अथातः संप्रवक्ष्यामि दानधर्ममनुत्तमम। ब्रह्मणाभिहितं पूर्वमृषीणां ब्रह्मवादिनाम।।

athātaḥ saṃpravakṣyāmi dānadharmamanuttamam| brahmaṇābhihitaṃ pūrvamṛṣīṇāṃ brahmavādinām||

ततो लब्धवरः कृष्णो जाम्बवत्यां महेश्वरात। अजीजनन्महात्मानं साम्बमात्मजमुत्तमम।।

tato labdhavaraḥ kṛṣṇo jāmbavatyāṃ maheśvarāt| ajījananmahātmānaṃ sāmbamātmajamuttamam||

प्रद्युम्नस्याप्यभूत पुत्रो ह्यनिरुद्धो महाबलः। तावुभौ गुणसंपन्नौ कृष्णस्यैवापरे तनू।।

pradyumnasyāpyabhūt putro hyaniruddho mahābalaḥ| tāvubhau guṇasaṃpannau kṛṣṇasyaivāpare tanū||

अर्थानामुदिते पात्रे श्रद्धया प्रतिपादनम। दानमित्यभिनिर्दिष्टं भुक्तिमुक्तिफलप्रदम।।

arthānāmudite pātre śraddhayā pratipādanam| dānamityabhinirdiṣṭaṃ bhuktimuktiphalapradam||

हत्वा च कंसं नरकमन्यांश्च शतशो ऽसुरान। विजित्य लीलया शक्रं जित्वा बाणं महासुरम।।

hatvā ca kaṃsaṃ narakamanyāṃśca śataśo 'surān| vijitya līlayā śakraṃ jitvā bāṇaṃ mahāsuram||

यद ददाति विशिष्टेभ्यः श्रद्धया परया युतः। तद वै वित्तमहं मन्ये शेषं कस्यापि रक्षति।।

yad dadāti viśiṣṭebhyaḥ śraddhayā parayā yutaḥ| tad vai vittamahaṃ manye śeṣaṃ kasyāpi rakṣati||

नित्यं नैमित्तिकं काम्यं त्रिविधं दानमुच्यते। चतुर्थं विमलं प्रोक्तं सर्वदानोत्तमोत्तमम।।

nityaṃ naimittikaṃ kāmyaṃ trividhaṃ dānamucyate| caturthaṃ vimalaṃ proktaṃ sarvadānottamottamam||

स्थापयित्वा जगत कृत्स्नं लोके धर्मांश्च शाश्वतान। चक्रे नारायणो गन्तुं स्वस्थानं बुद्धिमुत्तमाम।।

sthāpayitvā jagat kṛtsnaṃ loke dharmāṃśca śāśvatān| cakre nārāyaṇo gantuṃ svasthānaṃ buddhimuttamām||

एतस्मिन्नन्तरे विप्रा भृग्वाद्याः कृष्णमीश्वरम। आजग्मुर्द्वारकां द्रष्टुं कृतकार्यं सनातनम।।

etasminnantare viprā bhṛgvādyāḥ kṛṣṇamīśvaram| ājagmurdvārakāṃ draṣṭuṃ kṛtakāryaṃ sanātanam||

अहन्यहनि यत किञ्चिद दीयते ऽनुपकारिणे। अनुद्दिश्य फलं तस्माद ब्राह्मणाय तु नित्यकम।।

ahanyahani yat kiñcid dīyate 'nupakāriṇe| anuddiśya phalaṃ tasmād brāhmaṇāya tu nityakam||

यत तु पापोपशान्त्यर्थं दीयते विदुषां करे। नैमित्तिकं तदुद्दिष्टं दानं सद्भिरनुष्ठितम।।

yat tu pāpopaśāntyarthaṃ dīyate viduṣāṃ kare| naimittikaṃ taduddiṣṭaṃ dānaṃ sadbhiranuṣṭhitam||

स तानुवाच विश्वात्मा प्रणिपत्याभिपूज्य च। आसनेषूपविष्टान वै सह रामेण धीमता।।

sa tānuvāca viśvātmā praṇipatyābhipūjya ca| āsaneṣūpaviṣṭān vai saha rāmeṇa dhīmatā||

