत्तमम् ॥ २४ ॥

vAsudevo'niruddhazca tatassaMkarSaNaH paraH ॥ pradyumnazceti vikhyAtaM sthiticakramanuttamam ॥ 24 ॥

स्थितिस्सृष्टस्य जगतस्तत्कर्त्रा सह पालनम् ॥ आरब्धकर्मभोगान्तं जीवानां फलभोगिनाम् ॥ २५ ॥

sthitissRSTasya jagatastatkartrA saha pAlanam ॥ ArabdhakarmabhogAntaM jIvAnAM phalabhoginAm ॥ 25 ॥

विष्णोरेवेदमाख्यातं कृत्यं रक्षाविधायिनः॥ स्थितावपि तु सृष्ट्यादि कृत्यानां पंचकं विभोः ॥ २६॥

viSNorevedamAkhyAtaM kRtyaM rakSAvidhAyinaH॥ sthitAvapi tu sRSTyAdi kRtyAnAM paMcakaM vibhoH ॥ 26॥

तत्र प्रद्युम्नमुख्यास्ते देवताः परिकीर्तिताः ॥ निर्विकल्पा निरातंका मुक्तानंदकरास्सदा ॥ २७ ॥

tatra pradyumnamukhyAste devatAH parikIrtitAH ॥ nirvikalpA nirAtaMkA muktAnaMdakarAssadA ॥ 27 ॥

स्थितिचक्रमिदं ब्रह्मन्प्रतिष्ठारूपमुत्तमम् ॥ जनार्दनाधिष्ठितं च परमं पदमुच्यते ॥ २८ ॥

sthiticakramidaM brahmanpratiSThArUpamuttamam ॥ janArdanAdhiSThitaM ca paramaM padamucyate ॥ 28 ॥

एवदेव पदं प्राप्यं विष्णुपादाब्जसेविनाम् ॥ वैष्णवानां चक्रमिदं सालोक्यादिपदप्रदम् ॥ २९॥

evadeva padaM prApyaM viSNupAdAbjasevinAm ॥ vaiSNavAnAM cakramidaM sAlokyAdipadapradam ॥ 29॥

विष्णोरेव सहस्रांशात्संबभूव पितामहः ॥ सद्योजातमुखात्मा यः पृथिवीतत्त्वनायकः ॥ ३०॥

viSNoreva sahasrAMzAtsaMbabhUva pitAmahaH ॥ sadyojAtamukhAtmA yaH pRthivItattvanAyakaH ॥ 30॥

वाग्देवीसहितो वामे सृष्टिकर्त्ता जगत्प्रभुः ॥ चतुर्मुखो रक्तवर्णो रजोरूपस्वरूपवान् ॥ ३१ ॥

vAgdevIsahito vAme sRSTikarttA jagatprabhuH ॥ caturmukho raktavarNo rajorUpasvarUpavAn ॥ 31 ॥

हिण्यगर्भाद्यस्यैव व्यष्टिरूपं चतुष्टयम् ॥ हिरण्यगर्भोथ विराट् पुरुषः काल एव च॥ ३२ ॥

hiNyagarbhAdyasyaiva vyaSTirUpaM catuSTayam ॥ hiraNyagarbhotha virAT puruSaH kAla eva ca॥ 32 ॥

सृष्टि चक्रमिदं ब्रह्म पुत्रादिऋषिसेवितम्॥ सर्व्वकामार्थदं ब्रह्मन्परिवारसुखप्रदम्॥ ३३ ॥

sRSTi cakramidaM brahma putrAdiRSisevitam॥ sarvvakAmArthadaM brahmanparivArasukhapradam॥ 33 ॥

सृष्टिस्तु संहृतस्यास्य जीवस्य प्रकृतौ बहिः॥ आनीय कर्मभोगार्थ साधनांगफलैस्सह ॥ ३४ ॥

sRSTistu saMhRtasyAsya jIvasya prakRtau bahiH॥ AnIya karmabhogArtha sAdhanAMgaphalaissaha ॥ 34 ॥

संयोजनमितीदं तु कृत्यं पैतामहं विदुः ॥ जगत्सृष्टिक्रियाविज्ञा यावद्व्यूहं सुखावहम् ॥ ३५ ॥

saMyojanamitIdaM tu kRtyaM paitAmahaM viduH ॥ jagatsRSTikriyAvijJA yAvadvyUhaM sukhAvaham ॥ 35 ॥

जगत्सृष्टावपि मुने कृत्यानां च पंचकं विभोः ॥ अस्ति कालोदयस्तत्र देवताः परिकीर्त्तिताः॥ ३६ ॥

jagatsRSTAvapi mune kRtyAnAM ca paMcakaM vibhoH ॥ asti kAlodayastatra devatAH parikIrttitAH॥ 36 ॥

निवृत्तिरूपमाख्यातं सृष्टिचक्रमिदं बुधैः ॥ पितामहाधिष्ठितं च पदमेतद्धि शोभनम् ॥ ३७ ॥

nivRttirUpamAkhyAtaM sRSTicakramidaM budhaiH ॥ pitAmahAdhiSThitaM ca padametaddhi zobhanam ॥ 37 ॥

