श्रीगरुडमहापुराणम- 21 गरुड उवाच । मुक्तिं यान्ति कथं प्रेतास्तदहं प्रष्टुमुत्सुकः । यन्मुक्तौ च मनुष्याणां न पीडा जायते पुनः

śrīgaruḍamahāpurāṇam- 21 garuḍa uvāca / muktiṃ yānti kathaṃ pretāstadahaṃ praṣṭumutsukaḥ / yanmuktau ca manuṣyāṇāṃ na pīḍā jāyate punaḥ

एतैश्च लक्षणैर्देव पीडोक्ता प्रेतजा त्वया । तेषां कदा भवेन्मुक्तिः प्रेतत्वं न कथं भवेत

etaiśca lakṣaṇairdeva pīḍoktā pretajā tvayā / teṣāṃ kadā bhavenmuktiḥ pretatvaṃ na kathaṃ bhavet

प्रेतत्वे हि प्रमाणं च कति वर्षाणि संख्यया । चिरं प्रेतत्वमापन्नः कथं मुक्तिमवाप्नुयात

pretatve hi pramāṇaṃ ca kati varṣāṇi saṃkhyayā / ciraṃ pretatvamāpannaḥ kathaṃ muktimavāpnuyāt

श्रीकृष्ण उवाच । मुक्तिं प्रायन्ति ते प्रेतास्तदहं कथयामि ते । यदैव मनुजो ऽवैति मम पीडा कृता त्वियम

śrīkṛṣṇa uvāca / muktiṃ prāyanti te pretāstadahaṃ kathayāmi te / yadaiva manujo 'vaiti mama pīḍā kṛtā tviyam

पृच्छार्थं हितमन्विच्छन्दै वज्ञे विनिवदयेत । स्वप्ने दृष्टः शुभो वृक्षः फलितश्चूतचम्पकः

pṛcchārthaṃ hitamanvicchandai vajñe vinivadayet / svapne dṛṣṭaḥ śubho vṛkṣaḥ phalitaścūtacampakaḥ

विप्रो वा वृषभो देवो भ्रमते तीर्थगो यदि । एवं दृष्टो यदा स्वप्नो मृतः को ऽपिस्वगोत्रजः

vipro vā vṛṣabho devo bhramate tīrthago yadi / evaṃ dṛṣṭo yadā svapno mṛtaḥ ko 'pisvagotrajaḥ

स्वप्ने सत्यं परिज्ञाय दृष्टं प्रेतप्रभावतः । अद्भुतानि प्रदृश्यन्ते प्रेतदोषाद्विनिश्चितम

svapne satyaṃ parijñāya dṛṣṭaṃ pretaprabhāvataḥ / adbhutāni pradṛśyante pretadoṣādviniścitam

तीर्थस्नाने मतिर्यावच्चित्तं धर्मपरायणम । धर्मापायं प्रकुरुते प्रेतपीडा तदा व्रजेत

tīrthasnāne matiryāvaccittaṃ dharmaparāyaṇam / dharmāpāyaṃ prakurute pretapīḍā tadā vrajet

तदा तत्र विनाशाय चित्तभङ्गं करोति सा । श्रेयांसि बहुविघ्नानि सम्भवन्ति पदेपदे

tadā tatra vināśāya cittabhaṅgaṃ karoti sā / śreyāṃsi bahuvighnāni sambhavanti padepade

अश्रेयसि प्रवृत्ति च प्रेरयन्ति पुनः पुनः । उच्चाटनं च क्रूरत्वं सर्वं प्रेतकृतं खग

aśreyasi pravṛtti ca prerayanti punaḥ punaḥ / uccāṭanaṃ ca krūratvaṃ sarvaṃ pretakṛtaṃ khaga

सर्वविघ्नानि सन्त्यज्य मुक्त्युपायं करोति यः । तस्य कर्मफलं साधु प्रेतवृत्तिश्च शाश्वती

sarvavighnāni santyajya muktyupāyaṃ karoti yaḥ / tasya karmaphalaṃ sādhu pretavṛttiśca śāśvatī

