षष्टिस्तीर्थसहस्त्राणि षष्टिस्तीर्थशतानि च। माघमासे गमिष्यन्ति गङ्गायमुनसंगमम।।

ṣaṣṭistīrthasahastrāṇi ṣaṣṭistīrthaśatāni ca| māghamāse gamiṣyanti gaṅgāyamunasaṃgamam||

इदनमन्यते परं स्थानं गुह्याद गुह्यतमं महत। महादेवस्य देवस्य महालयमिति श्रुतम।।

idanamanyate paraṃ sthānaṃ guhyād guhyatamaṃ mahat| mahādevasya devasya mahālayamiti śrutam||

गवां शतसहस्त्रस्य सम्यग दत्तस्य यत फलम। प्रयागे माघमासे तु त्र्यहं स्नातस्य तत फलम।।

gavāṃ śatasahastrasya samyag dattasya yat phalam| prayāge māghamāse tu tryahaṃ snātasya tat phalam||

तत्र देवादिदेवेन रुद्रेण त्रिपुरारिणा। शिलातले पदं न्यस्तं नास्तिकानां निदर्शनम।।

tatra devādidevena rudreṇa tripurāriṇā| śilātale padaṃ nyastaṃ nāstikānāṃ nidarśanam||

तत्र पुशुपताः शान्ता भस्मोद्धूलितविग्रहाः। उपासते महादेवं वेदाध्ययनतत्पराः।।

tatra puśupatāḥ śāntā bhasmoddhūlitavigrahāḥ| upāsate mahādevaṃ vedādhyayanatatparāḥ||

गङ्गायमुनयोर्मध्ये कार्षाग्निं यस्तु साधयेत। अहीनाङ्गो ऽप्यरोगश्च पञ्चेन्द्रियसमन्वितः।।

gaṅgāyamunayormadhye kārṣāgniṃ yastu sādhayet| ahīnāṅgo 'pyarogaśca pañcendriyasamanvitaḥ||

यावन्ति रोमकूपाणि तस्य गात्रेषु मानद। तावद वर्षसहस्त्राणि स्वर्गलोके महीयते।।

yāvanti romakūpāṇi tasya gātreṣu mānada| tāvad varṣasahastrāṇi svargaloke mahīyate||

स्नात्वा तत्र पदं शार्वं दृष्ट्वा भक्तिपुरः सरम। नमस्कृत्वाथ शिरसा रुद्रसामीप्यमाप्नुयात।।

snātvā tatra padaṃ śārvaṃ dṛṣṭvā bhaktipuraḥ saram| namaskṛtvātha śirasā rudrasāmīpyamāpnuyāt||

अन्यच्च देवदेवस्य स्थानं शंभोर्महात्मनः। केदारमिति विख्यातं सिद्धानामालयं शुभम।।

anyacca devadevasya sthānaṃ śaṃbhormahātmanaḥ| kedāramiti vikhyātaṃ siddhānāmālayaṃ śubham||

ततः स्वर्गात परिभ्रष्टो जम्बूद्वीपपतिर्भवेत। स भुक्त्वा विपुलान भोगांस्तत तीर्थं भजते पुनः।।

tataḥ svargāt paribhraṣṭo jambūdvīpapatirbhavet| sa bhuktvā vipulān bhogāṃstat tīrthaṃ bhajate punaḥ||

तत्र स्नात्वा महादेवमभ्यर्च्य वृषकेतनम। पीत्वा चैवोदकं शुद्धं गाणपत्यमवाप्नुयात।।

tatra snātvā mahādevamabhyarcya vṛṣaketanam| pītvā caivodakaṃ śuddhaṃ gāṇapatyamavāpnuyāt||

सोमलोकमवाप्नोति सोमेन सह मोदते। षष्टिं वर्षसहस्त्राणि षष्टिं वर्षशतानि च।।

somalokamavāpnoti somena saha modate| ṣaṣṭiṃ varṣasahastrāṇi ṣaṣṭiṃ varṣaśatāni ca||

श्राद्धदानादिकं कृत्वा ह्यक्ष्यं लभते फलम। द्विजातिप्रवरैर्जुष्टं योगिभिर्यतमानसैः।।

