मनुष्याणां तु हरणं कृत्वा स्त्रीणां गृहस्य च। वापीकूपजलानां च शुध्येच्चान्द्रायणेन तु।।

manuṣyāṇāṃ tu haraṇaṃ kṛtvā strīṇāṃ gṛhasya ca| vāpīkūpajalānāṃ ca śudhyeccāndrāyaṇena tu||

ततः सर्वाणि गुह्यानि तीर्थान्यायतनानि च। जगाम भगवान व्यासो जैमिनिप्रमुखैर्वृतः।।

tataḥ sarvāṇi guhyāni tīrthānyāyatanāni ca| jagāma bhagavān vyāso jaiminipramukhairvṛtaḥ||

द्रव्याणामल्पसाराणां स्तेयं कृत्वान्यवेश्मतः। चरेत सांतपनं कृच्छ्रं तन्निर्यात्यात्मशुद्धये।।

dravyāṇāmalpasārāṇāṃ steyaṃ kṛtvānyaveśmataḥ| caret sāṃtapanaṃ kṛcchraṃ tanniryātyātmaśuddhaye||

प्रयागं परमं तीर्थं प्रयागादधिकं शुभम। विश्वरूपं तथा तीर्थं तालतीर्थमनुत्तमम।।

prayāgaṃ paramaṃ tīrthaṃ prayāgādadhikaṃ śubham| viśvarūpaṃ tathā tīrthaṃ tālatīrthamanuttamam||

आकाशाख्यं महातीर्थं तीर्थं चैवार्षभं परम। स्वर्नोलं च महातीर्थं गौरीतीर्थमनुत्तमम।।

ākāśākhyaṃ mahātīrthaṃ tīrthaṃ caivārṣabhaṃ param| svarnolaṃ ca mahātīrthaṃ gaurītīrthamanuttamam||

धान्यान्नधनचौर्यं तु कृत्वा कामाद द्विजोत्तमः। स्वजातीयगृहादेव कृच्छ्रार्धेन विशुद्ध्यति।।

dhānyānnadhanacauryaṃ tu kṛtvā kāmād dvijottamaḥ| svajātīyagṛhādeva kṛcchrārdhena viśuddhyati||

भक्षभोज्यापहरणे यानशय्यासनस्य च। पुष्पमूलफलानां च पञ्चगव्यं विशोधनम।।

bhakṣabhojyāpaharaṇe yānaśayyāsanasya ca| puṣpamūlaphalānāṃ ca pañcagavyaṃ viśodhanam||

प्राजापत्यं तथा तीर्थं स्वर्गद्वारं तथैव च। जम्बुकेश्वरमित्युक्तं धर्माख्यं तीर्थमुत्तमम।।

prājāpatyaṃ tathā tīrthaṃ svargadvāraṃ tathaiva ca| jambukeśvaramityuktaṃ dharmākhyaṃ tīrthamuttamam||

तृणकाष्ठद्रुमाणां च शुष्कान्नस्य गुडस्य च। चैलचर्मामिषाणां च त्रिरात्रं स्यादभोजनम।।

tṛṇakāṣṭhadrumāṇāṃ ca śuṣkānnasya guḍasya ca| cailacarmāmiṣāṇāṃ ca trirātraṃ syādabhojanam||

गयातीर्थं महातीर्थं तीर्थं चैव महानदी। नारायणं परं तीर्थं वायुतीर्थमनुत्तमम।।

gayātīrthaṃ mahātīrthaṃ tīrthaṃ caiva mahānadī| nārāyaṇaṃ paraṃ tīrthaṃ vāyutīrthamanuttamam||

मणिमुक्ताप्रवालानां ताम्रस्य रजतस्य च। अयः कांस्योपलानां च द्वादशाहं कणाशनम।।

maṇimuktāpravālānāṃ tāmrasya rajatasya ca| ayaḥ kāṃsyopalānāṃ ca dvādaśāhaṃ kaṇāśanam||

ज्ञानतीर्थं परं गुह्यं वाराहं तीर्थमुत्तमम। यमतीर्थं महापुण्यं तीर्थं संवर्तकं शुभम।।

jñānatīrthaṃ paraṃ guhyaṃ vārāhaṃ tīrthamuttamam| yamatīrthaṃ mahāpuṇyaṃ tīrthaṃ saṃvartakaṃ śubham||

कार्पासकीटजोर्णानां द्विशफैकशफस्य च। पक्षिगन्धौषधीनां च रज्वाश्चैव त्र्यहं पयः।।

kārpāsakīṭajorṇānāṃ dviśaphaikaśaphasya ca| pakṣigandhauṣadhīnāṃ ca rajvāścaiva tryahaṃ payaḥ||

अग्नितीर्थं द्विजश्रेष्ठाः कलशेश्वरमुत्तमम। नागतीर्थं सोमतीर्थं सूर्यतीर्थं तथैव च।।

agnitīrthaṃ dvijaśreṣṭhāḥ kalaśeśvaramuttamam| nāgatīrthaṃ somatīrthaṃ sūryatīrthaṃ tathaiva ca||

नरमांसाशनं कृत्वा चान्द्रायणमथाचरेत। काकं चैव तथा श्वानं जग्ध्वा हस्तिनमेव च। वराहं कुक्कुटं चाथ तप्तकृच्छ्रेण शुध्यति।।

naramāṃsāśanaṃ kṛtvā cāndrāyaṇamathācaret| kākaṃ caiva tathā śvānaṃ jagdhvā hastinameva ca| varāhaṃ kukkuṭaṃ cātha taptakṛcchreṇa śudhyati||

पर्वताख्यं महागुह्यं मणिकर्णमनुत्तमम। घटोत्कचं तीर्थवरं श्रीतीर्थं च पितामहम।।

parvatākhyaṃ mahāguhyaṃ maṇikarṇamanuttamam| ghaṭotkacaṃ tīrthavaraṃ śrītīrthaṃ ca pitāmaham||

गङ्गातीर्थं तु देवेशं ययातेस्तीर्थमुत्तमम। कापिलं चैव सोमेशं ब्रह्मतीर्थमनुत्तमम।।

gaṅgātīrthaṃ tu deveśaṃ yayātestīrthamuttamam| kāpilaṃ caiva someśaṃ brahmatīrthamanuttamam||

क्रव्यादानां च मांसानि पुरीषं मूत्रमेव च। गोगोमायुकपीनां च तदेव व्रतमाचरेत। उपोष्य द्वादशाहं तु कूष्माण्डैर्जुहुयाद घृतम।।

kravyādānāṃ ca māṃsāni purīṣaṃ mūtrameva ca| gogomāyukapīnāṃ ca tadeva vratamācaret| upoṣya dvādaśāhaṃ tu kūṣmāṇḍairjuhuyād ghṛtam||

नकुलोलूकमार्जारं जग्ध्वा सांतपनं चरेत। श्वापदोष्ट्रखराञ्जग्ध्वा तप्तकृच्छ्रेण शुद्ध्यति। व्रतवच्चैव संस्कारं पूर्वेण विधिनैव तु।।

nakulolūkamārjāraṃ jagdhvā sāṃtapanaṃ caret| śvāpadoṣṭrakharāñjagdhvā taptakṛcchreṇa śuddhyati| vratavaccaiva saṃskāraṃ pūrveṇa vidhinaiva tu||

अत्र लिङ्गं पुरानीय ब्रह्मा स्नातुं यदा गतः। तदानीं स्थापयामास विष्णुस्तल्लिङ्गमैश्वरम।।

atra liṅgaṃ purānīya brahmā snātuṃ yadā gataḥ| tadānīṃ sthāpayāmāsa viṣṇustalliṅgamaiśvaram||

बकं चैव बलाकं च हंसं कारण्डवं तथा। चक्रवाकं प्लवं जग्घ्वा द्वादशाहमभोजनम।।

bakaṃ caiva balākaṃ ca haṃsaṃ kāraṇḍavaṃ tathā| cakravākaṃ plavaṃ jagghvā dvādaśāhamabhojanam||

ततः स्नात्वा समागत्य ब्रह्मा प्रोवाच तं हरिम। मयानीतमिदं लिङ्गं कस्मात स्थापितवानसि।।

tataḥ snātvā samāgatya brahmā provāca taṃ harim| mayānītamidaṃ liṅgaṃ kasmāt sthāpitavānasi||

