एतावदुक्त्वा भगवान योगिनां परमेश्वरः। ननर्त परमं भावमैश्वरं संप्रदर्शयन।।

etāvaduktvā bhagavān yogināṃ parameśvaraḥ| nanarta paramaṃ bhāvamaiśvaraṃ saṃpradarśayan||

स्वयंभुवो विवृत्तस्य कालसंख्या द्विजोत्तमाः। न शक्यते समाख्यातुं बहुवर्षैरपि स्वयम।।

svayaṃbhuvo vivṛttasya kālasaṃkhyā dvijottamāḥ| na śakyate samākhyātuṃ bahuvarṣairapi svayam||

कालसंख्या समासेन परार्धद्वयकल्पिता। स एव स्यात परः कालः तदन्ते प्रतिसृज्यते।।

kālasaṃkhyā samāsena parārdhadvayakalpitā| sa eva syāt paraḥ kālaḥ tadante pratisṛjyate||

तं ते ददृशुरीशानं तेजसां परमं निधिम। नृत्यमानं महादेवं विष्णुना गगने ऽमले।।

taṃ te dadṛśurīśānaṃ tejasāṃ paramaṃ nidhim| nṛtyamānaṃ mahādevaṃ viṣṇunā gagane 'male||

यं विदुर्योगतत्त्वज्ञा योगिनो यतमानसाः। तमीशं सर्वभूतानामाकशे ददृशुः किल।।

yaṃ viduryogatattvajñā yogino yatamānasāḥ| tamīśaṃ sarvabhūtānāmākaśe dadṛśuḥ kila||

निजेन तस्य मानेन आयुर्वर्षशतं स्मृतम। तत पराख्यं तदर्धं च परार्धमभिदीयते।।

nijena tasya mānena āyurvarṣaśataṃ smṛtam| tat parākhyaṃ tadardhaṃ ca parārdhamabhidīyate||

काष्ठा पञ्चदश ख्याता निमेषा द्विजसत्तमाः। काष्ठास्त्रिंशत कला त्रिंशत कला मौहूर्तिकी गतिः।।

kāṣṭhā pañcadaśa khyātā nimeṣā dvijasattamāḥ| kāṣṭhāstriṃśat kalā triṃśat kalā mauhūrtikī gatiḥ||

यस्य मायामयं सर्वं येनेदं प्रेर्यते जगत। नृत्यमानः स्वयं विप्रैर्विश्वेशः खलु दृश्यते।।

yasya māyāmayaṃ sarvaṃ yenedaṃ preryate jagat| nṛtyamānaḥ svayaṃ viprairviśveśaḥ khalu dṛśyate||

यत पादपङ्कजं स्मृत्वा पुरुषो ऽज्ञानजं भयम। जहति नृत्यमानं तं भूतेशं ददृशुः किल।।

yat pādapaṅkajaṃ smṛtvā puruṣo 'jñānajaṃ bhayam| jahati nṛtyamānaṃ taṃ bhūteśaṃ dadṛśuḥ kila||

तावत्संख्यैरहोरात्रं मुहूर्तैर्मानुषं स्मृतम। अहोरात्राणि तावन्ति मासः पक्षद्वयात्मकः।।

tāvatsaṃkhyairahorātraṃ muhūrtairmānuṣaṃ smṛtam| ahorātrāṇi tāvanti māsaḥ pakṣadvayātmakaḥ||

तैः षड्भिरयनं वर्षं द्वे ऽयने दक्षिणोत्तरे। अयनं दक्षिणं रात्रिर्देवानामुत्तरं दिनम।।

taiḥ ṣaḍbhirayanaṃ varṣaṃ dve 'yane dakṣiṇottare| ayanaṃ dakṣiṇaṃ rātrirdevānāmuttaraṃ dinam||

यं विनिद्रा जितश्वासाः शान्ता भक्तिसमन्विताः। ज्योतिर्मयं प्रपश्यन्ति स योगी दृश्यते किल।।

yaṃ vinidrā jitaśvāsāḥ śāntā bhaktisamanvitāḥ| jyotirmayaṃ prapaśyanti sa yogī dṛśyate kila||

दिव्यैर्वर्षसहस्त्रैस्तु कृतत्रेतादिसंज्ञितम। चतुर्युगं द्वादशभिः तद्विभागं निबोधत।।

divyairvarṣasahastraistu kṛtatretādisaṃjñitam| caturyugaṃ dvādaśabhiḥ tadvibhāgaṃ nibodhata||

