इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे मध्यमभागे वायुप्रोक्ते वैवस्वतमनोः सृष्टिर्नाम षष्टितमो ऽध्यायः।। 60।। पृषध्रो हिंसयित्वा तु गुरोर्गां निशि तत्क्षये।।

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe madhyamabhāge vāyuprokte vaivasvatamanoḥ sṛṣṭirnāma ṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ|| 60|| pṛṣadhro hiṃsayitvā tu gurorgāṃ niśi tatkṣaye||

शापाच्छूद्रत्वमापन्नश्च्यवनस्य महात्मनः। करूषस्य तु कारूषाः क्षत्त्रिया युद्धदुर्मदाः।।

śāpācchūdratvamāpannaścyavanasya mahātmanaḥ| karūṣasya tu kārūṣāḥ kṣattriyā yuddhadurmadāḥ||

सहस्रं क्षत्त्रियगणो विक्रान्तः संबभूव ह। नाभागो दिष्टपुत्रस्तु विद्वानासीद्भलन्दनः।।

sahasraṃ kṣattriyagaṇo vikrāntaḥ saṃbabhūva ha| nābhāgo diṣṭaputrastu vidvānāsīdbhalandanaḥ||

भलन्दनस्य पुत्रो ऽभूत्प्रांशुर्नाम महाबलः। प्रांशोरेको ऽभवत्पुत्रः प्रजापतिसमो नृपः।।

bhalandanasya putro 'bhūtprāṃśurnāma mahābalaḥ| prāṃśoreko 'bhavatputraḥ prajāpatisamo nṛpaḥ||

संवर्तेन दिवं नीतः ससुहृत्सहबान्धवः। विवादो ऽत्र महानासीत्संवर्त्तस्य बृहस्पतेः।।

saṃvartena divaṃ nītaḥ sasuhṛtsahabāndhavaḥ| vivādo 'tra mahānāsītsaṃvarttasya bṛhaspateḥ||

ऋद्धिं दृष्ट्वा तु यज्ञस्य क्रुद्धस्तस्य बृहस्पतिः। संवर्त्तेन तते यज्ञे चुकोप स भृशं तदा।।

ṛddhiṃ dṛṣṭvā tu yajñasya kruddhastasya bṛhaspatiḥ| saṃvarttena tate yajñe cukopa sa bhṛśaṃ tadā||

लोकानां सहि नाशाय दैवतैर्हि प्रसादितः। मरुत्तश्चक्रवर्त्ती स नरिष्यन्तमवासवान।।

lokānāṃ sahi nāśāya daivatairhi prasāditaḥ| maruttaścakravarttī sa nariṣyantamavāsavān||

नरिष्यन्तस्य दायादो राजा दण्डधरो दमः। तस्य पुत्रस्तु विज्ञातो राजासीद्राष्ट्रवर्द्धनः।।

nariṣyantasya dāyādo rājā daṇḍadharo damaḥ| tasya putrastu vijñāto rājāsīdrāṣṭravarddhanaḥ||

सुधृतिस्तस्य पुत्रस्तु नरः सुधृतितः पुनः। केवलस्य पुत्रस्तु बन्धुमान्केवलात्मजः।।

sudhṛtistasya putrastu naraḥ sudhṛtitaḥ punaḥ| kevalasya putrastu bandhumānkevalātmajaḥ||

अथ बन्धुमतः पुत्रोधर्मात्मा वेगवान्नृप। बुधो वेगवतः पुत्रस्तृणबिन्दुर्बुधात्मजः।।

atha bandhumataḥ putrodharmātmā vegavānnṛpa| budho vegavataḥ putrastṛṇabindurbudhātmajaḥ||

त्रेतायुगमुखे राजा तृतीये संबभूव ह। कन्या तु तस्येडविडामाता विश्रवसो हि सा।।

tretāyugamukhe rājā tṛtīye saṃbabhūva ha| kanyā tu tasyeḍaviḍāmātā viśravaso hi sā||

पुत्रो यो ऽस्य विशालो ऽभूद्राजा परमधार्मिकः। दाश्वान्प्रख्यातवीर्य्यौजा विशाला येन निर्मिता।।

putro yo 'sya viśālo 'bhūdrājā paramadhārmikaḥ| dāśvānprakhyātavīryyaujā viśālā yena nirmitā||

विशालस्य सुतो राजा हेमचन्द्रो महाबलः। सुचन्द्र इति विख्यातो हेमचन्द्रादनन्तरः।।

viśālasya suto rājā hemacandro mahābalaḥ| sucandra iti vikhyāto hemacandrādanantaraḥ||

