श्राद्धकल्पे ब्रह्मणपरीक्षा नाम एकोनविंशो ऽध्यायः।। 19।। इत्येते पितरो देवा देवानामपि देवताः। सप्तस्वेते स्थिता नित्यं स्थानेषु पितरो ऽव्ययाः।।

śrāddhakalpe brahmaṇaparīkṣā nāma ekonaviṃśo 'dhyāyaḥ|| 19|| ityete pitaro devā devānāmapi devatāḥ| saptasvete sthitā nityaṃ sthāneṣu pitaro 'vyayāḥ||

प्रजापतिसुता ह्येते सर्वेषां तु महात्मनाम। आद्यो गणस्तु योगानामनुयोगविवर्द्धनः।।

prajāpatisutā hyete sarveṣāṃ tu mahātmanām| ādyo gaṇastu yogānāmanuyogavivarddhanaḥ||

द्वितीयो देवतानां तु तृतीयो दानवादिनाम। शेषास्तु वर्णिंनां ज्ञेया इति सर्वे प्रकीर्त्तिताः।।

dvitīyo devatānāṃ tu tṛtīyo dānavādinām| śeṣāstu varṇiṃnāṃ jñeyā iti sarve prakīrttitāḥ||

देवास्छैतान्यजन्ते वै सर्वज्ञानेष्ववस्थितान। आश्रमश्च यजन्त्येनांश्चत्वारस्तु यथाक्रमम।।

devāschaitānyajante vai sarvajñāneṣvavasthitān| āśramaśca yajantyenāṃścatvārastu yathākramam||

सर्वे वर्णा यजन्त्येनांश्चत्वारस्तु यथागमम। तथा संकरजात्यश्च म्लेच्छाश्चापि यजन्ति वै।।

sarve varṇā yajantyenāṃścatvārastu yathāgamam| tathā saṃkarajātyaśca mlecchāścāpi yajanti vai||

पितृंस्तु यो यजेद्भक्त्या पितरः प्रीणयन्ति ते। पितरः पुष्टिकामस्य प्रजाकामस्य वा पुनः।।

pitṛṃstu yo yajedbhaktyā pitaraḥ prīṇayanti te| pitaraḥ puṣṭikāmasya prajākāmasya vā punaḥ||

पुष्टिं प्रजां तु स्वर्गं च प्रयच्छन्ति पितामहाः। देवकार्यादपि तथा पितृकार्यं विशिष्यते।।

puṣṭiṃ prajāṃ tu svargaṃ ca prayacchanti pitāmahāḥ| devakāryādapi tathā pitṛkāryaṃ viśiṣyate||

देवतानां हि पितरः पूर्वमाप्यायनं स्मृताः। न हि योगगतिः सूक्ष्मा पितॄणां ज्ञायते नरैः।।

devatānāṃ hi pitaraḥ pūrvamāpyāyanaṃ smṛtāḥ| na hi yogagatiḥ sūkṣmā pitṝṇāṃ jñāyate naraiḥ||

तपसा हि प्रसिद्धेन किं पुनर्मांसचक्षुषा। सर्वेषां राजतं पात्रमथ वा रजतान्वितम।।

tapasā hi prasiddhena kiṃ punarmāṃsacakṣuṣā| sarveṣāṃ rājataṃ pātramatha vā rajatānvitam||

पावनं ह्युत्तमं प्रोक्तं देवानां पितृभिः सह। येषां दास्यन्ति पिण्डांस्त्रीन्बान्धवा नामगोत्रतः।।

pāvanaṃ hyuttamaṃ proktaṃ devānāṃ pitṛbhiḥ saha| yeṣāṃ dāsyanti piṇḍāṃstrīnbāndhavā nāmagotrataḥ||

भूमौ कुशोत्तरायां च अपसव्यविधानतः। सर्वत्र वर्त्तमानास्ते पिण्डाः प्रीणन्ति वै पितॄन।।

bhūmau kuśottarāyāṃ ca apasavyavidhānataḥ| sarvatra varttamānāste piṇḍāḥ prīṇanti vai pitṝn||