तमाह विष्णुस्त्वत्तो ऽपि रुद्रे भक्तिर्दृढा मम। तस्मात प्रतिष्ठितं लिङ्गंनाम्ना तव भविष्यति।।

tamāha viṣṇustvatto 'pi rudre bhaktirdṛḍhā mama| tasmāt pratiṣṭhitaṃ liṅgaṃnāmnā tava bhaviṣyati||

कपोतं टिट्टिभं चैव शुकं सारसमेव च। उलूकं जालपादं च जग्ध्वाप्येतद व्रतं चरेत।।

kapotaṃ ṭiṭṭibhaṃ caiva śukaṃ sārasameva ca| ulūkaṃ jālapādaṃ ca jagdhvāpyetad vrataṃ caret||

शिशुमारं तथा चाषं मत्स्यमांसं तथैव च। जग्ध्वा चैव कटाहारमेतदेव चरेद व्रतम।।

śiśumāraṃ tathā cāṣaṃ matsyamāṃsaṃ tathaiva ca| jagdhvā caiva kaṭāhārametadeva cared vratam||

भूतेश्वरं तथा तीर्थं तीर्थं धर्मसमुद्भवम। गन्धर्वतीर्थं परमं वाह्नेयं तीर्थमुत्तमम।।

bhūteśvaraṃ tathā tīrthaṃ tīrthaṃ dharmasamudbhavam| gandharvatīrthaṃ paramaṃ vāhneyaṃ tīrthamuttamam||

दौर्वासिकं व्योमतीर्थं चन्द्रतीर्थं द्विजोत्तमाः। चित्राङ्गदेश्वरं पुण्यं पुण्यं विद्याधरेश्वरम।।

daurvāsikaṃ vyomatīrthaṃ candratīrthaṃ dvijottamāḥ| citrāṅgadeśvaraṃ puṇyaṃ puṇyaṃ vidyādhareśvaram||

कोकिलं चैव मत्स्यांश्च मण्डुकं भुजगं तथा। गोमूत्रयावकाहारो मासेनैकेन शुद्ध्यति।।

kokilaṃ caiva matsyāṃśca maṇḍukaṃ bhujagaṃ tathā| gomūtrayāvakāhāro māsenaikena śuddhyati||

केदारतीर्थमुग्राख्यं कालञ्जरमनुत्तमम। सारस्वतं प्रभासं च भद्रकर्णं ह्रदं शुभम।।

kedāratīrthamugrākhyaṃ kālañjaramanuttamam| sārasvataṃ prabhāsaṃ ca bhadrakarṇaṃ hradaṃ śubham||

जलेचरांश्च जलजान प्रत्तुदान्नखविष्किरान। रक्तपादांस्तथा जग्ध्वा सप्ताहं चैतदाचरेत।।

jalecarāṃśca jalajān prattudānnakhaviṣkirān| raktapādāṃstathā jagdhvā saptāhaṃ caitadācaret||

शुनो मांसं शुष्कमांसमात्मार्थं च तथा कृतम। भुक्त्वा मासं चरेदेतत तत्पापस्यापनुत्तये।।

śuno māṃsaṃ śuṣkamāṃsamātmārthaṃ ca tathā kṛtam| bhuktvā māsaṃ caredetat tatpāpasyāpanuttaye||

लौकिकाख्यं महातीर्थं तीर्थं चैव वृषध्वजम। हिरण्यगर्भं गोप्रेक्ष्यं तीर्थं चैव वृषध्वजम।।

laukikākhyaṃ mahātīrthaṃ tīrthaṃ caiva vṛṣadhvajam| hiraṇyagarbhaṃ goprekṣyaṃ tīrthaṃ caiva vṛṣadhvajam||

उपशान्तं शिवं चैव व्याघ्रेश्वरमनुत्तमम। त्रिलोचनं महातीर्थं लोलार्कं चोत्तराह्वयम।।

upaśāntaṃ śivaṃ caiva vyāghreśvaramanuttamam| trilocanaṃ mahātīrthaṃ lolārkaṃ cottarāhvayam||

वार्ताकं भुस्तृणं शिग्रुं खुखुण्डं करकं तथा। प्राजापत्यं चरेज्जग्ध्वा शङ्खं कुम्भीकमेव च।।

vārtākaṃ bhustṛṇaṃ śigruṃ khukhuṇḍaṃ karakaṃ tathā| prājāpatyaṃ carejjagdhvā śaṅkhaṃ kumbhīkameva ca||

पलाण्डुं लशुनं चैव भुक्त्वा चान्द्रायणं चरेत। नालिकां तण्डुलीयं च प्राजापत्येन शुद्ध्यति।।

palāṇḍuṃ laśunaṃ caiva bhuktvā cāndrāyaṇaṃ caret| nālikāṃ taṇḍulīyaṃ ca prājāpatyena śuddhyati||

कपालमोचनं तीर्थं ब्रह्महत्याविनाशनम। शुक्रेश्वरं महापुण्यमानन्दपुरमुत्तमम।।

kapālamocanaṃ tīrthaṃ brahmahatyāvināśanam| śukreśvaraṃ mahāpuṇyamānandapuramuttamam||

अश्मान्तकं तथा पोतं तप्तकृच्छ्रेण शुद्ध्यति। प्राजापत्येन शुद्धिः स्यात कक्कुभाण्डस्य भक्षणे।।

aśmāntakaṃ tathā potaṃ taptakṛcchreṇa śuddhyati| prājāpatyena śuddhiḥ syāt kakkubhāṇḍasya bhakṣaṇe||

एवमादीनि तीर्थानि प्राधान्यात कथितानि तु। न शक्यं विस्तराद वक्तुं तीर्थसंख्या द्विजात्तमाः।।

evamādīni tīrthāni prādhānyāt kathitāni tu| na śakyaṃ vistarād vaktuṃ tīrthasaṃkhyā dvijāttamāḥ||

तेषु सर्वेषु तीर्थेषु स्नात्वाभ्यर्च्य पिनाकिनम। उपोष्य तत्र तत्रासौ पाराशर्यो महामुनिः।।

teṣu sarveṣu tīrtheṣu snātvābhyarcya pinākinam| upoṣya tatra tatrāsau pārāśaryo mahāmuniḥ||

अलाबुं किंशुकं चैव भुक्त्वा चैतद व्रतं चरेत। उदुम्बरं च कामेन तप्तकृच्छ्रेण शुद्ध्यति।।

alābuṃ kiṃśukaṃ caiva bhuktvā caitad vrataṃ caret| udumbaraṃ ca kāmena taptakṛcchreṇa śuddhyati||

वृथा कृसरसंयावं पायसापूपसंकुलम। भुक्त्वा चैवं विधं त्वन्नं त्रिरात्रेण विशुद्ध्यति।।

vṛthā kṛsarasaṃyāvaṃ pāyasāpūpasaṃkulam| bhuktvā caivaṃ vidhaṃ tvannaṃ trirātreṇa viśuddhyati||

तर्पयित्वा पितॄन देवान कृत्वा पिण्डप्रिदानकम। जगाम पुनरेवापि यत्र विश्वेश्वरः शिवः।।

tarpayitvā pitṝn devān kṛtvā piṇḍapridānakam| jagāma punarevāpi yatra viśveśvaraḥ śivaḥ||

स्नात्वाभ्यर्च्य परं लिङ्गं शिष्यैः सह महामुनिः। उवाच शिष्यान धर्मात्मा स्वान देशान गन्तुमर्हथा।।

snātvābhyarcya paraṃ liṅgaṃ śiṣyaiḥ saha mahāmuniḥ| uvāca śiṣyān dharmātmā svān deśān gantumarhathā||

पीत्वा क्षीराण्यपेयानि ब्रह्मचारी समाहितः। गोमूत्रयावकाहारो मासेनैकेन शुद्ध्यति।।

pītvā kṣīrāṇyapeyāni brahmacārī samāhitaḥ| gomūtrayāvakāhāro māsenaikena śuddhyati||

ते प्रणम्य महात्मानं जग्मुः पैलादयो द्विजाः। वासं च तत्र नियतो वाराणस्यां चकार सः।।

te praṇamya mahātmānaṃ jagmuḥ pailādayo dvijāḥ| vāsaṃ ca tatra niyato vārāṇasyāṃ cakāra saḥ||

अनिर्दशाहं गोक्षीरं माहिषं चाजमेव च। संधिन्याश्च विवत्सायाः पिबन क्षीरमिदं चरेत।।

anirdaśāhaṃ gokṣīraṃ māhiṣaṃ cājameva ca| saṃdhinyāśca vivatsāyāḥ piban kṣīramidaṃ caret||

