भूय एव ममाचक्ष्व महिमानमुमापतेः। भवभक्त महाप्राज्ञ भगवन्नन्दिकेश्वर।।

bhūya eva mamācakṣva mahimānamumāpateḥ| bhavabhakta mahāprājña bhagavannandikeśvara||

सनत्कुमार संक्षेपात्तव वक्ष्याम्यशेषतः। महिमानं महेशस्य भवस्य परमेष्ठिनः।।

sanatkumāra saṃkṣepāttava vakṣyāmyaśeṣataḥ| mahimānaṃ maheśasya bhavasya parameṣṭhinaḥ||

नास्य प्रकृतिबन्धो ऽभूद्बुद्धिबन्धो न कश्चन। न चाहङ्कारबन्धश्च मनोबन्धश्च नो ऽभवत।।

nāsya prakṛtibandho 'bhūdbuddhibandho na kaścana| na cāhaṅkārabandhaśca manobandhaśca no 'bhavat||

चित्तबन्धो न तस्याभूच्छ्रोत्रबन्धो न चाभवत। न त्वचां चक्षुषां वापि बन्धो जज्ञे कदाचन।।

cittabandho na tasyābhūcchrotrabandho na cābhavat| na tvacāṃ cakṣuṣāṃ vāpi bandho jajñe kadācana||

जिह्वाबन्धो न तस्याभूद्घ्राणबन्धो न कश्चन। पादबन्धः पाणिबन्धो वाग्बन्धश्चैव सुव्रत।।

jihvābandho na tasyābhūdghrāṇabandho na kaścana| pādabandhaḥ pāṇibandho vāgbandhaścaiva suvrata||

उपस्थेन्द्रिय बन्धश्च भूततन्मात्रबन्धनम। नित्यशुद्धस्वभावेन नित्यबुद्धो निसर्गतः।।

upasthendriya bandhaśca bhūtatanmātrabandhanam| nityaśuddhasvabhāvena nityabuddho nisargataḥ||

नित्यमुक्त इति प्रोक्तो मुनिभिस्तत्त्ववेदिभिः। अनादि मध्यनिष्ठस्य शिवस्य परमेष्ठिनः।।

nityamukta iti prokto munibhistattvavedibhiḥ| anādi madhyaniṣṭhasya śivasya parameṣṭhinaḥ||

बुद्धिं सूते नियोगेन प्रकृतिः पुरुषस्य च। अहङ्कारं प्रसूते ऽस्या बुद्धिस्तस्य नियोगतः।।

buddhiṃ sūte niyogena prakṛtiḥ puruṣasya ca| ahaṅkāraṃ prasūte 'syā buddhistasya niyogataḥ||

अन्तर्यामीति देहेषु प्रसिद्धस्य स्वयंभुवः। इन्द्रियाणि दशैकं च तन्मात्राणि च शासनात।।

antaryāmīti deheṣu prasiddhasya svayaṃbhuvaḥ| indriyāṇi daśaikaṃ ca tanmātrāṇi ca śāsanāt||

अहङ्कारो ऽतिसंसूते शिवस्य परमेष्ठिनः। तन्मात्राणि नियोगेन तस्य संसुवते प्रभो।।

ahaṅkāro 'tisaṃsūte śivasya parameṣṭhinaḥ| tanmātrāṇi niyogena tasya saṃsuvate prabho||

महाभूतान्यशेषेण महादेवस्य धीमतः। ब्रह्मादीनां तृणान्तं हि देहिनां देहसंगतिम।।

mahābhūtānyaśeṣeṇa mahādevasya dhīmataḥ| brahmādīnāṃ tṛṇāntaṃ hi dehināṃ dehasaṃgatim||

महाभूतान्यशेषाणि जनयन्ति शिवाज्ञया। अध्यवस्यति सर्वार्थान्बुद्धिस्तस्याज्ञया विभोः।।

mahābhūtānyaśeṣāṇi janayanti śivājñayā| adhyavasyati sarvārthānbuddhistasyājñayā vibhoḥ||