अपत्यविजयैश्वर्यस्वर्गार्थं यत प्रदीयते। दानं तत काम्यमाख्यातमृषिभिर्धर्मचिन्तकैः।।

apatyavijayaiśvaryasvargārthaṃ yat pradīyate| dānaṃ tat kāmyamākhyātamṛṣibhirdharmacintakaiḥ||

गमिष्ये तत परं स्थानं स्वकीयं विष्णुसंज्ञितम। कृतानि सर्वकार्याणि प्रसीदध्वं मुनीश्वराः।।

gamiṣye tat paraṃ sthānaṃ svakīyaṃ viṣṇusaṃjñitam| kṛtāni sarvakāryāṇi prasīdadhvaṃ munīśvarāḥ||

इदं कलियुगं घोरं संप्राप्तमधुनाशुभम। भविष्यन्ति जनाः सर्वे ह्यस्मिन पापानुवर्तिनः।।

idaṃ kaliyugaṃ ghoraṃ saṃprāptamadhunāśubham| bhaviṣyanti janāḥ sarve hyasmin pāpānuvartinaḥ||

यदीश्वरप्रीणनार्थं ब्रह्मवित्सु प्रदीयते। चेतसा धर्मयुक्तेन दानं तद विमलं शिवम।।

yadīśvaraprīṇanārthaṃ brahmavitsu pradīyate| cetasā dharmayuktena dānaṃ tad vimalaṃ śivam||

प्रवर्तयध्वं मज्ज्ञानं ब्राह्मणानां हितावहम। येनेमे कलिजैः पापैर्मुच्यन्ते हि द्विजोत्तमाः।।

pravartayadhvaṃ majjñānaṃ brāhmaṇānāṃ hitāvaham| yeneme kalijaiḥ pāpairmucyante hi dvijottamāḥ||

दानधर्मं निषेवेत पात्रमासाद्य शक्तितः। उत्पत्स्यते हि तत्पात्रं यत तारयति सर्वतः।।

dānadharmaṃ niṣeveta pātramāsādya śaktitaḥ| utpatsyate hi tatpātraṃ yat tārayati sarvataḥ||

कुटुम्बभक्तवसनाद देयं यदतिरिच्यते। अन्यथा दीयते यद्धि न तद दानं फलप्रदम।।

kuṭumbabhaktavasanād deyaṃ yadatiricyate| anyathā dīyate yaddhi na tad dānaṃ phalapradam||

ये मां जनाः संस्मरन्ति कलौ सकृदपि प्रभुम। तेषां नश्यतु तत पापं भक्तानां पुरुषोत्तमे।।

ye māṃ janāḥ saṃsmaranti kalau sakṛdapi prabhum| teṣāṃ naśyatu tat pāpaṃ bhaktānāṃ puruṣottame||

येरऽचयिष्यन्तिमां भक्त्या नित्यं कलियुगे द्विजाः। विधाना वेददृष्टेन ते गमिष्यन्ति तत पदम।।

yer'cayiṣyantimāṃ bhaktyā nityaṃ kaliyuge dvijāḥ| vidhānā vedadṛṣṭena te gamiṣyanti tat padam||

श्रोत्रियाय कुलीनाय विनीताय तपस्विने। वृत्तस्थाय दरिद्राय प्रदेयं भक्तिपूर्वकम।।

śrotriyāya kulīnāya vinītāya tapasvine| vṛttasthāya daridrāya pradeyaṃ bhaktipūrvakam||

ये ब्राह्मणा वंशजाता युष्माकं वै सहस्त्रशः। तेषां नारायणे भक्तिर्भविष्यति कलौ युगे।।

ye brāhmaṇā vaṃśajātā yuṣmākaṃ vai sahastraśaḥ| teṣāṃ nārāyaṇe bhaktirbhaviṣyati kalau yuge||

यस्तु दद्यान्महीं भक्त्या ब्राह्मणायाहिताग्नये। स याति परमं स्थानं यत्र गत्वा न शोचति।।

yastu dadyānmahīṃ bhaktyā brāhmaṇāyāhitāgnaye| sa yāti paramaṃ sthānaṃ yatra gatvā na śocati||

इक्षुभिः संततां भुमिं यवगोधूमशलिनीम। ददाति वेदविदुषे यः स भूयो न जायते।।

ikṣubhiḥ saṃtatāṃ bhumiṃ yavagodhūmaśalinīm| dadāti vedaviduṣe yaḥ sa bhūyo na jāyate||

