सौरं संक्षेपतो वक्ष्ये रथं शशिन एव च। ग्रहाणाम इतरेषां च यथा गच्छति चाम्बुपः।।

sauraṃ saṃkṣepato vakṣye rathaṃ śaśina eva ca| grahāṇām itareṣāṃ ca yathā gacchati cāmbupaḥ||

सौरस्तु ब्रह्मणा सृष्टो रथस्त्वर्थवशेन सः। संवत्सरस्यावयवैः कल्पितश च द्विजर्षभाः।।

saurastu brahmaṇā sṛṣṭo rathastvarthavaśena saḥ| saṃvatsarasyāvayavaiḥ kalpitaś ca dvijarṣabhāḥ||

त्रिनाभिना तु चक्रेण पञ्चारेण समन्वितः। सौवर्णः सर्वदेवानाम आवासो भास्करस्य तु।।

trinābhinā tu cakreṇa pañcāreṇa samanvitaḥ| sauvarṇaḥ sarvadevānām āvāso bhāskarasya tu||

नवयोजनसाहस्रो विस्तारायामतः स्मृतः। द्विगुणो ऽपि रथोपस्थाद ईषादण्डः प्रमाणतः।।

navayojanasāhasro vistārāyāmataḥ smṛtaḥ| dviguṇo 'pi rathopasthād īṣādaṇḍaḥ pramāṇataḥ||

असङ्गैस्तु हयैर्युक्तो यतश्चक्रं ततः स्थितैः। वाजिनस्तस्य वै सप्त छन्दोभिर निर्मितास्तु ते।।

asaṅgaistu hayairyukto yataścakraṃ tataḥ sthitaiḥ| vājinastasya vai sapta chandobhir nirmitāstu te||

चक्रपक्षे निबद्धास्तु ध्रुवे चाक्षः समर्पितः। सहाश्वचक्रो भ्रमते सहाक्षो भ्रमते ध्रुवः।।

cakrapakṣe nibaddhāstu dhruve cākṣaḥ samarpitaḥ| sahāśvacakro bhramate sahākṣo bhramate dhruvaḥ||

अक्षः सहैकचक्रेण भ्रमते ऽसौ ध्रुवेरितः। प्रेरको ज्योतिषां धीमान ध्रुवो वै वातरश्मिभिः।।

akṣaḥ sahaikacakreṇa bhramate 'sau dhruveritaḥ| prerako jyotiṣāṃ dhīmān dhruvo vai vātaraśmibhiḥ||

युगाक्षकोटिसम्बद्धौ द्वौ रश्मी स्यन्दनस्य तु। ध्रुवेण भ्रमते रश्मि- निबद्धः स युगाक्षयोः।।

yugākṣakoṭisambaddhau dvau raśmī syandanasya tu| dhruveṇa bhramate raśmi- nibaddhaḥ sa yugākṣayoḥ||

भ्रमतो मण्डलानि स्युः खेचरस्य रथस्य तु। युगाक्षकोटी ते तस्य दक्षिणे स्यन्दनस्य हि।।

bhramato maṇḍalāni syuḥ khecarasya rathasya tu| yugākṣakoṭī te tasya dakṣiṇe syandanasya hi||

ध्रुवेण प्रगृहीते वै विचक्राश्वे च रज्जुभिः। भ्रमन्तमनुगच्छन्ति ध्रुवं रश्मी च तावुभौ।।

dhruveṇa pragṛhīte vai vicakrāśve ca rajjubhiḥ| bhramantamanugacchanti dhruvaṃ raśmī ca tāvubhau||

युगाक्षकोटिस्त्वेतस्य वातोर्मिस्यन्दनस्य तु। कीले सक्ता यथा रज्जुर भ्रमते सर्वतोदिशम।।

yugākṣakoṭistvetasya vātormisyandanasya tu| kīle saktā yathā rajjur bhramate sarvatodiśam||

