श्रीगरुडमहापुराणम- 6 हरिरुवाच । उत्तानपादादभवत्सुरुच्यामुत्तमः सुतः । सुनीत्यां तु ध्रुवः पुत्रः स लेभे स्थानमुत्तमम

śrīgaruḍamahāpurāṇam- 6 hariruvāca / uttānapādādabhavatsurucyāmuttamaḥ sutaḥ / sunītyāṃ tu dhruvaḥ putraḥ sa lebhe sthānamuttamam

मुनिप्रसादादाराध्य देवदेवं जनार्दनम । ध्रुवस्य तनयः श्लिष्टिर्महाबलपराक्रमः

muniprasādādārādhya devadevaṃ janārdanam / dhruvasya tanayaḥ śliṣṭirmahābalaparākramaḥ

तस्य प्राचीनवर्हिस्तु पुत्रस्तस्याप्युदारधीः । दिवञ्जयस्तस्य सुतस्तस्य पुत्रो रिपुः स्मृतः

tasya prācīnavarhistu putrastasyāpyudāradhīḥ / divañjayastasya sutastasya putro ripuḥ smṛtaḥ

रिपोः पुत्रस्तथा श्रीमांश्चाक्षुषः कीर्तितो मनुः । रुरुस्तस्य सुतः श्रीमानङ्गस्तस्यापि चात्मजः

ripoḥ putrastathā śrīmāṃścākṣuṣaḥ kīrtito manuḥ / rurustasya sutaḥ śrīmānaṅgastasyāpi cātmajaḥ

अङ्गस्य वेणः पुत्रस्तु नास्तिको धर्मवर्जितः । अधरंमकारी वेण(न) श्च मुनिभिश्च कुशैर्हतः

aṅgasya veṇaḥ putrastu nāstiko dharmavarjitaḥ / adharṃmakārī veṇa(na) śca munibhiśca kuśairhataḥ

ऊरुं ममन्थुः पुत्रार्थे ततो ऽस्य तनयो ऽभवत । ह्रस्वो ऽतिमात्रः कृष्णाङ्गो निषीदेति ततो ऽब्रुवन

ūruṃ mamanthuḥ putrārthe tato 'sya tanayo 'bhavat / hrasvo 'timātraḥ kṛṣṇāṅgo niṣīdeti tato 'bruvan

निषादस्तेन वै जातो बिन्ध्यशैलनिवासकः । ततो ऽस्य दक्षिणं पाणिं ममन्थुः सहसा द्विजाः

niṣādastena vai jāto bindhyaśailanivāsakaḥ / tato 'sya dakṣiṇaṃ pāṇiṃ mamanthuḥ sahasā dvijāḥ

तस्मात्तस्य सुतो जातो विष्णोर्मानसरूपधृक । पुथुरित्येवनामा स वेणपुत्रो दिवं ययौ

tasmāttasya suto jāto viṣṇormānasarūpadhṛk / puthurityevanāmā sa veṇaputro divaṃ yayau

दुदोह पृथिवीं राजा प्रजानां जीवनाय हि । अन्तर्धानः पृथोः पुत्रो तहविर्धानस्तदात्मजः

dudoha pṛthivīṃ rājā prajānāṃ jīvanāya hi / antardhānaḥ pṛthoḥ putro tahavirdhānastadātmajaḥ

प्राचीनवहर्स्तेत्पुत्रः पृथिव्यामेकराड बभौ । उपयेमे समुद्रस्य लवणस्य स वै सुताम

prācīnavaharstetputraḥ pṛthivyāmekarāḍ babhau / upayeme samudrasya lavaṇasya sa vai sutām

तस्मात्सुषाव सामुद्री दश प्राचीनबर्हिषः । सर्वे प्राचेतसा नाम धनुर्वेदस्य पारगाः

tasmātsuṣāva sāmudrī daśa prācīnabarhiṣaḥ / sarve prācetasā nāma dhanurvedasya pāragāḥ

अपृथगधरंमचरणास्ते ऽतप्यन्त महत्तपः । दशवर्षसहस्राणि समुद्रसलिलेशयाः

apṛthagadharṃmacaraṇāste 'tapyanta mahattapaḥ / daśavarṣasahasrāṇi samudrasalileśayāḥ