śrāddhadānādikaṃ kṛtvā hyakṣyaṃ labhate phalam| dvijātipravarairjuṣṭaṃ yogibhiryatamānasaiḥ||

तीर्थं प्लक्षावतरणं सर्वपापविनाशनम। तत्राभ्यर्च्य श्रीनिवासं विष्णुलोके महीयते।।

tīrthaṃ plakṣāvataraṇaṃ sarvapāpavināśanam| tatrābhyarcya śrīnivāsaṃ viṣṇuloke mahīyate||

स्वर्गतः शक्रलोके ऽसौ मुनिगन्धर्वसेवितः। ततो भ्रष्टस्तु राजेन्द्र समृद्धे जायते कुले।।

svargataḥ śakraloke 'sau munigandharvasevitaḥ| tato bhraṣṭastu rājendra samṛddhe jāyate kule||

अन्यं मगधराजस्य तीर्थं स्वर्गगतिप्रदम। अक्षयं विन्दति स्वर्गं तत्र गत्वा द्विजोत्तमः।।

anyaṃ magadharājasya tīrthaṃ svargagatipradam| akṣayaṃ vindati svargaṃ tatra gatvā dvijottamaḥ||

अधः शिरास्त्वयोधारामुर्ध्वपादः पिबेन्नरः। शतं वर्षसहस्त्राणि स्वर्गलोके महीयते।।

adhaḥ śirāstvayodhārāmurdhvapādaḥ pibennaraḥ| śataṃ varṣasahastrāṇi svargaloke mahīyate||

तस्माद भ्रष्टस्तु राजेन्द्र अग्निहोत्री भवेन्नरः। भुक्त्वा तु विपुलान भोगांस्तत तीर्थं भजते पुनः।।

tasmād bhraṣṭastu rājendra agnihotrī bhavennaraḥ| bhuktvā tu vipulān bhogāṃstat tīrthaṃ bhajate punaḥ||

तीर्थं कनखलं पुण्यं महापातकनाशनम। यत्र देवेन रुद्रेण यज्ञो दक्षस्य नाशितः।।

tīrthaṃ kanakhalaṃ puṇyaṃ mahāpātakanāśanam| yatra devena rudreṇa yajño dakṣasya nāśitaḥ||

तत्र गङ्गामुपस्पृश्य शुचिर्भावसमन्वितः। मुच्यते सर्वपापैस्तु ब्रह्मलोकं लभेन्मृतः।।

tatra gaṅgāmupaspṛśya śucirbhāvasamanvitaḥ| mucyate sarvapāpaistu brahmalokaṃ labhenmṛtaḥ||

यः स्वदेहं विकर्तेद वा शकुनिभ्यः प्रयच्छति। विहगैरुपभुक्तस्य शृणु तस्यापि यत्फलम।।

yaḥ svadehaṃ vikarted vā śakunibhyaḥ prayacchati| vihagairupabhuktasya śṛṇu tasyāpi yatphalam||

शतं वर्षसहस्त्राणि सोमलोके महीयते। ततस्तस्मात परिभ्रष्टो राजा भवति धार्मिकः।।

śataṃ varṣasahastrāṇi somaloke mahīyate| tatastasmāt paribhraṣṭo rājā bhavati dhārmikaḥ||

महातीर्थमिति ख्यातं पुण्यं नारायणप्रियम। तत्राभ्यर्च्य हृषीकेशं श्वेतद्वीपं निगच्छति।।

mahātīrthamiti khyātaṃ puṇyaṃ nārāyaṇapriyam| tatrābhyarcya hṛṣīkeśaṃ śvetadvīpaṃ nigacchati||

गुणवान रूपसंपन्नो विद्वान सुप्रियवाक्यवान। भुक्त्वा तु विपुलान भोगांस्तततीर्थं भजते पुनः।।

guṇavān rūpasaṃpanno vidvān supriyavākyavān| bhuktvā tu vipulān bhogāṃstatatīrthaṃ bhajate punaḥ||

अन्यच्च तीर्थप्रवरं नाम्ना श्रीपर्वतं शुभम। तत्र प्राणान परित्यज्य रुद्रस्य दयितो भवेत।।

anyacca tīrthapravaraṃ nāmnā śrīparvataṃ śubham| tatra prāṇān parityajya rudrasya dayito bhavet||

