तपनस्य सुता देवी त्रिषु लोकेषु विश्रुता। समागता महाभागा यमुना यत्र निम्नगा।।

tapanasya sutā devī triṣu lokeṣu viśrutā| samāgatā mahābhāgā yamunā yatra nimnagā||

कथं दारुवनं प्राप्तो भगवान गोवृषध्वजः। मोहयामास विप्रेन्द्रान सूत वक्तुमिहार्हसि।।

kathaṃ dāruvanaṃ prāpto bhagavān govṛṣadhvajaḥ| mohayāmāsa viprendrān sūta vaktumihārhasi||

येनैव निः सृता गङ्गा तेनैव यमुना गता। योजनानां सहस्त्रेषु कीर्तनात पापनाशनी।।

yenaiva niḥ sṛtā gaṅgā tenaiva yamunā gatā| yojanānāṃ sahastreṣu kīrtanāt pāpanāśanī||

पुरा दारुवन रम्ये देवसिद्धनिषेविते। सपुत्रदारा मुनयस्तपश्चेरुः सहस्रशः।।

purā dāruvan ramye devasiddhaniṣevite| saputradārā munayastapaśceruḥ sahasraśaḥ||

प्रवृत्तं विविधं कर्म प्रकुर्वाणा यथाविधि। यजन्ति विविधैर्यज्ञैस्तपन्ति च महर्षयः।।

pravṛttaṃ vividhaṃ karma prakurvāṇā yathāvidhi| yajanti vividhairyajñaistapanti ca maharṣayaḥ||

तत्र स्नात्वा च पीत्वा च यमुनायां युधिष्ठिर। सर्वपापविनिर्मुक्तः पुनात्यासप्तमं कुलम। प्राणांस्त्यजति यस्तत्र स याति परमां गतिम।।

tatra snātvā ca pītvā ca yamunāyāṃ yudhiṣṭhira| sarvapāpavinirmuktaḥ punātyāsaptamaṃ kulam| prāṇāṃstyajati yastatra sa yāti paramāṃ gatim||

तेषां प्रवृत्तिविन्यस्तचेतसामथ शूलधृक। ख्यापयन स महादोषं ययौ दारुवनं हरः।।

teṣāṃ pravṛttivinyastacetasāmatha śūladhṛk| khyāpayan sa mahādoṣaṃ yayau dāruvanaṃ haraḥ||

अग्नितीर्थमिति ख्यातं यमुनादक्षिण तटे। पश्चिमे धर्मराजस्य तीर्थं त्वनरकं स्मृतम। तत्र स्नात्वा दिवं यान्ति ये मृतास्ते ऽपुनर्भवाः।।

agnitīrthamiti khyātaṃ yamunādakṣiṇa taṭe| paścime dharmarājasya tīrthaṃ tvanarakaṃ smṛtam| tatra snātvā divaṃ yānti ye mṛtāste 'punarbhavāḥ||

कृत्वा विश्वगुरुं विष्णुं पार्श्वे देवो महेश्वरः। ययौ निवृत्तविज्ञानस्थापनार्थं च शङ्करः।।

kṛtvā viśvaguruṃ viṣṇuṃ pārśve devo maheśvaraḥ| yayau nivṛttavijñānasthāpanārthaṃ ca śaṅkaraḥ||

कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां स्नात्वा संतर्पयेच्छुचिः। धर्मराजं महापापैर्मुच्यते नात्र संशयः।।

kṛṣṇapakṣe caturdaśyāṃ snātvā saṃtarpayecchuciḥ| dharmarājaṃ mahāpāpairmucyate nātra saṃśayaḥ||

आस्थाय विपुलं वेशमूनविंशतिवत्सरः। लीलालसो महाबाहुः पीनाङ्गश्चारुलोचनः।।

āsthāya vipulaṃ veśamūnaviṃśativatsaraḥ| līlālaso mahābāhuḥ pīnāṅgaścārulocanaḥ||

दश तीर्थसहस्त्राणि त्रिंशत्कोट्यस्तथापराः। प्रयागे संस्थितानि स्युरेवमाहुर्मनीषिणः।।

daśa tīrthasahastrāṇi triṃśatkoṭyastathāparāḥ| prayāge saṃsthitāni syurevamāhurmanīṣiṇaḥ||

तिस्त्रः कोट्योरऽधकोटी च तीर्थानां वायुरब्रवीत। दिवि भूम्यन्तरिक्षे च तत्सर्वं जाह्नवी स्मृता।।

tistraḥ koṭyor'dhakoṭī ca tīrthānāṃ vāyurabravīt| divi bhūmyantarikṣe ca tatsarvaṃ jāhnavī smṛtā||

चामीकरवपुः श्रीमान पूर्णचन्द्रनिभाननः। मत्तमातङ्गगामनो दिग्वासा जगदीश्वरः।।

cāmīkaravapuḥ śrīmān pūrṇacandranibhānanaḥ| mattamātaṅgagāmano digvāsā jagadīśvaraḥ||

यत्र गङ्गा महाभागा स देशस्तत तपोवनम। सिद्धिक्षेत्रं तु तज्ज्ञेयं गङ्गातीरसमाश्रितम।।

yatra gaṅgā mahābhāgā sa deśastat tapovanam| siddhikṣetraṃ tu tajjñeyaṃ gaṅgātīrasamāśritam||

कुशेशयमयीं मालं सर्वरत्नैरलङ्कृताम। दधानो भगवानीशः समागच्छति सस्मितः।।

kuśeśayamayīṃ mālaṃ sarvaratnairalaṅkṛtām| dadhāno bhagavānīśaḥ samāgacchati sasmitaḥ||

यो ऽनन्तः पुरुषो योनिर्लोकानामव्ययो हरिः। स्त्रीवेषं विष्णुरास्थाय सो ऽनुगच्छति शूलिनम।।

yo 'nantaḥ puruṣo yonirlokānāmavyayo hariḥ| strīveṣaṃ viṣṇurāsthāya so 'nugacchati śūlinam||

यत्र देवो महादेवो देव्या सह महेश्वरः। आस्ते वटेश्वरो नित्यं तत तीर्थं तत तपोवनम।।

yatra devo mahādevo devyā saha maheśvaraḥ| āste vaṭeśvaro nityaṃ tat tīrthaṃ tat tapovanam||

इदं सत्यं द्विजातीनां साधूनामात्मजस्य च। सुहृदां च जपेत कर्णे शिष्यस्यानुगतस्य तु।।

idaṃ satyaṃ dvijātīnāṃ sādhūnāmātmajasya ca| suhṛdāṃ ca japet karṇe śiṣyasyānugatasya tu||

सम्पूर्णचन्द्रवदनं पीनोन्नतपयोधरम। शुचिस्मितं सुप्रसन्नं रणन्नुपुरकद्वयम।।

sampūrṇacandravadanaṃ pīnonnatapayodharam| śucismitaṃ suprasannaṃ raṇannupurakadvayam||

सुपीतवसनं दिव्यं श्यामलं चारुलोचनम। उदारहंसचलनं विलासि सुमनोहरम।।

supītavasanaṃ divyaṃ śyāmalaṃ cārulocanam| udārahaṃsacalanaṃ vilāsi sumanoharam||

इदं धन्यमिदं स्वर्ग्यमिदं मेध्यमिदं सुखम। इदं पुण्यमिदं रम्यं पावनं धर्म्यमुत्तमम।।

idaṃ dhanyamidaṃ svargyamidaṃ medhyamidaṃ sukham| idaṃ puṇyamidaṃ ramyaṃ pāvanaṃ dharmyamuttamam||