शान्तो दान्तस्त्रिषवणंस्नात्वाभ्यर्च्य पिनाकिनम। भैक्षाहारो विशुद्धात्मा ब्रह्मचर्यपरायणः।।

śānto dāntastriṣavaṇaṃsnātvābhyarcya pinākinam| bhaikṣāhāro viśuddhātmā brahmacaryaparāyaṇaḥ||

एतेषां च विकाराणि पीत्वा मोहेन मानवः। गोमूत्रयावकाहारः सप्तरात्रेण शुद्ध्यति।।

eteṣāṃ ca vikārāṇi pītvā mohena mānavaḥ| gomūtrayāvakāhāraḥ saptarātreṇa śuddhyati||

कदाचिद वसता तत्र व्यासेनामिततेजसा। भ्रममाणेन भिक्षा तु नैव लब्धा द्विजोत्तमाः।।

kadācid vasatā tatra vyāsenāmitatejasā| bhramamāṇena bhikṣā tu naiva labdhā dvijottamāḥ||

भुक्त्वा चैव नवश्राद्धे मृतके सूतके तथा। चान्द्रायणेन शुद्ध्येत ब्राह्मणस्तु समाहितः।।

bhuktvā caiva navaśrāddhe mṛtake sūtake tathā| cāndrāyaṇena śuddhyeta brāhmaṇastu samāhitaḥ||

ततः क्रोधावृततनुर्नराणामिह वासिनाम। विघ्नं सृजामि सर्वेषां येन सिद्धिर्विहीयते।।

tataḥ krodhāvṛtatanurnarāṇāmiha vāsinām| vighnaṃ sṛjāmi sarveṣāṃ yena siddhirvihīyate||

यस्याग्नौ हूयते नित्यं न यस्याग्रं न दीयते। चान्द्रायणं चरेत सम्यक तस्यान्नप्राशने द्विजः।।

yasyāgnau hūyate nityaṃ na yasyāgraṃ na dīyate| cāndrāyaṇaṃ caret samyak tasyānnaprāśane dvijaḥ||

अभोज्यानां तु सर्वेषां भुक्त्वा चान्नमुपस्कृतम। अन्तावसायिनां चैव तप्तकृच्छ्रेण शुद्ध्यति।।

abhojyānāṃ tu sarveṣāṃ bhuktvā cānnamupaskṛtam| antāvasāyināṃ caiva taptakṛcchreṇa śuddhyati||

तत्क्षणे सा महादेवी शङ्करार्धशरीरिणी। प्रादुरासीत स्वयं प्रीत्या वेषं कृत्वा तु मानुषम।।

tatkṣaṇe sā mahādevī śaṅkarārdhaśarīriṇī| prādurāsīt svayaṃ prītyā veṣaṃ kṛtvā tu mānuṣam||

चाण्डालान्नं द्विजो भुक्त्वा सम्यक चान्द्रायणं चरेत। बुद्धिपूर्वं तु कृच्छ्राब्दं पुनः संस्कारमेव च।।

cāṇḍālānnaṃ dvijo bhuktvā samyak cāndrāyaṇaṃ caret| buddhipūrvaṃ tu kṛcchrābdaṃ punaḥ saṃskārameva ca||

भो भो व्यास महाबुद्धे शप्तव्या भवता न हि। गृहाण भिक्षां मत्तस्त्वमुक्त्वैवं प्रददौ शिवा।।

bho bho vyāsa mahābuddhe śaptavyā bhavatā na hi| gṛhāṇa bhikṣāṃ mattastvamuktvaivaṃ pradadau śivā||

उवाच च महादेवी क्रोधनस्त्वं भवान यतः। इह क्षेत्रे न वस्तव्यं कृतघ्नो ऽसि त्वया सदा।।

uvāca ca mahādevī krodhanastvaṃ bhavān yataḥ| iha kṣetre na vastavyaṃ kṛtaghno 'si tvayā sadā||

असुरामद्यपानेन कुर्याच्चान्द्रायणव्रतम। अभोज्यान्नं तु भुक्त्वा च प्राजापत्येन शुद्ध्यति।।

asurāmadyapānena kuryāccāndrāyaṇavratam| abhojyānnaṃ tu bhuktvā ca prājāpatyena śuddhyati||

विण्मूत्रपाशनं कृत्वा रेतसश्चैतदाचरेत। अनादिष्टेषु चैकाहं सर्वत्र तु यथार्थतः।।

viṇmūtrapāśanaṃ kṛtvā retasaścaitadācaret| anādiṣṭeṣu caikāhaṃ sarvatra tu yathārthataḥ||

एवमुक्तः स भगवान ध्यानाज्ज्ञात्वा परां शिवाम। उवाच प्रणतो भूत्वा स्तुत्वा च प्रवरैः स्तवैः।।

evamuktaḥ sa bhagavān dhyānājjñātvā parāṃ śivām| uvāca praṇato bhūtvā stutvā ca pravaraiḥ stavaiḥ||

विड्वराहखरोष्ट्राणां गोमायोः कपिकाकयोः। प्राश्य मूत्रपुरीषाणि द्विजश्चान्द्रायणं चरेत।।

viḍvarāhakharoṣṭrāṇāṃ gomāyoḥ kapikākayoḥ| prāśya mūtrapurīṣāṇi dvijaścāndrāyaṇaṃ caret||

चतुर्दश्यामथाष्टम्यां प्रवेशं देहि शाङ्करि। एवमस्त्वित्यनुज्ञाय देवी चान्तरधीयत।।

caturdaśyāmathāṣṭamyāṃ praveśaṃ dehi śāṅkari| evamastvityanujñāya devī cāntaradhīyata||

एवं स भगवान व्यासो महायोगी पुरातनः। ज्ञात्वा क्षेत्रगुणान सर्वान स्थितस्तस्याथ पार्श्वतः।।

evaṃ sa bhagavān vyāso mahāyogī purātanaḥ| jñātvā kṣetraguṇān sarvān sthitastasyātha pārśvataḥ||

अज्ञानात प्राश्य विण्मूत्रं सुरासंस्पृष्टमेव च। पुनः संस्कारमर्हन्ति त्रयो वर्णा द्विजातयः।।

ajñānāt prāśya viṇmūtraṃ surāsaṃspṛṣṭameva ca| punaḥ saṃskāramarhanti trayo varṇā dvijātayaḥ||

क्रव्यादां पक्षिणां चैव प्राश्य मूत्रपुरीषकम। महासांतपनं मोहात तथा कुर्याद द्विजोत्तमः। भासमण्डूककुररे विष्किरे कृच्छ्रमाचरेत।।

kravyādāṃ pakṣiṇāṃ caiva prāśya mūtrapurīṣakam| mahāsāṃtapanaṃ mohāt tathā kuryād dvijottamaḥ| bhāsamaṇḍūkakurare viṣkire kṛcchramācaret||

एवं व्यासं स्थितं ज्ञात्वा क्षेत्रं सेवन्ति पण्डिताः। तस्मात सर्वप्रयत्नेन वाराणस्यां वसेन्नरः।।

evaṃ vyāsaṃ sthitaṃ jñātvā kṣetraṃ sevanti paṇḍitāḥ| tasmāt sarvaprayatnena vārāṇasyāṃ vasennaraḥ||

यः पठेदविमुक्तस्य माहात्म्यं शृणुयादपि। श्रावयेद वा द्विजान शान्तान सो ऽपियातिपराङ्गतिम।।

yaḥ paṭhedavimuktasya māhātmyaṃ śṛṇuyādapi| śrāvayed vā dvijān śāntān so 'piyātiparāṅgatim||

प्राजापत्येन शुद्ध्येत ब्राहामणोच्छिष्टभोजने। क्षत्रिये तप्तकृच्छ्रं स्याद वैश्ये चैवातिकृच्छ्रकम। शूद्रोच्छिष्टं द्विजो भुक्त्वा कुर्याच्चान्द्रायणव्रतम।।

prājāpatyena śuddhyeta brāhāmaṇocchiṣṭabhojane| kṣatriye taptakṛcchraṃ syād vaiśye caivātikṛcchrakam| śūdrocchiṣṭaṃ dvijo bhuktvā kuryāccāndrāyaṇavratam||