भ्राम्यतस्तस्य रश्मी तु मण्डलेषूत्तरायणे। वर्धेते दक्षिणे चैव भ्रमता मण्डलानि तु।।

bhrāmyatastasya raśmī tu maṇḍaleṣūttarāyaṇe| vardhete dakṣiṇe caiva bhramatā maṇḍalāni tu||

आकृष्येते यदा ते वै ध्रुवेणाधिष्ठिते तदा। आभ्यन्तरस्थः सूर्यो ऽथ भ्रमते मण्डलानि तु।।

ākṛṣyete yadā te vai dhruveṇādhiṣṭhite tadā| ābhyantarasthaḥ sūryo 'tha bhramate maṇḍalāni tu||

अशीतिमण्डलशतं काष्ठयोरन्तरं द्वयोः। ध्रुवेण मुच्यमानाभ्यां रश्मिभ्यां पुनरेव तु।।

aśītimaṇḍalaśataṃ kāṣṭhayorantaraṃ dvayoḥ| dhruveṇa mucyamānābhyāṃ raśmibhyāṃ punareva tu||

तथैव बाह्यतः सूर्यो भ्रमते मण्डलानि तु। उद्वेष्टयन स वेगेन मण्डलानि तु गच्छति।।

tathaiva bāhyataḥ sūryo bhramate maṇḍalāni tu| udveṣṭayan sa vegena maṇḍalāni tu gacchati||

देवाश्चैव तथा नित्यं मुनयश च दिवानिशम। यजन्ति सततं देवं भास्करं भवमीश्वरम।।

devāścaiva tathā nityaṃ munayaś ca divāniśam| yajanti satataṃ devaṃ bhāskaraṃ bhavamīśvaram||

सरथो ऽधिष्ठितो देवैर आदित्यैर्मुनिभिस तथा। गन्धर्वैरप्सरोभिश च ग्रामणीसर्पराक्षसैः।।

saratho 'dhiṣṭhito devair ādityairmunibhis tathā| gandharvairapsarobhiś ca grāmaṇīsarparākṣasaiḥ||

एते वसन्ति वै सूर्ये द्वौ द्वौ मासौ क्रमेण तु। आप्याययन्ति चादित्यं तेजोभिर भास्करं शिवम।।

ete vasanti vai sūrye dvau dvau māsau krameṇa tu| āpyāyayanti cādityaṃ tejobhir bhāskaraṃ śivam||

ग्रथितैः स्वैर्वचोभिस्तु स्तुवन्ति मुनयो रविम। गन्धर्वाप्सरसश्चैव नृत्यगेयैरुपासते।।

grathitaiḥ svairvacobhistu stuvanti munayo ravim| gandharvāpsarasaścaiva nṛtyageyairupāsate||

ग्रामणीयक्षभूतानि कुर्वते ऽभीषुसंग्रहम। सर्पा वहन्ति वै सूर्यं यातुधाना अनुयान्ति च।।

grāmaṇīyakṣabhūtāni kurvate 'bhīṣusaṃgraham| sarpā vahanti vai sūryaṃ yātudhānā anuyānti ca||

वालखिल्या नयन्त्यस्तं परिवार्योदयाद्रविम। इत्येते वै वसन्तीह द्वौ द्वौ मासौ दिवाकरे।।

vālakhilyā nayantyastaṃ parivāryodayādravim| ityete vai vasantīha dvau dvau māsau divākare||

मधुश च माधवश्चैव शुक्रश च शुचिरेव च। नभोनभस्यौ विप्रेन्द्रा इषश्चोर्जस्तथैव च।।

madhuś ca mādhavaścaiva śukraś ca śucireva ca| nabhonabhasyau viprendrā iṣaścorjastathaiva ca||

सहःसहस्यौ च तथा तपस्यश च तपः पुनः। एते द्वादश मासास्तु वर्षं वै मानुषं द्विजाः।।

sahaḥsahasyau ca tathā tapasyaś ca tapaḥ punaḥ| ete dvādaśa māsāstu varṣaṃ vai mānuṣaṃ dvijāḥ||