महर्षोणामिदं गुह्यं सर्वपापप्रमोचनम। अत्राधीत्य द्विजो ऽध्यायं निर्मलत्वमवाप्नुयात।।

maharṣoṇāmidaṃ guhyaṃ sarvapāpapramocanam| atrādhītya dvijo 'dhyāyaṃ nirmalatvamavāpnuyāt||

एवं स भगवानीशो देवदारुवने हरः। चचार हरिणा भिक्षां मायया मोहयन जगत।।

evaṃ sa bhagavānīśo devadāruvane haraḥ| cacāra hariṇā bhikṣāṃ māyayā mohayan jagat||

यश्चेदं शृणुयान्नित्यं तीर्थं पुण्यं सदा शुचिः। जातिस्मरित्वं लभते नाकपृष्ठे च मोदते।।

yaścedaṃ śṛṇuyānnityaṃ tīrthaṃ puṇyaṃ sadā śuciḥ| jātismaritvaṃ labhate nākapṛṣṭhe ca modate||

दृष्ट्वा चरन्तं विश्वेशं तत्र तत्र पिनाकिनम। मायया मोहिता नार्यो देवदेवं समन्वयुः।।

dṛṣṭvā carantaṃ viśveśaṃ tatra tatra pinākinam| māyayā mohitā nāryo devadevaṃ samanvayuḥ||

विस्त्रस्तवस्त्राभरणास्त्यक्त्वा लज्जां पतिव्रताः। सहैव तेन कामार्ता विलासिन्यश्चरन्तिहि।।

vistrastavastrābharaṇāstyaktvā lajjāṃ pativratāḥ| sahaiva tena kāmārtā vilāsinyaścarantihi||

प्राप्यन्ते तानितीर्थानि सद्भिः शिष्टानुदर्शिभिः। स्नाहि तीर्थेषु कौरव्य न च वक्रमतिर्भव।।

prāpyante tānitīrthāni sadbhiḥ śiṣṭānudarśibhiḥ| snāhi tīrtheṣu kauravya na ca vakramatirbhava||

एवमुक्त्वा स भगवान मार्कण्डेयो महामुनिः। तीर्तानि कथयामास पृथिव्यां यानि कानिचित।।

evamuktvā sa bhagavān mārkaṇḍeyo mahāmuniḥ| tīrtāni kathayāmāsa pṛthivyāṃ yāni kānicit||

ऋषीणां पुत्रका ये स्युर्युवानो जितमानसाः। अन्वगच्छन हृषीकेशं सर्वे कामप्रपीडिताः।।

ṛṣīṇāṃ putrakā ye syuryuvāno jitamānasāḥ| anvagacchan hṛṣīkeśaṃ sarve kāmaprapīḍitāḥ||

नारीगणा मायिनमेकमीशम। मिच्छन्त्यथालिङ्गनमाचरन्ति।।

nārīgaṇā māyinamekamīśam| micchantyathāliṅganamācaranti||

भूसमुद्रादिसंस्थानं प्रमाणं ज्योतिषां स्थितम। पृष्टः प्रोवाच सकलमुक्त्वाथ प्रययो मुनिः।।

bhūsamudrādisaṃsthānaṃ pramāṇaṃ jyotiṣāṃ sthitam| pṛṣṭaḥ provāca sakalamuktvātha prayayo muniḥ||

गायन्ति गीतानि मुनीशपुत्राः। भ्रूभङ्गमन्ये विचरन्ति तेन।।

gāyanti gītāni munīśaputrāḥ| bhrūbhaṅgamanye vicaranti tena||

य इदं कल्यमुत्थाय पठते ऽथ शृणोति वा। मुच्यते सर्वपापेभ्यो रुद्रलोकं स गच्छति।।

ya idaṃ kalyamutthāya paṭhate 'tha śṛṇoti vā| mucyate sarvapāpebhyo rudralokaṃ sa gacchati||

मायी मुरारिर्मनसि प्रविष्टः। मायानुभूयन्त इतिव सम्यक।।

māyī murārirmanasi praviṣṭaḥ| māyānubhūyanta itiva samyak||

स माधवः स्त्रीगणमध्यविष्टः। यथैकशक्त्या सह देवदेवः।।

sa mādhavaḥ strīgaṇamadhyaviṣṭaḥ| yathaikaśaktyā saha devadevaḥ||

तदा विरूढः पुनरेव भूयः। तदीशवृत्तामृतमादिदेवः।।

tadā virūḍhaḥ punareva bhūyaḥ| tadīśavṛttāmṛtamādidevaḥ||

दृष्ट्वा नारीकुलं रुद्रं पुत्राणामपि केशवम। मोहयन्तं मुनिश्रेष्ठाः कोपं संदधिरे भृशम।।

dṛṣṭvā nārīkulaṃ rudraṃ putrāṇāmapi keśavam| mohayantaṃ muniśreṣṭhāḥ kopaṃ saṃdadhire bhṛśam||

अतीव परुषं वाक्यं प्रोचुर्देवं कपर्दिनम। शेषुश्च शापैर्विविधैर्मायया तस्य मोहिताः।।

atīva paruṣaṃ vākyaṃ procurdevaṃ kapardinam| śeṣuśca śāpairvividhairmāyayā tasya mohitāḥ||

तपांसि तेषां सर्वेषां प्रत्याहन्यन्त शङ्करे। यथादित्यप्रकाशेन तारका नभसि स्थिताः।।

tapāṃsi teṣāṃ sarveṣāṃ pratyāhanyanta śaṅkare| yathādityaprakāśena tārakā nabhasi sthitāḥ||

ते भग्नतपसो विप्राः समेत्य वृषभध्वजम। को भवानिति देवेशं पृच्छन्ति स्म विमोहिताः।।

te bhagnatapaso viprāḥ sametya vṛṣabhadhvajam| ko bhavāniti deveśaṃ pṛcchanti sma vimohitāḥ||

सो ऽब्रवीद भगवानीशस्तपश्चर्तुमिहागतः। इदानीं भार्यया देशे भवद्भिरिह सुव्रताः।।

so 'bravīd bhagavānīśastapaścartumihāgataḥ| idānīṃ bhāryayā deśe bhavadbhiriha suvratāḥ||

तस्य ते वाक्यमाकर्ण्य भृग्वाद्या मुनिपुङ्गवाः। ऊचुर्गृहीत्वा वसनं त्यक्त्वा भार्यां तपश्चर।।

tasya te vākyamākarṇya bhṛgvādyā munipuṅgavāḥ| ūcurgṛhītvā vasanaṃ tyaktvā bhāryāṃ tapaścara||

अथोवाच विहस्येशः पिनाकी नीललोहितः। संप्रेक्ष्य जगतो योनिं पार्श्वस्थं च जनार्दनम।।

athovāca vihasyeśaḥ pinākī nīlalohitaḥ| saṃprekṣya jagato yoniṃ pārśvasthaṃ ca janārdanam||

कथं भवद्भिरुदितं स्वभार्यापोषणोत्सुकैः। त्यक्तव्या मम भार्येति धर्मज्ञैः शान्तमानसैः।।

kathaṃ bhavadbhiruditaṃ svabhāryāpoṣaṇotsukaiḥ| tyaktavyā mama bhāryeti dharmajñaiḥ śāntamānasaiḥ||

व्यभिचाररता नार्यः संत्याज्याः पतिनेरिताः। अस्माभिरेषा सुभगा तादृशी त्यागमर्हति।।

vyabhicāraratā nāryaḥ saṃtyājyāḥ patineritāḥ| asmābhireṣā subhagā tādṛśī tyāgamarhati||