सुराभाण्डोदरे वारि पीत्वा चान्द्रायणं चरेत। शुनोच्छिष्टं द्विजो भुक्त्वा त्रिरात्रेण विशुद्ध्यति। गोमूत्रयावकाहारः पीतशेषं च रागवान।।

surābhāṇḍodare vāri pītvā cāndrāyaṇaṃ caret| śunocchiṣṭaṃ dvijo bhuktvā trirātreṇa viśuddhyati| gomūtrayāvakāhāraḥ pītaśeṣaṃ ca rāgavān||

श्राद्धे वा दैविके कार्ये रात्रावहनि वा द्विजाः। नदीनां चैव तीरेषु देवतायतनेषु च।।

śrāddhe vā daivike kārye rātrāvahani vā dvijāḥ| nadīnāṃ caiva tīreṣu devatāyataneṣu ca||

स्नात्वा समाहितमना दम्भमात्सर्यवर्जितः। जपेदीशं नमस्कृत्य स याति परमां गतिम।।

snātvā samāhitamanā dambhamātsaryavarjitaḥ| japedīśaṃ namaskṛtya sa yāti paramāṃ gatim||

अपो मूत्रपुरीषाद्यैर्दूषिताः प्राशयेद यदा। तदा सांतपनं प्रोक्तं व्रतं पापविशोधनम।।

apo mūtrapurīṣādyairdūṣitāḥ prāśayed yadā| tadā sāṃtapanaṃ proktaṃ vrataṃ pāpaviśodhanam||

चाण्डालकूपभाण्डेषु यदि ज्ञानात पिबेज्जलम। चरेत सांतपनं कृच्छ्रं ब्राह्मणः पापशोधनम।।

cāṇḍālakūpabhāṇḍeṣu yadi jñānāt pibejjalam| caret sāṃtapanaṃ kṛcchraṃ brāhmaṇaḥ pāpaśodhanam||

चाण्डालेन तु संस्पृष्टं पीत्वा वारि द्विजोत्तमः। त्रिरात्रेण विशुद्ध्येत पञ्चगव्येन चैव हि।।

cāṇḍālena tu saṃspṛṣṭaṃ pītvā vāri dvijottamaḥ| trirātreṇa viśuddhyeta pañcagavyena caiva hi||

महापातकिसंस्पर्शे भुङ्क्ते ऽस्नात्वा द्विजो यदि। बुद्धिपूर्वं तु मूढात्मा तप्तकृच्छ्रं समाचरेत।।

mahāpātakisaṃsparśe bhuṅkte 'snātvā dvijo yadi| buddhipūrvaṃ tu mūḍhātmā taptakṛcchraṃ samācaret||

स्पृष्ट्वा महापातकिनं चाण्डालं वा रजस्वलाम। प्रमादाद भोजनं कृत्वा त्रिरात्रेण विशुद्ध्यति।।

spṛṣṭvā mahāpātakinaṃ cāṇḍālaṃ vā rajasvalām| pramādād bhojanaṃ kṛtvā trirātreṇa viśuddhyati||

स्नानार्हे यदि भुञ्जीत अहोरात्रेण शुद्ध्यति। बुद्धिपूर्वं तु कृच्छ्रेण भगवानाह पद्मजः।।

snānārhe yadi bhuñjīta ahorātreṇa śuddhyati| buddhipūrvaṃ tu kṛcchreṇa bhagavānāha padmajaḥ||

शुष्कपर्युषितादीनि गवादिप्रतिदूषितम। भुक्त्वोपवासं कुर्वोत कृच्छ्रपादमथापि वा।।

śuṣkaparyuṣitādīni gavādipratidūṣitam| bhuktvopavāsaṃ kurvota kṛcchrapādamathāpi vā||

संवत्सरान्ते कृच्छ्रं तु चरेद विप्रः पुनः पुनः। अज्ञातभुक्तशुद्ध्यर्थं ज्ञातस्य तु विशेषतः।।

saṃvatsarānte kṛcchraṃ tu cared vipraḥ punaḥ punaḥ| ajñātabhuktaśuddhyarthaṃ jñātasya tu viśeṣataḥ||

व्रात्यानां यजनं कृत्वा परेषामन्त्यकर्म च। अभिचारमहीनं च त्रिभिः कृच्छ्रैर्विशुद्ध्यति।।

vrātyānāṃ yajanaṃ kṛtvā pareṣāmantyakarma ca| abhicāramahīnaṃ ca tribhiḥ kṛcchrairviśuddhyati||

ब्राह्मणादिहतानां तु कृत्वा दाहादिकाः क्रियाः। गोमूत्रयावकाहारः प्राजापत्येन शुद्ध्यति।।

brāhmaṇādihatānāṃ tu kṛtvā dāhādikāḥ kriyāḥ| gomūtrayāvakāhāraḥ prājāpatyena śuddhyati||

तैलाभ्यक्तो ऽथवा कुर्याद यदि मूत्रपुरीषके। अहोरात्रेण शुद्ध्येत श्मश्रुकर्म च मैथुनम।।

tailābhyakto 'thavā kuryād yadi mūtrapurīṣake| ahorātreṇa śuddhyeta śmaśrukarma ca maithunam||

एकाहेन विवाहाग्निं परिहार्य द्विजोत्तमः। त्रिरात्रेण विशद्ध्येत त्रिरात्रात षडहं पुनः।।

ekāhena vivāhāgniṃ parihārya dvijottamaḥ| trirātreṇa viśaddhyeta trirātrāt ṣaḍahaṃ punaḥ||

दशाहं द्वादशाहं वा परिहार्य प्रमादतः। कृच्छ्रं चान्द्रायणं कुर्यात तत्पापस्यापनुत्तये।।

daśāhaṃ dvādaśāhaṃ vā parihārya pramādataḥ| kṛcchraṃ cāndrāyaṇaṃ kuryāt tatpāpasyāpanuttaye||

पतिताद द्रव्यमादाय तदुत्सर्गेण शुद्ध्यति। चरेत सांतपनं कृच्छ्रमित्याह भगवान प्रभुः।।

patitād dravyamādāya tadutsargeṇa śuddhyati| caret sāṃtapanaṃ kṛcchramityāha bhagavān prabhuḥ||

अनाशकनिवृत्तास्तु प्रव्रज्यावसितास्तथा। चरेयुस्त्रीणि कृच्छ्राणि त्रीणि चान्द्रायणानि च।।

anāśakanivṛttāstu pravrajyāvasitāstathā| careyustrīṇi kṛcchrāṇi trīṇi cāndrāyaṇāni ca||

पुनश्च जातकर्मादिसंकारैः संस्कृता द्विजाः। शुद्ध्येयुस्तद व्रतं सम्यक चरेयुर्धर्मवर्धनाः।।

punaśca jātakarmādisaṃkāraiḥ saṃskṛtā dvijāḥ| śuddhyeyustad vrataṃ samyak careyurdharmavardhanāḥ||

अनुपासितसंध्यस्तु तदहर्यापको वसेत। अनश्नन संयतमना रात्रौ चेद रात्रिमेव हि।।

anupāsitasaṃdhyastu tadaharyāpako vaset| anaśnan saṃyatamanā rātrau ced rātrimeva hi||

अकृत्वा समिदाधानं शुचिः स्नात्वा समाहितः। गायत्र्यष्टसहस्रस्य जप्यं कुर्याद विशुद्धये।।

akṛtvā samidādhānaṃ śuciḥ snātvā samāhitaḥ| gāyatryaṣṭasahasrasya japyaṃ kuryād viśuddhaye||

उपासीत न चेत संध्यां गृहस्थो ऽपि प्रमादतः। स्नात्वा विशुद्ध्यते सद्यः परिश्रान्तस्तु संयमात।।

upāsīta na cet saṃdhyāṃ gṛhastho 'pi pramādataḥ| snātvā viśuddhyate sadyaḥ pariśrāntastu saṃyamāt||

वेदोदितानि नित्यानि कर्माणि च विलोप्य तु। स्नातकव्रतलोपं तु कृत्वा चोपवसेद दिनम।।

vedoditāni nityāni karmāṇi ca vilopya tu| snātakavratalopaṃ tu kṛtvā copavased dinam||

संवत्सरं चरेत कृच्छ्रमग्न्युत्सादी द्विजोत्तमः। चान्द्रायणं चरेद व्रात्यो गोप्रदानेन शुद्ध्यति।।

saṃvatsaraṃ caret kṛcchramagnyutsādī dvijottamaḥ| cāndrāyaṇaṃ cared vrātyo gopradānena śuddhyati||