प्रजापतित्वं संप्राप्य भार्या तेषां च मारिष । अभवद्धवशापेन तस्यां दक्षो ऽभवत्ततः

prajāpatitvaṃ saṃprāpya bhāryā teṣāṃ ca māriṣa / abhavaddhavaśāpena tasyāṃ dakṣo 'bhavattataḥ

असृजन्मनसा दक्षः प्रजाः पूर्वं चतुर्वोधाः । नावर्धन्त च तास्तस्य अपध्याता हरेण तु

asṛjanmanasā dakṣaḥ prajāḥ pūrvaṃ caturvodhāḥ / nāvardhanta ca tāstasya apadhyātā hareṇa tu

मैथुनेन ततः सृष्टिं कर्तुमैच्छत्प्रजापतिः । असिक्रीमावहद्भार्यां वीरणस्य प्रजापतेः

maithunena tataḥ sṛṣṭiṃ kartumaicchatprajāpatiḥ / asikrīmāvahadbhāryāṃ vīraṇasya prajāpateḥ

तस्य पुत्रसहस्रं तु वैरण्यां समपद्यत । नारदोक्ता भुवश्चान्तं गता ज्ञातुं च नागताः

tasya putrasahasraṃ tu vairaṇyāṃ samapadyata / nāradoktā bhuvaścāntaṃ gatā jñātuṃ ca nāgatāḥ

दक्षपुत्रसहस्रं च तेषु नष्टेषु सृष्टवान । शवलाश्वास्ते ऽपि गता भ्रातॄणां पदवीं हर!

dakṣaputrasahasraṃ ca teṣu naṣṭeṣu sṛṣṭavān / śavalāśvāste 'pi gatā bhrātṝṇāṃ padavīṃ hara!

दक्षः क्रुद्धः शशापाथ नारदं जन्म चाप्स्यसि । नारदो ह्यभवत्पुत्रः कश्यपस्य मुनेः पुनः

dakṣaḥ kruddhaḥ śaśāpātha nāradaṃ janma cāpsyasi / nārado hyabhavatputraḥ kaśyapasya muneḥ punaḥ

यज्ञे ध्वस्ते ऽथ दक्षो ऽपि शशाप्रोग्रं महेश्वरम । स्तुत्वात्वामुपचारैश्च पूजयिष्यन्ति शङ्कर

yajñe dhvaste 'tha dakṣo 'pi śaśāprograṃ maheśvaram / stutvātvāmupacāraiśca pūjayiṣyanti śaṅkara

जन्मान्तरे ऽपि वैरेण ते विनश्यन्ति शङ्कर! । तस्माद्वैरं न कर्तव्यं कदाचिदपि केनचित । असिक्न्यां (महिष्यां) जनयामास दक्षो दुहितरो ह्यथ

janmāntare 'pi vaireṇa te vinaśyanti śaṅkara! / tasmādvairaṃ na kartavyaṃ kadācidapi kenacit / asiknyāṃ (mahiṣyāṃ) janayāmāsa dakṣo duhitaro hyatha

षष्टिं कन्या रूपयुता द्वे चैवाङ्गिरसे ददौ । द्वे प्रादात्स कृशाश्वाय दश धरंमाय चाप्यथ

ṣaṣṭiṃ kanyā rūpayutā dve caivāṅgirase dadau / dve prādātsa kṛśāśvāya daśa dharṃmāya cāpyatha

चतुर्दश कश्यपाय अष्टाविंशातिमिन्दवे । प्रददौ बहुपुत्राय सुप्रभां भामिनीं तथा

caturdaśa kaśyapāya aṣṭāviṃśātimindave / pradadau bahuputrāya suprabhāṃ bhāminīṃ tathā

मनोरमां भानुमतीं विशालां बहुदामथ । दक्षः प्रादान्महादेव! चतस्रो ऽरिष्टनेमये (ने)

manoramāṃ bhānumatīṃ viśālāṃ bahudāmatha / dakṣaḥ prādānmahādeva! catasro 'riṣṭanemaye (ne)