वासन्तिकस तथा ग्रैष्मः शुभो वै वार्षिकस तथा। शारदश च हिमश्चैव शैशिर ऋतवः स्मृताः।।

vāsantikas tathā graiṣmaḥ śubho vai vārṣikas tathā| śāradaś ca himaścaiva śaiśira ṛtavaḥ smṛtāḥ||

धातार्यमाथ मित्रश च वरुणश्चेन्द्र एव च। विवस्वांश्चैव पूषा च पर्जन्यो ऽंशुर भगस तथा।।

dhātāryamātha mitraś ca varuṇaścendra eva ca| vivasvāṃścaiva pūṣā ca parjanyo 'ṃśur bhagas tathā||

त्वष्टा विष्णुः पुलस्त्यश च पुलहश्चात्रिरेव च। वसिष्ठश्चाङ्गिराश्चैव भृगुर्बुद्धिमतां वरः।।

tvaṣṭā viṣṇuḥ pulastyaś ca pulahaścātrireva ca| vasiṣṭhaścāṅgirāścaiva bhṛgurbuddhimatāṃ varaḥ||

भारद्वाजो गौतमश च कश्यपश च क्रतुस तथा। जमदग्निः कौशिकश च वासुकिः कङ्कणीकरः।।

bhāradvājo gautamaś ca kaśyapaś ca kratus tathā| jamadagniḥ kauśikaś ca vāsukiḥ kaṅkaṇīkaraḥ||

तक्षकश च तथा नाग एलापत्रस तथा द्विजाः। शङ्खपालस तथा चान्यस त्व ऐरावत इति स्मृतः।।

takṣakaś ca tathā nāga elāpatras tathā dvijāḥ| śaṅkhapālas tathā cānyas tv airāvata iti smṛtaḥ||

धनञ्जयो महापद्मस तथा कर्कोटकः स्मृतः। कम्बलो ऽश्वतरश्चैव तुम्बुरुर्नारदस तथा।।

dhanañjayo mahāpadmas tathā karkoṭakaḥ smṛtaḥ| kambalo 'śvataraścaiva tumbururnāradas tathā||

हाहा हूहूर्मुनिश्रेष्ठा विश्वावसुरनुत्तमः। उग्रसेनो ऽथ सुरुचिर अन्यश्चैव परावसुः।।

hāhā hūhūrmuniśreṣṭhā viśvāvasuranuttamaḥ| ugraseno 'tha surucir anyaścaiva parāvasuḥ||

चित्रसेनो महातेजाश चोर्णायुश्चैव सुव्रताः। धृतराष्ट्रः सूर्यवर्चा देवी साक्षात कृतस्थला।।

citraseno mahātejāś corṇāyuścaiva suvratāḥ| dhṛtarāṣṭraḥ sūryavarcā devī sākṣāt kṛtasthalā||

शुभानना शुभश्रोणिर दिव्या वै पुञ्जिकस्थला। मेनका सहजन्या च प्रम्लोचाथ शुचिस्मिता।।

śubhānanā śubhaśroṇir divyā vai puñjikasthalā| menakā sahajanyā ca pramlocātha śucismitā||

अनुम्लोचा घृताची च विश्वाची चोर्वशी तथा। पूर्वचित्तिरिति ख्याता देवी साक्षात्तिलोत्तमा।।

anumlocā ghṛtācī ca viśvācī corvaśī tathā| pūrvacittiriti khyātā devī sākṣāttilottamā||

रंभा चाम्भोजवदना रथकृद ग्रामणीः शुभः। रथौजा रथचित्रश च सुबाहुर्वै रथस्वनः।।

raṃbhā cāmbhojavadanā rathakṛd grāmaṇīḥ śubhaḥ| rathaujā rathacitraś ca subāhurvai rathasvanaḥ||

