ईश्वर उवाच ॥ शिवो महेश्वरश्चैव रुद्रो विष्णुः पितामहः ॥ संसारवैद्यस्सर्वज्ञः परमात्मेति मुख्यतः ॥ १ ॥

Izvara uvAca ॥ zivo mahezvarazcaiva rudro viSNuH pitAmahaH ॥ saMsAravaidyassarvajJaH paramAtmeti mukhyataH ॥ 1 ॥

नामाष्टकमिदं नित्यं शिवस्य प्रतिपादकम् ॥ आद्यन्तपञ्चकन्तत्र शान्त्यतीताद्यनुक्रमात् ॥ २॥

nAmASTakamidaM nityaM zivasya pratipAdakam ॥ AdyantapaJcakantatra zAntyatItAdyanukramAt ॥ 2॥

संज्ञा सहाशिवादीनां पञ्चोपाधिपरिग्रहात् ॥ उपाधिविनिवृत्तौ तु यथास्वं विनि वर्तते ॥ ३ ॥

saMjJA sahAzivAdInAM paJcopAdhiparigrahAt ॥ upAdhivinivRttau tu yathAsvaM vini vartate ॥ 3 ॥

पदमेव हितं नित्यमनित्याः पदिनः स्मृताः ॥ पदानां परिवृत्ति स्यान्मुच्यंते पदिनो यतः ॥ ४ ॥

padameva hitaM nityamanityAH padinaH smRtAH ॥ padAnAM parivRtti syAnmucyaMte padino yataH ॥ 4 ॥

परिवृत्त्यन्तरे त्वेवं भूयस्तस्याप्युपाधिना ॥ आत्मान्तराभिधानं स्यात्पादाद्यं नामपंचकम् ॥ ५॥

parivRttyantare tvevaM bhUyastasyApyupAdhinA ॥ AtmAntarAbhidhAnaM syAtpAdAdyaM nAmapaMcakam ॥ 5॥

अन्यत्तु त्रितयं नाम्नामुपादानादिभेदतः॥ त्रिविधोपाधिरचनाच्छिव एव तु वर्तते ॥ ६ ॥

anyattu tritayaM nAmnAmupAdAnAdibhedataH॥ trividhopAdhiracanAcchiva eva tu vartate ॥ 6 ॥

अनादिमलसंश्लेषप्रागभावात्स्वभावतः ॥ अत्यन्तपरिशुद्धात्मेत्यतोऽयं शिव उच्यते ॥ ७॥

anAdimalasaMzleSaprAgabhAvAtsvabhAvataH ॥ atyantaparizuddhAtmetyato'yaM ziva ucyate ॥ 7॥

अथवाऽशेषकल्याणगुणैकघन ईश्वरः ॥ शिव इत्युच्यते सद्भिश्शिवतत्त्वार्थवेदिभिः ॥ ८॥

athavA'zeSakalyANaguNaikaghana IzvaraH ॥ ziva ityucyate sadbhizzivatattvArthavedibhiH ॥ 8॥

त्रयोविंशतितत्वेभ्यः पराप्रकृतिरुच्यते॥ प्रकृतेस्तु परम्प्राहुः पुरुषम्पञ्चविंशकम्॥ ९॥

trayoviMzatitatvebhyaH parAprakRtirucyate॥ prakRtestu paramprAhuH puruSampaJcaviMzakam॥ 9॥

यद्वेदादौ स्वरम्प्राहुर्वाच्यवाचकभावतः ॥ वेदैकवेद्यं याथात्म्याद्वेदान्ते च प्रतिष्ठितम् ॥ १० ॥

yadvedAdau svaramprAhurvAcyavAcakabhAvataH ॥ vedaikavedyaM yAthAtmyAdvedAnte ca pratiSThitam ॥ 10 ॥

स एव प्रकृतौ लीनो भोक्ता यः प्रकृतेर्यतः ॥ तस्य प्रकृतिलीनस्य यः परस्स महेश्वरः ॥ ११॥

sa eva prakRtau lIno bhoktA yaH prakRteryataH ॥ tasya prakRtilInasya yaH parassa mahezvaraH ॥ 11॥

तदधीनप्रवृत्तित्त्वात्प्रकृतेः पुरुषस्य च ॥ अथवा त्रिगुणन्तत्त्वं मायेयमिदमव्ययम् ॥ १२ ॥

tadadhInapravRttittvAtprakRteH puruSasya ca ॥ athavA triguNantattvaM mAyeyamidamavyayam ॥ 12 ॥