सुचन्द्रतनयो राजा धूम्राश्व इति विश्रुतः। धूम्राश्वतनयो विद्वान्सृंजयः समपद्यत।।

sucandratanayo rājā dhūmrāśva iti viśrutaḥ| dhūmrāśvatanayo vidvānsṛṃjayaḥ samapadyata||

सृञ्जयस्य सुतः श्रीमान्सहदेवः प्रतापवान। कृशाश्वः सहदेवस्य पुत्रः परमधार्मिकः।।

sṛñjayasya sutaḥ śrīmānsahadevaḥ pratāpavān| kṛśāśvaḥ sahadevasya putraḥ paramadhārmikaḥ||

कृशाश्वस्य महातेजा सोमदत्तः प्रतापवान। सोमदत्तस्य राजर्षेः सुतो ऽभूज्जनमेजयः।।

kṛśāśvasya mahātejā somadattaḥ pratāpavān| somadattasya rājarṣeḥ suto 'bhūjjanamejayaḥ||

जनमेजयात्मजश्चैव प्रमतिर्नाम विश्रुतः। तृणबिन्दुप्रभावेण सर्वे वैशालका नृपाः।।

janamejayātmajaścaiva pramatirnāma viśrutaḥ| tṛṇabinduprabhāveṇa sarve vaiśālakā nṛpāḥ||

दीर्घायुषो महात्मानो वीर्यवन्तः सुधार्मिकाः। शर्यातेर्मिथुनं त्वासीदानर्त्तो नाम विश्रुतः।।

dīrghāyuṣo mahātmāno vīryavantaḥ sudhārmikāḥ| śaryātermithunaṃ tvāsīdānartto nāma viśrutaḥ||

पुत्रः सुकन्या कन्या च भार्या या च्यवनस्य च। आनर्त्तस्य तु दायादो रेवो नाम सुवीर्यवान।।

putraḥ sukanyā kanyā ca bhāryā yā cyavanasya ca| ānarttasya tu dāyādo revo nāma suvīryavān||

आनर्त्तविषयो यस्य पुरी चापि कुशस्थली। रेवस्य रैवतः पुत्रः ककुद्मी नाम धार्मिकः।।

ānarttaviṣayo yasya purī cāpi kuśasthalī| revasya raivataḥ putraḥ kakudmī nāma dhārmikaḥ||

ज्येष्ठो भ्रातृशतस्यासीद्राज्यं प्राप्य कुशस्थलीम। कन्यया सह श्रुत्वा च गान्धर्वं ब्रह्मणोंऽतिके।।

jyeṣṭho bhrātṛśatasyāsīdrājyaṃ prāpya kuśasthalīm| kanyayā saha śrutvā ca gāndharvaṃ brahmaṇoṃ'tike||

मुहर्त्तं देवदेवस्य मार्त्यं बहुयुगं विभो। आजगाम युवा चैव स्वां पुरीं यादवैर्वृताम।।

muharttaṃ devadevasya mārtyaṃ bahuyugaṃ vibho| ājagāma yuvā caiva svāṃ purīṃ yādavairvṛtām||

कृतां द्वारवतीं नाम बहुद्वारां मनोरमाम। भोजवृष्ण्यन्धकैर्गुप्तां वसुदेवपुरोगमैः।।

kṛtāṃ dvāravatīṃ nāma bahudvārāṃ manoramām| bhojavṛṣṇyandhakairguptāṃ vasudevapurogamaiḥ||

तां कथां रेवतः श्रुत्वा यथातत्त्वमरिन्दमः। कन्यां तु बलदेवाय सुव्रतां नाम रेवतीम। दत्त्वा जगाम शिखरं मेरोस्तपसि संस्थितः।।

tāṃ kathāṃ revataḥ śrutvā yathātattvamarindamaḥ| kanyāṃ tu baladevāya suvratāṃ nāma revatīm| dattvā jagāma śikharaṃ merostapasi saṃsthitaḥ||

रेमे रामश्च धर्मात्मा रेवत्या सहितः किल। तां कथामृषयः श्रुत्वा पप्रच्छुक्तदनन्तरम।।

reme rāmaśca dharmātmā revatyā sahitaḥ kila| tāṃ kathāmṛṣayaḥ śrutvā papracchuktadanantaram||