तत्र सन्निहितो रुद्रो देव्या सह महेश्वरः। स्नानपिण्डादिकं तत्र कृतमक्षय्यमुत्तमम।।

tatra sannihito rudro devyā saha maheśvaraḥ| snānapiṇḍādikaṃ tatra kṛtamakṣayyamuttamam||

उत्तरे यमुनातीरे प्रयागस्य तु दक्षिणे। ऋणप्रमोचनं नाम तीर्थं तु परमं स्मृतम।।

uttare yamunātīre prayāgasya tu dakṣiṇe| ṛṇapramocanaṃ nāma tīrthaṃ tu paramaṃ smṛtam||

एकरात्रोषितः स्नात्वा ऋणैस्तत्र प्रमुच्यते। सूर्यलोकमवाप्नोति अनृणश्च सदा भवेत।।

ekarātroṣitaḥ snātvā ṛṇaistatra pramucyate| sūryalokamavāpnoti anṛṇaśca sadā bhavet||

गोदावरी नदी पुण्या सर्वपापविनाशनी। तत्र स्नात्वा पितॄन देवांस्तर्पयित्वा यथाविधि। सर्वपापविसुद्धात्मा गोसहस्रफलं लभेत।।

godāvarī nadī puṇyā sarvapāpavināśanī| tatra snātvā pitṝn devāṃstarpayitvā yathāvidhi| sarvapāpavisuddhātmā gosahasraphalaṃ labhet||

पवित्रसलिला पुण्या कावेरी विपुला नदी। तस्यां स्नात्वोदकं कृत्वा मुच्यते सर्वपातकैः। त्रिरात्रोपोषितेनाथ एकरात्रोषितेन वा।।

pavitrasalilā puṇyā kāverī vipulā nadī| tasyāṃ snātvodakaṃ kṛtvā mucyate sarvapātakaiḥ| trirātropoṣitenātha ekarātroṣitena vā||

द्विजातीनां तु कथितं तीर्थानामिह सेवनम। यस्य वाङ्मनसो शुद्धे हस्तपादौ च संस्थितौ। अलोलुपो ब्रह्मचारो तीर्थानां फलमाप्नुयात।।

dvijātīnāṃ tu kathitaṃ tīrthānāmiha sevanam| yasya vāṅmanaso śuddhe hastapādau ca saṃsthitau| alolupo brahmacāro tīrthānāṃ phalamāpnuyāt||

स्वामितीर्थं महातीर्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम। तत्र सन्निहितो नित्यं स्कन्दो ऽमरनमस्कृतः।।

svāmitīrthaṃ mahātīrthaṃ triṣu lokeṣu viśrutam| tatra sannihito nityaṃ skando 'maranamaskṛtaḥ||

स्नात्वा कुमारधारायां कृत्वा देवादितर्पणम। आराध्य षण्मुखं देवं स्कन्देन सह मोदते।।

snātvā kumāradhārāyāṃ kṛtvā devāditarpaṇam| ārādhya ṣaṇmukhaṃ devaṃ skandena saha modate||

नदी त्रैलोक्यविख्याता ताम्रपर्णोति नामतः। तत्र स्नात्वा पितॄन भक्त्या तर्पयित्वा यथाविधि। पापकर्तॄनपि पितॄस्तारयेन्नात्र संशयः।।

nadī trailokyavikhyātā tāmraparṇoti nāmataḥ| tatra snātvā pitṝn bhaktyā tarpayitvā yathāvidhi| pāpakartṝnapi pitṝstārayennātra saṃśayaḥ||

चन्द्रतीर्थमिति ख्यातं कावेर्याः प्रभवे ऽक्षयम। तीर्थं तत्र भवेद वस्तुं मृतानां स्वर्गतिर्ध्रुवा।।

candratīrthamiti khyātaṃ kāveryāḥ prabhave 'kṣayam| tīrthaṃ tatra bhaved vastuṃ mṛtānāṃ svargatirdhruvā||

विन्ध्यपादे प्रपश्यन्ति देवदेवं सदाशिवम। भक्त्या ये ते न पश्यन्ति यमस्य सदनं द्विजाः।।

vindhyapāde prapaśyanti devadevaṃ sadāśivam| bhaktyā ye te na paśyanti yamasya sadanaṃ dvijāḥ||