नास्तिक्यं यदि कुर्वोत प्राजापत्यं चरेद द्विजः। देवद्रोहं गुरुद्रोहं तप्तकृच्छ्रेण शुद्ध्यति।।

nāstikyaṃ yadi kurvota prājāpatyaṃ cared dvijaḥ| devadrohaṃ gurudrohaṃ taptakṛcchreṇa śuddhyati||

उष्ट्रयानं समारुह्य खरयानं च कामतः। त्रिरात्रेण विशुद्ध्येत तु नग्नो वा प्रविशेज्जलम।।

uṣṭrayānaṃ samāruhya kharayānaṃ ca kāmataḥ| trirātreṇa viśuddhyet tu nagno vā praviśejjalam||

षष्ठान्नकालतामासं संहिताजप एव च। होमाश्च शाकला नित्यमपाङ्क्तानां विशोधनम।।

ṣaṣṭhānnakālatāmāsaṃ saṃhitājapa eva ca| homāśca śākalā nityamapāṅktānāṃ viśodhanam||

नीलं रक्तं वसित्वा च ब्राह्मणो वस्त्रमेव हि। अहोरात्रोषितः स्नातः पञ्चगव्येन शुद्ध्यति।।

nīlaṃ raktaṃ vasitvā ca brāhmaṇo vastrameva hi| ahorātroṣitaḥ snātaḥ pañcagavyena śuddhyati||

वेदधर्मपुराणानां चण्डालस्य तु भाषणे। चान्द्रायणेन शुद्धिः स्यान्न ह्यन्या तस्य निष्कृतिः।।

vedadharmapurāṇānāṃ caṇḍālasya tu bhāṣaṇe| cāndrāyaṇena śuddhiḥ syānna hyanyā tasya niṣkṛtiḥ||

उद्बन्धनादिनिहतं संस्पृश्य ब्राह्मणः क्वचित। चान्द्रायणेन शुद्धिः स्यात प्राजापत्येन वा पुनः।।

udbandhanādinihataṃ saṃspṛśya brāhmaṇaḥ kvacit| cāndrāyaṇena śuddhiḥ syāt prājāpatyena vā punaḥ||

उच्छिष्टो यद्यनाचान्तश्चाण्डालादीन स्पृशेद द्विजः। प्रमादाद वै जपेत स्नात्वा गायत्र्यष्टसहस्रकम।।

ucchiṣṭo yadyanācāntaścāṇḍālādīn spṛśed dvijaḥ| pramādād vai japet snātvā gāyatryaṣṭasahasrakam||

द्रुपदानां शतं वापि ब्रह्मचारी समाहितः। त्रिरात्रोपोषितः सम्यक पञ्चगव्येन शुद्ध्यति।।

drupadānāṃ śataṃ vāpi brahmacārī samāhitaḥ| trirātropoṣitaḥ samyak pañcagavyena śuddhyati||

चण्डालपतितादींस्तु कामाद यः संस्पृशेद द्विजः। उच्छिष्टस्तत्र कुर्वोत प्राजापत्यं विशुद्धये।।

caṇḍālapatitādīṃstu kāmād yaḥ saṃspṛśed dvijaḥ| ucchiṣṭastatra kurvota prājāpatyaṃ viśuddhaye||

चाण्डालसूतकशवांस्तथा नारीं रजस्वलाम। स्पृष्ट्वा स्नायाद विशुद्ध्यर्थं तत्स्पृष्टं पतितिं तथा।।

cāṇḍālasūtakaśavāṃstathā nārīṃ rajasvalām| spṛṣṭvā snāyād viśuddhyarthaṃ tatspṛṣṭaṃ patitiṃ tathā||

चाण्डालसूतकशवैः संस्पृष्टं संस्पृशेद यदि। प्रमादात तत आचम्य जपं कुर्यात समाहितः।।

cāṇḍālasūtakaśavaiḥ saṃspṛṣṭaṃ saṃspṛśed yadi| pramādāt tata ācamya japaṃ kuryāt samāhitaḥ||

तत स्पृष्टस्पर्शिनं स्पृष्ट्वा बुद्धिपूर्वं द्विजोत्तमः। आचमेत तद विशुद्ध्यर्थं प्राह देवः पितामहः।।

tat spṛṣṭasparśinaṃ spṛṣṭvā buddhipūrvaṃ dvijottamaḥ| ācamet tad viśuddhyarthaṃ prāha devaḥ pitāmahaḥ||

भुञ्जानस्य तु विप्रस्य कदाचित संस्त्रवेद गुदम। कृत्वा शौचं ततः स्नायादुपोष्य जुहुयाद घृतम।।

bhuñjānasya tu viprasya kadācit saṃstraved gudam| kṛtvā śaucaṃ tataḥ snāyādupoṣya juhuyād ghṛtam||

चाण्डालान्त्यशवं स्पृष्ट्वा कृच्छ्रं कुर्याद विशुद्धये। स्पृष्ट्वाभ्यक्तस्त्वसंस्पृश्यमहोरात्रेण शुद्ध्यति।।

cāṇḍālāntyaśavaṃ spṛṣṭvā kṛcchraṃ kuryād viśuddhaye| spṛṣṭvābhyaktastvasaṃspṛśyamahorātreṇa śuddhyati||

सुरां स्पृष्ट्वा द्विजः कुर्यात प्राणायामत्रयं शुचिः। पलाण्डुं लशुनं चैव घृतं प्राश्य ततः शुचिः।।

surāṃ spṛṣṭvā dvijaḥ kuryāt prāṇāyāmatrayaṃ śuciḥ| palāṇḍuṃ laśunaṃ caiva ghṛtaṃ prāśya tataḥ śuciḥ||

ब्राह्मणस्तु शुना दष्टस्त्र्यहं सायं पयः पिबेत। नाभेरूर्ध्वं तु दष्टस्य तदेव द्विगुणं भवेत।।

brāhmaṇastu śunā daṣṭastryahaṃ sāyaṃ payaḥ pibet| nābherūrdhvaṃ tu daṣṭasya tadeva dviguṇaṃ bhavet||

स्यादेतत त्रिगुणं बाह्वोर्मूर्ध्नि च स्याच्चतुर्गुणम। स्नात्वा जपेद वा सावित्रीं श्वभिर्दष्टो द्विजोत्तमः।।

syādetat triguṇaṃ bāhvormūrdhni ca syāccaturguṇam| snātvā japed vā sāvitrīṃ śvabhirdaṣṭo dvijottamaḥ||

अनिर्वर्त्य महायज्ञान यो भुङ्क्ते तु द्विजोत्तमः। अनातुरः सति धने कृच्छ्रार्धेन स शुद्ध्यति।।

anirvartya mahāyajñān yo bhuṅkte tu dvijottamaḥ| anāturaḥ sati dhane kṛcchrārdhena sa śuddhyati||

आहिताग्निरुपस्थानं न कुर्याद यस्तु पर्वणि। ऋतौ न गच्छेद भार्यां वा सो ऽपि कृच्छ्रार्धमाचरेत।।

āhitāgnirupasthānaṃ na kuryād yastu parvaṇi| ṛtau na gacched bhāryāṃ vā so 'pi kṛcchrārdhamācaret||

विनाद्भिरप्सु नाप्यार्तः शरीरं सन्निवेश्य च। सचैलो जलमाप्लुत्य गामालभ्य विशुद्ध्यति।।

vinādbhirapsu nāpyārtaḥ śarīraṃ sanniveśya ca| sacailo jalamāplutya gāmālabhya viśuddhyati||

बुद्धिपूर्वं त्वभ्युदितो जपेदन्तर्जले द्विजः। गायत्र्यष्टसहस्रं तु त्र्यहं चोपवसेद व्रती।।

buddhipūrvaṃ tvabhyudito japedantarjale dvijaḥ| gāyatryaṣṭasahasraṃ tu tryahaṃ copavased vratī||

अनुगम्येच्छया शूद्रं प्रेतीभूतं द्विजोत्तमः। गायत्र्यष्टसहस्रं च जप्यं कुर्यान्नदीषु च।।

anugamyecchayā śūdraṃ pretībhūtaṃ dvijottamaḥ| gāyatryaṣṭasahasraṃ ca japyaṃ kuryānnadīṣu ca||

कृत्वा तु शपथं विप्रो विप्रस्य वधसंयुतम। मृषैव यावकान्नेन कुर्याच्चान्द्रायणं व्रतम।।

kṛtvā tu śapathaṃ vipro viprasya vadhasaṃyutam| mṛṣaiva yāvakānnena kuryāccāndrāyaṇaṃ vratam||