मायान्तु प्रकृतिम्विद्यान्मायिनन्तु महेश्वरम्॥ मायाविमोचकोऽनन्तोमहेश्वरसमन्वयात्॥ १३॥

mAyAntu prakRtimvidyAnmAyinantu mahezvaram॥ mAyAvimocako'nantomahezvarasamanvayAt॥ 13॥

रु द्दुःखं दुःखहेतुर्वा तद्द्रावयति यः प्रभुः॥ रुद्र इत्युच्यते तस्माच्छिवः परमकारणम्॥ १४॥

ru dduHkhaM duHkhaheturvA taddrAvayati yaH prabhuH॥ rudra ityucyate tasmAcchivaH paramakAraNam॥ 14॥

शिवतत्त्वादिभूम्यन्तं शरीरादि घटादि च॥ व्याप्याधितिष्ठति शिवस्तमाद्विष्णुरुदाहृतः॥ १५॥

zivatattvAdibhUmyantaM zarIrAdi ghaTAdi ca॥ vyApyAdhitiSThati zivastamAdviSNurudAhRtaH॥ 15॥

जगतः पितृभूतानां शिवो मूर्त्यात्मनामपि ॥ पितृभावेन सर्वेषां पितामह उदीरितः ॥ १६॥

jagataH pitRbhUtAnAM zivo mUrtyAtmanAmapi ॥ pitRbhAvena sarveSAM pitAmaha udIritaH ॥ 16॥

निदानज्ञो यथा वैद्यो रोगस्य निवर्तकः॥ उपायैर्भेषजैस्तद्वल्लयभोगाधिकारकः॥ १७॥

nidAnajJo yathA vaidyo rogasya nivartakaH॥ upAyairbheSajaistadvallayabhogAdhikArakaH॥ 17॥

संसारस्येश्वरो नित्यं स्थूलस्य विनिवर्तकः ॥ संसार वैद्य इत्युक्तस्सर्वतत्त्वार्थवेदिभिः॥ १८॥

saMsArasyezvaro nityaM sthUlasya vinivartakaH ॥ saMsAra vaidya ityuktassarvatattvArthavedibhiH॥ 18॥

दशार्द्धज्ञानसिद्ध्यर्थमिन्द्रियेषु च सत्स्वपि ॥ त्रिकालभाविनो भावान्स्थूलान्सूक्ष्मानशेषतः ॥ १९॥

dazArddhajJAnasiddhyarthamindriyeSu ca satsvapi ॥ trikAlabhAvino bhAvAnsthUlAnsUkSmAnazeSataH ॥ 19॥

अणवो नैव जानन्ति मायार्णवमलावृताः ॥ असत्स्वपि च सर्वेषु सिद्धसर्वार्थवेदिषु ॥ २० ॥

aNavo naiva jAnanti mAyArNavamalAvRtAH ॥ asatsvapi ca sarveSu siddhasarvArthavediSu ॥ 20 ॥

यद्यथावस्थितं वस्तु तत्तथैव सदाशिवः ॥ अयत्नेनैव जानाति तस्मात्सर्वज्ञ उच्यते ॥ २१॥

yadyathAvasthitaM vastu tattathaiva sadAzivaH ॥ ayatnenaiva jAnAti tasmAtsarvajJa ucyate ॥ 21॥

सर्वात्मा परमैरेभिर्गुणैर्नित्यसमन्वयात्॥ स्वस्मात्परात्मविरहात्परमात्मा शिवस्स्वयम् ॥ २२॥

sarvAtmA paramairebhirguNairnityasamanvayAt॥ svasmAtparAtmavirahAtparamAtmA zivassvayam ॥ 22॥

इति स्तुत्वा महादेवं प्रणवात्मानमव्ययम्॥ दत्त्वा पराङ्मुखाद्यञ्च पश्चादीशानमस्तके॥ २३॥

iti stutvA mahAdevaM praNavAtmAnamavyayam॥ dattvA parAGmukhAdyaJca pazcAdIzAnamastake॥ 23॥

पुनरर्च्य देवेशम्प्रणवेन समाहितः॥ हस्तेन बद्धाञ्जलिना पूजापुष्पम्प्रगृह्य च॥ २४॥

punararcya devezampraNavena samAhitaH॥ hastena baddhAJjalinA pUjApuSpampragRhya ca॥ 24॥