देविकायां वृषो नाम तीर्थं सिद्धनिषेवितम। तत्र स्नात्वोदकं दत्वा योगसिद्धिं च विन्दति।।

devikāyāṃ vṛṣo nāma tīrthaṃ siddhaniṣevitam| tatra snātvodakaṃ datvā yogasiddhiṃ ca vindati||

दशाश्वमेधिकं तीर्थं सर्वपापविनाशनम। दशानामश्वमेधानां तत्राप्नोति फलं नरः।।

daśāśvamedhikaṃ tīrthaṃ sarvapāpavināśanam| daśānāmaśvamedhānāṃ tatrāpnoti phalaṃ naraḥ||

पुण्डरीकं महातीर्थं ब्राह्मणैरुपसेवितम। तत्राभिगम्य युक्तात्मा पौण्डरीकफलं लभेत।।

puṇḍarīkaṃ mahātīrthaṃ brāhmaṇairupasevitam| tatrābhigamya yuktātmā pauṇḍarīkaphalaṃ labhet||

तीर्थेभ्यः परमं तीर्थं ब्रह्मतीर्थमिति श्रुतम। ब्रह्माणमर्चयित्वा तु ब्रह्मलोके महीयते।।

tīrthebhyaḥ paramaṃ tīrthaṃ brahmatīrthamiti śrutam| brahmāṇamarcayitvā tu brahmaloke mahīyate||

सरस्वत्या विनशनं प्लक्षप्रस्त्रवणं शुभम। व्यासतीर्थं परं तीर्थं मैनाकं च नगोत्तमम। यमुनाप्रभवं चैव सर्वपापविशोधनम।।

sarasvatyā vinaśanaṃ plakṣaprastravaṇaṃ śubham| vyāsatīrthaṃ paraṃ tīrthaṃ mainākaṃ ca nagottamam| yamunāprabhavaṃ caiva sarvapāpaviśodhanam||

पितॄणां दुहिता देवी गन्धकालीति विश्रुता। तस्यां स्नात्वा दिवं याति मृतो जातिस्मरो भवेत।।

pitṝṇāṃ duhitā devī gandhakālīti viśrutā| tasyāṃ snātvā divaṃ yāti mṛto jātismaro bhavet||

कुबेरतुङ्गं पापघ्नं सिद्धचारणसेवितम। प्राणांस्तत्र परित्यज्य कुबेरानुचरो भवेत।।

kuberatuṅgaṃ pāpaghnaṃ siddhacāraṇasevitam| prāṇāṃstatra parityajya kuberānucaro bhavet||

उमातुङ्गमिति ख्यातं यत्र सा रुद्रवल्लभा। तत्राभ्यर्च्य महादेवीं कोसहस्रफलं लभेत।।

umātuṅgamiti khyātaṃ yatra sā rudravallabhā| tatrābhyarcya mahādevīṃ kosahasraphalaṃ labhet||

भृगुतुङ्गे तपस्तप्तं श्राद्धं दानं तथा कृतम। कुलान्युभयतः सप्त पुनातीति श्रुतिर्मम।।

bhṛgutuṅge tapastaptaṃ śrāddhaṃ dānaṃ tathā kṛtam| kulānyubhayataḥ sapta punātīti śrutirmama||

काश्यपस्य महातीर्थं कालसर्पिरिति श्रुतम। तत्र श्राद्धानि देयानि नित्यं पापक्षयेच्छया।।

kāśyapasya mahātīrthaṃ kālasarpiriti śrutam| tatra śrāddhāni deyāni nityaṃ pāpakṣayecchayā||

दशार्णायां तथा दानं श्राद्धं होमस्तथा जपः। अक्षयं चाव्ययं चैव कृतं भवति सर्वदा।।

daśārṇāyāṃ tathā dānaṃ śrāddhaṃ homastathā japaḥ| akṣayaṃ cāvyayaṃ caiva kṛtaṃ bhavati sarvadā||

