श्रीगरुडमहापुराणम- 239 श्रीभगवानुवाच । सन्नपि ब्रह्म तस्मात्खं मरुत्खाच्च ततो ऽनलः

śrīgaruḍamahāpurāṇam- 239 śrībhagavānuvāca / sannapi brahma tasmātkhaṃ marutkhācca tato 'nalaḥ

अग्नेरापस्ततः पृथ्वी प्रपञ्चाकृतिसूतिका । ततः सप्तदशं लिङ्गं पञ्चकर्मेन्द्रियाणि च

agnerāpastataḥ pṛthvī prapañcākṛtisūtikā / tataḥ saptadaśaṃ liṅgaṃ pañcakarmendriyāṇi ca

वाक्पाणिपादं पायुश्चाप्युपस्थमथ धीन्द्रियम । श्रोत्रं त्वक्चक्षुषी जिह्वा घ्राणं स्यात्पञ्च वायवः

vākpāṇipādaṃ pāyuścāpyupasthamatha dhīndriyam / śrotraṃ tvakcakṣuṣī jihvā ghrāṇaṃ syātpañca vāyavaḥ

प्राणोपानः समानश्च व्यानस्तूदान एव च । मनोन्तः करणं धीश्च स्यान्मनः संशयात्मकम

prāṇopānaḥ samānaśca vyānastūdāna eva ca / manontaḥ karaṇaṃ dhīśca syānmanaḥ saṃśayātmakam

बुद्धिर्निश्चयरूपा तु एतत्सूक्ष्मस्वरूपकम । हिरण्यगर्भमात्मीयसूत्रं तत्कार्यालिङ्गकम

buddhirniścayarūpā tu etatsūkṣmasvarūpakam / hiraṇyagarbhamātmīyasūtraṃ tatkāryāliṅgakam

पञ्चीकृतानि भूतानि ह्यपञ्चीकृतभूततः । पञ्चीकृतेभ्यो भूतेभ्यो ब्रह्माण्डं समजायत

pañcīkṛtāni bhūtāni hyapañcīkṛtabhūtataḥ / pañcīkṛtebhyo bhūtebhyo brahmāṇḍaṃ samajāyata

लोकप्रसिद्धं स्थूलाख्यं शरीरं चरणादिमत । पञ्चीकृतानि भूतानि तत्कार्यं तत्स्थमेव च

lokaprasiddhaṃ sthūlākhyaṃ śarīraṃ caraṇādimat / pañcīkṛtāni bhūtāni tatkāryaṃ tatsthameva ca

सर्वं शरीरजातं च प्राणिनां स्थूलमीरितम । त्रिधाह्रि परमात्मस्थं शरीरं प्रोच्यते बुधैः

sarvaṃ śarīrajātaṃ ca prāṇināṃ sthūlamīritam / tridhāhri paramātmasthaṃ śarīraṃ procyate budhaiḥ

देहद्वयाभिगामी च त्वमथो जीव एकतः । स्वभेदवाक्याद्ब्रह्मैव प्रविष्टं देहयोर्द्वयोः

dehadvayābhigāmī ca tvamatho jīva ekataḥ / svabhedavākyādbrahmaiva praviṣṭaṃ dehayordvayoḥ

जलार्क्ववद्वदरवज्जीवः प्राणादिधारणः । जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तीनां साक्षी जीवः स च स्मृतः

jalārkvavadvadaravajjīvaḥ prāṇādidhāraṇaḥ / jāgratsvapnasuṣuptīnāṃ sākṣī jīvaḥ sa ca smṛtaḥ

जाग्रत्स्वप्नसुषुप्त्याख्यैर्व्यातिरिक्तश्च निर्गुणः । निर्गातावयवोसंगो नित्यशुद्धस्वभावकः

jāgratsvapnasuṣuptyākhyairvyātiriktaśca nirguṇaḥ / nirgātāvayavosaṃgo nityaśuddhasvabhāvakaḥ

परमात्मैव यज्जाग्रत्स्वप्नाद्यैर्यस्त्रिधा मतः । अन्तः करणराशेश्चैवान्तः करणःस्थितः

paramātmaiva yajjāgratsvapnādyairyastridhā mataḥ / antaḥ karaṇarāśeścaivāntaḥ karaṇaḥsthitaḥ

जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तीश्च पश्यतो विकृतिः सदा । फलक्रियाकारकयोर्जाग्रदादीन्वदाम्यहम

jāgratsvapnasuṣuptīśca paśyato vikṛtiḥ sadā / phalakriyākārakayorjāgradādīnvadāmyaham

