उपोद्धातपादे ऽष्टाविंशतितमो ऽध्यायः।। 28।। जमदग्निस्ततो भूयस्तमुवाच रुषान्वितः। ब्रह्मस्वं नापहर्त्तव्यं पुरुषेण विजानता।।

upoddhātapāde 'ṣṭāviṃśatitamo 'dhyāyaḥ|| 28|| jamadagnistato bhūyastamuvāca ruṣānvitaḥ| brahmasvaṃ nāpaharttavyaṃ puruṣeṇa vijānatā||

प्रसह्य गां मे हरतो पापमाप्स्यसि दुर्मते। आयुर्जाने परिक्षीणं न चेदेतत्करिष्यति।।

prasahya gāṃ me harato pāpamāpsyasi durmate| āyurjāne parikṣīṇaṃ na cedetatkariṣyati||

बलादिच्छसि यन्नेतुं तन्न शक्यं कथञ्चन। स्वयं वा यदि सायुच्येद्विनशिष्यति पार्थिवः।।

balādicchasi yannetuṃ tanna śakyaṃ kathañcana| svayaṃ vā yadi sāyucyedvinaśiṣyati pārthivaḥ||

दानं विनापहरणं ब्राह्मणानां तपस्विनाम। शतायुषोरऽजुनादन्यः को न्विच्छति जिजीविषुः।।

dānaṃ vināpaharaṇaṃ brāhmaṇānāṃ tapasvinām| śatāyuṣor'junādanyaḥ ko nvicchati jijīviṣuḥ||

इत्युक्तस्तेन संक्रुद्धः स मन्त्रीकालचोदितः। बद्ध्वा तां गां दृढैः पाशैर्विचकर्ष बलान्वितः।।

ityuktastena saṃkruddhaḥ sa mantrīkālacoditaḥ| baddhvā tāṃ gāṃ dṛḍhaiḥ pāśairvicakarṣa balānvitaḥ||

जमदग्निरथ क्रोधाद्भाविकर्मप्रचोदितः। रुरोध तं यथाशक्ति विकर्षन्तं पायस्विनीम।।

jamadagniratha krodhādbhāvikarmapracoditaḥ| rurodha taṃ yathāśakti vikarṣantaṃ pāyasvinīm||

जीवन्न प्रतिमोक्ष्यामि गामेनामित्यमर्षितः। जग्राह सुदृढं कण्ठे वाहुभ्यां तां महामुनिः।।

jīvanna pratimokṣyāmi gāmenāmityamarṣitaḥ| jagrāha sudṛḍhaṃ kaṇṭhe vāhubhyāṃ tāṃ mahāmuniḥ||

ततः क्रोधपरीतात्मा चन्द्रगुप्तो ऽतिनिर्घृणः। उत्सारयध्वमित्येनमादिदेश स्वसैनिकान।।

tataḥ krodhaparītātmā candragupto 'tinirghṛṇaḥ| utsārayadhvamityenamādideśa svasainikān||

अप्रधृष्यतमं लोके तमृषिं राजकिङ्कराः। भर्त्राज्ञया प्रसह्यैनं परिवव्रुः समन्ततः।।

apradhṛṣyatamaṃ loke tamṛṣiṃ rājakiṅkarāḥ| bhartrājñayā prasahyainaṃ parivavruḥ samantataḥ||

दण्डैः कशाभिर्लकुडैर्विनिघ्नन्तश्च मुष्टिभिः। ते समुत्सारयन धेनोः सुदूरतरमन्तिकात।।

daṇḍaiḥ kaśābhirlakuḍairvinighnantaśca muṣṭibhiḥ| te samutsārayan dhenoḥ sudūrataramantikāt||

स तथा हन्यमोनो ऽपि व्यथितःक्षमयान्वितः। न चुक्रोधाक्रोधनत्वं सतो हि परमं धनम।।

sa tathā hanyamono 'pi vyathitaḥkṣamayānvitaḥ| na cukrodhākrodhanatvaṃ sato hi paramaṃ dhanam||

स च शक्तः स्वतपसा संहर्त्तुमपि रक्षितुम। जगत्सर्वं क्षयं तस्य चिन्तयन्न प्रचुक्रुधे।।

sa ca śaktaḥ svatapasā saṃharttumapi rakṣitum| jagatsarvaṃ kṣayaṃ tasya cintayanna pracukrudhe||