वरुणश च तथैवान्यः सुषेणः सेनजिच्छुभः। तार्क्ष्यश्चारिष्टनेमिश च क्षतजित सत्यजित्तथा।।

varuṇaś ca tathaivānyaḥ suṣeṇaḥ senajicchubhaḥ| tārkṣyaścāriṣṭanemiś ca kṣatajit satyajittathā||

रक्षोहेतिः प्रहेतिश च पौरुषेयो वधस तथा। सर्पो व्याघ्रः पुनश्चापो वातो विद्युद्दिवाकरः।।

rakṣohetiḥ prahetiś ca pauruṣeyo vadhas tathā| sarpo vyāghraḥ punaścāpo vāto vidyuddivākaraḥ||

ब्रह्मोपेतश च रक्षेन्द्रो यज्ञोपेतस्तथैव च। एते देवादयः सर्वे वसन्त्यर्के क्रमेण तु।।

brahmopetaś ca rakṣendro yajñopetastathaiva ca| ete devādayaḥ sarve vasantyarke krameṇa tu||

स्थानाभिमानिनो ह्येते गणा द्वादश सप्तकाः। धात्रादिविष्णुपर्यन्ता देवा द्वादश कीर्तिताः।।

sthānābhimānino hyete gaṇā dvādaśa saptakāḥ| dhātrādiviṣṇuparyantā devā dvādaśa kīrtitāḥ||

आदित्यं परमं भानुं भाभिराप्याययन्ति ते। पुलस्त्याद्याः कौशिकान्ता मुनयो मुनिसत्तमाः।।

ādityaṃ paramaṃ bhānuṃ bhābhirāpyāyayanti te| pulastyādyāḥ kauśikāntā munayo munisattamāḥ||

द्वादशैव स्तवैर्भानुं स्तुवन्ति च यथाक्रमम। नागाश्चाश्वतरान्तास्तु वासुकिप्रमुखाः शुभाः।।

dvādaśaiva stavairbhānuṃ stuvanti ca yathākramam| nāgāścāśvatarāntāstu vāsukipramukhāḥ śubhāḥ||

द्वादशैव महादेवं वहन्त्येवं यथाक्रमम। क्रमेण सूर्यवर्चान्तास तुम्बुरुप्रमुखाम्बुपम।।

dvādaśaiva mahādevaṃ vahantyevaṃ yathākramam| krameṇa sūryavarcāntās tumburupramukhāmbupam||

गीतैरेनमुपासन्ते गन्धर्वा द्वादशोत्तमाः। कृतस्थलाद्या रंभान्ता दिव्याश्चाप्सरसो रविम।।

gītairenamupāsante gandharvā dvādaśottamāḥ| kṛtasthalādyā raṃbhāntā divyāścāpsaraso ravim||

ताण्डवैः सरसैः सर्वाश चोपासन्ते यथाक्रमम। दिव्याः सत्यजिदन्ताश च ग्रामण्यो रथकृन्मुखाः।।

tāṇḍavaiḥ sarasaiḥ sarvāś copāsante yathākramam| divyāḥ satyajidantāś ca grāmaṇyo rathakṛnmukhāḥ||

द्वादशास्य क्रमेणैव कुर्वते ऽभीषुसंग्रहम। प्रयान्ति यज्ञोपेतान्ता रक्षोहेतिमुखाः सह।।

dvādaśāsya krameṇaiva kurvate 'bhīṣusaṃgraham| prayānti yajñopetāntā rakṣohetimukhāḥ saha||

सायुधा द्वादशैवैते राक्षसाश्च यथाक्रमम। धातार्यमा पुलस्त्यश च पुलहश च प्रजापतिः।।

sāyudhā dvādaśaivaite rākṣasāśca yathākramam| dhātāryamā pulastyaś ca pulahaś ca prajāpatiḥ||

उरगो वासुकिश्चैव कङ्कणीकश च तावुभौ। तुम्बुरुर नारदश्चैव गन्धर्वौ गायतां वरौ।।

urago vāsukiścaiva kaṅkaṇīkaś ca tāvubhau| tumburur nāradaścaiva gandharvau gāyatāṃ varau||