स कृशाश्वाय च प्रादात्सुप्रजां च तथा जयाम । अरुन्धती वसुर्यार(जा) मी लम्बा भानुर्मरुद्वती

sa kṛśāśvāya ca prādātsuprajāṃ ca tathā jayām / arundhatī vasuryār(jā) mī lambā bhānurmarudvatī

सङ्कल्पा च मुहूर्ता च साध्या विश्वा च ता दश । धरंमपत्न्यः समाख्याताः कश्यपस्य वदाम्यहम

saṅkalpā ca muhūrtā ca sādhyā viśvā ca tā daśa / dharṃmapatnyaḥ samākhyātāḥ kaśyapasya vadāmyaham

अदितिर्दितिर्दनुः काला ह्यनायुः सिंहिका मुनिः । कद्रूः साध्या हरा क्रोधा विनता सुरभिः खगा

aditirditirdanuḥ kālā hyanāyuḥ siṃhikā muniḥ / kadrūḥ sādhyā harā krodhā vinatā surabhiḥ khagā

विश्वेदेवास्तु विश्वायाः साध्या साध्यान्व्यजायत । मरुत्वत्यां मरुत्वन्तो वसोस्तु वसवस्तथा

viśvedevāstu viśvāyāḥ sādhyā sādhyānvyajāyata / marutvatyāṃ marutvanto vasostu vasavastathā

भानोस्तु भानवो रुद्र! मुहूर्ताच्च मुहूर्तजाः । लम्बायाश्चैव घोषो ऽथ नागवीथिस्तु या (जा) मितः

bhānostu bhānavo rudra! muhūrtācca muhūrtajāḥ / lambāyāścaiva ghoṣo 'tha nāgavīthistu yā (jā) mitaḥ

पृथिवीविषयं सर्वमरुत्वत्यां व्यजायत । सङ्कल्पायास्तु सर्वात्मा जज्ञे संकल्प एव हि

pṛthivīviṣayaṃ sarvamarutvatyāṃ vyajāyata / saṅkalpāyāstu sarvātmā jajñe saṃkalpa eva hi

आपो ध्रुवश्च सोमश्च धरश्चैवानिलो ऽनलः । प्रत्यूषश्च प्रभासश्च वसवो नामभिः स्मृताः

āpo dhruvaśca somaśca dharaścaivānilo 'nalaḥ / pratyūṣaśca prabhāsaśca vasavo nāmabhiḥ smṛtāḥ

आपस्य पुत्रो वेतुण्डिः (ण्डः) श्रमः श्रान्तो ध्वनिस्तथा । ध्रुवस्य पुत्रो भगवान्कालो लोकप्रकालनः

āpasya putro vetuṇḍiḥ (ṇḍaḥ) śramaḥ śrānto dhvanistathā / dhruvasya putro bhagavānkālo lokaprakālanaḥ

सोमस्य भगवान्वर्चा वर्चस्वी येन जायते । धरस्य पुत्रो द्रुहिणो हुतहव्यवहस्तथा

somasya bhagavānvarcā varcasvī yena jāyate / dharasya putro druhiṇo hutahavyavahastathā

मनोहरायां शिशिरः प्राणो ऽथ रमणस्तथा । अनिलस्य शिवा भार्या तस्याः पुत्रः पुलोमजः

manoharāyāṃ śiśiraḥ prāṇo 'tha ramaṇastathā / anilasya śivā bhāryā tasyāḥ putraḥ pulomajaḥ

अविज्ञातगतिश्चैव द्वौ पुत्रावनिलस्य तु । अग्निपुत्रः कुमारस्तु शरस्तम्बे व्यजायत

avijñātagatiścaiva dvau putrāvanilasya tu / agniputraḥ kumārastu śarastambe vyajāyat

तस्य शाखो विशाखश्च नैगमेयश्च पृष्टजः । अपत्यं कृत्तिकानां तु कार्तिकेय इति स्मृतः

tasya śākho viśākhaśca naigameyaśca pṛṣṭajaḥ / apatyaṃ kṛttikānāṃ tu kārtikeya iti smṛtaḥ