पङ्क्त्यां विषमदानं तु कृत्वा कृच्छ्रेण शुद्ध्यति। छायां श्वपाकस्यारुह्य स्नात्वा संप्राशयेद घृतम।।

paṅktyāṃ viṣamadānaṃ tu kṛtvā kṛcchreṇa śuddhyati| chāyāṃ śvapākasyāruhya snātvā saṃprāśayed ghṛtam||

ईक्षेदादित्यमशुचिर्दृष्ट्वाग्निं चन्द्रमेव वा। मानुषं चास्थि संस्पृश्य स्नानं कृत्वा विशुद्ध्यति।।

īkṣedādityamaśucirdṛṣṭvāgniṃ candrameva vā| mānuṣaṃ cāsthi saṃspṛśya snānaṃ kṛtvā viśuddhyati||

कृत्वा तु मिथ्याध्ययनं चरेद भैक्षं तु वत्सरम। कृतघ्नो ब्राह्मणगृहे पञ्च संवत्सरं व्रती।।

kṛtvā tu mithyādhyayanaṃ cared bhaikṣaṃ tu vatsaram| kṛtaghno brāhmaṇagṛhe pañca saṃvatsaraṃ vratī||

हुङ्कारं ब्राह्मणस्योक्त्वा त्वङ्कारं च गरीयसः। स्नात्वानश्नन्नहः शेषं प्रणिपत्य प्रसादयेत।।

huṅkāraṃ brāhmaṇasyoktvā tvaṅkāraṃ ca garīyasaḥ| snātvānaśnannahaḥ śeṣaṃ praṇipatya prasādayet||

ताडयित्वा तृणेनापि कण्ठं बद्ध्वापि वाससा। विवादे वापि निर्जित्य प्रणिपत्य प्रसादयेत।।

tāḍayitvā tṛṇenāpi kaṇṭhaṃ baddhvāpi vāsasā| vivāde vāpi nirjitya praṇipatya prasādayet||

अवगूर्य चरेत कृच्छ्रमतिकृच्छ्रं निपातने। कृच्छ्रातिकृच्छ्रौ कुर्वोत विप्रस्योत्पाद्य शोणितम।।

avagūrya caret kṛcchramatikṛcchraṃ nipātane| kṛcchrātikṛcchrau kurvota viprasyotpādya śoṇitam||

गुरोराक्रोशमनृतं कृत्वा कुर्याद विशोधनम। एकरात्रं त्रिरात्रं वा तत्पापस्यापनुत्तये।।

gurorākrośamanṛtaṃ kṛtvā kuryād viśodhanam| ekarātraṃ trirātraṃ vā tatpāpasyāpanuttaye||

देवर्षोणामभिमुखं ष्ठीवनाक्रोशने कृते। उल्मुकेन दहेज्जिह्वां दातव्यं च हिरण्यकम।।

devarṣoṇāmabhimukhaṃ ṣṭhīvanākrośane kṛte| ulmukena dahejjihvāṃ dātavyaṃ ca hiraṇyakam||

देवोद्याने तु यः कुर्यान्मूत्रोच्चारं सकृद द्विजः। छिन्द्याच्छिश्नं तु शुद्ध्यर्थं चरेच्चान्द्रायणं तु वा।।

devodyāne tu yaḥ kuryānmūtroccāraṃ sakṛd dvijaḥ| chindyācchiśnaṃ tu śuddhyarthaṃ careccāndrāyaṇaṃ tu vā||

देवतायतने मूत्रं कृत्वा मोहाद द्विजोत्तमः। शिश्नस्योत्कर्तनं कृत्वा चान्द्रायणमथाचरेत।।

devatāyatane mūtraṃ kṛtvā mohād dvijottamaḥ| śiśnasyotkartanaṃ kṛtvā cāndrāyaṇamathācaret||

देवतानामृषीणां च देवानां चैव कुत्सनम। कृत्वा सम्यक प्रकुर्वोत प्राजापत्यं द्विजोत्तमः।।

devatānāmṛṣīṇāṃ ca devānāṃ caiva kutsanam| kṛtvā samyak prakurvota prājāpatyaṃ dvijottamaḥ||

तैस्तु संभाषणं कृत्वा स्नात्वा देवान समर्चयेत। दृष्ट्वा वीक्षेत भास्वन्तं स्म्वत्वा विशेश्वरं स्मरेत।।

taistu saṃbhāṣaṇaṃ kṛtvā snātvā devān samarcayet| dṛṣṭvā vīkṣeta bhāsvantaṃ smvatvā viśeśvaraṃ smaret||

यः सर्वभूताधिपतिं विश्वेशानं विनिन्दति। न तस्य निष्कृतिः शक्या कर्तुं वर्षशतैरपि।।

yaḥ sarvabhūtādhipatiṃ viśveśānaṃ vinindati| na tasya niṣkṛtiḥ śakyā kartuṃ varṣaśatairapi||

चान्द्रायणं चरेत पूर्वं कृच्छ्रं चैवातिकृच्छ्रकम। प्रपन्नः शरणं देवं तस्मात पापाद विमुच्यते।।

cāndrāyaṇaṃ caret pūrvaṃ kṛcchraṃ caivātikṛcchrakam| prapannaḥ śaraṇaṃ devaṃ tasmāt pāpād vimucyate||

सर्वस्वदानं विधिवत सर्वपापविशोधनम। चान्द्रायणं चविधिना कृच्छ्रं चैवातिकृच्छ्रकम।।

sarvasvadānaṃ vidhivat sarvapāpaviśodhanam| cāndrāyaṇaṃ cavidhinā kṛcchraṃ caivātikṛcchrakam||

पुण्यक्षेत्राभिगमनं सर्वपापविनाशनम। देवताभ्यर्चनं नॄणामशेषाघविनाशनम।।

puṇyakṣetrābhigamanaṃ sarvapāpavināśanam| devatābhyarcanaṃ nṝṇāmaśeṣāghavināśanam||

अमावस्यां तिथिं प्राप्य यः समाराधयेच्छिवम। ब्राह्मणान भोजयित्वा तु सर्वपापैः प्रमुच्यते।।

amāvasyāṃ tithiṃ prāpya yaḥ samārādhayecchivam| brāhmaṇān bhojayitvā tu sarvapāpaiḥ pramucyate||

कृष्णाष्टम्यां महादेवं तथा कृष्णचतुर्दशीम। संपूज्य ब्राह्मणमुखे सर्वपापैः प्रमुच्यते।।

kṛṣṇāṣṭamyāṃ mahādevaṃ tathā kṛṣṇacaturdaśīm| saṃpūjya brāhmaṇamukhe sarvapāpaiḥ pramucyate||

त्रयोदश्यां तथा रात्रौ सोपहारं त्रिलोचनम। दृष्ट्वेशं प्रथमे यामे मुच्यते सर्वपातकैः।।

trayodaśyāṃ tathā rātrau sopahāraṃ trilocanam| dṛṣṭveśaṃ prathame yāme mucyate sarvapātakaiḥ||

उपोषितश्चतुर्दश्यां कृष्णपक्षे समाहितः। यमाच धर्मराजाय मृत्यवे चान्तकाय च।।

upoṣitaścaturdaśyāṃ kṛṣṇapakṣe samāhitaḥ| yamāca dharmarājāya mṛtyave cāntakāya ca||

वैवस्वताय कालाय सर्वभूतक्षयाय च। प्रत्येकं तिलसंयुक्तान दद्यात सप्तोदकाञ्जलीन। स्नात्वा नद्यां तु पूर्वाह्ने मुच्यते सर्वपातकैः।।

vaivasvatāya kālāya sarvabhūtakṣayāya ca| pratyekaṃ tilasaṃyuktān dadyāt saptodakāñjalīn| snātvā nadyāṃ tu pūrvāhne mucyate sarvapātakaiḥ||

ब्रह्मचर्यमधः शय्यामुपवासं द्विजार्चनम। व्रतेष्वेतेषु कुर्वोत शान्तः संयतमानसः।।

brahmacaryamadhaḥ śayyāmupavāsaṃ dvijārcanam| vrateṣveteṣu kurvota śāntaḥ saṃyatamānasaḥ||

अमावस्यायां ब्रह्माणं समुद्दिश्य पितामहम। ब्राह्मणांस्त्रीन समभ्यर्च्य मुच्यते सर्वपातकैः।।

amāvasyāyāṃ brahmāṇaṃ samuddiśya pitāmaham| brāhmaṇāṃstrīn samabhyarcya mucyate sarvapātakaiḥ||