कथं बहुयुगे काले समतीते महामते। न जरा रेवतीं प्राप्ता रैवतं वा ककुद्मिनम। एतच्छुश्रूषमाणान्नो गान्धर्वं वद चैव हि।।

kathaṃ bahuyuge kāle samatīte mahāmate| na jarā revatīṃ prāptā raivataṃ vā kakudminam| etacchuśrūṣamāṇānno gāndharvaṃ vada caiva hi||

न जरा क्षुत्पिपासे वा न च मृत्युभयं ततः। न च रोगः प्रभवति ब्रह्मलोकं गतस्य ह।।

na jarā kṣutpipāse vā na ca mṛtyubhayaṃ tataḥ| na ca rogaḥ prabhavati brahmalokaṃ gatasya ha||

गान्धर्वं प्रति यच्चापि पृष्टस्तु मुनिसत्तमाः। ततो ऽहं संप्रवक्ष्यामि याथातथ्येन सुव्रताः।।

gāndharvaṃ prati yaccāpi pṛṣṭastu munisattamāḥ| tato 'haṃ saṃpravakṣyāmi yāthātathyena suvratāḥ||

सप्त स्वरास्त्रयो ग्रामा मूर्छनास्त्वेकविंशतिः। तानाश्चैकोनपञ्चाशदित्येत्स्वरमण्डलम।।

sapta svarāstrayo grāmā mūrchanāstvekaviṃśatiḥ| tānāścaikonapañcāśadityetsvaramaṇḍalam||

षड्जषभौ च गान्धारो मध्यमः पञ्चमस्तथा। धैवतश्चापि विज्ञेयस्तथा चापि निषादकः।।

ṣaḍjaṣabhau ca gāndhāro madhyamaḥ pañcamastathā| dhaivataścāpi vijñeyastathā cāpi niṣādakaḥ||

सौवीरा मध्यमा ग्रामा हरिणाश्च तथैव च।।

sauvīrā madhyamā grāmā hariṇāśca tathaiva ca||

तस्याः कालोयनोपेताश्चतुर्थाशुद्धमध्यमाः। नग्निं च पौषा वै देव दृष्ट्वा काञ्च यथाक्रमः।।

tasyāḥ kāloyanopetāścaturthāśuddhamadhyamāḥ| nagniṃ ca pauṣā vai deva dṛṣṭvā kāñca yathākramaḥ||

मध्यमग्रामिकाख्याता षड्जग्रामा निबोधत। उत्तरं मन्द्रा रजनी तथा वाचोन्नरायताः।।

madhyamagrāmikākhyātā ṣaḍjagrāmā nibodhata| uttaraṃ mandrā rajanī tathā vāconnarāyatāḥ||

मध्यषड्जा तथा चैव तथान्या चाभिमुद्गणा। गान्धारग्रामिका श्यामा कीर्तिमाना निबोधत।।

madhyaṣaḍjā tathā caiva tathānyā cābhimudgaṇā| gāndhāragrāmikā śyāmā kīrtimānā nibodhata||

अग्निष्टोमं तु माद्यं तु द्वितीयं वाजपेयिकम। यवरातसूयस्तु षष्ठवत्तु सुवर्मकम।।

agniṣṭomaṃ tu mādyaṃ tu dvitīyaṃ vājapeyikam| yavarātasūyastu ṣaṣṭhavattu suvarmakam||

सप्त गौसवना नाम महावृष्टिकताष्टमाम। ब्रह्मदानं च नवमं प्राजापत्यमनन्तरम। नागयक्षाश्रयं विद्वान तद्गोत्तरतथैव च।।

sapta gausavanā nāma mahāvṛṣṭikatāṣṭamām| brahmadānaṃ ca navamaṃ prājāpatyamanantaram| nāgayakṣāśrayaṃ vidvān tadgottaratathaiva ca||

पदक्रान्तमृगक्रान्तं विष्णुक्रान्तमनोहरा। सूर्यकान्तधरेण्यैव संतकोकिलविश्रुतः।।

padakrāntamṛgakrāntaṃ viṣṇukrāntamanoharā| sūryakāntadhareṇyaiva saṃtakokilaviśrutaḥ||

तेनवानित्यपवशपिशाचातीवनह्यपि। सावित्रमर्धसावित्रं सर्वतोभद्रमेव च।।

tenavānityapavaśapiśācātīvanahyapi| sāvitramardhasāvitraṃ sarvatobhadrameva ca||

मनोहरमधात्र्यं च गन्धर्वानुपतश्च यः। अलंबुषेसेष्टमथो विष्णुवैणवरावुभौ।।

manoharamadhātryaṃ ca gandharvānupataśca yaḥ| alaṃbuṣeseṣṭamatho viṣṇuvaiṇavarāvubhau||