न कदाचिदियं विप्रा मनसाप्यन्यमिच्छति। नाहमेनामपि तथा विमुञ्चामि कदाचन।।

na kadācidiyaṃ viprā manasāpyanyamicchati| nāhamenāmapi tathā vimuñcāmi kadācana||

दृष्ट्वा व्यभिचरन्तीह ह्यस्माभिः पुरुषाधम। उक्तं ह्यसत्यं भवता गम्यतां क्षिप्रमेव हि।।

dṛṣṭvā vyabhicarantīha hyasmābhiḥ puruṣādhama| uktaṃ hyasatyaṃ bhavatā gamyatāṃ kṣiprameva hi||

एवमुक्ते महादेवः सत्यमेव मयेरितम। भवतां प्रतिभात्येषेत्युक्त्वासौ विचचार ह।।

evamukte mahādevaḥ satyameva mayeritam| bhavatāṃ pratibhātyeṣetyuktvāsau vicacāra ha||

सो ऽगच्छद्धरिणा सार्धं मुनिन्द्रस्य महात्मनः। वसिष्ठस्याश्रमं पुण्यं भिक्षार्थो परमेश्वरः।।

so 'gacchaddhariṇā sārdhaṃ munindrasya mahātmanaḥ| vasiṣṭhasyāśramaṃ puṇyaṃ bhikṣārtho parameśvaraḥ||

दृष्ट्वा समागतं देवं भिक्षमाणमरुन्धती। वसिष्ठस्य प्रिया भार्या प्रत्युद्गम्य ननाम नम।।

dṛṣṭvā samāgataṃ devaṃ bhikṣamāṇamarundhatī| vasiṣṭhasya priyā bhāryā pratyudgamya nanāma nam||

प्रक्षाल्य पादौ विमलं दत्त्वा चासनमुत्तमम। संप्रेक्ष्य शिथिलं गात्रमभिघातहतं द्विजैः। संधयामास भैषज्यैर्विष्णा वदना सती।।

prakṣālya pādau vimalaṃ dattvā cāsanamuttamam| saṃprekṣya śithilaṃ gātramabhighātahataṃ dvijaiḥ| saṃdhayāmāsa bhaiṣajyairviṣṇā vadanā satī||

चकार महतीं पूजां प्रार्थयामास भार्यया। को भवान कुत आयातः किमाचारो भवानिति। उवाच तां महादेवः सिद्धानां प्रवरो ऽस्म्यहम।।

cakāra mahatīṃ pūjāṃ prārthayāmāsa bhāryayā| ko bhavān kuta āyātaḥ kimācāro bhavāniti| uvāca tāṃ mahādevaḥ siddhānāṃ pravaro 'smyaham||

यदेतन्मण्डलं शुद्धं भाति ब्रह्ममयं सदा। एषैव देवता मह्यं धारयामि सदैव तत।।

yadetanmaṇḍalaṃ śuddhaṃ bhāti brahmamayaṃ sadā| eṣaiva devatā mahyaṃ dhārayāmi sadaiva tat||

हत्युक्त्वा प्रययौ श्रीमाननुगृह्य पतिव्रताम। ताडयाञ्चक्रिरे दण्डैर्लोष्टिभिर्मुष्टिभिद्विजाः।।

hatyuktvā prayayau śrīmānanugṛhya pativratām| tāḍayāñcakrire daṇḍairloṣṭibhirmuṣṭibhidvijāḥ||

दृष्ट्वा चरन्तं गिरिशं नग्नं विकृतलक्षणम। प्रोचुरेतद भवांल्लिङ्गमुत्पाटयतु दुर्मते।।

dṛṣṭvā carantaṃ giriśaṃ nagnaṃ vikṛtalakṣaṇam| procuretad bhavāṃlliṅgamutpāṭayatu durmate||

तानब्रवीन्महायोगी करिष्यामीति शङ्करः। युष्माकं मामके लिङ्गे यदि द्वेषो ऽभिजायते।।

tānabravīnmahāyogī kariṣyāmīti śaṅkaraḥ| yuṣmākaṃ māmake liṅge yadi dveṣo 'bhijāyate||

इत्युक्त्वोत्पाटयामास भगवान भगनेत्रहा। नापश्यंस्तत्क्षणेनेशं केशवं लिङ्गमेव च।।

ityuktvotpāṭayāmāsa bhagavān bhaganetrahā| nāpaśyaṃstatkṣaṇeneśaṃ keśavaṃ liṅgameva ca||

तदोत्पाता बभूवुर्हि लोकानां भयशंसिनः। न राजते सहस्रांशुश्चचाल पृथिवी पुनः। निष्प्रभाश्च ग्रहाः सर्वे चुक्षुभे च महोदधिः।।

tadotpātā babhūvurhi lokānāṃ bhayaśaṃsinaḥ| na rājate sahasrāṃśuścacāla pṛthivī punaḥ| niṣprabhāśca grahāḥ sarve cukṣubhe ca mahodadhiḥ||

अपश्यच्चानुसूयात्रेः स्वप्नं भार्या पतिव्रता। कथयामास विप्राणां भयादाकुलितेक्षणा।।

apaśyaccānusūyātreḥ svapnaṃ bhāryā pativratā| kathayāmāsa viprāṇāṃ bhayādākulitekṣaṇā||

तेजसा भासयन कृत्स्नं नारायणसहायवान। भिक्षमाणः शिवो नूनं दृष्टो ऽस्माकं गृहेष्विति।।

tejasā bhāsayan kṛtsnaṃ nārāyaṇasahāyavān| bhikṣamāṇaḥ śivo nūnaṃ dṛṣṭo 'smākaṃ gṛheṣviti||

तस्या वचनमाकर्ण्य शङ्कमाना महर्षयः। सर्वे जग्मुर्महायोगं ब्रह्माणं विश्वसंभवम।।

tasyā vacanamākarṇya śaṅkamānā maharṣayaḥ| sarve jagmurmahāyogaṃ brahmāṇaṃ viśvasaṃbhavam||

उपास्यमानममलैर्योगिभिर्ब्रह्मवित्तमैः। चतुर्वेदैर्मूर्तिमद्भिः सावित्र्या सहितं प्रभुम।।

upāsyamānamamalairyogibhirbrahmavittamaiḥ| caturvedairmūrtimadbhiḥ sāvitryā sahitaṃ prabhum||

आसीनमासने रम्ये नानाश्चर्यसमन्विते। प्रभासहस्रकलिले ज्ञानैश्वर्यादिसंयुते।।

āsīnamāsane ramye nānāścaryasamanvite| prabhāsahasrakalile jñānaiśvaryādisaṃyute||

विभ्राजमानं वपुषा सस्तितं शुभ्रलोचनम। चतुर्मुखं महाबाहुं छन्दोमयमजं परम।।

vibhrājamānaṃ vapuṣā sastitaṃ śubhralocanam| caturmukhaṃ mahābāhuṃ chandomayamajaṃ param||

विलोक्य वेदपुरुषं प्रसन्नवदनं शुभम। शिरोभिर्धरणीं गत्वा तोषयामासुरीश्वरम।।

vilokya vedapuruṣaṃ prasannavadanaṃ śubham| śirobhirdharaṇīṃ gatvā toṣayāmāsurīśvaram||