यो ऽज्ञानान्मोचयेत क्षिप्रं प्रसन्नो भक्तवत्सलः। तमेव मोचकं रुद्रमाकाशे ददृशुः परम।।

yo 'jñānānmocayet kṣipraṃ prasanno bhaktavatsalaḥ| tameva mocakaṃ rudramākāśe dadṛśuḥ param||

सहस्रशिरसं देवं सहस्रचरणाकृतिम। सहस्रबाहुं जटिलं चन्द्रार्धकृतशेखरम।।

sahasraśirasaṃ devaṃ sahasracaraṇākṛtim| sahasrabāhuṃ jaṭilaṃ candrārdhakṛtaśekharam||

चत्वार्याहुः सहस्त्राणि वर्षाणां तत्कृतं युगम। तस्य तावच्छती सन्ध्या सन्ध्यांशश्च कृतस्य तु।।

catvāryāhuḥ sahastrāṇi varṣāṇāṃ tatkṛtaṃ yugam| tasya tāvacchatī sandhyā sandhyāṃśaśca kṛtasya tu||

वसानं चर्म वैयाघ्रं शूलासक्तमहाकरम। दण्डपाणिं त्रयीनेत्रं सूर्यसोमाग्निलोचनम।।

vasānaṃ carma vaiyāghraṃ śūlāsaktamahākaram| daṇḍapāṇiṃ trayīnetraṃ sūryasomāgnilocanam||

त्रिशती द्विशती सन्ध्या तथा चैकशती क्रमात। अंशकं षट्शतं तस्मात कृसन्ध्यांशकं विना।।

triśatī dviśatī sandhyā tathā caikaśatī kramāt| aṃśakaṃ ṣaṭśataṃ tasmāt kṛsandhyāṃśakaṃ vinā||

ब्रह्माण्डं तेजसा स्वेन सर्वमावृत्य च स्थितम। दंष्ट्राकरालं दुर्धर्षं सूर्यकोटिसमप्रभम।।

brahmāṇḍaṃ tejasā svena sarvamāvṛtya ca sthitam| daṃṣṭrākarālaṃ durdharṣaṃ sūryakoṭisamaprabham||

त्रिद्व्येकसाहस्त्रमतो विना सन्ध्यांशकेन तु। त्रेताद्वापरतिष्याणां कालज्ञाने प्रकीर्तितम।।

tridvyekasāhastramato vinā sandhyāṃśakena tu| tretādvāparatiṣyāṇāṃ kālajñāne prakīrtitam||

एतद द्वादशसाहस्त्रं साधिकं परिकल्पितम। तदेकसप्ततिगुणं मनोरन्तरमुच्यते।।

etad dvādaśasāhastraṃ sādhikaṃ parikalpitam| tadekasaptatiguṇaṃ manorantaramucyate||

अण्डस्थं चाण्डबाह्यस्थं बाह्यमभ्यन्तरं परम। सृजन्तमनलज्वालं दहन्तमखिलं जगत। नृत्यन्तं ददृशुर्देवं विश्वकर्माणमीश्वरम।।

aṇḍasthaṃ cāṇḍabāhyasthaṃ bāhyamabhyantaraṃ param| sṛjantamanalajvālaṃ dahantamakhilaṃ jagat| nṛtyantaṃ dadṛśurdevaṃ viśvakarmāṇamīśvaram||

ब्रह्मणो दिवसे विप्रा मनवः स्युश्चतुर्दश। स्वायंभुवादयः सर्वे ततः सावर्णिकादयः।।

brahmaṇo divase viprā manavaḥ syuścaturdaśa| svāyaṃbhuvādayaḥ sarve tataḥ sāvarṇikādayaḥ||

महादेवं महायोगं देवानामपि दैवतम। पशूनां पतिमीशानं ज्योतिषां ज्योतिरव्ययम।।

mahādevaṃ mahāyogaṃ devānāmapi daivatam| paśūnāṃ patimīśānaṃ jyotiṣāṃ jyotiravyayam||

तैरियं पृथिवी सर्वा सप्तद्वीपा सपर्वता। पूर्णं युगसहस्त्रं वै परिपाल्या नरेश्वरैः।।

tairiyaṃ pṛthivī sarvā saptadvīpā saparvatā| pūrṇaṃ yugasahastraṃ vai paripālyā nareśvaraiḥ||