प्रत्युषस्य विदुः पुत्रमृषिं नाम्ना तु देवलम । विश्वकरंमा प्रभासस्य विख्यातो देववर्धकिः

pratyuṣasya viduḥ putramṛṣiṃ nāmnā tu devalam / viśvakarṃmā prabhāsasya vikhyāto devavardhakiḥ

अजैकपादहिर्बुध्न्यस्त्वष्टा रुद्रश्च वीर्यवान । त्वष्टुश्चाप्यात्मजः पुत्रो विश्वरूपो महातपाः

ajaikapādahirbudhnyastvaṣṭā rudraśca vīryavān / tvaṣṭuścāpyātmajaḥ putro viśvarūpo mahātapāḥ

हरश्च बहुरूपश्च त्र्यम्बकश्चापराजितः । वृषाकपिश्च शम्भुश्च कपर्दे रैवतस्तथा

haraśca bahurūpaśca tryambakaścāparājitaḥ / vṛṣākapiśca śambhuśca kaparde raivatastathā

मृगव्याधश्च शर्वश्च कपाली च महामुने! । एकादशैते कथिता रुद्रास्त्रिभुवनेश्वराः

mṛgavyādhaśca śarvaśca kapālī ca mahāmune! / ekādaśaite kathitā rudrāstribhuvaneśvarāḥ

अदित्यां कश्यपाच्चैव सूर्या द्वादश जज्ञिरे । विष्णुः शक्रोरऽय्यमा धाता त्वष्टा पूषा तथैव च

adityāṃ kaśyapāccaiva sūryā dvādaśa jajñire / viṣṇuḥ śakror'yyamā dhātā tvaṣṭā pūṣā tathaiva ca

विवस्वान्सविता चैव मित्रो वरुण एव च । अशुमांश्च भगश्चैव आदित्या द्वादश स्मृताः

vivasvānsavitā caiva mitro varuṇa eva ca / aśumāṃśca bhagaścaiva ādityā dvādaśa smṛtāḥ

सप्तविंशतिः सोमस्य पत्न्यो नक्षत्रसंज्ञिताः । हिरण्यकशिपुर्दित्यां हिरण्याक्षो ऽभवत्तदा

saptaviṃśatiḥ somasya patnyo nakṣatrasaṃjñitāḥ / hiraṇyakaśipurdityāṃ hiraṇyākṣo 'bhavattadā

सिंहिका चाभवत्कन्या विप्रचित्तिपरिग्रहा । हिरण्यकशिपोः पुत्राश्चत्वारः पृथुलौजसः

siṃhikā cābhavatkanyā vipracittiparigrahā / hiraṇyakaśipoḥ putrāścatvāraḥ pṛthulaujasaḥ

अनुह्रादश्च ह्रादश्च प्रह्रादश्चैव वीर्यवान । संह्रादश्चावमस्तेषां प्रह्रादो विष्णुतत्परः

anuhrādaśca hrādaśca prahrādaścaiva vīryavān / saṃhrādaścāvamasteṣāṃ prahrādo viṣṇutatparaḥ

संह्रादपुत्र आयुष्माञ्छिबिर्वाष्कल एव च । विरोचनश्च प्राह्रादिर्बलिर्जज्ञे विरोचनात

saṃhrādaputra āyuṣmāñchibirvāṣkala eva ca / virocanaśca prāhrādirbalirjajñe virocanāt

बलेः पुत्रशतं त्वासीद्वाणज्येष्ठं वृषध्वज! । हिरण्याक्षसुताश्चासन्सर्व एव महाबलाः

baleḥ putraśataṃ tvāsīdvāṇajyeṣṭhaṃ vṛṣadhvaja! / hiraṇyākṣasutāścāsansarva eva mahābalāḥ

उत्कुरः शकुनिश्चैव भूतसन्तापनस्तथा । महानागो महाबाहुः कालनाभस्तथापरः

utkuraḥ śakuniścaiva bhūtasantāpanastathā / mahānāgo mahābāhuḥ kālanābhastathāparaḥ