तान प्रसन्नमना देवश्चतुर्मूर्तिश्चतुर्मुखः। व्याजहार मुनिश्रेष्ठाः किमागमनकारणम।।

tān prasannamanā devaścaturmūrtiścaturmukhaḥ| vyājahāra muniśreṣṭhāḥ kimāgamanakāraṇam||

तस्य ते वृत्तमखिलं ब्रह्मणः परमात्मनः। ज्ञापयाञ्चक्रिरे सर्वे कृत्वा शिरसि चाञ्जलिम।।

tasya te vṛttamakhilaṃ brahmaṇaḥ paramātmanaḥ| jñāpayāñcakrire sarve kṛtvā śirasi cāñjalim||

कश्चिद दारुवनं पुण्यं पुरुषो ऽतीवशोभनः। भार्यया चारुसर्वाङ्ग्या प्रविष्टो नग्न एव हि।।

kaścid dāruvanaṃ puṇyaṃ puruṣo 'tīvaśobhanaḥ| bhāryayā cārusarvāṅgyā praviṣṭo nagna eva hi||

मोहयामास वपुषा नारीणां कुलमीश्वरः। कन्यकानां प्रिया चास्य दूषयामास पुत्रकान।।

mohayāmāsa vapuṣā nārīṇāṃ kulamīśvaraḥ| kanyakānāṃ priyā cāsya dūṣayāmāsa putrakān||

अस्माभिर्विविधाः शापाः प्रदत्ताश्च पराहताः। ताडितो ऽस्माभिरत्यर्थं लिङ्गन्तु विनिपातितम।।

asmābhirvividhāḥ śāpāḥ pradattāśca parāhatāḥ| tāḍito 'smābhiratyarthaṃ liṅgantu vinipātitam||

अन्तर्हितश्च भगवान सभार्यो लिङ्गमेव च। उत्पाताश्चाभवन घोराः सर्वभूतभयङ्कराः।।

antarhitaśca bhagavān sabhāryo liṅgameva ca| utpātāścābhavan ghorāḥ sarvabhūtabhayaṅkarāḥ||

क एष पुरुषो देव भीताः स्म पुरुषोत्तम। भवन्तमेव शरणं प्रपन्ना वयमच्युत।।

ka eṣa puruṣo deva bhītāḥ sma puruṣottama| bhavantameva śaraṇaṃ prapannā vayamacyuta||

त्वं हि वेत्सि जगत्यस्मिन यत्किञ्चिदपि चेष्टितम। अनुग्रहेण विश्वेश तदस्माननुपालय।।

tvaṃ hi vetsi jagatyasmin yatkiñcidapi ceṣṭitam| anugraheṇa viśveśa tadasmānanupālaya||

विज्ञापितो मुनिगणैर्विश्वात्मा कमलोद्भवः। ध्यात्वा देवं त्रिशूलाङ्कं कृताञ्जलिरभाषत।।

vijñāpito munigaṇairviśvātmā kamalodbhavaḥ| dhyātvā devaṃ triśūlāṅkaṃ kṛtāñjalirabhāṣata||

हा कष्टं भवतामद्य जातं सर्वार्थनाशनम। धिग्बलं धिक तपश्चर्या मिथ्यैव भवतामिह।।

hā kaṣṭaṃ bhavatāmadya jātaṃ sarvārthanāśanam| dhigbalaṃ dhik tapaścaryā mithyaiva bhavatāmiha||

संप्राप्य पुण्यसंस्कारान्निधीनां परमं निधिम। उपेक्षितं वृथाचारैर्भवद्भिरिह मोहितैः।।

saṃprāpya puṇyasaṃskārānnidhīnāṃ paramaṃ nidhim| upekṣitaṃ vṛthācārairbhavadbhiriha mohitaiḥ||

काङ्क्षन्ते योगिनो नित्यं यतन्तो यतयो निधिम। यमेव तं समासाद्य हा भवद्भिरुपेक्षितम।।

kāṅkṣante yogino nityaṃ yatanto yatayo nidhim| yameva taṃ samāsādya hā bhavadbhirupekṣitam||

यजन्ति यज्ञैर्विविधैर्यत्प्राप्त्यैर्वेदवादिनः। महानिधिं समासाद्य हा भवद्भिरुपेक्षितम।।

yajanti yajñairvividhairyatprāptyairvedavādinaḥ| mahānidhiṃ samāsādya hā bhavadbhirupekṣitam||

यं समासाद्य देवानैमैश्वर्यमखिलं जगत। तमासाद्याक्षयनिधिं हा भवद्भिरुपेक्षितम।।

yaṃ samāsādya devānaimaiśvaryamakhilaṃ jagat| tamāsādyākṣayanidhiṃ hā bhavadbhirupekṣitam||

यत्समापत्तिजनितं विश्वेशत्वमिदं मम। तदेवोपेक्षितं दृष्ट्वा निधानं भाग्यवर्जितैः।।

yatsamāpattijanitaṃ viśveśatvamidaṃ mama| tadevopekṣitaṃ dṛṣṭvā nidhānaṃ bhāgyavarjitaiḥ||

यस्मिन समाहितं दिव्यमैश्वर्यं यत तदव्ययम। तमासाद्य निधिं ब्राह्म हा भवद्भिर्वृथाकृतम।।

yasmin samāhitaṃ divyamaiśvaryaṃ yat tadavyayam| tamāsādya nidhiṃ brāhma hā bhavadbhirvṛthākṛtam||

एष देवो महादेवो विज्ञेयस्तु महेश्वरः। न तस्य परमं किञ्चित पदं समधिगम्यते।।

eṣa devo mahādevo vijñeyastu maheśvaraḥ| na tasya paramaṃ kiñcit padaṃ samadhigamyate||

देवतानामृषीणां च पितॄणां चापि शाश्वतः। सहस्रयुगपर्यन्ते प्रलये सर्वदेहिनाम। संहरत्येष भगवान कालो भूत्वा महेश्वरः।।

devatānāmṛṣīṇāṃ ca pitṝṇāṃ cāpi śāśvataḥ| sahasrayugaparyante pralaye sarvadehinām| saṃharatyeṣa bhagavān kālo bhūtvā maheśvaraḥ||

एष चैव प्रजाः सर्वाः सृजत्येकः स्वतेजसा। एष चक्री च वज्री च श्रीवत्सकृतलक्षणः।।

eṣa caiva prajāḥ sarvāḥ sṛjatyekaḥ svatejasā| eṣa cakrī ca vajrī ca śrīvatsakṛtalakṣaṇaḥ||

योगी कृतयुगे देवस्त्रेतायां यज्ञ उच्यते। द्वापरे भगवान कालो धर्मकेतुः कलौ युगे।।

yogī kṛtayuge devastretāyāṃ yajña ucyate| dvāpare bhagavān kālo dharmaketuḥ kalau yuge||

रुद्रस्य मूर्तयस्तिस्त्रो याभिर्विश्वमिदं ततम। तमो ह्यग्नी रजो ब्रह्मा सत्त्वं विष्णुरिति प्रभुः।।

rudrasya mūrtayastistro yābhirviśvamidaṃ tatam| tamo hyagnī rajo brahmā sattvaṃ viṣṇuriti prabhuḥ||

मूर्तिरन्या स्मृता चास्य दिग्वासा वै शिवा ध्रुवा। यत्र तिष्ठति तद ब्रह्म योगेन तु समन्वितम।।

mūrtiranyā smṛtā cāsya digvāsā vai śivā dhruvā| yatra tiṣṭhati tad brahma yogena tu samanvitam||