परात परतरं यान्ति नारायणपरायणाः। न ते तत्र गमिष्यन्ति ये द्विषन्ति महेश्वरम।।

parāt parataraṃ yānti nārāyaṇaparāyaṇāḥ| na te tatra gamiṣyanti ye dviṣanti maheśvaram||

गोचर्ममात्रामपि वा यो भूमिं संप्रयच्छति। ब्राह्मणाय दरिद्राय सर्वपापैः प्रमुच्यते।।

gocarmamātrāmapi vā yo bhūmiṃ saṃprayacchati| brāhmaṇāya daridrāya sarvapāpaiḥ pramucyate||

ध्यानं होमं तपस्तप्तं ज्ञानं यज्ञादिको विधिः। तेषां विनश्यति क्षिप्रं ये निन्दन्ति पिनाकिनम।।

dhyānaṃ homaṃ tapastaptaṃ jñānaṃ yajñādiko vidhiḥ| teṣāṃ vinaśyati kṣipraṃ ye nindanti pinākinam||

भूमिदानात परं दानं विद्यते नेह किञ्चन। अन्नदानं तेन तुल्यं विद्यादानं ततो ऽधिकम।।

bhūmidānāt paraṃ dānaṃ vidyate neha kiñcana| annadānaṃ tena tulyaṃ vidyādānaṃ tato 'dhikam||

यो मां समाश्रयेन्नित्यमेकान्तं भावमाश्रितः। विनिन्द्य देवमीशानं स याति नरकायुतम।।

yo māṃ samāśrayennityamekāntaṃ bhāvamāśritaḥ| vinindya devamīśānaṃ sa yāti narakāyutam||

यो ब्राह्मणाय शान्ताय शुचये धर्मशालिने। ददाति विद्यां विधिना ब्रह्मलोके महीयते।।

yo brāhmaṇāya śāntāya śucaye dharmaśāline| dadāti vidyāṃ vidhinā brahmaloke mahīyate||

तस्मात सा परिहर्तव्या निन्दा पशुपतौ द्विजाः। कर्मणा मनसा वाचा तद्भक्तेष्वपि यत्नतः।।

tasmāt sā parihartavyā nindā paśupatau dvijāḥ| karmaṇā manasā vācā tadbhakteṣvapi yatnataḥ||

ये तु दक्षाध्वरे शप्ता दधीयेन द्विजोत्तमाः। भविष्यन्ति कलौ भक्तैः परिहार्याः प्रयत्नतः।।

ye tu dakṣādhvare śaptā dadhīyena dvijottamāḥ| bhaviṣyanti kalau bhaktaiḥ parihāryāḥ prayatnataḥ||

दद्यादहरहस्त्वन्नं श्रद्धया ब्रह्मचारिणे। सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मणः स्थानमाप्नुयात।।

dadyādaharahastvannaṃ śraddhayā brahmacāriṇe| sarvapāpavinirmukto brahmaṇaḥ sthānamāpnuyāt||

द्विषन्तो देवमीशानं युष्माकं वंशसंभवाः। शप्ताश्च गौतमेनोर्व्यां न संभाष्या द्विजोत्तमैः।।

dviṣanto devamīśānaṃ yuṣmākaṃ vaṃśasaṃbhavāḥ| śaptāśca gautamenorvyāṃ na saṃbhāṣyā dvijottamaiḥ||

गृहस्थायान्नदानेन फलं प्राप्नोति मानवः। आममेवास्य दातव्यं दत्त्वाप्नोति परां गतिम।।

gṛhasthāyānnadānena phalaṃ prāpnoti mānavaḥ| āmamevāsya dātavyaṃ dattvāpnoti parāṃ gatim||

इत्येवमुक्ताः कृष्णेन सर्व एव महर्षयः। ओमित्युक्त्वा ययुस्तूर्णंस्वानि स्थानानि सत्तमाः।।

ityevamuktāḥ kṛṣṇena sarva eva maharṣayaḥ| omityuktvā yayustūrṇaṃsvāni sthānāni sattamāḥ||

वैशाख्यां पौर्णमास्यां तु ब्राह्मणान सप्त पञ्च वा। उपोष्य विधिना शान्तः शुचिः प्रयतमानसः।।

vaiśākhyāṃ paurṇamāsyāṃ tu brāhmaṇān sapta pañca vā| upoṣya vidhinā śāntaḥ śuciḥ prayatamānasaḥ||