एतदेव प्रदं प्राप्यं ब्रह्मार्पितधियां नृणाम् ॥ पैतामहानामेतद्धि सालोक्या दिविमुक्तिदम् ॥ ३८ ॥

etadeva pradaM prApyaM brahmArpitadhiyAM nRNAm ॥ paitAmahAnAmetaddhi sAlokyA divimuktidam ॥ 38 ॥

अस्मिन्नपि चतुष्के तु चक्राणां प्रणवो भवेत् ॥ महेशादिक्रमादेव गौण्या वृत्त्या स वाचकः ॥ ३९ ॥

asminnapi catuSke tu cakrANAM praNavo bhavet ॥ mahezAdikramAdeva gauNyA vRttyA sa vAcakaH ॥ 39 ॥

इदं खलु जगच्चक्रं श्रुतिविश्रुतवैभवम् ॥ पञ्चारं चक्रमिति ह स्तौति श्रुतिरिदम्मुने॥ ४०॥

idaM khalu jagaccakraM zrutivizrutavaibhavam ॥ paJcAraM cakramiti ha stauti zrutiridammune॥ 40॥

एकमेव जगच्चक्रं शम्भोश्शक्तिविजृंभितम् ॥ सृष्ट्यादिपंचांवयवं पंचारमिति कथ्यते ॥ ४१ ॥

ekameva jagaccakraM zambhozzaktivijRMbhitam ॥ sRSTyAdipaMcAMvayavaM paMcAramiti kathyate ॥ 41 ॥

अलातचक्रभ्रमिवदविच्छिन्नलयोदयम् ॥ परितो वर्तते यस्मात्तस्माच्चक्रमितीरितम्॥ ४२ ॥

alAtacakrabhramivadavicchinnalayodayam ॥ parito vartate yasmAttasmAccakramitIritam॥ 42 ॥

सृष्ट्यादिपृथुसृष्टित्वात्पृथुत्वेनोपदृश्यते ॥ हिरण्मयस्य देवस्य शम्भोरमिततेजसः ॥ ४३ ॥

sRSTyAdipRthusRSTitvAtpRthutvenopadRzyate ॥ hiraNmayasya devasya zambhoramitatejasaH ॥ 43 ॥

शक्तिकार्यमिदं चक्रं हिरण्यज्योतिराश्रितम् ॥ सलिलेनावृतमिदं सलिलं वह्निनावृतम् ॥ ४४ ॥

zaktikAryamidaM cakraM hiraNyajyotirAzritam ॥ salilenAvRtamidaM salilaM vahninAvRtam ॥ 44 ॥

आवृतो वायुना वह्निराकाशेनावृतं महत् ॥ भूतादिना तथाकाशो भूतादिर्महतावृतः ॥ ४५ ॥

AvRto vAyunA vahnirAkAzenAvRtaM mahat ॥ bhUtAdinA tathAkAzo bhUtAdirmahatAvRtaH ॥ 45 ॥

अव्यक्तेनावृतस्तद्वन्महानित्येवमास्तिकैः ॥ ब्रह्माण्डमिति संप्रोक्तमाचार्य्यैर्मुनिसत्तम ॥ ४६ ॥

avyaktenAvRtastadvanmahAnityevamAstikaiH ॥ brahmANDamiti saMproktamAcAryyairmunisattama ॥ 46 ॥

उक्तानि सप्तावरणान्यस्य विश्वस्य गुप्तये ॥ चक्राद्दशगुणाधिक्यं सलिलस्य विधीयते ॥ ४७ ॥

uktAni saptAvaraNAnyasya vizvasya guptaye ॥ cakrAddazaguNAdhikyaM salilasya vidhIyate ॥ 47 ॥

उपर्युपरि चान्योन्यमेवं दशगुणाधिकम् ॥ ब्रह्माण्डमिति विज्ञेयं तद्द्विजैर्मुनिनायक ॥ ४८॥

uparyupari cAnyonyamevaM dazaguNAdhikam ॥ brahmANDamiti vijJeyaM taddvijairmuninAyaka ॥ 48॥

इममर्थमुरीकृत्य चक्रसामीप्यवर्त्तनात्॥ सलिलस्य च तन्मध्ये इति प्राह श्रुतिस्स्वयम्॥ ४९ ॥

imamarthamurIkRtya cakrasAmIpyavarttanAt॥ salilasya ca tanmadhye iti prAha zrutissvayam॥ 49 ॥

अनुग्रहतिरोभावसंहृतिस्थितिसृष्टिभिः ॥ करोत्यविरतं लीलामेकश्शक्तियुतश्शिवः॥ ५०॥

anugrahatirobhAvasaMhRtisthitisRSTibhiH ॥ karotyavirataM lIlAmekazzaktiyutazzivaH॥ 50॥

बहुनेह किमुक्तेन मुने सारं वदामि ते॥ शिव एवेदमखिलं शक्तिमानिति निश्चितम्॥ ५१॥

bahuneha kimuktena mune sAraM vadAmi te॥ ziva evedamakhilaM zaktimAniti nizcitam॥ 51॥