या चास्य पार्श्वगा भार्या भवद्भिरभिवीक्षिता। सा हि नारायणो देवः परमात्मा सनातनः।।

yā cāsya pārśvagā bhāryā bhavadbhirabhivīkṣitā| sā hi nārāyaṇo devaḥ paramātmā sanātanaḥ||

तस्मात सर्वमिदं जातं तत्रैव च लयं व्रजेत। स एव मोहयेत कृत्स्नं स एव परमा गतिः।।

tasmāt sarvamidaṃ jātaṃ tatraiva ca layaṃ vrajet| sa eva mohayet kṛtsnaṃ sa eva paramā gatiḥ||

सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात। एकशृङ्गो महानात्मा पुराणो ऽष्टाक्षरो हरिः।।

sahasraśīrṣā puruṣaḥ sahasrākṣaḥ sahasrapāt| ekaśṛṅgo mahānātmā purāṇo 'ṣṭākṣaro hariḥ||

चतुर्वेदश्चतुर्मूर्तिस्त्रिमूर्तिस्त्रिगुणः परः। एकमूर्तिरमेयात्मा नारायण इति श्रुतिः।।

caturvedaścaturmūrtistrimūrtistriguṇaḥ paraḥ| ekamūrtirameyātmā nārāyaṇa iti śrutiḥ||

ऋतस्य गर्भो भगवानापो मायातनुः प्रभुः। स्तूयते विविधैर्मन्त्रैर्ब्राह्मणैर्धर्ममोक्षिभिः।।

ṛtasya garbho bhagavānāpo māyātanuḥ prabhuḥ| stūyate vividhairmantrairbrāhmaṇairdharmamokṣibhiḥ||

संहृत्य सकलं विश्वं कल्पान्ते पुरुषोत्तमः। शेते योगामृतं पीत्वा यत तद विष्णोः परं पदम।।

saṃhṛtya sakalaṃ viśvaṃ kalpānte puruṣottamaḥ| śete yogāmṛtaṃ pītvā yat tad viṣṇoḥ paraṃ padam||

न जायते न म्रियते वर्धते न च विश्वसृक। मूलप्रकृतिरव्यक्ता गीयते वैदिकैरजः।।

na jāyate na mriyate vardhate na ca viśvasṛk| mūlaprakṛtiravyaktā gīyate vaidikairajaḥ||

ततो निशायां वृत्तायां सिसृक्षुरखिलञ्जगत। अजस्य नाभौ तद बीजं क्षिपत्येष महेश्वरः।।

tato niśāyāṃ vṛttāyāṃ sisṛkṣurakhilañjagat| ajasya nābhau tad bījaṃ kṣipatyeṣa maheśvaraḥ||

तं मां वित्त महात्मानं ब्रह्माणं विश्वतो मुखम। महान्तं पुरुषं विश्वमपां गर्भमनुत्तमम।।

taṃ māṃ vitta mahātmānaṃ brahmāṇaṃ viśvato mukham| mahāntaṃ puruṣaṃ viśvamapāṃ garbhamanuttamam||

न तं विदाथ जनकं मोहितास्तस्य मायया। देवदेवं महादेवं भूतानामीश्वरं हरम।।

na taṃ vidātha janakaṃ mohitāstasya māyayā| devadevaṃ mahādevaṃ bhūtānāmīśvaraṃ haram||

एष देवो महादेवो ह्यनादिर्भगवान हरः। विष्णुना सह संयुक्तः करोति विकरोति च।।

eṣa devo mahādevo hyanādirbhagavān haraḥ| viṣṇunā saha saṃyuktaḥ karoti vikaroti ca||

न तस्य विद्यते कार्यं न तस्माद विद्यते परम। स वेदान प्रददौ पूर्वं योगमायातनुर्मम।।

na tasya vidyate kāryaṃ na tasmād vidyate param| sa vedān pradadau pūrvaṃ yogamāyātanurmama||

स मायी मायया सर्वं करोति विकरोति च। तमेव मुक्तये ज्ञात्वा व्रजेत शरणं भवम।।

sa māyī māyayā sarvaṃ karoti vikaroti ca| tameva muktaye jñātvā vrajeta śaraṇaṃ bhavam||

इतीरिता भगवता मरीचिप्रमुखा विभुम। प्रणम्य देवं ब्रह्माणं पृच्छन्ति स्म सुदुः खिताः।।

itīritā bhagavatā marīcipramukhā vibhum| praṇamya devaṃ brahmāṇaṃ pṛcchanti sma suduḥ khitāḥ||

कथं पश्येम तं देवं पुनरेव पिनाकिनम। ब्रूहि विश्वामरेशान त्राता त्वं शरणैषिणाम।।

kathaṃ paśyema taṃ devaṃ punareva pinākinam| brūhi viśvāmareśāna trātā tvaṃ śaraṇaiṣiṇām||

यद दृष्टं भवता तस्य लिङ्गं भुवि निपातितम। तल्लिङ्गानुकृतीशस्य कृत्वा लिङ्गमनुत्तमम।।

yad dṛṣṭaṃ bhavatā tasya liṅgaṃ bhuvi nipātitam| talliṅgānukṛtīśasya kṛtvā liṅgamanuttamam||

पूजयध्वं सपत्नीकाः सादरं पुत्रसंयुताः। वैदिकैरेव नियमैर्विविधैर्ब्रह्मचारिणः।।

pūjayadhvaṃ sapatnīkāḥ sādaraṃ putrasaṃyutāḥ| vaidikaireva niyamairvividhairbrahmacāriṇaḥ||

संस्थाप्य शाङ्करैर्मन्त्रैरृग्यजुः सामसंभवैः। तपः परं समास्थाय गृणन्तः शतरुद्रियम।।

saṃsthāpya śāṅkarairmantrairṛgyajuḥ sāmasaṃbhavaiḥ| tapaḥ paraṃ samāsthāya gṛṇantaḥ śatarudriyam||

समाहिताः पूजयध्वं सपुत्राः सह बन्धुभिः। सर्वे प्राञ्जलयो भूत्वा शूलपाणिं प्रपद्यथ।।

samāhitāḥ pūjayadhvaṃ saputrāḥ saha bandhubhiḥ| sarve prāñjalayo bhūtvā śūlapāṇiṃ prapadyatha||

ततो द्रक्ष्यथ देवेशं दुर्दर्शमकृतात्मभिः। यं दृष्ट्वा सर्वमज्ञानमधर्मश्च प्रणश्यति।।

tato drakṣyatha deveśaṃ durdarśamakṛtātmabhiḥ| yaṃ dṛṣṭvā sarvamajñānamadharmaśca praṇaśyati||

ततः प्रणम्य वरदं ब्रह्माणममितौजसम। जग्मुः संहृष्टमनसो देवदारुवनं पुनः।।

tataḥ praṇamya varadaṃ brahmāṇamamitaujasam| jagmuḥ saṃhṛṣṭamanaso devadāruvanaṃ punaḥ||

आराधयितुमारब्धा ब्रह्मणा कथितं यथा। अजानन्तः परं देवं वीतरागा विमत्सराः।।

ārādhayitumārabdhā brahmaṇā kathitaṃ yathā| ajānantaḥ paraṃ devaṃ vītarāgā vimatsarāḥ||

स्थण्डिलेषु विचित्रेषु पर्वतानां गुहासु च। नदीनां च विविक्तेषु पुलिनेषु शुभेषु च।।

sthaṇḍileṣu vicitreṣu parvatānāṃ guhāsu ca| nadīnāṃ ca vivikteṣu pulineṣu śubheṣu ca||