पूजयित्वा तिलैः कृष्णैर्मधुना न विशेषतः। गन्धादिभिः समभ्यर्च्य वाचयेद वा स्व्यं वदेत।।

pūjayitvā tilaiḥ kṛṣṇairmadhunā na viśeṣataḥ| gandhādibhiḥ samabhyarcya vācayed vā svyaṃ vadet||

ततो नारायणः कृष्णो लीलयैव जगन्मयः। संहृत्य स्वकुलं सर्वं ययौ तत परमं पदम।।

tato nārāyaṇaḥ kṛṣṇo līlayaiva jaganmayaḥ| saṃhṛtya svakulaṃ sarvaṃ yayau tat paramaṃ padam||

इत्येष वः समासेन राज्ञां वंशो ऽनुकीर्तितः। न शक्यो विस्तराद वक्तुं किं भूयः श्रोतुमिच्छथ।।

ityeṣa vaḥ samāsena rājñāṃ vaṃśo 'nukīrtitaḥ| na śakyo vistarād vaktuṃ kiṃ bhūyaḥ śrotumicchatha||

प्रीयतां धर्मराजेति यद वा मनसि वर्तते। यावज्जीवकृतं पापं तत्क्षणादेव नश्यति।।

prīyatāṃ dharmarājeti yad vā manasi vartate| yāvajjīvakṛtaṃ pāpaṃ tatkṣaṇādeva naśyati||

कृष्णाजिने तिलान कृत्त्वा हिरण्यं मधुसर्पिषी। ददाति यस्तु विप्राय सर्वं तरति दुष्कृतम।।

kṛṣṇājine tilān kṛttvā hiraṇyaṃ madhusarpiṣī| dadāti yastu viprāya sarvaṃ tarati duṣkṛtam||

यः पठेच्छृणुयाद वापि वंशानां कथनं शुभम। सर्वपापविनिर्मुक्तः स्वर्गलोके महीयते।।

yaḥ paṭhecchṛṇuyād vāpi vaṃśānāṃ kathanaṃ śubham| sarvapāpavinirmuktaḥ svargaloke mahīyate||

कृतान्नमुदकुम्भं च वैशाख्यां च विशेषतः। निर्दिश्य धर्मराजाय विप्रेभ्यो मुच्यते भयात।।

kṛtānnamudakumbhaṃ ca vaiśākhyāṃ ca viśeṣataḥ| nirdiśya dharmarājāya viprebhyo mucyate bhayāt||

सुवर्णतिलयुक्तैस्तु ब्राह्मणान सप्त पञ्च वा। तर्पयेदुदपात्रैस्तु ब्रह्महत्यां व्यपोहति।।

suvarṇatilayuktaistu brāhmaṇān sapta pañca vā| tarpayedudapātraistu brahmahatyāṃ vyapohati||

माघमासे तु विप्रस्तु द्वादश्यां समुपोषितः। शुक्लाम्वरधरः कृष्णैस्तिलैर्हुत्वा हुताशनम।।

māghamāse tu viprastu dvādaśyāṃ samupoṣitaḥ| śuklāmvaradharaḥ kṛṣṇaistilairhutvā hutāśanam||

प्रदद्याद ब्राह्मणेभ्यस्तु तिलानेव समाहितः। जन्मप्रभृति यत्पापं सर्वं तरति वै द्विजः।।

pradadyād brāhmaṇebhyastu tilāneva samāhitaḥ| janmaprabhṛti yatpāpaṃ sarvaṃ tarati vai dvijaḥ||

अमावस्यामनुप्राप्य ब्राह्मणाय तपस्विने। यत्किचिद देवदेवेशं दद्याच्चोद्दिश्य शङ्करम।।

amāvasyāmanuprāpya brāhmaṇāya tapasvine| yatkicid devadeveśaṃ dadyāccoddiśya śaṅkaram||

प्रीयतामीश्वरः सोमो महादेवः सनातनः। सप्तजन्मकृतं पापं तत्क्षणादेव नश्यति।।

prīyatāmīśvaraḥ somo mahādevaḥ sanātanaḥ| saptajanmakṛtaṃ pāpaṃ tatkṣaṇādeva naśyati||