उन्मनान्तं शिवं नीत्वा वामनासापुटाध्वना॥ देवोमुद्वास्य च ततो दक्षनासापुटाध्वना ॥ २५॥

unmanAntaM zivaM nItvA vAmanAsApuTAdhvanA॥ devomudvAsya ca tato dakSanAsApuTAdhvanA ॥ 25॥

शिव एवाहमस्मीति तदैक्यमनुभूय च॥ सर्वावरणदेवांश्च पुनरुद्वासयेद्धृदि॥ २६॥

ziva evAhamasmIti tadaikyamanubhUya ca॥ sarvAvaraNadevAMzca punarudvAsayeddhRdi॥ 26॥

विद्यापूजां गुरोःपूजां कृत्वा पश्चाद्यथाक्रमम्॥ शंखार्घपात्रमंत्रांश्च हृदये विन्यसेत्क्रमात्॥ २७॥

vidyApUjAM guroHpUjAM kRtvA pazcAdyathAkramam॥ zaMkhArghapAtramaMtrAMzca hRdaye vinyasetkramAt॥ 27॥

निर्माल्यञ्च समर्प्याऽथ चण्डेशायेशगोचरे ॥ पुनश्च संयतप्राण ऋष्यादिकमथोच्चरेत् ॥ २८ ॥

nirmAlyaJca samarpyA'tha caNDezAyezagocare ॥ punazca saMyataprANa RSyAdikamathoccaret ॥ 28 ॥

कैलासप्रस्तरो नाम मण्डलम्परिभाषितम् ॥ अर्चयेन्नित्यमेवैतत्पक्षे वा मासिमासि वा ॥ २९॥

kailAsaprastaro nAma maNDalamparibhASitam ॥ arcayennityamevaitatpakSe vA mAsimAsi vA ॥ 29॥

षण्मासे वत्सरे वापि चातुर्मास्यादिपर्वणि ॥ अवश्यञ्च समभ्यर्चेन्नित्यं मल्लिङ्गमास्तिकः ॥ ३०॥

SaNmAse vatsare vApi cAturmAsyAdiparvaNi ॥ avazyaJca samabhyarcennityaM malliGgamAstikaH ॥ 30॥

तस्मिन्क्रमे महादेवि विशेषः कोऽपि कथ्यते ॥ उपदेशदिने लिंगम्पूजितं गुरुणा सह ॥ ३१॥

tasminkrame mahAdevi vizeSaH ko'pi kathyate ॥ upadezadine liMgampUjitaM guruNA saha ॥ 31॥

गृह्णीयादर्चयिष्यामि शिवमाप्राणसंक्षयम्॥ एवन्त्रिवारमुच्चार्य्य शपथं गुरुसन्निधौ ॥ ३२॥

gRhNIyAdarcayiSyAmi zivamAprANasaMkSayam॥ evantrivAramuccAryya zapathaM gurusannidhau ॥ 32॥

ततस्समर्चयेन्नित्यम्पूर्वोक्तविधिना प्रिये॥ अर्घं समर्पयेल्लिंगमूर्द्धन्यर्घ्योदकेन च॥ ३३॥

tatassamarcayennityampUrvoktavidhinA priye॥ arghaM samarpayelliMgamUrddhanyarghyodakena ca॥ 33॥

प्रणवेन समभ्यर्च्य धूपदीपौ समर्पयेत् ॥ ऐशान्यां चण्डमाराध्य निर्माल्यञ्च निवेदयेत् ॥ ३४॥

praNavena samabhyarcya dhUpadIpau samarpayet ॥ aizAnyAM caNDamArAdhya nirmAlyaJca nivedayet ॥ 34॥

प्रक्षाल्य ल्लिंगम्वेदीञ्च वस्त्रपूतैर्जलैस्ततः ॥ निःक्षिप्य पुष्पं शिरसि लिंगस्य प्रणवेन तु ॥ ३५॥

prakSAlya lliMgamvedIJca vastrapUtairjalaistataH ॥ niHkSipya puSpaM zirasi liMgasya praNavena tu ॥ 35॥

आधारशक्तिमारभ्य शुद्धविद्यासनावधि ॥ विभाव्य सर्वं मनसा स्थापयेत्परमेश्वरम् ॥ ३६ ॥