सपूर्वं क्रोधनो ऽत्यर्थं मातुरर्थे प्रसादितः। रामेणाभूत्ततो नित्यं शान्त एव महातपाः।।

sapūrvaṃ krodhano 'tyarthaṃ māturarthe prasāditaḥ| rāmeṇābhūttato nityaṃ śānta eva mahātapāḥ||

स हन्यमानः सुभृशं चूर्णिताङ्गास्थिवन्धनः। निपपात महातेजा धरण्यां गतचेतनः।।

sa hanyamānaḥ subhṛśaṃ cūrṇitāṅgāsthivandhanaḥ| nipapāta mahātejā dharaṇyāṃ gatacetanaḥ||

तस्मिन्मुनौ निपतिते स दुरात्मा विशङ्कितः। किङ्करानादिशच्छीघ्रं धेनोरानयने बलात।।

tasminmunau nipatite sa durātmā viśaṅkitaḥ| kiṅkarānādiśacchīghraṃ dhenorānayane balāt||

ततः सवत्सां ता धेनुं बद्ध्वा पाशैर्दृढैर्नृपः। कशाभिरभिहन्यन्त चकृषुश्च निनीषया।।

tataḥ savatsāṃ tā dhenuṃ baddhvā pāśairdṛḍhairnṛpaḥ| kaśābhirabhihanyanta cakṛṣuśca ninīṣayā||

आकृष्यमाणा बहुभिः कशाभिर्लगुडैरपि। हन्यमाना भृशं तैश्च चुक्रुधे च पयस्विनी।।

ākṛṣyamāṇā bahubhiḥ kaśābhirlaguḍairapi| hanyamānā bhṛśaṃ taiśca cukrudhe ca payasvinī||

व्यथितातिकशापातैः क्रोधेन महातान्विता। आकृष्य पाशान सुदृढान कृत्वात्मानममोचयत।।

vyathitātikaśāpātaiḥ krodhena mahātānvitā| ākṛṣya pāśān sudṛḍhān kṛtvātmānamamocayat||

विमुक्तपाशवन्धासा सर्वतो ऽभिवृता बलैः। हुंहारवं प्रकुर्वाणा सर्वतो ऽह्यपतद्रुषा।।

vimuktapāśavandhāsā sarvato 'bhivṛtā balaiḥ| huṃhāravaṃ prakurvāṇā sarvato 'hyapatadruṣā||

विषाणखुरपुच्छाग्रैरभिहत्य समन्ततः। राजमन्त्रिबलं सर्वं व्यद्रावयदमर्षिता।।

viṣāṇakhurapucchāgrairabhihatya samantataḥ| rājamantribalaṃ sarvaṃ vyadrāvayadamarṣitā||

विद्राव्य किङ्करान्सर्वांस्तरसैव पयस्विनी। पश्यतां सर्वभूतानां गगनं प्रत्यपद्यत।।

vidrāvya kiṅkarānsarvāṃstarasaiva payasvinī| paśyatāṃ sarvabhūtānāṃ gaganaṃ pratyapadyata||

ततस्ते भग्नसंकल्पाः संभग्नक्षतविग्रहाः। प्रसह्य बद्ध्वा तद्वत्सं जग्मुरेवातिनिर्घृणाः।।

tataste bhagnasaṃkalpāḥ saṃbhagnakṣatavigrahāḥ| prasahya baddhvā tadvatsaṃ jagmurevātinirghṛṇāḥ||

पयस्विनीं विना वत्सं गृहीत्वा किङ्करैः सह। स पापस्तरसा राज्ञः सन्निधिं समुपागमत।।

payasvinīṃ vinā vatsaṃ gṛhītvā kiṅkaraiḥ saha| sa pāpastarasā rājñaḥ sannidhiṃ samupāgamat||

गत्वा समीपं नृपतेः प्रणम्यास्मै प्रशंसकृत। तद्व्रत्तान्तमशेषेण व्याचचक्षे ससाध्वसः।।

gatvā samīpaṃ nṛpateḥ praṇamyāsmai praśaṃsakṛt| tadvrattāntamaśeṣeṇa vyācacakṣe sasādhvasaḥ||