यदाहारो भवेज्जन्तुराहारः सो ऽस्य जायते। यथा गोष्ठे प्रनष्टां वै वत्सो विन्दति मातरम।।

yadāhāro bhavejjanturāhāraḥ so 'sya jāyate| yathā goṣṭhe pranaṣṭāṃ vai vatso vindati mātaram||

तथा तं नयते मन्त्रो जन्तुर्यत्रावतिष्ठति। नामगोत्रं च मन्त्रं च दत्तमन्नं नयन्ति तम।।

tathā taṃ nayate mantro janturyatrāvatiṣṭhati| nāmagotraṃ ca mantraṃ ca dattamannaṃ nayanti tam||

अपि योनिशतं प्राप्तांस्तृप्तिस्ताननुगच्छति। एवमेषा स्थिता सत्ता ब्रह्मणः परमेष्ठिनः।।

api yoniśataṃ prāptāṃstṛptistānanugacchati| evameṣā sthitā sattā brahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ||

पितॄणमादिसर्गेतु लोकानामक्षयार्थिनाम। इत्येते पितरश्चैव लोका दुहितरस्तथा।।

pitṝṇamādisargetu lokānāmakṣayārthinām| ityete pitaraścaiva lokā duhitarastathā||

दौहित्रा यजमानश्च प्रोक्ताश्चैव मयानघ। कीर्त्तिताः पितरस्ते वै तव पुत्र यथाक्रमम।।

dauhitrā yajamānaśca proktāścaiva mayānagha| kīrttitāḥ pitaraste vai tava putra yathākramam||

अहो दिव्यस्त्वया तात पितृसर्गस्तु कीर्तितः। लोका दुहितरश्चैव दोहित्राश्च श्रुतास्तथा।।

aho divyastvayā tāta pitṛsargastu kīrtitaḥ| lokā duhitaraścaiva dohitrāśca śrutāstathā||

दानानि सह शौचेन कीर्त्तितानि फलानि च। अक्षय्यत्वं द्विजांश्चैव सर्वमेतदुदाहृतम। अद्यप्रभृति कर्त्तास्मि सर्वमेतद्यथातथम।।

dānāni saha śaucena kīrttitāni phalāni ca| akṣayyatvaṃ dvijāṃścaiva sarvametadudāhṛtam| adyaprabhṛti karttāsmi sarvametadyathātatham||

इत्येतदङ्गिराः पूर्वमृषीणामुक्तवान्प्रभुः। पृष्टश्च संशयान्सर्वानृषीनाह नृसंसदि।।

ityetadaṅgirāḥ pūrvamṛṣīṇāmuktavānprabhuḥ| pṛṣṭaśca saṃśayānsarvānṛṣīnāha nṛsaṃsadi||

सत्रे तु वितते पूर्वं तथा वर्षसहस्रके। यस्मिन्सदस्पतिस्नातो ब्रह्मा सीद्देवताप्रभुः।।

satre tu vitate pūrvaṃ tathā varṣasahasrake| yasminsadaspatisnāto brahmā sīddevatāprabhuḥ||

गतानि तत्र वर्षाणां पञ्चाशच्च शतानि वै। श्लोकाश्चात्र पुरा गीता ऋषिभिर्ब्रह्मवादिभिः।।

gatāni tatra varṣāṇāṃ pañcāśacca śatāni vai| ślokāścātra purā gītā ṛṣibhirbrahmavādibhiḥ||

दीक्षितस्य पुरा सत्रे ब्रह्ममः परमात्मनः। तत्रैव दत्तमन्नाग्रं पितॄणामक्षयर्थिनाम। लोकानां च हितार्थाय ब्रह्मणा परमेष्ठिना।।

dīkṣitasya purā satre brahmamaḥ paramātmanaḥ| tatraiva dattamannāgraṃ pitṝṇāmakṣayarthinām| lokānāṃ ca hitārthāya brahmaṇā parameṣṭhinā||

एवं बृहस्पतिः पूर्वं पृष्टः पुत्रेण धीमता। प्रोवाच पितृसर्गं तु यश्चैव समुदाहृत।।

evaṃ bṛhaspatiḥ pūrvaṃ pṛṣṭaḥ putreṇa dhīmatā| provāca pitṛsargaṃ tu yaścaiva samudāhṛta||