AdhArazaktimArabhya zuddhavidyAsanAvadhi ॥ vibhAvya sarvaM manasA sthApayetparamezvaram ॥ 36 ॥

पञ्चगव्यादिभिर्द्रव्यैर्यथाविभवसम्भृतैः ॥ केवलैर्वा जलैश्शुद्धैस्सुरभि द्रव्यवासितैः ॥ ३७ ॥

paJcagavyAdibhirdravyairyathAvibhavasambhRtaiH ॥ kevalairvA jalaizzuddhaissurabhi dravyavAsitaiH ॥ 37 ॥

पावमानेन रुद्रेण नीलेन त्वरितेन च ॥ ऋग्भिश्च सामभिर्वापि ब्रह्मभिश्चैव पञ्चभिः ॥ ३८ ॥

pAvamAnena rudreNa nIlena tvaritena ca ॥ Rgbhizca sAmabhirvApi brahmabhizcaiva paJcabhiH ॥ 38 ॥

स्नापयेद्देवदेवेशं प्रणवेन शिवेन च ॥ विशेषार्घ्योदकेनापि प्रणवेनाभिषेचयेत् ॥ ३९॥

snApayeddevadevezaM praNavena zivena ca ॥ vizeSArghyodakenApi praNavenAbhiSecayet ॥ 39॥

विशोध्य वाससा पुष्पं लिंगमूर्द्धनि विन्यसेत्॥ पीठे लिंगं समारोप्य सूर्याद्यर्चां समाचरेत् ॥ ४०॥

vizodhya vAsasA puSpaM liMgamUrddhani vinyaset॥ pIThe liMgaM samAropya sUryAdyarcAM samAcaret ॥ 40॥

आधारशक्त्यनन्तौ द्वौ पीठाधस्तात्समर्चयेत् ॥ सिंहासनन्तदूर्ध्वन्तु समभ्यर्च्य यथाक्रमम् ॥ ४१ ॥

AdhArazaktyanantau dvau pIThAdhastAtsamarcayet ॥ siMhAsanantadUrdhvantu samabhyarcya yathAkramam ॥ 41 ॥

अथोर्ध्वच्छदनम्पीठपादे स्कन्दं समर्चयेत् ॥ लिंगे मूर्तिं समाकल्प्य मान्त्वया सह पूजयेत् ॥ ४२ ॥

athordhvacchadanampIThapAde skandaM samarcayet ॥ liMge mUrtiM samAkalpya mAntvayA saha pUjayet ॥ 42 ॥

सम्यग् भक्त्या विधानेन यतिर्मद्ध्यानतत्परः ॥ एवम्मया ते कथितमतिगुह्यमिदम्प्रिये ॥ ४३ ॥

samyag bhaktyA vidhAnena yatirmaddhyAnatatparaH ॥ evammayA te kathitamatiguhyamidampriye ॥ 43 ॥

गोपनीयं प्रयत्नेन न देयं यस्य कस्य चित् ॥ मम भक्ताय दातव्यं यतये वीतरागिणे ॥ ४४ ॥

gopanIyaM prayatnena na deyaM yasya kasya cit ॥ mama bhaktAya dAtavyaM yataye vItarAgiNe ॥ 44 ॥

गुरुभक्ताय शान्ताय मदर्थे योगभागिने ॥ ममाज्ञामतिलंघ्यैतद्यो ददाति विमूढधीः ॥ ४५॥

gurubhaktAya zAntAya madarthe yogabhAgine ॥ mamAjJAmatilaMghyaitadyo dadAti vimUDhadhIH ॥ 45॥

स नारकी मम द्रोही भविष्यति न संशयः ॥ मद्भक्तदानाद्देवेशि मत्प्रियश्च भवेद्ध्रुवम् ॥ इह भुक्त्वाखिलान्भोगान्मत्सान्निध्यमवाप्नुयात् ॥ ४६ ॥

sa nArakI mama drohI bhaviSyati na saMzayaH ॥ madbhaktadAnAddevezi matpriyazca bhaveddhruvam ॥ iha bhuktvAkhilAnbhogAnmatsAnnidhyamavApnuyAt ॥ 46 ॥

व्यास उवाच ॥ एतच्छुत्वा महादेवी महादेवेन भाषितम् ॥ स्तुत्वा तु विविधैः स्तोत्रैर्देवम्वेदार्थगर्वितैः ॥ ४७॥

vyAsa uvAca ॥ etacchutvA mahAdevI mahAdevena bhASitam ॥ stutvA tu vividhaiH stotrairdevamvedArthagarvitaiH ॥ 47॥