कृतस्थलाप्सराश्चैव तथा वै पुञ्जिकस्थला। ग्रामणी रथकृच्चैव रथौजाश्चैव तावुभौ।।

kṛtasthalāpsarāścaiva tathā vai puñjikasthalā| grāmaṇī rathakṛccaiva rathaujāścaiva tāvubhau||

रक्षोहेतिः प्रहेतिश च यातुधानावुदाहृतौ। मधुमाधवयोरेष गणो वसति भास्करे।।

rakṣohetiḥ prahetiś ca yātudhānāvudāhṛtau| madhumādhavayoreṣa gaṇo vasati bhāskare||

वसन्ति ग्रीष्मकौ मासौ मित्रश च वरुणश च ह। ऋषिरत्रिर्वसिष्ठश च तक्षको नाग एव च।।

vasanti grīṣmakau māsau mitraś ca varuṇaś ca ha| ṛṣiratrirvasiṣṭhaś ca takṣako nāga eva ca||

मेनका सहजन्या च गन्धर्वौ च हाहाहूहूः। सुबाहुनामा ग्रामण्यौ रथचित्रश च तावुभौ।।

menakā sahajanyā ca gandharvau ca hāhāhūhūḥ| subāhunāmā grāmaṇyau rathacitraś ca tāvubhau||

पौरुषेयो वधश्चैव यातुधानावुदाहृतौ। एते वसन्ति वै सूर्ये मासयोः शुचिशुक्रयोः।।

pauruṣeyo vadhaścaiva yātudhānāvudāhṛtau| ete vasanti vai sūrye māsayoḥ śuciśukrayoḥ||

ततः सूर्ये पुनश्चान्या निवसन्तीह देवताः। इन्द्रश्चैव विवस्वांश च अङ्गिरा भृगुरेव च।।

tataḥ sūrye punaścānyā nivasantīha devatāḥ| indraścaiva vivasvāṃś ca aṅgirā bhṛgureva ca||

एलापत्रस तथा सर्पः शङ्खपालश च तावुभौ। विश्वावसूग्रसेनौ च वरुणश च रथस्वनः।।

elāpatras tathā sarpaḥ śaṅkhapālaś ca tāvubhau| viśvāvasūgrasenau ca varuṇaś ca rathasvanaḥ||

प्रम्लोचा चैव विख्याता अनुम्लोचा च ते उभे। यातुधानास तथा सर्पो व्याघ्रश्चैव तु तावुभौ।।

pramlocā caiva vikhyātā anumlocā ca te ubhe| yātudhānās tathā sarpo vyāghraścaiva tu tāvubhau||

नभोनभस्ययोरेष गणो वसति भास्करे। पर्जन्यश्चैव पूषा च भरद्वाजो ऽथ गौतमः।।

nabhonabhasyayoreṣa gaṇo vasati bhāskare| parjanyaścaiva pūṣā ca bharadvājo 'tha gautamaḥ||

धनञ्जय इरावांश च सुरुचिः सपरावसुः। घृताची चाप्सरःश्रेष्ठा विश्वाची चातिशोभना।।

dhanañjaya irāvāṃś ca suruciḥ saparāvasuḥ| ghṛtācī cāpsaraḥśreṣṭhā viśvācī cātiśobhanā||

सेनजिच्च सुषेणश च सेनानीर ग्रामणीश च तौ। आपो वातश च तावेतौ यातुधानावुभौ स्मृतौ।।

senajicca suṣeṇaś ca senānīr grāmaṇīś ca tau| āpo vātaś ca tāvetau yātudhānāvubhau smṛtau||

वसन्त्येते तु वै सूर्ये मास ऊर्ज इषे च ह। हैमन्तिकौ तु द्वौ मासौ वसन्ति च दिवाकरे।।

vasantyete tu vai sūrye māsa ūrja iṣe ca ha| haimantikau tu dvau māsau vasanti ca divākare||