यस्तु कृष्णचतुर्दश्यां स्नात्वा देवं पिनाकिनम। आराधयेद द्विजमुखे न तस्यास्ति पुनर्भवः।।

yastu kṛṣṇacaturdaśyāṃ snātvā devaṃ pinākinam| ārādhayed dvijamukhe na tasyāsti punarbhavaḥ||

कृष्णाष्टम्यां विशेषेण धार्मिकाय द्विजातये। स्नात्वाभ्यर्च्य यथान्यायं पादप्रक्षालनादिभिः।।

kṛṣṇāṣṭamyāṃ viśeṣeṇa dhārmikāya dvijātaye| snātvābhyarcya yathānyāyaṃ pādaprakṣālanādibhiḥ||

प्रीयतां मे महादेवो दद्याद द्रव्यं स्वकीयकम। सर्वपापविनिर्मुक्तः प्राप्नोति परमां गतिम।।

prīyatāṃ me mahādevo dadyād dravyaṃ svakīyakam| sarvapāpavinirmuktaḥ prāpnoti paramāṃ gatim||

द्विजैः कृष्णचतुर्दश्यां कृष्णाष्टम्यां विशेषतः। अमावास्यायां भक्तैस्तु पूजनीयस्त्रिलोचनः।।

dvijaiḥ kṛṣṇacaturdaśyāṃ kṛṣṇāṣṭamyāṃ viśeṣataḥ| amāvāsyāyāṃ bhaktaistu pūjanīyastrilocanaḥ||

एकादश्यां निराहारो द्वादश्यां पुरुषोत्तमम। अर्चयेद बाह्मणमुखे स गच्छेत परमं पदम।।

ekādaśyāṃ nirāhāro dvādaśyāṃ puruṣottamam| arcayed bāhmaṇamukhe sa gacchet paramaṃ padam||

एषा तिथिर्वैष्णवीं स्याद द्वादशी शुक्लपक्षके। तस्यामाराधयेद देवं प्रयत्नेन जनार्दनम।।

eṣā tithirvaiṣṇavīṃ syād dvādaśī śuklapakṣake| tasyāmārādhayed devaṃ prayatnena janārdanam||

यत्किञ्चिद देवमीशानमुद्दिश्य ब्राह्मणे शुचौ। दीयते विष्णवे वापि तदनन्तफलप्रदम।।

yatkiñcid devamīśānamuddiśya brāhmaṇe śucau| dīyate viṣṇave vāpi tadanantaphalapradam||

यो हि यां देवतामिच्छेत समाराधयितुं नरः। ब्राह्मणान पूजयेद यत्नात सतस्यां तोषयेत ततः।।

yo hi yāṃ devatāmicchet samārādhayituṃ naraḥ| brāhmaṇān pūjayed yatnāt satasyāṃ toṣayet tataḥ||

द्विजानां वपुरास्थाय नित्यं तिष्ठन्ति देवताः। पूज्यन्ते ब्राह्मणालाभे प्रतिमादिष्वपि क्वचित।।

dvijānāṃ vapurāsthāya nityaṃ tiṣṭhanti devatāḥ| pūjyante brāhmaṇālābhe pratimādiṣvapi kvacit||

तस्मात सर्वप्रयत्नेन तत तत फलमभीप्सता। द्विजेषु देवता नित्यं पूजनीया विशेषतः।।

tasmāt sarvaprayatnena tat tat phalamabhīpsatā| dvijeṣu devatā nityaṃ pūjanīyā viśeṣataḥ||

विभूतिकामः सततं पूजयेद वै पुरन्दरम। ब्रह्मवर्चसकामस्तु ब्रह्माणं ब्रह्मकामुकः।।

vibhūtikāmaḥ satataṃ pūjayed vai purandaram| brahmavarcasakāmastu brahmāṇaṃ brahmakāmukaḥ||

आरोग्यकामो ऽथ रविं धनकामो हुताशनम। कर्मणां सिद्धिकामस्तु पूजयेद वै विनायकम।।

ārogyakāmo 'tha raviṃ dhanakāmo hutāśanam| karmaṇāṃ siddhikāmastu pūjayed vai vināyakam||

भोगकामस्तु शशिनं बलकामः समीरणम। मुमुक्षुः सर्वसंसारात प्रयत्नेनार्चयेद्धरिम।।

bhogakāmastu śaśinaṃ balakāmaḥ samīraṇam| mumukṣuḥ sarvasaṃsārāt prayatnenārcayeddharim||