तीर्थं द्विजातिभिर्जुष्टं नाम्ना वै कुरुजाङ्गलम। दत्त्वा तु दानं विधिवद ब्रह्मलोके महीयते।।

tīrthaṃ dvijātibhirjuṣṭaṃ nāmnā vai kurujāṅgalam| dattvā tu dānaṃ vidhivad brahmaloke mahīyate||

वैतरण्यां महातीर्थे स्वर्णवेद्यां तथैव च। धर्मपृष्ठे च सरसि ब्रह्मणः परमे शुभे।।

vaitaraṇyāṃ mahātīrthe svarṇavedyāṃ tathaiva ca| dharmapṛṣṭhe ca sarasi brahmaṇaḥ parame śubhe||

भरतस्याश्रमे पुण्ये पुण्ये श्राद्धवटे शुभे। महाह्रदे च कौशिक्यां दत्तं भवति चाक्षयम।।

bharatasyāśrame puṇye puṇye śrāddhavaṭe śubhe| mahāhrade ca kauśikyāṃ dattaṃ bhavati cākṣayam||

मुञ्जपृष्ठे पदं न्यस्तं महादेवेन धीमता। हिताय सर्वभूतानां नास्तिकानां निदर्शनम।।

muñjapṛṣṭhe padaṃ nyastaṃ mahādevena dhīmatā| hitāya sarvabhūtānāṃ nāstikānāṃ nidarśanam||

अल्पेनापि तु कालेन नरो धर्मपरायणः। पाप्मानमुत्सृजत्याशु जीर्णां त्वचमिवोरगः।।

alpenāpi tu kālena naro dharmaparāyaṇaḥ| pāpmānamutsṛjatyāśu jīrṇāṃ tvacamivoragaḥ||

नाम्ना कनकनन्देति तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम। उदीच्यां मुञ्जपृष्ठस्य ब्रह्मर्षिगणसेवितम।।

nāmnā kanakanandeti tīrthaṃ trailokyaviśrutam| udīcyāṃ muñjapṛṣṭhasya brahmarṣigaṇasevitam||

तत्र स्नात्वा दिवं यान्ति सशरीरा द्विजातयः। दत्तं चापि सदा श्राद्धमक्षयं समुदाहृतम। ऋणैस्त्रिभिर्नरः स्नात्वा मुच्यते क्षीणकल्मषः।।

tatra snātvā divaṃ yānti saśarīrā dvijātayaḥ| dattaṃ cāpi sadā śrāddhamakṣayaṃ samudāhṛtam| ṛṇaistribhirnaraḥ snātvā mucyate kṣīṇakalmaṣaḥ||

मानसे सरसि स्नात्वा शक्रस्यार्धासनं लभेत। उत्तरं मानसं गत्वा सिद्धिं प्राप्नोत्यनुत्तमाम।।

mānase sarasi snātvā śakrasyārdhāsanaṃ labhet| uttaraṃ mānasaṃ gatvā siddhiṃ prāpnotyanuttamām||

तस्मान्निर्वर्तयेच्छ्राद्धं यथाशक्ति यथाबलम। कामान सलभते दिव्यान मोक्षोपायं च विन्दति।।

tasmānnirvartayecchrāddhaṃ yathāśakti yathābalam| kāmān salabhate divyān mokṣopāyaṃ ca vindati||

पर्वतो हिमवान्नाम नानाधातुविभूषितः। योजनानां सहस्राणि सो ऽशीतिस्त्वायतो गिरिः। सिद्धचारणसंकीर्णो देवर्षिगणसेवितः।।

parvato himavānnāma nānādhātuvibhūṣitaḥ| yojanānāṃ sahasrāṇi so 'śītistvāyato giriḥ| siddhacāraṇasaṃkīrṇo devarṣigaṇasevitaḥ||

तत्र पुष्करिणी रम्या सुषुम्ना नाम नामतः। तत्र गत्वा द्विजो विद्वान ब्रह्महत्यां विमुञ्चति।।

tatra puṣkariṇī ramyā suṣumnā nāma nāmataḥ| tatra gatvā dvijo vidvān brahmahatyāṃ vimuñcati||

श्राद्धं भवति चाक्षय्यं तत्र दत्तं महोदयम। तारयेच्च पितॄन सम्यग दश पूर्वान दशापरान।।