अंशुर्भगश च द्वावेतौ कश्यपश च क्रतुः सह। भुजङ्गश च महापद्मः सर्पः कर्कोटकस तथा।।

aṃśurbhagaś ca dvāvetau kaśyapaś ca kratuḥ saha| bhujaṅgaś ca mahāpadmaḥ sarpaḥ karkoṭakas tathā||

चित्रसेनश च गन्धर्व ऊर्णायुश्चैव तावुभौ। उर्वशी पूर्वचित्तिश च तथैवाप्सरसावुभे।।

citrasenaś ca gandharva ūrṇāyuścaiva tāvubhau| urvaśī pūrvacittiś ca tathaivāpsarasāvubhe||

तार्क्ष्यश्चारिष्टनेमिश च सेनानीर ग्रामणीश च तौ। विद्युद्दिवाकरश्चोभौ यातुधानावुदाहृतौ।।

tārkṣyaścāriṣṭanemiś ca senānīr grāmaṇīś ca tau| vidyuddivākaraścobhau yātudhānāvudāhṛtau||

सहे चैव सहस्ये च वसन्त्येते दिवाकरे। ततः शैशिरयोश्चापि मासयोर निवसन्ति वै।।

sahe caiva sahasye ca vasantyete divākare| tataḥ śaiśirayoścāpi māsayor nivasanti vai||

त्वष्टा विष्णुर्जमदग्निर विश्वामित्रस्तथैव च। काद्रवेयौ तथा नागौ कम्बलाश्वतरावुभौ।।

tvaṣṭā viṣṇurjamadagnir viśvāmitrastathaiva ca| kādraveyau tathā nāgau kambalāśvatarāvubhau||

धृतराष्ट्रः सगन्धर्वः सूर्यवर्चास्तथैव च। तिलोत्तमाप्सराश्चैव देवी रंभा मनोहरा।।

dhṛtarāṣṭraḥ sagandharvaḥ sūryavarcāstathaiva ca| tilottamāpsarāścaiva devī raṃbhā manoharā||

रथजित्सत्यजिच्चैव ग्रामण्यौ लोकविश्रुतौ। ब्रह्मोपेतस तथा रक्षो यज्ञोपेतश च यः स्मृतः।।

rathajitsatyajiccaiva grāmaṇyau lokaviśrutau| brahmopetas tathā rakṣo yajñopetaś ca yaḥ smṛtaḥ||

एते देवा वसन्त्यर्के द्वौ द्वौ मासौ क्रमेण तु। स्थानाभिमानिनो ह्येते गणा द्वादश सप्तकाः।।

ete devā vasantyarke dvau dvau māsau krameṇa tu| sthānābhimānino hyete gaṇā dvādaśa saptakāḥ||

सूर्यमाप्याययन्त्येते तेजसा तेज उत्तमम। ग्रथितैः स्वैर्वचोभिस्तु स्तुवन्ति मुनयो रविम।।

sūryamāpyāyayantyete tejasā teja uttamam| grathitaiḥ svairvacobhistu stuvanti munayo ravim||

गन्धर्वाप्सरसश्चैव नृत्यगेयैरुपासते। ग्रामणीयक्षभूतानि कुर्वते ऽभीषुसंग्रहम।।

gandharvāpsarasaścaiva nṛtyageyairupāsate| grāmaṇīyakṣabhūtāni kurvate 'bhīṣusaṃgraham||

सर्पा वहन्ति वै सूर्यं यातुधाना अनुयान्ति वै। वालखिल्या नयन्त्यस्तं परिवार्योदयाद्रविम।।

sarpā vahanti vai sūryaṃ yātudhānā anuyānti vai| vālakhilyā nayantyastaṃ parivāryodayādravim||

एतेषामेव देवानां यथा तेजो यथा तपः। यथायोगं यथामन्त्रं यथाधर्मं यथाबलम।।

eteṣāmeva devānāṃ yathā tejo yathā tapaḥ| yathāyogaṃ yathāmantraṃ yathādharmaṃ yathābalam||