अन्तर्यामीति देहेषु प्रसिद्धस्य स्वयंभुवः। स्वभावसिद्धमैश्वर्यं स्वभावादेव भूतयः।।

antaryāmīti deheṣu prasiddhasya svayaṃbhuvaḥ| svabhāvasiddhamaiśvaryaṃ svabhāvādeva bhūtayaḥ||

तस्याज्ञया समस्तार्थानहङ्कारो ऽतिमन्यते। चित्तं चेतयते चापि मनः संकल्पयत्यपि।।

tasyājñayā samastārthānahaṅkāro 'timanyate| cittaṃ cetayate cāpi manaḥ saṃkalpayatyapi||

श्रोत्रं शृणोति तच्छक्त्या शब्दस्पर्शादिकं च यत। शंभोराज्ञबलेनैव भवस्य परमेष्ठिनः।।

śrotraṃ śṛṇoti tacchaktyā śabdasparśādikaṃ ca yat| śaṃbhorājñabalenaiva bhavasya parameṣṭhinaḥ||

वचनं कुरुते वाक्यं नादानादि कदाचन। शरीराणामशेषाणां तस्य देवस्य शासनात।।

vacanaṃ kurute vākyaṃ nādānādi kadācana| śarīrāṇāmaśeṣāṇāṃ tasya devasya śāsanāt||

करोति पाणिरादानं न गत्यादि कदाचन। सर्वेषामेव जन्तूनां नियमादेव वेधसः।।

karoti pāṇirādānaṃ na gatyādi kadācana| sarveṣāmeva jantūnāṃ niyamādeva vedhasaḥ||

विहारं कुरुते पादो नोत्सर्गादि कदाचन। समस्तदेहिवृन्दानां शिवस्यैव नियोगतः।।

vihāraṃ kurute pādo notsargādi kadācana| samastadehivṛndānāṃ śivasyaiva niyogataḥ||

उत्सर्गं कुरुते पायुर्न वदेत कदाचन। जन्तोर्जातस्य सर्वस्य परमेश्वरशासनात।।

utsargaṃ kurute pāyurna vadeta kadācana| jantorjātasya sarvasya parameśvaraśāsanāt||

आनन्दं कुरुते शश्वदुपस्थं वचनाद्विभोः। सर्वेषामेव भूतानामीश्वरस्यैव शासनात।।

ānandaṃ kurute śaśvadupasthaṃ vacanādvibhoḥ| sarveṣāmeva bhūtānāmīśvarasyaiva śāsanāt||

अवकाशमशेषाणां भूतानां संप्रयच्छति। आकाशं सर्वदा तस्य परमस्यैव शासनात।।

avakāśamaśeṣāṇāṃ bhūtānāṃ saṃprayacchati| ākāśaṃ sarvadā tasya paramasyaiva śāsanāt||

निर्देशेन शिवस्यैव भेदैः प्राणादिभिर्निजैः। बिभर्त्ति सर्वभूतानां शरीराणि प्रभञ्जनः।।

nirdeśena śivasyaiva bhedaiḥ prāṇādibhirnijaiḥ| bibhartti sarvabhūtānāṃ śarīrāṇi prabhañjanaḥ||

निर्देशाद्देवदेवस्य सप्तस्कन्धगतो मरुत। लोकयात्रां वहत्येव भेदैः स्वैरावहादिभिः।।

nirdeśāddevadevasya saptaskandhagato marut| lokayātrāṃ vahatyeva bhedaiḥ svairāvahādibhiḥ||

नागाद्यैः पञ्चभिर्भेदैः शरीरेषु प्रवर्तते। अपदेशेन देवस्य परमस्य समीरणः।।

nāgādyaiḥ pañcabhirbhedaiḥ śarīreṣu pravartate| apadeśena devasya paramasya samīraṇaḥ||