स भवेत्तेन मुक्तस्तु दत्तं श्रेयस्करं परम । स्वयं तृप्यति भोः पक्षिन्यस्योद्देशेन दीयते

sa bhavettena muktastu dattaṃ śreyaskaraṃ param / svayaṃ tṛpyati bhoḥ pakṣinyasyoddeśena dīyate

शृणु सत्यमिदं तार्क्ष्य यद्ददाति भुनक्ति सः । आत्मानं श्रेयसा युञ्ज्यात्प्रेतस्तृप्तिं चिरं व्रजेत

śṛṇu satyamidaṃ tārkṣya yaddadāti bhunakti saḥ / ātmānaṃ śreyasā yuñjyātpretastṛptiṃ ciraṃ vrajet

ते तृप्ताः शुभमिच्छन्ति निजबन्धुषु सर्वदा । अज्ञातयस्तु ये दुष्टाः पीडयन्ति स्ववंशजान

te tṛptāḥ śubhamicchanti nijabandhuṣu sarvadā / ajñātayastu ye duṣṭāḥ pīḍayanti svavaṃśajān

निवारयन्ति तृप्तास्ते जायमानानुकम्पकाः । पश्चात्ते मुक्तिमायन्ति काले प्राप्ते स्वपुत्रतः । सदा बन्धुषु यच्छन्ति वृद्धिमृद्धिं खगाधिप

nivārayanti tṛptāste jāyamānānukampakāḥ / paścātte muktimāyanti kāle prāpte svaputrataḥ / sadā bandhuṣu yacchanti vṛddhimṛddhiṃ khagādhipa

दर्शनाद्भाषणाद्यस्तु चेष्टातः पीडनाद्गतिम । न प्रापयति मूढात्मा प्रेतशापैः स लिप्यते

darśanādbhāṣaṇādyastu ceṣṭātaḥ pīḍanādgatim / na prāpayati mūḍhātmā pretaśāpaiḥ sa lipyate

अपुत्रको ऽपशुश्चैव दरिद्रो व्याधितस्तथा । वृत्तिहीनश्च हीनश्च भवेज्जन्मनिजन्मनि

aputrako 'paśuścaiva daridro vyādhitastathā / vṛttihīnaśca hīnaśca bhavejjanmanijanmani

एवं ब्रुवन्ति ते प्रेताः पुनर्याभ्यं समाश्रिताः । तत्रस्थानां भवेन्मुक्तिः स्वकाले कर्मसंक्षये

evaṃ bruvanti te pretāḥ punaryābhyaṃ samāśritāḥ / tatrasthānāṃ bhavenmuktiḥ svakāle karmasaṃkṣaye

गरुड उवाच । नाम गोत्रं न दृश्येत प्रतीतिर्नैव जायते । केचिद्वदन्ति दैवज्ञाः पीडां प्रेतसमुद्भवाम

garuḍa uvāca / nāma gotraṃ na dṛśyeta pratītirnaiva jāyate / kecidvadanti daivajñāḥ pīḍāṃ pretasamudbhavām

न स्वप्नश्चैष्टितं नैव दर्शनं न कदाचन । किं कर्तव्यं सुरश्रेष्ठ तत्र मे ब्रूहि निश्चितम

na svapnaścaiṣṭitaṃ naiva darśanaṃ na kadācana / kiṃ kartavyaṃ suraśreṣṭha tatra me brūhi niścitam

श्रीभगवानुवाच । सत्यं वाप्यनृतं वापि वदन्ति क्षितिदेवताः । तदा सञ्चिन्त्य हृदये सत्यमेतद्द्विजेरितम

śrībhagavānuvāca / satyaṃ vāpyanṛtaṃ vāpi vadanti kṣitidevatāḥ / tadā sañcintya hṛdaye satyametaddvijeritam

भावभक्तिं पुरस्कृत्य पितृभक्तिपरायणः । कृत्वा कृष्णबलिं चैव पुरश्चरण पूर्वकम

bhāvabhaktiṃ puraskṛtya pitṛbhaktiparāyaṇaḥ / kṛtvā kṛṣṇabaliṃ caiva puraścaraṇa pūrvakam