पिनाकिनं विशालाक्षं भेषजं भवरोगिणाम। कालात्मानं कालकालं देवदेवं महेश्वरम।।

pinākinaṃ viśālākṣaṃ bheṣajaṃ bhavarogiṇām| kālātmānaṃ kālakālaṃ devadevaṃ maheśvaram||

उमापतिं विरूपाक्षं योगानन्दमयं परम। ज्ञानवैराग्यनिलयं ज्ञानयोगं सनातनम।।

umāpatiṃ virūpākṣaṃ yogānandamayaṃ param| jñānavairāgyanilayaṃ jñānayogaṃ sanātanam||

मन्वन्तरेण चैकेन सर्वाण्येवान्तराणि वै। व्याख्यातानि न संदेहः कल्पं कल्पेन चैव हि।।

manvantareṇa caikena sarvāṇyevāntarāṇi vai| vyākhyātāni na saṃdehaḥ kalpaṃ kalpena caiva hi||

ब्राह्ममेकमहः कल्पस्तावती रात्रिरिष्यते। चतुर्युगसहस्त्रं तु कल्पमाहुर्मनीषिणः।।

brāhmamekamahaḥ kalpastāvatī rātririṣyate| caturyugasahastraṃ tu kalpamāhurmanīṣiṇaḥ||

शाश्वतैश्वर्यविभवं धर्माधारं दुरासदम। महेन्द्रोपेन्द्रनमितं महर्षिगणवन्दितम।।

śāśvataiśvaryavibhavaṃ dharmādhāraṃ durāsadam| mahendropendranamitaṃ maharṣigaṇavanditam||

आधारं सर्वशक्तीनां महायोगेश्वरेश्वरम। योगिनां परमं ब्रह्म योगिनां योगवन्दितम। योगिनां हृदि तिष्ठन्तं योगमायासमावृतम।।

ādhāraṃ sarvaśaktīnāṃ mahāyogeśvareśvaram| yogināṃ paramaṃ brahma yogināṃ yogavanditam| yogināṃ hṛdi tiṣṭhantaṃ yogamāyāsamāvṛtam||

त्रीणि कल्पशतानि स्युः तथा षष्टिर्द्विजोत्तमाः। ब्रह्मणः कथितं वर्षं पराख्यं तच्छतं विदुः।।

trīṇi kalpaśatāni syuḥ tathā ṣaṣṭirdvijottamāḥ| brahmaṇaḥ kathitaṃ varṣaṃ parākhyaṃ tacchataṃ viduḥ||

क्षणेन जगतो योनिं नारायणमनामयम। ईश्वरेणैकतापन्नमपश्यन ब्रह्मवादिनः।।

kṣaṇena jagato yoniṃ nārāyaṇamanāmayam| īśvareṇaikatāpannamapaśyan brahmavādinaḥ||

तस्यान्ते सर्वतत्त्वानां स्वहेतौ प्रकृतौ लयः। तेनायं प्रोच्यते सद्भिः प्राकृतः प्रतिसंचरः।।

tasyānte sarvatattvānāṃ svahetau prakṛtau layaḥ| tenāyaṃ procyate sadbhiḥ prākṛtaḥ pratisaṃcaraḥ||

ब्रह्मनारायणेशानां त्रयाणां प्रकृतौ लयः। प्रोच्यते कालयोगेन पुनरेव च संभवः।।

brahmanārāyaṇeśānāṃ trayāṇāṃ prakṛtau layaḥ| procyate kālayogena punareva ca saṃbhavaḥ||

दृष्ट्वा तदैश्वरं रूपं रुद्रनारायणात्मकम। कृतार्थं मेनिरे सन्तः स्वात्मानं ब्रह्मवादिनः।।

dṛṣṭvā tadaiśvaraṃ rūpaṃ rudranārāyaṇātmakam| kṛtārthaṃ menire santaḥ svātmānaṃ brahmavādinaḥ||

एवं ब्रह्मा च भूतानि वासुदेवो ऽपि शङ्करः। कालेनैव तु सृज्यन्ते स एव ग्रसते पुनः।।

evaṃ brahmā ca bhūtāni vāsudevo 'pi śaṅkaraḥ| kālenaiva tu sṛjyante sa eva grasate punaḥ||