हव्यं वहति देवानां कव्यं कव्याशिनामपि। पाकं च कुरुते वह्निः शङ्करस्यैव शासनात।।

havyaṃ vahati devānāṃ kavyaṃ kavyāśināmapi| pākaṃ ca kurute vahniḥ śaṅkarasyaiva śāsanāt||

भुक्तमाहारजातं यत्पचते देहिनां तथा। उदरस्थः सदा वह्निर्विश्वेश्वरनियोगतः।।

bhuktamāhārajātaṃ yatpacate dehināṃ tathā| udarasthaḥ sadā vahnirviśveśvaraniyogataḥ||

संजीवयन्त्यशेषाणि भूतान्यापस्तदाज्ञया। अविलङ्घ्या हि सर्वेषामाज्ञा तस्य गरीयसी।।

saṃjīvayantyaśeṣāṇi bhūtānyāpastadājñayā| avilaṅghyā hi sarveṣāmājñā tasya garīyasī||

चराचराणि भूतानि बिभर्त्येव तदाज्ञया। आज्ञया तस्य देवस्य देवदेवः पुरन्दरः।।

carācarāṇi bhūtāni bibhartyeva tadājñayā| ājñayā tasya devasya devadevaḥ purandaraḥ||

जीवतां व्याधिभिः पीडां मृतानां यातनाशतैः। विश्वंभरः सदाकालं लोकैः सर्वैरलङ्घ्यया।।

jīvatāṃ vyādhibhiḥ pīḍāṃ mṛtānāṃ yātanāśataiḥ| viśvaṃbharaḥ sadākālaṃ lokaiḥ sarvairalaṅghyayā||

देवान्पात्य सुरान हन्ति त्रैलोक्यमखिलं स्थितः। अधार्मिकाणां वै नाशं करोति शिवशासनात।।

devānpātya surān hanti trailokyamakhilaṃ sthitaḥ| adhārmikāṇāṃ vai nāśaṃ karoti śivaśāsanāt||

वरुणः सलिलैर्लोकान्संभावयति शासनात। मज्जयत्याज्ञया तस्य पाशैर्बध्नाति चासुरान।।

varuṇaḥ salilairlokānsaṃbhāvayati śāsanāt| majjayatyājñayā tasya pāśairbadhnāti cāsurān||

पुण्यानुरपं सर्वेषां प्राणिनां संप्रयच्छति। वित्तं वित्तेश्वरस्तस्य शासनात्परमोष्ठिनः।।

puṇyānurapaṃ sarveṣāṃ prāṇināṃ saṃprayacchati| vittaṃ vitteśvarastasya śāsanātparamoṣṭhinaḥ||

उदयास्तमये कुर्वन्कुरुते कालमाज्ञया। आदित्यस्तस्य नित्यस्य सत्यस्यपरमात्मनः।।

udayāstamaye kurvankurute kālamājñayā| ādityastasya nityasya satyasyaparamātmanaḥ||

पुष्पाण्यौषधिजातानि प्रह्लादयति च प्रजाः। अमृतांशुः कलाधारः कालकालस्य शासनात।।

puṣpāṇyauṣadhijātāni prahlādayati ca prajāḥ| amṛtāṃśuḥ kalādhāraḥ kālakālasya śāsanāt||

आदित्या वसवो रुद्रा अश्विनौ मरुतस्तथा। अन्याश्च देवताः सर्वास्तच्छासनविनिर्मिताः।।

ādityā vasavo rudrā aśvinau marutastathā| anyāśca devatāḥ sarvāstacchāsanavinirmitāḥ||

गन्धर्वा देवसंवाश्च सिद्धाः साध्याश्च चारणाः। यक्षरक्षःपिशाचाश्च स्थिताः शास्त्रेषु वेधसः।।

gandharvā devasaṃvāśca siddhāḥ sādhyāśca cāraṇāḥ| yakṣarakṣaḥpiśācāśca sthitāḥ śāstreṣu vedhasaḥ||