इन्द्रियैरथ विज्ञानं जाग्रत्स्थानमुदीरितम । जाग्रत्संस्कारसंभूतप्रत्ययो विषयार्थिनः

indriyairatha vijñānaṃ jāgratsthānamudīritam / jāgratsaṃskārasaṃbhūtapratyayo viṣayārthinaḥ

स्वप्नं सुषुप्तिः करणोपसंघाते धियः (प) स्थित (ति) । ब्रह्मणः कारणावस्थायां स्थितिः कालकात्मना

svapnaṃ suṣuptiḥ karaṇopasaṃghāte dhiyaḥ (pa) sthita (ti) / brahmaṇaḥ kāraṇāvasthāyāṃ sthitiḥ kālakātmanā

क्रमतोक्रमतो जीवो जाग्रदादि स पश्यति । समाध्यारंभकाले तु पूर्वमेवावधारयेत

kramatokramato jīvo jāgradādi sa paśyati / samādhyāraṃbhakāle tu pūrvamevāvadhārayet

मुमुक्षावथ संजाते अन्तः करणकेवले । विलापयेत्क्षेत्रजातं तत्क्षेत्रं परिशेषयेत

mumukṣāvatha saṃjāte antaḥ karaṇakevale / vilāpayetkṣetrajātaṃ tatkṣetraṃ pariśeṣayet

पञ्चीकृतेभ्यो भूतेभ्यो भाण्डादि व्यतिरिक्तकम । यथा मृदो घटो भिन्नो नास्ति तत्कार्यतस्तथा

pañcīkṛtebhyo bhūtebhyo bhāṇḍādi vyatiriktakam / yathā mṛdo ghaṭo bhinno nāsti tatkāryatastathā

पञ्चीकृतानि भूतानि अपञ्चीकृतभूततः । शंसंति व्यतिरेकेण शिष्टाः सूक्ष्मशरीरकम

pañcīkṛtāni bhūtāni apañcīkṛtabhūtataḥ / śaṃsaṃti vyatirekeṇa śiṣṭāḥ sūkṣmaśarīrakam

अपञ्चीकृतभूतेभ्यो न लिङ्गं व्यतिरिक्तकम । पृथ्व्याधारं विना नास्ति विना नास्ति च तेन सा

apañcīkṛtabhūtebhyo na liṅgaṃ vyatiriktakam / pṛthvyādhāraṃ vinā nāsti vinā nāsti ca tena sā

तेजश्च वायुना नास्ति वायुः खेन विना न हि । यद्ब्रह्मणा च खं नास्ति शुद्ध ब्रह्म विना च खम

tejaśca vāyunā nāsti vāyuḥ khena vinā na hi / yadbrahmaṇā ca khaṃ nāsti śuddha brahma vinā ca kham

शुद्धभावस्तदा जाग्रत्स्वप्नादीनामसंभवः । जीवत्ववर्जितः प्राप्तात्मचैतन्यानुरूपतः

śuddhabhāvastadā jāgratsvapnādīnāmasaṃbhavaḥ / jīvatvavarjitaḥ prāptātmacaitanyānurūpataḥ

नित्यं शुद्धं बुद्धमुक्तं सत्यं ब्रह्माद्वितीयकम । तत्त्वंपदान्तौ शिष्टौ च तत्कारो ब्रह्मवाचकः

nityaṃ śuddhaṃ buddhamuktaṃ satyaṃ brahmādvitīyakam / tattvaṃpadāntau śiṣṭau ca tatkāro brahmavācakaḥ

उकारश्च अकारश्च मकारोयमृगद्वयः । ब्रह्माहमस्म्यहं ब्रह्मज्ञानमज्ञानवर्धनम

ukāraśca akāraśca makāroyamṛgadvayaḥ / brahmāhamasmyahaṃ brahmajñānamajñānavardhanam

अयमात्मा परं ज्योतिश्चिन्नामानन्दरूपकः । सत्यं ज्ञानमनतं हि त्वमसीति श्रुतीरितम

ayamātmā paraṃ jyotiścinnāmānandarūpakaḥ / satyaṃ jñānamanataṃ hi tvamasīti śrutīritam

अहं ब्रह्मास्मि निर्लेपमहं ब्रह्मास्मि सर्वगम । योसावादित्यपुरुषसोसावहमनादिमत । गीतासारोरऽजुनायोक्तो येन ब्रह्मणि वै लयः

ahaṃ brahmāsmi nirlepamahaṃ brahmāsmi sarvagam / yosāvādityapuruṣasosāvahamanādimat / gītāsāror'junāyokto yena brahmaṇi vai layaḥ