सागराविजयं चैव सर्वभूतमनोहरः। हतोत्सृष्टो विजानीत स्कन्धं तु प्रियमेव च।।

sāgarāvijayaṃ caiva sarvabhūtamanoharaḥ| hatotsṛṣṭo vijānīta skandhaṃ tu priyameva ca||

मनोहरमधात्र्यं च गन्धर्वानुपतश्च यः। अलंबुसेष्टस्य तथा नारदप्रिय एव च।।

manoharamadhātryaṃ ca gandharvānupataśca yaḥ| alaṃbuseṣṭasya tathā nāradapriya eva ca||

कथितो भीमसेनेन नगरातानयप्रियः। विकलोपनीतविनताश्रीराख्यो भार्गवप्रियः।।

kathito bhīmasenena nagarātānayapriyaḥ| vikalopanītavinatāśrīrākhyo bhārgavapriyaḥ||

चतुर्दश तथा पञ्चदशेच्छन्तीह नारदः। ससौवीरां सुसोवीरा ब्रह्मणो ह्यपगीयते।।

caturdaśa tathā pañcadaśecchantīha nāradaḥ| sasauvīrāṃ susovīrā brahmaṇo hyapagīyate||

उत्तरादिस्वरश्चैव ब्रह्मा वै देवतास्त्रयः। हरिदेशसमुत्पन्ना हरिणस्याव्यजायत।।

uttarādisvaraścaiva brahmā vai devatāstrayaḥ| harideśasamutpannā hariṇasyāvyajāyata||

मूर्छना हरिणा ते वै चन्द्रस्यास्याधिदैवतम। करोपनीता विवृतावनुद्रिः स्वरमण्डले।।

mūrchanā hariṇā te vai candrasyāsyādhidaivatam| karopanītā vivṛtāvanudriḥ svaramaṇḍale||

साकलोपनतातस्मान्मनुतस्यान्नदैवतः। मनुदेशाः समुत्पन्ना मूर्च्छनाशुद्धमात्मना।।

sākalopanatātasmānmanutasyānnadaivataḥ| manudeśāḥ samutpannā mūrcchanāśuddhamātmanā||

तस्मात्तस्मान्मृगामर्गीमृगेन्द्रोस्याधिदैवता। सावश्रमसमाद्युम्ना अनेकापौरुषानखान।।

tasmāttasmānmṛgāmargīmṛgendrosyādhidaivatā| sāvaśramasamādyumnā anekāpauruṣānakhān||

मूर्च्छनायोजनाह्येषास्याद्रजसारजनीततः। तानि उत्तर मद्रांसपद्गदैवतकं विदुः।।

mūrcchanāyojanāhyeṣāsyādrajasārajanītataḥ| tāni uttara madrāṃsapadgadaivatakaṃ viduḥ||

तस्मादुत्तरतायावत्प्रथमं स्वायमं विदुः। तमोदुत्तरमैद्रोयदेवतास्याद्रुवेन च।।

tasmāduttaratāyāvatprathamaṃ svāyamaṃ viduḥ| tamoduttaramaidroyadevatāsyādruvena ca||

अपामदुत्तरत्वावधैवतस्योत्तरायणः। स्यादिजमूर्छनाह्येच पितरः श्राद्धदेवताः।।

apāmaduttaratvāvadhaivatasyottarāyaṇaḥ| syādijamūrchanāhyeca pitaraḥ śrāddhadevatāḥ||

शुद्धषड्जस्वर कृत्वा यस्मादग्निमहर्षयः। उपैति तस्मान्नजानी याच्छुद्धयच्छिकरासभा।।

śuddhaṣaḍjasvara kṛtvā yasmādagnimaharṣayaḥ| upaiti tasmānnajānī yācchuddhayacchikarāsabhā||

इत्येता मूर्छनाः कृत्वा यस्यामीदृशभावनः। पक्षिणां मूर्छनाः श्रुत्वा पक्षोका मूर्छनाः स्मृताः।।

ityetā mūrchanāḥ kṛtvā yasyāmīdṛśabhāvanaḥ| pakṣiṇāṃ mūrchanāḥ śrutvā pakṣokā mūrchanāḥ smṛtāḥ||

नागादृष्टिविषागीतानोपसर्पन्तिमूर्छनाः। नानासाधारमश्चैववडवात्रिविदस्तथा।।

nāgādṛṣṭiviṣāgītānopasarpantimūrchanāḥ| nānāsādhāramaścaivavaḍavātrividastathā||