सनातनश्चैव सनन्दनश्च। महर्षिरत्रिः कपिलो मरीचिः।।

sanātanaścaiva sanandanaśca| maharṣiratriḥ kapilo marīciḥ||

अनादिरेष भगवान कालो ऽनन्तो ऽजरो ऽमरः। सर्वगत्वात स्वतन्त्रत्वात सर्वात्मासौ महेश्वरः।।

anādireṣa bhagavān kālo 'nanto 'jaro 'maraḥ| sarvagatvāt svatantratvāt sarvātmāsau maheśvaraḥ||

तं पद्मनाभाश्रितवामभागम। बद्ध्वाञ्जलिं स्वेषु शिरःसु भूयः।।

taṃ padmanābhāśritavāmabhāgam| baddhvāñjaliṃ sveṣu śiraḥsu bhūyaḥ||

ब्रह्माणो बहवो रुद्रा ह्यन्ये नारायणादयः। एको हि भगवानीशः कालः कविरिति श्रुति।।

brahmāṇo bahavo rudrā hyanye nārāyaṇādayaḥ| eko hi bhagavānīśaḥ kālaḥ kaviriti śruti||

अन्तःशरीरे निहितं गुहायाम। आनन्दपूर्णायतमानसास्ते।।

antaḥśarīre nihitaṃ guhāyām| ānandapūrṇāyatamānasāste||

प्राणेश्वरं रुद्रमनन्तयोगम। प्रचेतसं ब्रह्ममयं पवित्रम।।

prāṇeśvaraṃ rudramanantayogam| pracetasaṃ brahmamayaṃ pavitram||

एकमत्र व्यतीतं तु परार्धं ब्रह्मणो द्विजाः। सांप्रतं वर्तते तद्वत तस्य कल्पो ऽयमष्टमः।।

ekamatra vyatītaṃ tu parārdhaṃ brahmaṇo dvijāḥ| sāṃprataṃ vartate tadvat tasya kalpo 'yamaṣṭamaḥ||

दान्ताः शान्ता विमलं रुक्मवर्णम। कविं परेभ्यः परमं तत्परं च।।

dāntāḥ śāntā vimalaṃ rukmavarṇam| kaviṃ parebhyaḥ paramaṃ tatparaṃ ca||

यो ऽतीतः सप्तमः कल्पः पाद्म इत्युच्यते बुधैः। वाराहो वर्तते कल्पः तस्य वक्ष्यामि विस्तरम।।

yo 'tītaḥ saptamaḥ kalpaḥ pādma ityucyate budhaiḥ| vārāho vartate kalpaḥ tasya vakṣyāmi vistaram||