शैवालभोजनाः केचित केचिदन्तर्जलेशयाः। केचिदभ्रावकाशास्तु पादाङ्गुष्ठाग्रविष्ठिताः।।

śaivālabhojanāḥ kecit kecidantarjaleśayāḥ| kecidabhrāvakāśāstu pādāṅguṣṭhāgraviṣṭhitāḥ||

दन्तो ऽलूखलिनस्त्वन्ये ह्यश्मकुट्टास्तथा परे। शाकपर्णाशिनः केचित संप्रक्षाला मरीचिपाः।।

danto 'lūkhalinastvanye hyaśmakuṭṭāstathā pare| śākaparṇāśinaḥ kecit saṃprakṣālā marīcipāḥ||

वृक्षमूलनिकेताश्च शिलाशय्यास्तथा परे। कालं नयन्ति तपसा पूजयन्तो महेश्वरम।।

vṛkṣamūlaniketāśca śilāśayyāstathā pare| kālaṃ nayanti tapasā pūjayanto maheśvaram||

ततस्तेषां प्रसादार्थं प्रपन्नार्तिहरो हरः। चका भगवान बुद्धिं प्रबोधाय वृषध्वजः।।

tatasteṣāṃ prasādārthaṃ prapannārtiharo haraḥ| cakā bhagavān buddhiṃ prabodhāya vṛṣadhvajaḥ||

देवः कृतयुगे ह्यस्मिन शृङ्गे हिमवतः शुभे। देवदारुवनं प्राप्तः प्रसन्नः परमेश्वरः।।

devaḥ kṛtayuge hyasmin śṛṅge himavataḥ śubhe| devadāruvanaṃ prāptaḥ prasannaḥ parameśvaraḥ||

भस्मपाण्डुरदिग्धाङ्गो नग्नो विकृतलक्षणः। उल्मुकव्यग्रहस्तश्च रक्तपिङ्गललोचनः।।

bhasmapāṇḍuradigdhāṅgo nagno vikṛtalakṣaṇaḥ| ulmukavyagrahastaśca raktapiṅgalalocanaḥ||

क्वचिच्च हसते रौद्रं क्वचिद गायति विस्मितः। क्वचिन्नृत्यति शृङ्गारी क्वचिद्रौति मुहुर्मुहुः।।

kvacicca hasate raudraṃ kvacid gāyati vismitaḥ| kvacinnṛtyati śṛṅgārī kvacidrauti muhurmuhuḥ||

आश्रमे ऽभ्यागतो भिक्षां याचते च पुनः पुनः। मायां कृत्वात्मनो रूपं देवस्तद वनमागतः।।

āśrame 'bhyāgato bhikṣāṃ yācate ca punaḥ punaḥ| māyāṃ kṛtvātmano rūpaṃ devastad vanamāgataḥ||

कृत्वा गिरिसुतां गौरीं पार्श्वेदेवः पिनाकधृक। सा च पूर्ववद देवेशी देवदारुवनं गता।।

kṛtvā girisutāṃ gaurīṃ pārśvedevaḥ pinākadhṛk| sā ca pūrvavad deveśī devadāruvanaṃ gatā||

दृष्ट्वा समागतं देवं देव्या सह कपर्दिनम। प्रणेमुः शिरसा भूमौ तोषयामासुरीश्वरम।।

dṛṣṭvā samāgataṃ devaṃ devyā saha kapardinam| praṇemuḥ śirasā bhūmau toṣayāmāsurīśvaram||

वैदिकैर्विविधैर्मन्त्रैः सूक्तैर्माहेश्वरैः शुभैः। अथर्वशिरसा चान्ये रुद्राद्यैर्ब्रह्मभिर्भवम।।

vaidikairvividhairmantraiḥ sūktairmāheśvaraiḥ śubhaiḥ| atharvaśirasā cānye rudrādyairbrahmabhirbhavam||

नमो देवादिदेवाय महादेवाय ते नमः। त्र्यम्बकाय नमस्तुभ्यं त्रिशूलवरधारिणे।।

namo devādidevāya mahādevāya te namaḥ| tryambakāya namastubhyaṃ triśūlavaradhāriṇe||

नमो दिग्वाससे तुभ्यं विकृताय पिनाकिने। सर्वप्रणतदेहाय स्वयमप्रणतात्मने।।

namo digvāsase tubhyaṃ vikṛtāya pinākine| sarvapraṇatadehāya svayamapraṇatātmane||

अन्तकान्तकृते तुभ्यं सर्वसंहरणाय च। नमो ऽस्तु नृत्यशीलाय नमो भैरवरूपिणे।।

antakāntakṛte tubhyaṃ sarvasaṃharaṇāya ca| namo 'stu nṛtyaśīlāya namo bhairavarūpiṇe||

नरनारीशरीराय योगिनां गुरवे नमः। नमो दान्ताय शान्ताय तापसाय हराय च।।

naranārīśarīrāya yogināṃ gurave namaḥ| namo dāntāya śāntāya tāpasāya harāya ca||

विभीषणाय रुद्राय नमस्ते कृत्तिवाससे। नमस्ते लेलिहानाय शितिकण्ठाय ते नमः।।

vibhīṣaṇāya rudrāya namaste kṛttivāsase| namaste lelihānāya śitikaṇṭhāya te namaḥ||

अघोरघोररूपाय वामदेवाय वै नमः। नमः कनकमालाय देव्याः प्रियकराय च।।

aghoraghorarūpāya vāmadevāya vai namaḥ| namaḥ kanakamālāya devyāḥ priyakarāya ca||

गङ्गासलिलधाराय शम्भवे परमेष्ठिने। नमो योगाधिपतये ब्रह्माधिपतये नमः।।

gaṅgāsaliladhārāya śambhave parameṣṭhine| namo yogādhipataye brahmādhipataye namaḥ||

प्राणाय च नमस्तुभ्यं नमो भस्माङ्गरागिने। नमस्ते घनवाहाय दंष्ट्रिणे वह्निरेतसे।।

prāṇāya ca namastubhyaṃ namo bhasmāṅgarāgine| namaste ghanavāhāya daṃṣṭriṇe vahniretase||

ब्रह्मणश्च शिरो हर्त्रे नमस्ते कालरूपिणे। आगतिं ते न जनीमो गतिं नैव च नैव च। विश्वेश्वर महादेव यो ऽसि सो ऽसि नमो ऽस्तु ते।।

brahmaṇaśca śiro hartre namaste kālarūpiṇe| āgatiṃ te na janīmo gatiṃ naiva ca naiva ca| viśveśvara mahādeva yo 'si so 'si namo 'stu te||

नमः प्रमथनाथाय दात्रे च शुभसंपदाम। कपालपाणये तुभ्यं नमो मीढुष्टमाय ते। नमः कनकलिङ्गाय वारिलिङ्गाय ते नमः।।

namaḥ pramathanāthāya dātre ca śubhasaṃpadām| kapālapāṇaye tubhyaṃ namo mīḍhuṣṭamāya te| namaḥ kanakaliṅgāya vāriliṅgāya te namaḥ||

नमो वह्न्यर्कलिङ्गाय ज्ञानलिङ्गाय ते नमः। नमो भुजङ्गहाराय कर्णिकारप्रियाय च। किरीटिने कुण्डलिने कालकालाय ते नमः।।

namo vahnyarkaliṅgāya jñānaliṅgāya te namaḥ| namo bhujaṅgahārāya karṇikārapriyāya ca| kirīṭine kuṇḍaline kālakālāya te namaḥ||