तथा तपत्यसौ सूर्यस तेषामिद्धस्तु तेजसा। इत्येते वै वसन्तीह द्वौ द्वौ मासौ दिवाकरे।।

tathā tapatyasau sūryas teṣāmiddhastu tejasā| ityete vai vasantīha dvau dvau māsau divākare||

ऋषयो देवगन्धर्व- पन्नगाप्सरसां गणाः। ग्रामण्यश च तथा यक्षा यातुधानाश च मुख्यतः।।

ṛṣayo devagandharva- pannagāpsarasāṃ gaṇāḥ| grāmaṇyaś ca tathā yakṣā yātudhānāś ca mukhyataḥ||

एते तपन्ति वर्षन्ति भान्ति वान्ति सृजन्ति च। भूतानामशुभं कर्म व्यपोहन्तीह कीर्तिताः।।

ete tapanti varṣanti bhānti vānti sṛjanti ca| bhūtānāmaśubhaṃ karma vyapohantīha kīrtitāḥ||

मानवानां शुभं ह्येते हरन्ति च दुरात्मनाम। दुरितं सुप्रचाराणां व्यपोहन्ति क्वचित क्वचित।।

mānavānāṃ śubhaṃ hyete haranti ca durātmanām| duritaṃ supracārāṇāṃ vyapohanti kvacit kvacit||

विमाने च स्थिता दिव्ये कामगे वातरंहसि। एते सहैव सूर्येण भ्रमन्ति दिवसानुगाः।।

vimāne ca sthitā divye kāmage vātaraṃhasi| ete sahaiva sūryeṇa bhramanti divasānugāḥ||

वर्षन्तश च तपन्तश च ह्लादयन्तश च वै द्विजाः। गोपायन्तीह भूतानि सर्वाणि द्यामनुक्षयात।।

varṣantaś ca tapantaś ca hlādayantaś ca vai dvijāḥ| gopāyantīha bhūtāni sarvāṇi dyāmanukṣayāt||

स्थानाभिमानिनाम एतत स्थानं मन्वन्तरेषु वै। अतीतानागतानां वै वर्तन्ते सांप्रतं च ये।।

sthānābhimāninām etat sthānaṃ manvantareṣu vai| atītānāgatānāṃ vai vartante sāṃprataṃ ca ye||

एते वसन्ति वै सूर्ये सप्तकास्ते चतुर्दश। चतुर्दशसु सर्वेषु गणा मन्वन्तरेष्विह।।

ete vasanti vai sūrye saptakāste caturdaśa| caturdaśasu sarveṣu gaṇā manvantareṣviha||

संक्षेपाद्विस्तराच्चैव यथावृत्तं यथाश्रुतम। कथितं मुनिशार्दूला देवदेवस्य धीमतः।।

saṃkṣepādvistarāccaiva yathāvṛttaṃ yathāśrutam| kathitaṃ muniśārdūlā devadevasya dhīmataḥ||

एते देवा वसन्त्यर्के द्वौ द्वौ मासौ क्रमेण तु। स्थानाभिमानिनो ह्येते गणा द्वादश सप्तकाः।।

ete devā vasantyarke dvau dvau māsau krameṇa tu| sthānābhimānino hyete gaṇā dvādaśa saptakāḥ||

इत्येष एकचक्रेण सूर्यस्तूर्णं रथेन तु। हरितैरक्षरैरश्वैः सर्पते ऽसौ दिवाकरः।।

ityeṣa ekacakreṇa sūryastūrṇaṃ rathena tu| haritairakṣarairaśvaiḥ sarpate 'sau divākaraḥ||

अहोरात्रं रथेनासाव एकचक्रेण तु भ्रमन। सप्तद्वीपसमुद्राङ्गां सप्तभिः सर्पते दिवि।।

ahorātraṃ rathenāsāv ekacakreṇa tu bhraman| saptadvīpasamudrāṅgāṃ saptabhiḥ sarpate divi||