śrāddhaṃ bhavati cākṣayyaṃ tatra dattaṃ mahodayam| tārayecca pitṝn samyag daśa pūrvān daśāparān||

सर्वत्र हिमवान पुण्यो गङ्गा पुण्या समन्ततः। नद्यः समुद्रगाः पुण्याः समुद्रश्च विशेषतः।।

sarvatra himavān puṇyo gaṅgā puṇyā samantataḥ| nadyaḥ samudragāḥ puṇyāḥ samudraśca viśeṣataḥ||

बदर्याश्रममासाद्य मुच्यते कलिकल्मषात। तत्र नारायणो देवो नरेणास्ते सनातनः।।

badaryāśramamāsādya mucyate kalikalmaṣāt| tatra nārāyaṇo devo nareṇāste sanātanaḥ||

अक्षयं तत्र दानं स्यात जप्यं वापि तथाविधम। महादेवप्रियं तीर्थं पावनं तद विशेषतः। तारयेच्च पितॄन सर्वान दत्त्वा श्राद्धं समाहितः।।

akṣayaṃ tatra dānaṃ syāt japyaṃ vāpi tathāvidham| mahādevapriyaṃ tīrthaṃ pāvanaṃ tad viśeṣataḥ| tārayecca pitṝn sarvān dattvā śrāddhaṃ samāhitaḥ||

देवदारुवनं पुण्यं सिद्धगन्धर्वसेवितम। महादेवेन देवेन तत्र दत्तं महद वरं।।

devadāruvanaṃ puṇyaṃ siddhagandharvasevitam| mahādevena devena tatra dattaṃ mahad varaṃ||

मोहयित्वा मुनीन सर्वान पुनस्तैः संप्रपूजितः। प्रसन्नो भगवानीशो मुनीन्द्रान प्राह भावितान।।

mohayitvā munīn sarvān punastaiḥ saṃprapūjitaḥ| prasanno bhagavānīśo munīndrān prāha bhāvitān||

इहाश्रमवरे रम्ये निवसिष्यथ सर्वदा। मद्भावनासमायुक्तास्ततः सिद्धिमवाप्स्यथ।।

ihāśramavare ramye nivasiṣyatha sarvadā| madbhāvanāsamāyuktāstataḥ siddhimavāpsyatha||

ये ऽत्र मामर्चयन्तीह लोके धर्मपरा जनाः। तेषां ददामि परमं गाणपत्यं हि शाश्वतम।।

ye 'tra māmarcayantīha loke dharmaparā janāḥ| teṣāṃ dadāmi paramaṃ gāṇapatyaṃ hi śāśvatam||

अत्र नित्यं वसिष्यामि सह नारायणेन च। प्राणानिह नरस्त्यक्त्वा न भूयो जन्म विन्दति।।

atra nityaṃ vasiṣyāmi saha nārāyaṇena ca| prāṇāniha narastyaktvā na bhūyo janma vindati||

संस्मरन्ति च ये तीर्थं देशान्तरगता जनाः। तेषां च सर्वपापानि नाशयामि द्विजोत्तमाः।।

saṃsmaranti ca ye tīrthaṃ deśāntaragatā janāḥ| teṣāṃ ca sarvapāpāni nāśayāmi dvijottamāḥ||

श्राद्धं दानं तपो होमः पिण्डनिर्वपणं तथा। ध्यानं जपश्च नियमः सर्वमत्राक्षयं कृतम।।

śrāddhaṃ dānaṃ tapo homaḥ piṇḍanirvapaṇaṃ tathā| dhyānaṃ japaśca niyamaḥ sarvamatrākṣayaṃ kṛtam||

तस्मात सर्वप्रयत्नेन द्रष्टव्यं हि द्विजातिभिः। देवदारुवनं पुण्यं महादेवनिषेवितम।।

tasmāt sarvaprayatnena draṣṭavyaṃ hi dvijātibhiḥ| devadāruvanaṃ puṇyaṃ mahādevaniṣevitam||

यत्रेस्वरो महादेवो विष्णुर्वा पुरुषोत्तमः। तत्र सन्निहिता गङ्गातीर्थान्यायतनानि च।।

yatresvaro mahādevo viṣṇurvā puruṣottamaḥ| tatra sannihitā gaṅgātīrthānyāyatanāni ca||