सर्वात्मभूस्त्वं परमाणुभूतः। स्त्वामेव सर्वं प्रवदन्ति सन्तः।।

sarvātmabhūstvaṃ paramāṇubhūtaḥ| stvāmeva sarvaṃ pravadanti santaḥ||

त्वत्तो ऽधिजातः पुरुषः पुराणः। यथाविधानं सकलं ससर्ज।।

tvatto 'dhijātaḥ puruṣaḥ purāṇaḥ| yathāvidhānaṃ sakalaṃ sasarja||

स्त्वय्येवान्ते संस्थितिं ते लभन्ते। नृत्यन्तं स्वे हृदये सन्निविष्टम।।

stvayyevānte saṃsthitiṃ te labhante| nṛtyantaṃ sve hṛdaye sanniviṣṭam||

मायावी त्वं जगतामेकनाथः। योगात्मानं चित्पतिं दिव्यनृत्यम।।

māyāvī tvaṃ jagatāmekanāthaḥ| yogātmānaṃ citpatiṃ divyanṛtyam||

नृत्यन्तं ते महिमानं स्मरामः। ब्रह्मानन्दमनुभूयानुभूय।।

nṛtyantaṃ te mahimānaṃ smarāmaḥ| brahmānandamanubhūyānubhūya||

त्वमक्षरं प्रकृतौ गूढरूपम। स्वयंप्रभं भवतो यत्प्रकाशम।।

tvamakṣaraṃ prakṛtau gūḍharūpam| svayaṃprabhaṃ bhavato yatprakāśam||

नमन्ति त्वामृषयः क्षीणदोषाः। विशन्ति त्वां यतयो ब्रह्मनिष्ठाः।।

namanti tvāmṛṣayaḥ kṣīṇadoṣāḥ| viśanti tvāṃ yatayo brahmaniṣṭhāḥ||

त्वामेवैकं बोधयत्येकरूपम। स्तेषां शान्तिः शाश्वती नेतरेषाम।।

tvāmevaikaṃ bodhayatyekarūpam| steṣāṃ śāntiḥ śāśvatī netareṣām||

ब्रह्मा विश्वं परमेष्ठी वरिष्ठः। स्वयं ज्योतिरचलो नित्यमुक्तः।।

brahmā viśvaṃ parameṣṭhī variṣṭhaḥ| svayaṃ jyotiracalo nityamuktaḥ||

त्वं पालयस्यखिलं विश्वरूपः। नमामस्त्वां शरणं संप्रपन्नाः।।

tvaṃ pālayasyakhilaṃ viśvarūpaḥ| namāmastvāṃ śaraṇaṃ saṃprapannāḥ||

प्राणं बृहन्तं हरिमग्निमीशम। धातारमादित्यमनेकरूपम।।

prāṇaṃ bṛhantaṃ harimagnimīśam| dhātāramādityamanekarūpam||

त्वमस्य विश्वस्य परं निधानम। सनातनस्त्वं पुरुषोत्तमो ऽसि।।

tvamasya viśvasya paraṃ nidhānam| sanātanastvaṃ puruṣottamo 'si||

त्वमेव रुद्रो भगवानधीशः। सर्वेश्वरस्त्वं परमेश्वरो ऽसि।।

tvameva rudro bhagavānadhīśaḥ| sarveśvarastvaṃ parameśvaro 'si||

मादित्यवर्णं तमसः परस्तात। खं ब्रह्म शून्यं प्रकृतिं निर्गुणं च।।

mādityavarṇaṃ tamasaḥ parastāt| khaṃ brahma śūnyaṃ prakṛtiṃ nirguṇaṃ ca||

यदव्ययं निर्मलमेकरूपम। तदन्तरा यत्प्रतिभाति तत्त्वम।।

yadavyayaṃ nirmalamekarūpam| tadantarā yatpratibhāti tattvam||

परायणं ब्रह्मतनुं पवित्रम। प्रसीद भूताधिपते महेश।।

parāyaṇaṃ brahmatanuṃ pavitram| prasīda bhūtādhipate maheśa||

संसारबीजं विलयं प्रयाति। प्रसादयामो वयमेकमीशम।।

saṃsārabījaṃ vilayaṃ prayāti| prasādayāmo vayamekamīśam||

कालाय सर्वाय हराय तुभ्यम। नमो ऽग्नये देव नमः शिवाय।।

kālāya sarvāya harāya tubhyam| namo 'gnaye deva namaḥ śivāya||

ततः स भगवान देवः कपर्दी वृषवाहनः। संहृत्य परमं रूपं प्रकृतिस्थो ऽभवद भवः।।

tataḥ sa bhagavān devaḥ kapardī vṛṣavāhanaḥ| saṃhṛtya paramaṃ rūpaṃ prakṛtistho 'bhavad bhavaḥ||

ते भवं भूतभव्येशं पूर्ववत समवस्थितम। दृष्ट्वा नारायणं देवं विस्मिता वाक्यमब्रुवन।।

te bhavaṃ bhūtabhavyeśaṃ pūrvavat samavasthitam| dṛṣṭvā nārāyaṇaṃ devaṃ vismitā vākyamabruvan||

भगवन भूतभव्येश गोवृषाङ्कितशासन। दृष्ट्वा ते परमं रूपं निर्वृताः स्म सनातन।।

bhagavan bhūtabhavyeśa govṛṣāṅkitaśāsana| dṛṣṭvā te paramaṃ rūpaṃ nirvṛtāḥ sma sanātana||

भवत्प्रसादादमले परस्मिन परमेश्वरे। अस्माकं जायते भक्तिस्त्वय्येवाव्यभिचारिणी।।

bhavatprasādādamale parasmin parameśvare| asmākaṃ jāyate bhaktistvayyevāvyabhicāriṇī||

इदानीं श्रोतुमिच्छामो माहात्म्यं तव शङ्कर। भूयो ऽपि तव यन्नित्यं याथात्म्यं परमेष्ठिनः।।

idānīṃ śrotumicchāmo māhātmyaṃ tava śaṅkara| bhūyo 'pi tava yannityaṃ yāthātmyaṃ parameṣṭhinaḥ||

स तेषां वाक्यमाकर्ण्य योगिनां योगसिद्धिदः। प्राहः गम्भीरया वाचा समालोक्य च माधवम।।

sa teṣāṃ vākyamākarṇya yogināṃ yogasiddhidaḥ| prāhaḥ gambhīrayā vācā samālokya ca mādhavam||