श्रीमत्पादाब्जयोः पत्युः प्रणवं परमेश्वरी ॥ अतिप्रहृष्टहृदया मुमोद मुनिसत्तमाः ॥ ४८॥

zrImatpAdAbjayoH patyuH praNavaM paramezvarI ॥ atiprahRSTahRdayA mumoda munisattamAH ॥ 48॥

अतिगुह्यमिदम्विप्राः प्रणवार्थप्रकाशकम् ॥ शिवज्ञानपरं ह्येतद्भवतामार्तिनाशनम् ॥ ४९ ॥

atiguhyamidamviprAH praNavArthaprakAzakam ॥ zivajJAnaparaM hyetadbhavatAmArtinAzanam ॥ 49 ॥

सूत उवाच ॥ इत्युक्त्वा मुनिशार्दूलः पराशर्य्यो महातपाः ॥ पूजितः परया भक्त्या मुनिभिर्वेदवादिभिः ॥ ५०॥

sUta uvAca ॥ ityuktvA munizArdUlaH parAzaryyo mahAtapAH ॥ pUjitaH parayA bhaktyA munibhirvedavAdibhiH ॥ 50॥

कैलासाद्रिमनुसृत्य ययौ तस्मात्तपोवनात् ॥ तेऽपि प्रहृष्टहृदयास्सत्रान्ते परमेश्वरम्॥ ५१॥

kailAsAdrimanusRtya yayau tasmAttapovanAt ॥ te'pi prahRSTahRdayAssatrAnte paramezvaram॥ 51॥

सम्पूज्य परया भक्त्या सोमं सोमार्द्धशेखरम् ॥ यमादियोगनिरताश्शिवध्यानपराभवन् ॥ ५२॥

sampUjya parayA bhaktyA somaM somArddhazekharam ॥ yamAdiyoganiratAzzivadhyAnaparAbhavan ॥ 52॥

गुहाय कथितं ह्येतद्देव्या तेनापि नन्दिने ॥ सनत्कुमारमुनये प्रोवाच भगवान् हि सः ॥ ५३॥

guhAya kathitaM hyetaddevyA tenApi nandine ॥ sanatkumAramunaye provAca bhagavAn hi saH ॥ 53॥

तस्माल्लब्धं मद्गुरुणा व्यासेनामिततेजसा ॥ तस्माल्लब्धमिदम्पुण्यम्मयापि मुनिपुंगवाः ॥ ५४॥

tasmAllabdhaM madguruNA vyAsenAmitatejasA ॥ tasmAllabdhamidampuNyammayApi munipuMgavAH ॥ 54॥

मया वश्श्रावितं ह्येतद्गुह्याद्गुह्यतरम्परम् ॥ ज्ञात्वा शिवप्रियान्भक्त्या भवतो गिरिशप्रियम् ॥ ५५ ॥

mayA vazzrAvitaM hyetadguhyAdguhyataramparam ॥ jJAtvA zivapriyAnbhaktyA bhavato girizapriyam ॥ 55 ॥

भवद्भिरपि दातव्यमेतद्गुह्यं शिवप्रियम् ॥ यतिभ्यश्शान्तचित्तेभ्यो भक्तेभ्यश्शिवपादयोः ॥ ५६ ॥

bhavadbhirapi dAtavyametadguhyaM zivapriyam ॥ yatibhyazzAntacittebhyo bhaktebhyazzivapAdayoH ॥ 56 ॥

एतदुक्त्वा महाभागस्सूतः पौराणिकोत्तमः ॥ तीर्थयात्राप्रसंगेन चचार पृथिवीमिमाम् ॥ ५७॥

etaduktvA mahAbhAgassUtaH paurANikottamaH ॥ tIrthayAtrAprasaMgena cacAra pRthivImimAm ॥ 57॥

एतद्रहस्यम्परमं लब्ध्वा सूतान्मुनीश्वराः ॥ काश्यामेव समासीना मुक्ताश्शिवपदं ययुः ॥ ५८॥

etadrahasyamparamaM labdhvA sUtAnmunIzvarAH ॥ kAzyAmeva samAsInA muktAzzivapadaM yayuH ॥ 58॥