यस्तु योगं तथा मोक्षमन्विच्छेज्ज्ञानमैश्वरम। सोरऽचयेद वै विरूपाक्षं प्रयत्नेनेश्वरेश्वरम।।

yastu yogaṃ tathā mokṣamanvicchejjñānamaiśvaram| sor'cayed vai virūpākṣaṃ prayatneneśvareśvaram||

ये वाञ्छन्ति महायोगान ज्ञानानि च महेश्वरम। ते पूजयन्ति भूतेशं केशवं चापि भोगिनः।।

ye vāñchanti mahāyogān jñānāni ca maheśvaram| te pūjayanti bhūteśaṃ keśavaṃ cāpi bhoginaḥ||

वारिदस्तृप्तिमाप्नोति सुखमक्षय्यमन्नदः। तिलप्रदः प्रजामिष्टां दीपदश्चक्षुरुत्तमम।।

vāridastṛptimāpnoti sukhamakṣayyamannadaḥ| tilapradaḥ prajāmiṣṭāṃ dīpadaścakṣuruttamam||

भूमिदः सर्वमाप्नोति दीर्घमायुर्हिरण्यदः। गृहदो ऽग्र्याणि वेश्मानि रूप्यदो रूपमुत्तमम।।

bhūmidaḥ sarvamāpnoti dīrghamāyurhiraṇyadaḥ| gṛhado 'gryāṇi veśmāni rūpyado rūpamuttamam||

वासोदश्चन्द्रसालोक्यमश्विसालोक्यमश्वदः। अनडुदः श्रियं पुष्टां गोदो व्रध्नस्य विष्टपम।।

vāsodaścandrasālokyamaśvisālokyamaśvadaḥ| anaḍudaḥ śriyaṃ puṣṭāṃ godo vradhnasya viṣṭapam||

यानशय्याप्रदो भार्यामैश्वर्यमभयप्रदः। धान्यदः शाश्वतं सौख्यं ब्रह्मदो ब्रह्मसात्म्यताम।।

yānaśayyāprado bhāryāmaiśvaryamabhayapradaḥ| dhānyadaḥ śāśvataṃ saukhyaṃ brahmado brahmasātmyatām||

धान्यान्यपि यथाशक्ति विप्रेषु प्रतिपादयेत। वेदवित्सु विशिष्टेषु प्रेत्य स्वर्गं समश्नुते।।

dhānyānyapi yathāśakti vipreṣu pratipādayet| vedavitsu viśiṣṭeṣu pretya svargaṃ samaśnute||

गवां घासप्रदानेन सर्वपापैः प्रमुच्यते। इन्धनानां प्रदानेन दीप्ताग्निर्जायते नरः।।

gavāṃ ghāsapradānena sarvapāpaiḥ pramucyate| indhanānāṃ pradānena dīptāgnirjāyate naraḥ||

फलमूलानि शाकानि भोज्यानि विविधानि च। प्रदद्याद ब्राह्मणेभ्यस्तु मुदा युक्तः सदा भवेत।।

phalamūlāni śākāni bhojyāni vividhāni ca| pradadyād brāhmaṇebhyastu mudā yuktaḥ sadā bhavet||

औषधं स्नेहमाहारं रोगिणे रोगशान्तये। ददानो रोगरहितः सुखी दीर्घायुरेव च।।

auṣadhaṃ snehamāhāraṃ rogiṇe rogaśāntaye| dadāno rogarahitaḥ sukhī dīrghāyureva ca||

असिपत्रवनं मार्गं क्षुरधारासमन्वितम। तीव्रितापं च तरति छत्रोपानत्प्रदो नरः।।

asipatravanaṃ mārgaṃ kṣuradhārāsamanvitam| tīvritāpaṃ ca tarati chatropānatprado naraḥ||

यद यदिष्टतमं लोके यच्चापि दयितं गृहे। तत्तद गुणवते देयं तदेवाक्ष्यमिच्छता।।

yad yadiṣṭatamaṃ loke yaccāpi dayitaṃ gṛhe| tattad guṇavate deyaṃ tadevākṣyamicchatā||

अपने विषुवे चैव ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः। संक्रान्त्यादिषु कालेषु दत्तं भवति चाक्षयम।।

apane viṣuve caiva grahaṇe candrasūryayoḥ| saṃkrāntyādiṣu kāleṣu dattaṃ bhavati cākṣayam||