वामदेव महेशान देवदेव त्रिलोचन। क्षम्यतां यत्कृतं मोहात त्वमेव शरणं हि नः।।

vāmadeva maheśāna devadeva trilocana| kṣamyatāṃ yatkṛtaṃ mohāt tvameva śaraṇaṃ hi naḥ||

चरितानि विचित्राणि गुह्यानि गहनानि च। ब्रह्मादीनां च सर्वेषां दुर्विज्ञेयो ऽसि शङ्कर।।

caritāni vicitrāṇi guhyāni gahanāni ca| brahmādīnāṃ ca sarveṣāṃ durvijñeyo 'si śaṅkara||

अज्ञानाद यदि वा ज्ञानाद यत्किञ्चित्कुरुते नरः। तत्सर्वं भगवानेन कुरुते योगमायया।।

ajñānād yadi vā jñānād yatkiñcitkurute naraḥ| tatsarvaṃ bhagavānena kurute yogamāyayā||

एवं स्तुत्वा महादेवं प्रहृष्टेनान्तरात्मना। ऊचुः प्रणम्य गिरिशं पश्यामस्त्वां यथा पुरा।।

evaṃ stutvā mahādevaṃ prahṛṣṭenāntarātmanā| ūcuḥ praṇamya giriśaṃ paśyāmastvāṃ yathā purā||

तेषां संस्तवमाकर्ण्य सोमः मोमविभूषणः। स्वमेव परमं रूपं दर्शयामास शङ्करः।।

teṣāṃ saṃstavamākarṇya somaḥ momavibhūṣaṇaḥ| svameva paramaṃ rūpaṃ darśayāmāsa śaṅkaraḥ||

तं ते दृष्ट्वाथ गिरिशं देव्या सह पिनाकिनम। यथा पूर्वं स्थिता विप्राः प्रणेमुर्हृष्टमानसाः।।

taṃ te dṛṣṭvātha giriśaṃ devyā saha pinākinam| yathā pūrvaṃ sthitā viprāḥ praṇemurhṛṣṭamānasāḥ||

ततस्ते मुनयः सर्वे संस्तूय च महेश्वरम। भृग्वङ्गिरोवसिष्ठास्तु विश्वामित्रस्तथैव च।।

tataste munayaḥ sarve saṃstūya ca maheśvaram| bhṛgvaṅgirovasiṣṭhāstu viśvāmitrastathaiva ca||

गौतमो ऽत्रिः सुकेशश्च पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः। मरीचिः कश्यपश्चापि संवर्तश्च महातपाः। प्रणम्य देवदेवेशमिदं वचनमब्रुवन।।

gautamo 'triḥ sukeśaśca pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ| marīciḥ kaśyapaścāpi saṃvartaśca mahātapāḥ| praṇamya devadeveśamidaṃ vacanamabruvan||

कथं त्वां देवदेवेश कर्मयोगेन वा प्रभो। ज्ञानेन वाथ योगेन पूजयामः सदैव हि।।

kathaṃ tvāṃ devadeveśa karmayogena vā prabho| jñānena vātha yogena pūjayāmaḥ sadaiva hi||

केन वा देवमार्गेण संपूज्यो भगवानिह। किं तत सेव्यमसेव्यं वा सर्वमेतद ब्रवीहि नः।।

kena vā devamārgeṇa saṃpūjyo bhagavāniha| kiṃ tat sevyamasevyaṃ vā sarvametad bravīhi naḥ||

एतद वः संप्रवक्ष्यामि गूढं गहनमुत्तमम। ब्रह्मणे कथितं पूर्वमादावेव महर्षयः।।

etad vaḥ saṃpravakṣyāmi gūḍhaṃ gahanamuttamam| brahmaṇe kathitaṃ pūrvamādāveva maharṣayaḥ||

सांख्ययोगो द्विधा ज्ञेयः पुरुषाणां हि साधनम। योगेन सहितं सांख्यं पुरुषाणां विमुक्तिदम।।

sāṃkhyayogo dvidhā jñeyaḥ puruṣāṇāṃ hi sādhanam| yogena sahitaṃ sāṃkhyaṃ puruṣāṇāṃ vimuktidam||

न केवलेन योगेन दृश्यते पुरुषः परः। ज्ञानं तु केवलं सम्यगपवर्गफलप्रदम।।

na kevalena yogena dṛśyate puruṣaḥ paraḥ| jñānaṃ tu kevalaṃ samyagapavargaphalapradam||

भवन्तः केवलं योगं समाश्रित्य विमुक्तये। विहाय सांख्यं विमलमकुर्वन्त परिश्रमम।।

bhavantaḥ kevalaṃ yogaṃ samāśritya vimuktaye| vihāya sāṃkhyaṃ vimalamakurvanta pariśramam||

एतस्मात कारणाद विप्रानृणां केवलधर्मिणाम। आगतो ऽहमिमं देशं ज्ञापयन मोहसंभवम।।

etasmāt kāraṇād viprānṛṇāṃ kevaladharmiṇām| āgato 'hamimaṃ deśaṃ jñāpayan mohasaṃbhavam||

तस्माद भवद्भिर्विमलं ज्ञानं कैवल्यसाधनम। ज्ञातव्यं हि प्रयत्नेन श्रोतव्यं दृश्यमेव च।।

tasmād bhavadbhirvimalaṃ jñānaṃ kaivalyasādhanam| jñātavyaṃ hi prayatnena śrotavyaṃ dṛśyameva ca||

एकः सर्वत्रगो ह्यात्मा केवलश्चितिमात्रकः। आनन्दो निर्मलो नित्यं स्यादेतत सांख्यदर्शनम।।

ekaḥ sarvatrago hyātmā kevalaścitimātrakaḥ| ānando nirmalo nityaṃ syādetat sāṃkhyadarśanam||

एतदेव परं ज्ञानमेष मोक्षो ऽत्र गीयते। एतत कैवल्यममलं ब्रह्मभावश्च वर्णितः।।

etadeva paraṃ jñānameṣa mokṣo 'tra gīyate| etat kaivalyamamalaṃ brahmabhāvaśca varṇitaḥ||

आश्रित्य चैतत परमं तन्निष्ठास्तत्परायणाः। पश्यन्ति मां महात्मानो यतयो विश्वमीश्वरम।।

āśritya caitat paramaṃ tanniṣṭhāstatparāyaṇāḥ| paśyanti māṃ mahātmāno yatayo viśvamīśvaram||

एतत तत परमं ज्ञानं केवलं सन्निरञ्जनम। अहं हि वेद्यो भगवान मम मूर्तिरियं शिवा।।

etat tat paramaṃ jñānaṃ kevalaṃ sannirañjanam| ahaṃ hi vedyo bhagavān mama mūrtiriyaṃ śivā||

बहूनि साधनानीह सिद्धये कथितानि तु। तेषामभ्यधिकं ज्ञानं मामकं द्विजपुङ्गवाः।।

bahūni sādhanānīha siddhaye kathitāni tu| teṣāmabhyadhikaṃ jñānaṃ māmakaṃ dvijapuṅgavāḥ||

ज्ञानयोगरताः शान्ता मामेव शरणं गताः। ये हि मां भस्मनिरता ध्यायन्ति सततं हृदि।।

jñānayogaratāḥ śāntā māmeva śaraṇaṃ gatāḥ| ye hi māṃ bhasmaniratā dhyāyanti satataṃ hṛdi||

मद्भक्तिपरमा नित्यं यतयः क्षीणकल्मषाः। नाशयाम्यचिरात तेषां घोरं संसारसागरम।।

madbhaktiparamā nityaṃ yatayaḥ kṣīṇakalmaṣāḥ| nāśayāmyacirāt teṣāṃ ghoraṃ saṃsārasāgaram||