अभवन्दनुपुत्राश्च द्विमूर्धा शङ्करस्तथा । अयोमुखः शङ्कुशिराः कपिलः शम्बरस्तथा

abhavandanuputrāśca dvimūrdhā śaṅkarastathā / ayomukhaḥ śaṅkuśirāḥ kapilaḥ śambarastathā

एकचक्रो महाबाहुस्तारकश्च महाबलः । स्वर्भानुर्वृषपर्वा च पुलोमा च महासुरः

ekacakro mahābāhustārakaśca mahābalaḥ / svarbhānurvṛṣaparvā ca pulomā ca mahāsuraḥ

एते दनोः सुताः ख्याता विप्रचित्तिश्च वीर्यवान । स्वर्भानोः सुप्रभा कन्या शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी

ete danoḥ sutāḥ khyātā vipracittiśca vīryavān / svarbhānoḥ suprabhā kanyā śarmiṣṭhā vārṣaparvaṇī

उपदानवी हयशिराः प्रख्याता वरकन्यकाः । वैश्वानरसुते चोभे पुलोमा कालका तथा

upadānavī hayaśirāḥ prakhyātā varakanyakāḥ / vaiśvānarasute cobhe pulomā kālakā tathā

उभे ते तु महाभागे मारीचेस्तु परिग्रहः । ताभ्यां पुत्रसहस्राणि षष्टिर्दानवसत्तमाः

ubhe te tu mahābhāge mārīcestu parigrahaḥ / tābhyāṃ putrasahasrāṇi ṣaṣṭirdānavasattamāḥ

पौलोमाः कालकञ्जाश्च मारीचतनयाः स्मृताः । सिंहिकायां समुत्पन्ना विप्रचित्तिसुतास्तथा

paulomāḥ kālakañjāśca mārīcatanayāḥ smṛtāḥ / siṃhikāyāṃ samutpannā vipracittisutāstathā

व्यंशः शल्यश्च बलवान्नभश्चैव महाबलः । वातापिर्नमुचिश्चैव इल्वलः खसृमांस्तथा

vyaṃśaḥ śalyaśca balavānnabhaścaiva mahābalaḥ / vātāpirnamuciścaiva ilvalaḥ khasṛmāṃstathā

अञ्ज (न्त) को नरकश्चैव काल नाभस्तथैव च । निवातकवचा दैत्याः प्रह्रादस्य कुले ऽभवन

añja (nta) ko narakaścaiva kāla nābhastathaiva ca / nivātakavacā daityāḥ prahrādasya kule 'bhavan

षट सुताश्च महासत्त्वास्ताम्रायाः परिकीर्तिताः । शुकी श्येनी च भासी च सुग्रीवी शुचिगृध्रिके

ṣaṭ sutāśca mahāsattvāstāmrāyāḥ parikīrtitāḥ / śukī śyenī ca bhāsī ca sugrīvī śucigṛdhrike

शुकी शुकानजनयदुलूकी प्रत्यलूककान । श्येनी श्येनांस्तथा भासी भासान गृध्रांश्च गृध्र्यपि

śukī śukānajanayadulūkī pratyalūkakān / śyenī śyenāṃstathā bhāsī bhāsān gṛdhrāṃśca gṛdhryapi

शुक्यौदकान्पक्षिगणान्सुग्रीवी तु व्यजायत । (अश्वानुष्टान गर्दभांश्च ताम्रावंशः प्रकीर्तितः ।। GअरP_1,6. 58 ।।) विनतायास्तु पुत्रौ द्वौ विख्यातौ गरुडारुणौ । सुरसायाः सहस्रं तु सर्पाणाममितौजसाम

śukyaudakānpakṣigaṇānsugrīvī tu vyajāyata / (aśvānuṣṭān gardabhāṃśca tāmrāvaṃśaḥ prakīrtitaḥ // GarP_1,6. 58 //) vinatāyāstu putrau dvau vikhyātau garuḍāruṇau / surasāyāḥ sahasraṃ tu sarpāṇāmamitaujasām

काद्रवेयाश्च फणिनः सहस्रममितौजसः । तेषा प्राधाना भूतेश! शेषवासुकितक्षकाः

kādraveyāśca phaṇinaḥ sahasramamitaujasaḥ / teṣā prādhānā bhūteśa! śeṣavāsukitakṣakāḥ