ग्रहनक्षत्रताराश्च यज्ञा वेदास्तपांसि च। ऋषीणां च गणाः सर्वे शासनं तस्य धिष्ठिताः।।

grahanakṣatratārāśca yajñā vedāstapāṃsi ca| ṛṣīṇāṃ ca gaṇāḥ sarve śāsanaṃ tasya dhiṣṭhitāḥ||

कव्याशिनां गणाः सप्तसमुद्रा गिरिसिंधवः। शासने तस्य वर्तन्ते काननानि सरांसि च।।

kavyāśināṃ gaṇāḥ saptasamudrā girisiṃdhavaḥ| śāsane tasya vartante kānanāni sarāṃsi ca||

कलाः काष्ठा निमेषाश्चमुहूर्ता दिवसाः क्षपाः। ऋत्वब्दपक्षमासाश्च नियोगात्तस्य धिष्ठिताः।।

kalāḥ kāṣṭhā nimeṣāścamuhūrtā divasāḥ kṣapāḥ| ṛtvabdapakṣamāsāśca niyogāttasya dhiṣṭhitāḥ||

युगमन्वन्तराण्यस्य शंभोस्तिष्ठन्ति शासनात। पराश्चैवपरार्धाश्च कालभेदास्तथापरे।।

yugamanvantarāṇyasya śaṃbhostiṣṭhanti śāsanāt| parāścaivaparārdhāśca kālabhedāstathāpare||

देवानां जातयश्चाष्टौ तिरश्चां पञ्च जातयः। मनुष्याश्च प्रवर्तन्ते देवदेवस्य धीमतः।।

devānāṃ jātayaścāṣṭau tiraścāṃ pañca jātayaḥ| manuṣyāśca pravartante devadevasya dhīmataḥ||

जातानि भूतवृन्दानि चतुर्दशसु योनिषु। सर्वलोकनिषण्णानि तिष्ठन्त्यस्यैव शासनात।।

jātāni bhūtavṛndāni caturdaśasu yoniṣu| sarvalokaniṣaṇṇāni tiṣṭhantyasyaiva śāsanāt||

चतुर्दशसु लोकेषु स्थिता जाताः प्रजाः प्रभोः। सर्वेश्वरस्य तस्यैव नियोगवशवर्तिनः।।

caturdaśasu lokeṣu sthitā jātāḥ prajāḥ prabhoḥ| sarveśvarasya tasyaiva niyogavaśavartinaḥ||

पातालानि समस्तानि भुवनान्यस्य शासनात। ब्रह्माण्डानि च शेषाणि तथा सावरणानि च।।

pātālāni samastāni bhuvanānyasya śāsanāt| brahmāṇḍāni ca śeṣāṇi tathā sāvaraṇāni ca||

वर्तमानानि सर्वाणि ब्रह्माण्डानि तदाज्ञया। वर्तन्ते सर्वभूताद्यैः समेतानि समन्ततः।।

vartamānāni sarvāṇi brahmāṇḍāni tadājñayā| vartante sarvabhūtādyaiḥ sametāni samantataḥ||

अतीतान्यप्यसंख्यानि ब्रह्माण्डानि तदाज्ञया। प्रवृत्तानि पदार्थौङ्घैः सहितानि समन्ततः।।

atītānyapyasaṃkhyāni brahmāṇḍāni tadājñayā| pravṛttāni padārthauṅghaiḥ sahitāni samantataḥ||

ब्रह्माण्डानि भविष्यन्ति सह वस्तुभिरात्मक्तैः। करिष्यन्ति शिवस्याज्ञां सर्वैरावरणैः सह।।

brahmāṇḍāni bhaviṣyanti saha vastubhirātmaktaiḥ| kariṣyanti śivasyājñāṃ sarvairāvaraṇaiḥ saha||