प्रशान्तः संयतमना भस्मोद्धूलितविग्रहः। ब्रह्मचर्यरतो नग्नो व्रतं पाशुपतं चरेत।।

praśāntaḥ saṃyatamanā bhasmoddhūlitavigrahaḥ| brahmacaryarato nagno vrataṃ pāśupataṃ caret||

निर्मितं हि मया पूर्वं व्रतं पाशुपतं परम। गुह्याद गुह्यतमं सूक्ष्मं वेदसारं विमुक्तये।।

nirmitaṃ hi mayā pūrvaṃ vrataṃ pāśupataṃ param| guhyād guhyatamaṃ sūkṣmaṃ vedasāraṃ vimuktaye||

यद वा कौपीनवसनः स्याद वैकवसनो मुनिः। वेदाभ्यासरतो विद्वान ध्यायेत पशुपतिं शिवम।।

yad vā kaupīnavasanaḥ syād vaikavasano muniḥ| vedābhyāsarato vidvān dhyāyet paśupatiṃ śivam||

एष पाशुपतो योगः सेवनीयो मुमुक्षुभिः। भस्मच्छन्नैर्हि सततं निष्कामैरिति विश्रुतिः।।

eṣa pāśupato yogaḥ sevanīyo mumukṣubhiḥ| bhasmacchannairhi satataṃ niṣkāmairiti viśrutiḥ||

वीतरागभयक्रोधा मन्मया मामुपाश्रिताः। बहवो ऽनेन योगेन पूता मद्भावमागताः।।

vītarāgabhayakrodhā manmayā māmupāśritāḥ| bahavo 'nena yogena pūtā madbhāvamāgatāḥ||

अन्यानि चैव शास्त्राणि लोके ऽस्मिन मोहनानितु। वेदवादविरुद्धानि मयैव कथितानि तु।।

anyāni caiva śāstrāṇi loke 'smin mohanānitu| vedavādaviruddhāni mayaiva kathitāni tu||

वामं पाशुपतं सोमं लाकुलं चैव भैरवम। असेव्यमेतत कथितं वेदवाह्यं तथेतरम।।

vāmaṃ pāśupataṃ somaṃ lākulaṃ caiva bhairavam| asevyametat kathitaṃ vedavāhyaṃ tathetaram||

वेदमुर्तिरहं विप्रा नान्यशास्त्रार्थवेदिभिः। ज्ञायते मत्स्वरूपं तु मुक्त्वा वेदं सनातनम।।

vedamurtirahaṃ viprā nānyaśāstrārthavedibhiḥ| jñāyate matsvarūpaṃ tu muktvā vedaṃ sanātanam||

स्थापयध्वमिदं मार्गं पूजयध्वं महेश्वरम। अचिरादैश्वरं ज्ञानमुत्पत्स्यति न संशयः।।

sthāpayadhvamidaṃ mārgaṃ pūjayadhvaṃ maheśvaram| acirādaiśvaraṃ jñānamutpatsyati na saṃśayaḥ||

मयि भक्तिश्च विपुला भवतामस्तु सत्तमाः। ध्यातमात्रो हि सान्निध्यं दास्यामि मुनिसत्तमाः।।

mayi bhaktiśca vipulā bhavatāmastu sattamāḥ| dhyātamātro hi sānnidhyaṃ dāsyāmi munisattamāḥ||

इत्युक्त्वा भगवान सोमस्तत्रैवान्तरधीयत। तो ऽपि दारुवने तस्मिन पूजयन्ति स्म शङ्करम। ब्रह्मचर्यरताः शान्ता ज्ञानयोगपरायणाः।।

ityuktvā bhagavān somastatraivāntaradhīyata| to 'pi dāruvane tasmin pūjayanti sma śaṅkaram| brahmacaryaratāḥ śāntā jñānayogaparāyaṇāḥ||

समेत्य ते महात्मानो मुनयो ब्रह्मवादिनः। वितेनिरे बहून वादान्नध्यात्मज्ञानसंश्रयान।।

sametya te mahātmāno munayo brahmavādinaḥ| vitenire bahūn vādānnadhyātmajñānasaṃśrayān||

किमस्य जगतो मूलमात्मा चास्माकमेव हि। को ऽपि स्यात सर्वभावानां हेतुरीश्वर एव च।।

kimasya jagato mūlamātmā cāsmākameva hi| ko 'pi syāt sarvabhāvānāṃ heturīśvara eva ca||

इत्येवं मन्यमानानां ध्यानमार्गावलम्बिनाम। आविरासीन्महादेवी देवी गिरिवरात्मजा।।

ityevaṃ manyamānānāṃ dhyānamārgāvalambinām| āvirāsīnmahādevī devī girivarātmajā||

कोटिसूर्यप्रतीकाशा ज्वालामालासमावृता। स्वभाभिर्विमलाभिस्तु पूरयन्ती नभस्तलम।।

koṭisūryapratīkāśā jvālāmālāsamāvṛtā| svabhābhirvimalābhistu pūrayantī nabhastalam||

ज्वालासहस्रान्तरसन्निविष्टाम। जानन्ति ते तत परमस्य बीजम।।

jvālāsahasrāntarasanniviṣṭām| jānanti te tat paramasya bījam||

गतिस्तथात्मा गगनाभिधाना। तस्यामथैते मुनयश्च विप्राः।।

gatistathātmā gaganābhidhānā| tasyāmathaite munayaśca viprāḥ||

तदन्तरे देवमशेषहेतुम। रुद्रं बृहन्तं पुरुषं पुराणम।।

tadantare devamaśeṣahetum| rudraṃ bṛhantaṃ puruṣaṃ purāṇam||

प्रणेमुरानन्दमवापुरग्र्यम। दाविर्बभौ जन्मविनाशहेतु।।

praṇemurānandamavāpuragryam| dāvirbabhau janmavināśahetu||

सर्वात्मिका सर्वनियामिका च। व्योमाभिधाना दिवि राजतीव।।

sarvātmikā sarvaniyāmikā ca| vyomābhidhānā divi rājatīva||

न्महेश्वरः शिव एको ऽथ रुद्रः। मायामथारुह्य स देवदेवः।।

nmaheśvaraḥ śiva eko 'tha rudraḥ| māyāmathāruhya sa devadevaḥ||

मायी रुद्रः सकलो निष्कलश्च। मेतज्ज्ञात्वा ह्यमृतत्वं व्रजन्ति।।

māyī rudraḥ sakalo niṣkalaśca| metajjñātvā hyamṛtatvaṃ vrajanti||

देव्या भर्गः सह देवादिदेवः। वनौकसस्ते पुनरेव रुद्रम।।

devyā bhargaḥ saha devādidevaḥ| vanaukasaste punareva rudram||

एतद वः कथितं सर्वं देवदेवविचेष्टितम। देवदारुवने पूर्वं पुराणे यन्मया श्रुतम।।

etad vaḥ kathitaṃ sarvaṃ devadevaviceṣṭitam| devadāruvane pūrvaṃ purāṇe yanmayā śrutam||

यः पठेच्छृणुयान्नित्यं मुच्यते सर्वपातकैः। श्रावयेद वा द्विजान शान्तान स याति परमां गतिम।।

yaḥ paṭhecchṛṇuyānnityaṃ mucyate sarvapātakaiḥ| śrāvayed vā dvijān śāntān sa yāti paramāṃ gatim||