जपहोमैस्तथा दानैः प्रकुर्याद्देहसोधनम । कृतेन तेन विघ्नानि विनश्यन्ति खगेश्वर

japahomaistathā dānaiḥ prakuryāddehasodhanam / kṛtena tena vighnāni vinaśyanti khageśvara

भूतप्रेतपिशाचैर्वा स चेदन्यैः प्रपीड्यते । पित्रुद्देशेन वै कुर्यान्नारायणबलिं तदा । विमुक्तः सर्वपीडाभ्य इति सत्यं वचो मम

bhūtapretapiśācairvā sa cedanyaiḥ prapīḍyate / pitruddeśena vai kuryānnārāyaṇabaliṃ tadā / vimuktaḥ sarvapīḍābhya iti satyaṃ vaco mama

पितृपीडा भवेद्यत्र कृत्यैरन्यैर्न मुच्यते । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पितृभक्तिपरो भवेत

pitṛpīḍā bhavedyatra kṛtyairanyairna mucyate / tasmātsarvaprayatnena pitṛbhaktiparo bhavet

नवमे दशमे वर्षे पिक्षुद्देशेन वै पुमान । गायत्त्रीमयुतं जप्त्वा दशांशेन च होमयेत

navame daśame varṣe pikṣuddeśena vai pumān / gāyattrīmayutaṃ japtvā daśāṃśena ca homayet

कृत्वा कृष्णबलिं पूर्वं वृषोत्सर्गादिकाः क्रियाः । सर्वोपद्रवहीनस्तु सर्वसौख्यमवाप्नुयात । उत्तमं लोकमाप्नोति ज्ञातिप्राधान्यमेव च

kṛtvā kṛṣṇabaliṃ pūrvaṃ vṛṣotsargādikāḥ kriyāḥ / sarvopadravahīnastu sarvasaukhyamavāpnuyāt / uttamaṃ lokamāpnoti jñātiprādhānyameva ca

पितृमा तृसमं लोके नास्त्यन्यद्दैवतं परम । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पूजयेत्पितरौ सदा

pitṛmā tṛsamaṃ loke nāstyanyaddaivataṃ param / tasmātsarvaprayatnena pūjayetpitarau sadā

हितानामुपदेष्टा हि प्रत्यक्षं दैवतं पिता । अन्या या देवता लोके न देहप्रभवो हि ताः

hitānāmupadeṣṭā hi pratyakṣaṃ daivataṃ pitā / anyā yā devatā loke na dehaprabhavo hi tāḥ

शरीरमेव जन्तूनां स्वर्गमोक्षैकसाधनम । देहो दत्तो हि येनैवं को ऽन्यः पूज्यतमस्ततः

śarīrameva jantūnāṃ svargamokṣaikasādhanam / deho datto hi yenaivaṃ ko 'nyaḥ pūjyatamastataḥ

इति सञ्चिन्त्यहृदये पक्षिन्यद्यत्प्रयच्छति । तत्सर्वमात्मना भुङ्क्ते दानं वेदविदो विदुः

iti sañcintyahṛdaye pakṣinyadyatprayacchati / tatsarvamātmanā bhuṅkte dānaṃ vedavido viduḥ

पुन्नामनरकाद्यस्मात्पितरं त्रायते सुतः । तस्मात्पुत्त्र इति प्रोक्त इह चापि परत्र च

punnāmanarakādyasmātpitaraṃ trāyate sutaḥ / tasmātputtra iti prokta iha cāpi paratra ca

अपमृत्युमृतौ स्यातां पितरौ कस्यचित्खग । व्रततीर्थाविवाहादिश्राद्धं संवत्सरं त्यजेत

apamṛtyumṛtau syātāṃ pitarau kasyacitkhaga / vratatīrthāvivāhādiśrāddhaṃ saṃvatsaraṃ tyajet

स्वप्नाध्यायमिमं यस्तु प्रेत लिङ्गनिदर्शकम । यः पठेच्छृणुयाद्वापि प्रेतचिह्नं न पश्यति

svapnādhyāyamimaṃ yastu preta liṅganidarśakam / yaḥ paṭhecchṛṇuyādvāpi pretacihnaṃ na paśyati