शङ्खः श्वेतो महापद्मः (शङ्खः) कम्बलाश्वतरौ तथा । एलापत्रस्तथा नागः कर्कोटकधनञ्जयौ

śaṅkhaḥ śveto mahāpadmaḥ (śaṅkhaḥ) kambalāśvatarau tathā / elāpatrastathā nāgaḥ karkoṭakadhanañjayau

गणं क्रोधवशं विद्धि ते च सर्वे च दंष्ट्रिणः । क्रोधा तु जनयामास पिशाचांश्च महाबलान

gaṇaṃ krodhavaśaṃ viddhi te ca sarve ca daṃṣṭriṇaḥ / krodhā tu janayāmāsa piśācāṃśca mahābalān

गास्तु वै जनयामास सुरभिर्महिषांस्तथा । इरा वृक्षलताबल्लीस्तृणजातीश्च सर्वशः

gāstu vai janayāmāsa surabhirmahiṣāṃstathā / irā vṛkṣalatāballīstṛṇajātīśca sarvaśaḥ

खगा च यक्षरक्षांसि मुनिरप्सरसस्तथा । अरिष्टा तु महासत्त्वान गन्धर्वान्समजीजनत

khagā ca yakṣarakṣāṃsi munirapsarasastathā / ariṣṭā tu mahāsattvān gandharvānsamajījanat

देवा एकोनपञ्चाशन्मरुतो ह्यभवन्निति । एकज्यो तिश्च द्विर्ज्योतिचतुर्ज्योतिस्तथैव च

devā ekonapañcāśanmaruto hyabhavanniti / ekajyo tiśca dvirjyoticaturjyotistathaiva ca

एकशुक्रो द्विशुक्रश्च त्रिशुक्रश्च महाबलः । ईदृक सदृक तथान्यादृक ततः प्रतिसदृक तथा

ekaśukro dviśukraśca triśukraśca mahābalaḥ / īdṛk sadṛk tathānyādṛk tataḥ pratisadṛk tathā

मितश्च समितश्चैव सुमितश्च महाबलः । ऋतजित्सत्यजिच्चैव सुषेणः सेनजित्तथा

mitaśca samitaścaiva sumitaśca mahābalaḥ / ṛtajitsatyajiccaiva suṣeṇaḥ senajittathā

अतिमित्रो ऽप्यमित्रश्च दूरमित्रो ऽजितस्तथा । ऋतश्च ऋतधरंमा च विहर्ता वरुणो (चमसो) ध्रुवः

atimitro 'pyamitraśca dūramitro 'jitastathā / ṛtaśca ṛtadharṃmā ca vihartā varuṇo (camaso) dhruvaḥ

विधारणश्च दुर्मेधा अयमेकगणः स्मृतः । ईदृशश्च सदृक्षश्च एतादृक्षो मिताशनः

vidhāraṇaśca durmedhā ayamekagaṇaḥ smṛtaḥ / īdṛśaśca sadṛkṣaśca etādṛkṣo mitāśanaḥ

एतेनः प्रसदृक्षश्च सुरतश्च महातपाः । हेतुमान्प्रसवस्तद्वत्सुरभश्च महायशाः

etenaḥ prasadṛkṣaśca surataśca mahātapāḥ / hetumānprasavastadvatsurabhaśca mahāyaśāḥ

नादिरुग्रो ध्वनिर्भासो बिमुक्तो विक्षिपः सहः । द्युतिर्वसुरनाधृष्यो लाभ कामो जयी विराट

nādirugro dhvanirbhāso bimukto vikṣipaḥ sahaḥ / dyutirvasuranādhṛṣyo lābha kāmo jayī virāṭ

उद्वेषणो गणो नाम वायुस्कन्धे तु सप्तमे । एतत्सर्वं हरे रूपं राजानो दानवाः सुराः

udveṣaṇo gaṇo nāma vāyuskandhe tu saptame / etatsarvaṃ hare rūpaṃ rājāno dānavāḥ surāḥ

सूर्यादि परिवारेण मन्वाद्या ईजिरे हरिम

sūryādi parivāreṇa manvādyā ījire harim