प्रयागादिषु तीर्थेषु पुण्येष्वायतनेषु च। दत्त्वा चाक्षयमाप्नोति नदीषु च वनेषु च।।

prayāgādiṣu tīrtheṣu puṇyeṣvāyataneṣu ca| dattvā cākṣayamāpnoti nadīṣu ca vaneṣu ca||

दानधर्मात परो धर्मो भूतानां नेह विद्यते। तस्माद विप्राय दातव्यं श्रोत्रियाय द्विजातिभिः।।

dānadharmāt paro dharmo bhūtānāṃ neha vidyate| tasmād viprāya dātavyaṃ śrotriyāya dvijātibhiḥ||

स्वगायुर्भूतिकामेन तथा पापोपशान्तये। मुमुक्षुणा च दातव्यं ब्राह्मणेभ्यस्तथान्वहम।।

svagāyurbhūtikāmena tathā pāpopaśāntaye| mumukṣuṇā ca dātavyaṃ brāhmaṇebhyastathānvaham||

दीयमानं तु यो मोहाद गोविप्राग्निसुरेषु च। निवारयति पापात्मा तिर्यग्योनिं व्रजेत तु सः।।

dīyamānaṃ tu yo mohād goviprāgnisureṣu ca| nivārayati pāpātmā tiryagyoniṃ vrajet tu saḥ||

यस्तु द्रव्यार्जनं कृत्वा नार्चयेद ब्राह्मणान सुरान। सर्वस्वमपहृत्यैनं राजा राष्ट्रात प्रवासयेत।।

yastu dravyārjanaṃ kṛtvā nārcayed brāhmaṇān surān| sarvasvamapahṛtyainaṃ rājā rāṣṭrāt pravāsayet||

यस्तु दुर्भिक्षवेलायामन्नाद्यं न प्रयच्छति। म्रियमाणेषु विप्रेषु ब्राह्मणः स तु गर्हितः।।

yastu durbhikṣavelāyāmannādyaṃ na prayacchati| mriyamāṇeṣu vipreṣu brāhmaṇaḥ sa tu garhitaḥ||

न तस्मात प्रतिगृह्णीयुर्न विशेयुश्च तेन हि। अङ्कयित्वा स्वकाद राष्ट्रात तं राजा विप्रवासयेत।।

na tasmāt pratigṛhṇīyurna viśeyuśca tena hi| aṅkayitvā svakād rāṣṭrāt taṃ rājā vipravāsayet||

यस्त्वसद्भ्यो ददातीह स्वद्रव्यं धर्मसाधनम। स पूर्वाभ्यधिकः पापी नरके पच्यते नरः।।

yastvasadbhyo dadātīha svadravyaṃ dharmasādhanam| sa pūrvābhyadhikaḥ pāpī narake pacyate naraḥ||

स्वाध्यायवन्तो ये विप्रा विद्यावन्तो जितेन्द्रियाः। सत्यसंयमसंयुक्तास्तेभ्यो दद्याद द्विजोत्तमाः।।

svādhyāyavanto ye viprā vidyāvanto jitendriyāḥ| satyasaṃyamasaṃyuktāstebhyo dadyād dvijottamāḥ||

सुभुक्तमपि विद्वांसं धार्मिकं भोजयेद द्विजम। न तु मूर्खमवृत्तस्थं दशरात्रमुपोषितम।।

subhuktamapi vidvāṃsaṃ dhārmikaṃ bhojayed dvijam| na tu mūrkhamavṛttasthaṃ daśarātramupoṣitam||

सन्निकृष्टमतिक्रम्य श्रोत्रियं यः प्रयच्छति। स तेन कर्मणा पापी दहत्यासप्तमं कुलम।।

sannikṛṣṭamatikramya śrotriyaṃ yaḥ prayacchati| sa tena karmaṇā pāpī dahatyāsaptamaṃ kulam||

यदिस्यादधिको विप्रः शीलविद्यादिभिः स्वयम। तस्मै यत्नेन दातव्यं अतिक्रम्यापि सन्निधिम।।

yadisyādadhiko vipraḥ śīlavidyādibhiḥ svayam| tasmai yatnena dātavyaṃ atikramyāpi sannidhim||