षष्ठ्यामुपोषितो देवं शुक्लपक्षे समाहितः। सप्तम्यामर्चयेद भानुं मुच्यते सर्वपातकैः।।

ṣaṣṭhyāmupoṣito devaṃ śuklapakṣe samāhitaḥ| saptamyāmarcayed bhānuṃ mucyate sarvapātakaiḥ||

भरण्यां च चतुर्थ्यां च शनैश्चरदिने यमम। पूजयेत सप्तजन्मोत्थैर्मुच्यते पातकैर्नरः।।

bharaṇyāṃ ca caturthyāṃ ca śanaiścaradine yamam| pūjayet saptajanmotthairmucyate pātakairnaraḥ||

एकादश्यां निराहारः समभ्यर्च्य जनार्दनम। द्वादश्यां शुक्लपक्षस्य महापापैः प्रमुच्यते।।

ekādaśyāṃ nirāhāraḥ samabhyarcya janārdanam| dvādaśyāṃ śuklapakṣasya mahāpāpaiḥ pramucyate||

तपो जपस्तीर्थसेवा देवब्राह्मणपूजनम। ग्रहणादिषु कालेषु महापातकशोधनम।।

tapo japastīrthasevā devabrāhmaṇapūjanam| grahaṇādiṣu kāleṣu mahāpātakaśodhanam||

यः सर्वपापयुक्तो ऽपि पुण्यतीर्थेषु मानवः। नियमेन त्यजेत प्राणान स मुच्येत सर्वपातकैः।।

yaḥ sarvapāpayukto 'pi puṇyatīrtheṣu mānavaḥ| niyamena tyajet prāṇān sa mucyet sarvapātakaiḥ||

ब्रह्मघ्नं वा कृतघ्नं वा महापातकदूषितम। भर्तारमुद्धरेन्नारी प्रविष्टा सह पावकम।।

brahmaghnaṃ vā kṛtaghnaṃ vā mahāpātakadūṣitam| bhartāramuddharennārī praviṣṭā saha pāvakam||

एतदेव परं स्त्रीणां प्रायश्चित्तं विदुर्बुधाः। सर्वपापसमुद्भूतौ नात्र कार्या विचारणा।।

etadeva paraṃ strīṇāṃ prāyaścittaṃ vidurbudhāḥ| sarvapāpasamudbhūtau nātra kāryā vicāraṇā||

पतिव्रता तु या नारी भर्तृशुश्रूषणोत्सुका। न तस्या विद्यते पापमिह लोके परत्र च।।

pativratā tu yā nārī bhartṛśuśrūṣaṇotsukā| na tasyā vidyate pāpamiha loke paratra ca||

पतिव्रता धर्मरता रुद्राण्येव न संशयः। नास्याः पराभवं कर्तुं शक्नोतीह जनः क्वचित।।

pativratā dharmaratā rudrāṇyeva na saṃśayaḥ| nāsyāḥ parābhavaṃ kartuṃ śaknotīha janaḥ kvacit||

यथा रामस्य सुभगा सीता त्रैलोक्यविश्रुता। पत्नी दाशरथेर्देवी विजिग्ये राक्षसेश्वरम।।

yathā rāmasya subhagā sītā trailokyaviśrutā| patnī dāśaratherdevī vijigye rākṣaseśvaram||

रामस्य भार्यां विमलां रावणो राक्षसेश्वरः। सीतां विशालनयनां चकमे कालचोदितः।।

rāmasya bhāryāṃ vimalāṃ rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ| sītāṃ viśālanayanāṃ cakame kālacoditaḥ||

गृहीत्वा मायया वेषं चरन्तीं विजने वने। समाहर्तुं मतिं चक्रे तापसः किल कामिनीम।।

gṛhītvā māyayā veṣaṃ carantīṃ vijane vane| samāhartuṃ matiṃ cakre tāpasaḥ kila kāminīm||

विज्ञाय सा च तद्भावं स्मृत्वा दाशरथिं पतिम। जगाम शरणं वह्निमावसथ्यं शुचिस्मिता।।

vijñāya sā ca tadbhāvaṃ smṛtvā dāśarathiṃ patim| jagāma śaraṇaṃ vahnimāvasathyaṃ śucismitā||

उपतस्थे महायोगं सर्वदोषविनाशनम। कृताञ्जली रामपत्नी शाक्षात पतिमिवाच्युतम।।

upatasthe mahāyogaṃ sarvadoṣavināśanam| kṛtāñjalī rāmapatnī śākṣāt patimivācyutam||

नमस्यामि महायोगं कृतान्तं गहनं परम। दाहकं सर्वभूतानामीशानं कालरूपिणम।।

namasyāmi mahāyogaṃ kṛtāntaṃ gahanaṃ param| dāhakaṃ sarvabhūtānāmīśānaṃ kālarūpiṇam||

नमस्ये पावकं देवं साक्षिणं विश्वतोमुखम। आत्मानं दीप्तवपुषं सर्वभूतहृदी स्थितम।।

namasye pāvakaṃ devaṃ sākṣiṇaṃ viśvatomukham| ātmānaṃ dīptavapuṣaṃ sarvabhūtahṛdī sthitam||

प्रपद्ये शरणं वह्निं ब्रह्मण्यं ब्रह्मरूपिणम। भूतेशं कृत्तिवसनं शरण्यं परमं पदम।।

prapadye śaraṇaṃ vahniṃ brahmaṇyaṃ brahmarūpiṇam| bhūteśaṃ kṛttivasanaṃ śaraṇyaṃ paramaṃ padam||

ओं प्रपद्ये जगन्मूर्तिं प्रभवं सर्वतेजसाम। महायोगेश्वरं वह्निमादित्यं परमेष्ठिनम।।

oṃ prapadye jaganmūrtiṃ prabhavaṃ sarvatejasām| mahāyogeśvaraṃ vahnimādityaṃ parameṣṭhinam||

प्रपद्ये शरणं रुद्रं महाग्रासं त्रिशूलिनम। कालाग्निं योगिनामीशं भोगमोक्षफलप्रदम।।

prapadye śaraṇaṃ rudraṃ mahāgrāsaṃ triśūlinam| kālāgniṃ yogināmīśaṃ bhogamokṣaphalapradam||

प्रपद्ये त्वां विरूपाक्षं भुर्भुवः स्वः स्वरूपिणम। हिरण्यमये गृहे गुप्तं महान्तममितौजसम।।

prapadye tvāṃ virūpākṣaṃ bhurbhuvaḥ svaḥ svarūpiṇam| hiraṇyamaye gṛhe guptaṃ mahāntamamitaujasam||

वैश्वानरं प्रपद्ये ऽहं सर्वभूतेष्ववस्थितम। हव्यकव्यवहं देवं प्रपद्ये वह्निमीश्वरम।।

vaiśvānaraṃ prapadye 'haṃ sarvabhūteṣvavasthitam| havyakavyavahaṃ devaṃ prapadye vahnimīśvaram||

प्रपद्ये तत्परं तत्त्वं वरेण्यं सवितुः स्वयम। भर्गमग्निपरं ज्योती रक्ष मां हव्यवाहन।।

prapadye tatparaṃ tattvaṃ vareṇyaṃ savituḥ svayam| bhargamagniparaṃ jyotī rakṣa māṃ havyavāhana||

इति वह्न्यष्टकं जप्त्वा रामपत्नी यशस्विनी। ध्यायन्ती मनसा तस्थौ राममुन्मीलितेक्षणा।।

iti vahnyaṣṭakaṃ japtvā rāmapatnī yaśasvinī| dhyāyantī manasā tasthau rāmamunmīlitekṣaṇā||

अथावसथ्याद भगवान हव्यवाहो महेश्वरः। आविरासीत सुदीप्तात्मा तेजसा प्रदहन्निव।।

athāvasathyād bhagavān havyavāho maheśvaraḥ| āvirāsīt sudīptātmā tejasā pradahanniva||

स्वष्ट्वा मायामयीं सीतां स रावणवधेप्सया। सीतामादाय धर्मिष्ठां पावको ऽन्तरधीयत।।

svaṣṭvā māyāmayīṃ sītāṃ sa rāvaṇavadhepsayā| sītāmādāya dharmiṣṭhāṃ pāvako 'ntaradhīyata||

तां दृष्ट्वा तादृशीं सीतां रावणो राक्षसेश्वरः। समादाय ययौ लङ्कां सागरान्तरसंस्थिताम।।

tāṃ dṛṣṭvā tādṛśīṃ sītāṃ rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ| samādāya yayau laṅkāṃ sāgarāntarasaṃsthitām||

कृत्वाथ रावणवधं रामो लक्ष्मणसंयुतः। मसादायाभवत सीतां शङ्काकुलितमानसः।।

kṛtvātha rāvaṇavadhaṃ rāmo lakṣmaṇasaṃyutaḥ| masādāyābhavat sītāṃ śaṅkākulitamānasaḥ||

सा प्रत्ययाय भूतानां सीता मायामीय पुनः। विवेश पावकं दीप्तं ददाह ज्वलनो ऽपि ताम।।

sā pratyayāya bhūtānāṃ sītā māyāmīya punaḥ| viveśa pāvakaṃ dīptaṃ dadāha jvalano 'pi tām||

दग्ध्वा मायामयीं सीतां भगवानुग्रदीधितिः। रामायादर्शयत सीतां पावको ऽभूत सुरप्रियः।।

dagdhvā māyāmayīṃ sītāṃ bhagavānugradīdhitiḥ| rāmāyādarśayat sītāṃ pāvako 'bhūt surapriyaḥ||

प्रगृह्य भर्तुश्चरणौ कराभ्यां सा सुमध्यमा। चकार प्रणतिं भूमौ रामाय जनकात्मजा।।

pragṛhya bhartuścaraṇau karābhyāṃ sā sumadhyamā| cakāra praṇatiṃ bhūmau rāmāya janakātmajā||

दृष्ट्वा हृष्टमना रामो विस्मयाकुललोचनः। ननाम वह्निं सिरसा तोषयामास राघवः।।

dṛṣṭvā hṛṣṭamanā rāmo vismayākulalocanaḥ| nanāma vahniṃ sirasā toṣayāmāsa rāghavaḥ||

उवाच वह्नेर्भगवान किमेषा वरवर्णिनी। दग्धा भगवता पूर्वं दृष्टा मत्पार्श्वमागता।।

uvāca vahnerbhagavān kimeṣā varavarṇinī| dagdhā bhagavatā pūrvaṃ dṛṣṭā matpārśvamāgatā||

तमाह देवो लोकानां दाहको हव्यवाहनः। यथावृत्तं दाशरथिं भूतानामेव सन्निधौ।।

tamāha devo lokānāṃ dāhako havyavāhanaḥ| yathāvṛttaṃ dāśarathiṃ bhūtānāmeva sannidhau||

इयं सा मिथिलेशेन पार्वतीं रुद्रवल्लभाम। आराध्य लब्धा तपसा देव्याश्चात्यन्तवल्लभा।।

iyaṃ sā mithileśena pārvatīṃ rudravallabhām| ārādhya labdhā tapasā devyāścātyantavallabhā||

भर्तुः शुश्रूषणोपेता सुशीलेयं पतिव्रता। भवानीपार्श्वमानीता मया रावणकामिता।।

bhartuḥ śuśrūṣaṇopetā suśīleyaṃ pativratā| bhavānīpārśvamānītā mayā rāvaṇakāmitā||

या नीता राक्षसेशेन सीता भगवताहृता। मया मायामयी सृष्टा रावणस्य वधाय सा।।

yā nītā rākṣaseśena sītā bhagavatāhṛtā| mayā māyāmayī sṛṣṭā rāvaṇasya vadhāya sā||

तदर्थं भवता दुष्टो रावणो राक्षसेश्वरः। मयोपसंहृता चैव हतो लोकविनाशनः।।

tadarthaṃ bhavatā duṣṭo rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ| mayopasaṃhṛtā caiva hato lokavināśanaḥ||

गृहाण विमलामेनां जानकीं वचनान्मम। पश्य नारायणं देवं स्वात्मानं प्रभवाव्ययम।।

gṛhāṇa vimalāmenāṃ jānakīṃ vacanānmama| paśya nārāyaṇaṃ devaṃ svātmānaṃ prabhavāvyayam||

इत्युक्त्वा भगवांश्चण्डो विश्चार्चिर्विश्वतोमुखः। मानितो राघवेणाग्निर्भूतैश्चान्तरधीयत।।

ityuktvā bhagavāṃścaṇḍo viścārcirviśvatomukhaḥ| mānito rāghaveṇāgnirbhūtaiścāntaradhīyata||

एतते पतिव्रतानां वैं माहात्म्यं कथितं मया। स्त्रीणां सर्वाघशमनं प्रायश्चित्तमिदं स्मृतम।।

etate pativratānāṃ vaiṃ māhātmyaṃ kathitaṃ mayā| strīṇāṃ sarvāghaśamanaṃ prāyaścittamidaṃ smṛtam||

अशेषपापयुक्तस्तु पुरुषो ऽपि सुसंयतः। स्वदेहं पुण्यतीर्थेषु त्यक्त्वा मुच्येत किल्बिषात।।

aśeṣapāpayuktastu puruṣo 'pi susaṃyataḥ| svadehaṃ puṇyatīrtheṣu tyaktvā mucyeta kilbiṣāt||

पृथिव्यां सर्वतीर्थेषु स्नात्वा पुण्येषु वा द्विजः। मुच्यते पातकैः सर्वैः समस्तैरपि पूरुषः।।

pṛthivyāṃ sarvatīrtheṣu snātvā puṇyeṣu vā dvijaḥ| mucyate pātakaiḥ sarvaiḥ samastairapi pūruṣaḥ||

इत्येष मानवो धर्मो युष्माकं कथितो मया। महेशाराधनार्थाय ज्ञानयोगं च शाश्वतम।।

ityeṣa mānavo dharmo yuṣmākaṃ kathito mayā| maheśārādhanārthāya jñānayogaṃ ca śāśvatam||

यो ऽनेन विधिना युक्तं ज्ञानयोगं समाचरेत। स पश्यति महादेवं नान्यः कल्पशतैरपि।।

yo 'nena vidhinā yuktaṃ jñānayogaṃ samācaret| sa paśyati mahādevaṃ nānyaḥ kalpaśatairapi||

स्थापयेद यः परं धर्मं ज्ञानं तत्पारमेश्वरम। न तस्मादधिको लोके स योगी परमो मतः।।

sthāpayed yaḥ paraṃ dharmaṃ jñānaṃ tatpārameśvaram| na tasmādadhiko loke sa yogī paramo mataḥ||

य संस्थापयितुं शक्तो न कुर्यान्मोहितो जनः। स योगयुक्तो ऽपि मुनिर्नात्यर्थं भगवत्प्रियः।।

ya saṃsthāpayituṃ śakto na kuryānmohito janaḥ| sa yogayukto 'pi munirnātyarthaṃ bhagavatpriyaḥ||

तस्मात सदैव दातव्यं ब्राह्मणेषु विशेषतः। धर्मयुक्तेषु शान्तेषु श्रद्धया चान्वितेषु वै।।

tasmāt sadaiva dātavyaṃ brāhmaṇeṣu viśeṣataḥ| dharmayukteṣu śānteṣu śraddhayā cānviteṣu vai||

यः पठेद भवतां नित्यं संवादं मम चैव हि। सर्वपापविनिर्मुक्तो गच्छेत परमां गतिम।।

yaḥ paṭhed bhavatāṃ nityaṃ saṃvādaṃ mama caiva hi| sarvapāpavinirmukto gaccheta paramāṃ gatim||

श्राद्धे वा दैविके कार्ये ब्राह्मणानां च सन्निधौ। पठेत नित्यं सुमनाः श्रोतव्यं च द्विजातिभिः।।

śrāddhe vā daivike kārye brāhmaṇānāṃ ca sannidhau| paṭheta nityaṃ sumanāḥ śrotavyaṃ ca dvijātibhiḥ||

योरऽथं विचार्य युक्तात्मा श्रावयेद ब्राह्मणान शुचीन। स दोषकञ्चुकं त्यक्त्वा याति देवं महेश्वरम।।

yor'thaṃ vicārya yuktātmā śrāvayed brāhmaṇān śucīn| sa doṣakañcukaṃ tyaktvā yāti devaṃ maheśvaram||

एतावदुक्त्वा भगवान व्यासः सत्यवतीसुतः। समाश्वास्य मुनीन सूतं जगाम च यथागतम।।

etāvaduktvā bhagavān vyāsaḥ satyavatīsutaḥ| samāśvāsya munīn sūtaṃ jagāma ca yathāgatam||