यो ऽर्चितं प्रतिगृह्णीयाद दद्यादर्चितमेव च। तावुभौ गच्छतः स्वर्गं नरकं तु विपर्यये।।

yo 'rcitaṃ pratigṛhṇīyād dadyādarcitameva ca| tāvubhau gacchataḥ svargaṃ narakaṃ tu viparyaye||

न वार्यपि प्रयच्छेत नास्तिके हैतुके ऽपि च। पाषण्डेषु च सर्वेषु नावेदविदि धर्मवित।।

na vāryapi prayaccheta nāstike haituke 'pi ca| pāṣaṇḍeṣu ca sarveṣu nāvedavidi dharmavit||

अपूपं च हिरण्यं च गामश्वं पृथिवीं तिलान। अविद्वान प्रतिगृह्णानो भस्मी भवति काष्ठवत।।

apūpaṃ ca hiraṇyaṃ ca gāmaśvaṃ pṛthivīṃ tilān| avidvān pratigṛhṇāno bhasmī bhavati kāṣṭhavat||

द्विजातिभ्यो धनं लिप्सेत प्रशस्तेभ्यो द्विजोत्तमः। अपि वा जातिमात्रेभ्यो न तु शूद्रात कथञ्चन।।

dvijātibhyo dhanaṃ lipset praśastebhyo dvijottamaḥ| api vā jātimātrebhyo na tu śūdrāt kathañcana||

वृत्तिसङ्कोचमन्विच्छेन्नेहेत धनविस्तरम। धनलोभे प्रसक्तस्तु ब्राह्मण्यादेव हीयते।।

vṛttisaṅkocamanvicchenneheta dhanavistaram| dhanalobhe prasaktastu brāhmaṇyādeva hīyate||

वेदानधीत्य सकलान यज्ञांश्चावाप्य सर्वशः। न तां गतिमवाप्नोति सङ्कोचाद यामवाप्नुयात।।

vedānadhītya sakalān yajñāṃścāvāpya sarvaśaḥ| na tāṃ gatimavāpnoti saṅkocād yāmavāpnuyāt||

प्रतिग्रहरुचिर्न स्यात यात्रार्थं तु समाहरेत। स्थित्यर्थादधिकं गृह्णन ब्राह्मणो यात्यधोगतिम।।

pratigraharucirna syāt yātrārthaṃ tu samāharet| sthityarthādadhikaṃ gṛhṇan brāhmaṇo yātyadhogatim||

यस्तु याचनको नित्यं न स स्वर्गस्य भाजनम। उद्वेजयति भूतानि यथा चौरस्तथैव सः।।

yastu yācanako nityaṃ na sa svargasya bhājanam| udvejayati bhūtāni yathā caurastathaiva saḥ||

गुरून भृत्यांश्चोज्जिहीर्षुरर्चिष्यन देवतातिथीन। सर्वतः प्रतिगृह्णीयान्न तु तृप्येत स्वयं ततः।।

gurūn bhṛtyāṃścojjihīrṣurarciṣyan devatātithīn| sarvataḥ pratigṛhṇīyānna tu tṛpyet svayaṃ tataḥ||

एवं गृहस्थो युक्तात्मा देवतातिथिपूजकः। वर्तमानः संयातात्मा याति तत परमं पदम।।

evaṃ gṛhastho yuktātmā devatātithipūjakaḥ| vartamānaḥ saṃyātātmā yāti tat paramaṃ padam||

पुत्रे निधाय वा सर्वं गत्वारण्यं तु तत्त्ववित। एकाकी विचरेन्नित्यमुदासीनः समाहितः।।

putre nidhāya vā sarvaṃ gatvāraṇyaṃ tu tattvavit| ekākī vicarennityamudāsīnaḥ samāhitaḥ||

एष वः कथितो धर्मो गृहस्थानां द्विजोत्तमाः। ज्ञात्वानुतिष्ठेन्नियतं तथानुष्ठापयेद द्विजान।।

eṣa vaḥ kathito dharmo gṛhasthānāṃ dvijottamāḥ| jñātvānutiṣṭhenniyataṃ tathānuṣṭhāpayed dvijān||

गृहधर्मेण समर्चयेदजस्त्रम। प्रकृतिं याति परं न याति जन्म।।

gṛhadharmeṇa samarcayedajastram| prakṛtiṃ yāti paraṃ na yāti janma||